Ceza Hukukunda Dava ve Ceza Zamanaşımı (TCK 66-72)

Dava zamanaşımı (TCK 66) hüküm kesinleşmeden önceki yargılama yetkisini, ceza zamanaşımı (TCK 68) ise kesinleşmiş cezanın infazını süreyle sınırlar; süreler suçun azami cezasına göre belirlenir ve en hafif suçta olağan süre 8 yıldır. Durma süreyi askıya alır (kaldığı yerden devam), kesilme ise sıfırlar (TCK 67); kesilmede süre en fazla yarısı kadar uzar. Zamanaşımı kamu düzenindendir, re’sen gözetilir, feragat edilemez. Bu rehberde zamanaşımı türlerini ve hesabını yalın bir dille açıklıyoruz.

Zamanaşımı nedir, neden vardır?

Ceza hukukunda zamanaşımı, devletin cezalandırma yetkisini süreyle sınırlayan bir kurumdur. Belirli sürelerin geçmesiyle ya soruşturma/dava yapma ya da kesinleşmiş cezayı infaz etme yetkisi ortadan kalkar. Bu kurumun iki amacı vardır: hukuki güvenliği sağlamak ve bireyin belirsiz bir tehdit altında ömür boyu yaşamasını önlemek. Türk Ceza Kanunu’nda zamanaşımı iki ana başlıkta düzenlenir: dava zamanaşımı (TCK 66) ve ceza zamanaşımı (TCK 68).

Dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımı farkı

İki kavram sıkça karıştırılır, ama farkları nettir. Dava zamanaşımı, yargılamanın yapılması için belirlenen sürelerden ibarettir ve hükmün kesinleşmesinden önceki dönemi ilgilendirir: suçun işlendiği andan başlayarak kanunda öngörülen süre geçerse kamu davası açılamaz, açılmışsa düşer. Ceza zamanaşımı ise mahkûmiyet kararı kesinleştikten sonra işler: bu süre dolarsa kesinleşmiş ceza artık infaz edilemez. Kısaca biri “yargılama yapma”, diğeri “cezayı infaz etme” yetkisini süreyle sınırlar.

Süreler neye göre belirlenir? (TCK 66)

Dava zamanaşımı süreleri, suçun kanundaki azami (üst sınır) cezasına göre belirlenir; hâkimin somut davada takdir ettiği ceza miktarına göre değil. Bu yüzden bir suçun zamanaşımını doğru tespit etmek için ilgili TCK maddesinin ceza üst sınırına bakmak gerekir. En hafif suçlarda olağan dava zamanaşımı süresi 8 yıldır; cezanın ağırlığına göre süreler kademeli olarak artar.

Kanun bu kuralı açıkça koymuştur: sürelerin belirlenmesinde suçun kanunda yer alan cezasının yukarı sınırı göz önünde bulundurulur (TCK m.66/4). Ayrıca dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde, dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur (m.66/3). Bu nedenle iddianamede temel şekilden dava açılmış olsa bile, dosyadaki deliller nitelikli hâli gösteriyorsa süre nitelikli hâlin üst sınırına göre hesaplanır.

Suç işlendiğinde fail çocuksa süreler kısalır: fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup on beş yaşını doldurmamış olanlar hakkında bu sürelerin yarısının, on beş yaşını doldurmuş olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hakkında ise üçte ikisinin geçmesiyle kamu davası düşer (TCK m.66/2).

Aşağıdaki tablo, sık görülen bazı suçların temel şekillerinde üst sınırı ve buna bağlı dava zamanaşımını gösterir. Nitelikli hâllerde üst sınır değişeceğinden süre de değişebilir:

Uyuşturucu suçlarında süreler için uyuşturucu suçlarında zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Zamanaşımı ne zaman başlar? (TCK 66/6)

TCK m.66/6’ya göre zamanaşımı; tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs hâlinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden itibaren işlemeye başlar:

• Tamamlanmış suçlarda: Suçun işlendiği gün.
• Teşebbüs hâlinde: Son icra hareketinin yapıldığı gün.
• Kesintisiz (mütemadi) suçlarda: Kesintinin gerçekleştiği, yani hukuka aykırı durumun sona erdiği gün (örneğin kişiyi hürriyetinden yoksun kılmada mağdurun serbest kaldığı gün).
• Zincirleme suçlarda: Zinciri oluşturan son suçun işlendiği gün.
• Çocuklara karşı üstsoy veya çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu bulunan kimselerce işlenen suçlarda: Çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği gün (m.66/6).

Kanun iki özel hâli daha düzenler. Aynı fiilden dolayı tekrar yargılamayı gerektiren hâllerde, mahkemece bu husustaki talebin kabul edildiği tarihten itibaren zamanaşımı yeniden işlemeye başlar (m.66/5); yargılamanın yenilenmesi için yargılamanın yenilenmesi (CMK 311) yazımıza bakabilirsiniz. Ayrıca TCK İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı, ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar yurt dışında işlendiğinde dava zamanaşımı uygulanmaz (m.66/7).

Zamanaşımının durması (TCK 67/1)

Durma, kanunda öngörülen bir engel nedeniyle zamanaşımının geçici olarak işlememesidir. Önemli özelliği: engel kalkınca süre sıfırlanmaz; durduğu yerden devam eder ve önceki süreyle sonraki süre birbirine eklenir. Kanun metni şöyledir: “Soruşturma ve kovuşturma yapılmasının, izin veya karar alınması veya diğer bir mercide çözülmesi gereken bir meselenin sonucuna bağlı bulunduğu hallerde; izin veya kararın alınmasına veya meselenin çözümüne veya kanun gereğince hakkında kaçak olduğu hususunda karar verilmiş olan suç faili hakkında bu karar kaldırılıncaya kadar dava zamanaşımı durur.” (TCK m.67/1)

Bunların yanında Ceza Muhakemesi Kanunundan doğan durma hâlleri de vardır. Aşağıdaki tablo, kanun metinleriyle birlikte bu hâlleri gösterir:

Durma ile kesilme arasındaki fark hesabı doğrudan etkiler: durmada geçen süre hesaba katılmaz ama önceki süre korunur; kesilmede ise önceki süre silinir. Kamu davasının ertelenmesi için kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK 171), HAGB için HAGB nedir (CMK 231), uzlaştırma için uzlaştırma (CMK 253) yazılarımıza bakabilirsiniz.

Zamanaşımının kesilmesi (TCK 67/2-3)

Kesilme, durmadan daha ağır bir sonuç doğurur: o ana kadar işlemiş süre sıfırlanır ve zamanaşımı baştan işlemeye başlar. Dava zamanaşımını kesen birden fazla nedenin bulunması hâlinde süre, son kesme nedeninin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden işler (TCK m.67/3). TCK 67/2’de kesen sebepler sınırlı olarak sayılmıştır:

• Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi (kolluk tarafından alınan ifade kesmez),
• Şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilmesi,
• Suçla ilgili iddianame düzenlenmesi,
• Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi.

Sık yapılan bir hata: şikâyette bulunmak tek başına zamanaşımını kesmez; kesilme için m.67/2’de sayılan işlemlerden birinin yapılması gerekir.

Kesme sebepleri kanunda tek tek sayılmıştır; sayılmayan işlemler süreyi kesmez. Bu nedenle adli kontrol kararı, yakalama kararı, arama veya elkoyma kararı, bilirkişi raporu alınması, kolluk ifadesi ya da duruşmanın ertelenmesi gibi işlemler, m.67/2’de yer almadıkları için dava zamanaşımını kesmez. Tutuklama kararı ise açıkça sayıldığından keser. Dosyada hangi işlemin hangi tarihte yapıldığını gösteren bir kronoloji, zamanaşımı hesabının temelidir; iddianamenin düzenlendiği tarih ile kabul edildiği tarih farklı olabileceğinden, kesme bakımından iddianamenin düzenlenme tarihi esas alınır (m.67/2-c).

Kesilmede üst sınır (TCK 67/4)

Kesilme süreyi sıfırladığı için, ilk bakışta zamanaşımının sonsuza kadar uzayabileceği düşünülebilir. Kanun bunu engellemek için bir tavan koymuştur: kesilme hâlinde zamanaşımı, o suç için kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir. Örneğin dava zamanaşımı 8 yıl olan bir suçta, kaç kez kesilirse kesilsin süre en fazla 12 yıla (8 + 4) çıkar; bu süre dolunca dava düşer.

Aşağıdaki örnek, kesme sebeplerinin ve azami sınırın birlikte nasıl işlediğini gösterir. Süreler gün, ay ve yıl hesabıyla belirlenir; bir gün yirmi dört saat, bir ay otuz gündür ve yıl resmî takvime göre hesaplanır (TCK m.72/1).

Örnekte dosyada bir durma hâli (örneğin uzlaştırma süreci veya bekletici mesele) varsa, durmada geçen süre 12 yıllık azami süreye ayrıca eklenir; çünkü durma süresince zamanaşımı hiç işlemez. Hakaret gibi şikâyete bağlı suçlarda ayrıca altı aylık şikâyet süresine (TCK m.73/1) de uyulması gerekir; şikâyet süresi ile dava zamanaşımı birbirinden bağımsızdır. Ayrıntılar için şikâyete bağlı suçlar ve şikâyet süresi yazımıza bakabilirsiniz.

Ceza Zamanaşımı Süreleri (TCK 68)

Buraya kadar anlatılanlar hükmün kesinleşmesinden önceki dönemi, yani dava zamanaşımını ilgilendiriyordu. Hüküm kesinleştikten sonra devreye giren süre rejimi ise farklıdır ve TCK’nın 68. maddesinde düzenlenmiştir. Burada ölçü artık suçun kanundaki azami cezası değil, mahkemenin hükmettiği somut cezadır. Sürenin dolması cezayı ortadan kaldırmaz; kanun koyucu bunu bilinçli olarak bir infaz engeli olarak kurgulamıştır.

Çocuklar bakımından bu süreler kısalır: fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup on beş yaşını doldurmamış olanlar hakkında sürelerin yarısının, on beş yaşını doldurmuş olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hakkında ise üçte ikisinin geçmesiyle ceza infaz edilmez. Türleri başka başka cezaları içeren hükümler, en ağır ceza için konulan sürenin geçmesiyle infaz edilmez (TCK m.68/4). Ayrıca TCK’nın İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı, yurt dışında işlenmiş suçlar dolayısıyla verilmiş ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis cezalarında zamanaşımı uygulanmaz (m.68/3).

Ceza zamanaşımı ne zaman başlar? Kanuna göre ceza zamanaşımı, hükmün kesinleştiği veya infazın herhangi bir suretle kesintiye uğradığı günden itibaren işlemeye başlar (TCK m.68/5). Hükümlü cezaevinden firar etmiş veya infaz başka bir nedenle kesintiye uğramışsa süre, bu kesinti tarihinden itibaren yeniden değerlendirilir. İnfaz aşamasındaki süre hesapları için ceza (infaz) zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Ceza Zamanaşımı Nasıl Kesilir? (TCK 71)

Dava zamanaşımında olduğu gibi ceza zamanaşımında da kesilme kurumu vardır; ancak aralarında kritik bir fark bulunur. TCK’da ceza zamanaşımı için bir durma hâli düzenlenmemiştir — yalnızca kesilme söz konusudur. Anayasa ise milletvekilleri bakımından özel bir kural koyar: milletvekili hakkında seçiminden önce veya sonra verilmiş bir ceza hükmünün yerine getirilmesi üyelik sıfatının sona ermesine bırakılır ve üyelik süresince zamanaşımı işlemez (Anayasa m.83/3). Dahası, dava zamanaşımındaki “en fazla yarısı kadar uzama” tavanına benzer bir üst sınır ceza zamanaşımı için öngörülmemiştir; kesilme gerçekleştiğinde süre baştan işlemeye başlar.

TCK m.71’in metni şöyledir: “(1) Mahkûmiyet hükmünün infazı için yetkili merci tarafından hükümlüye kanuna göre yapılan tebligat veya bu maksatla hükümlünün yakalanması ceza zamanaşımını keser. (2) Bir suçtan dolayı mahkûm olan kimse üst sınırı iki yıldan fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlediği takdirde, ceza zamanaşımı kesilir.” Buna göre kesen hâller şunlardır:

• Tebligat: Mahkûmiyet hükmünün infazı için yetkili merci tarafından hükümlüye kanuna göre yapılan tebligat.
• Yakalama: İnfaz maksadıyla hükümlünün yakalanması. Uygulamada önemli olan nokta şudur: yakalama müzekkeresinin düzenlenmesi tek başına kesme sonucu doğurmaz; hükümlünün fiilen yakalanmış olması aranır.
• Yeni suç: Bir suçtan dolayı mahkûm olan kimsenin, üst sınırı iki yıldan fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi.

Zamanaşımının Çevresindeki Üç Hüküm: TCK 69, 70 ve 72

Başlıkta anılan madde aralığının kalan kısmı, uygulamada gözden kaçan ama sonuçları ağır olan üç düzenlemedir.

TCK 69 pratikte şu anlama gelir: ceza infaz edilmemiş olsa bile, hükme bağlı hak yoksunlukları boşlukta kalmaz; bunların süresi ceza zamanaşımı süresine bağlanmıştır. TCK 70 ise ayrı bir tuzağa işaret eder — asıl cezanın zamanaşımına uğraması, müsadere hükmünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz; müsaderenin kendi süresi vardır ve kesinleşmeden itibaren yirmi yıldır. Müsaderenin esasına ilişkin ayrıntılar için eşya ve kazanç müsaderesi rehberimize bakabilirsiniz.

TCK 72’deki re’sen uygulama kuralı ise savunma açısından belirleyicidir: zamanaşımı bir savunma “tercihi” değildir. Taraflar ileri sürmese bile mahkeme ve Yargıtay bunu kendiliğinden gözetmek zorundadır; hükümlünün “ben zamanaşımından yararlanmak istemiyorum” demesi hukuken sonuç doğurmaz. İnfaz aşamasındaki itiraz ve şikâyet yolları için infaz hâkimliğine başvuru rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Suça Sürüklenen Çocuklarda Zamanaşımı

Kanun, fiili işlediği sırada çocuk olan kişiler için hem dava hem ceza zamanaşımını kısaltmıştır. Belirleyici olan, yargılama veya infaz tarihindeki yaş değil, fiilin işlendiği tarihteki yaştır: on iki yaşını doldurmuş olup on beş yaşını doldurmamış olanlar hakkında sürelerin yarısı, on beş yaşını doldurmuş olup on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hakkında ise üçte ikisi uygulanır (TCK m.66/2, m.68/2). Aşağıdaki tablo bu oranların her süreye uygulanmış hâlidir:

Kısaltılmış süreler de kesilme hükümlerine tabidir; kesilme hâlinde uzama, ilgili suç için kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısı ile sınırlıdır (TCK m.67/4). Fiil tarihinin yaş sınırına yakın olduğu dosyalarda suç tarihinin ve failin doğum tarihinin kesin olarak belirlenmesi, uygulanacak oranı doğrudan değiştirir.

Zamanaşımı Kontrol Listesi: Dosyada Adım Adım Hesap

Zamanaşımı hesabı teknik bir işlemdir ve tek bir tarihin yanlış alınması sonucu değiştirir. Soruşturma veya kovuşturma dosyasında aşağıdaki sıra izlenmelidir:

1. Suç tarihini belirleyin: Tamamlanmış suç, teşebbüs, kesintisiz veya zincirleme suç ayrımına göre başlangıç günü farklıdır (TCK m.66/6).
2. Üst sınırı bulun: Suçun kanundaki cezasının yukarı sınırını esas alın; dosyadaki deliller nitelikli hâli gösteriyorsa nitelikli hâlin cezasını dikkate alın (m.66/3-4).
3. Olağan süreyi belirleyin: Üst sınıra göre 30, 25, 20, 15 veya 8 yıl (m.66/1).
4. Fail çocuksa oranı uygulayın: Fiil tarihindeki yaşa göre yarısı veya üçte ikisi (m.66/2).
5. Kesme sebeplerinin tarihlerini çıkarın: Savcılık ifadesi veya sorgu, tutuklama, iddianame, mahkûmiyet kararı (m.67/2); süre son kesme tarihinden yeniden işler (m.67/3).
6. Durma dönemlerini ekleyin: İzin, bekletici mesele, kaçak kararı (m.67/1), kamu davasının ertelenmesi (CMK m.171/4), HAGB denetim süresi (CMK m.231/8), uzlaştırma (CMK m.253).
7. Azami sınırı kontrol edin: Kesilmelere rağmen süre, olağan sürenin en fazla yarısı kadar uzar (m.67/4); durmada geçen süreler bu hesaba ayrıca eklenir.
8. Takvim hesabını doğru yapın: Gün yirmi dört saat, ay otuz gün, yıl resmî takvime göre (m.72/1).
9. Kararın türünü belirleyin: Soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığı (CMK m.172/1), kovuşturmada düşme (CMK m.223/8); ancak derhâl beraat verilebilecekse düşme kararı verilemez (CMK m.223/9).

Uzun süren yargılamalarda sürelerin nasıl işlediğine ilişkin sorular için ceza davam çok uzadı, zamanaşımına uğrar mı? yazımıza bakabilirsiniz.

İstinaf ve Temyiz Aşamasında Zamanaşımı

Dava zamanaşımı, hüküm kesinleşinceye kadar işlemeye devam eder. İlk derece mahkemesinin mahkûmiyet kararı zamanaşımını keser (TCK m.67/2-d); ancak bu karardan sonra dosya istinaf veya temyiz aşamasında beklerken süre yeniden işlemektedir. Bu nedenle kanun yolu incelemesi uzayan dosyalarda, olağan sürenin yarısı kadar uzamış azami sürenin (m.67/4) dolup dolmadığı ayrıca kontrol edilmelidir. Zamanaşımı re’sen uygulandığından (m.72/2), bölge adliye mahkemesi ve Yargıtay da süreyi kendiliğinden gözetmekle yükümlüdür; yine de kanun yolu dilekçesinde zamanaşımı hesabının tarihleriyle birlikte açıkça gösterilmesi, gözden kaçma riskini azaltır. İstinaf süresi ve usulü için ceza davasında istinaf (CMK 272) yazımıza bakabilirsiniz.

Kamu düzeni, feragat ve işlemeyen suçlar

Zamanaşımı kamu düzenine ilişkin bir kurumdur ve hâkim tarafından re’sen (kendiliğinden) gözetilir; tarafların talebini beklemez (TCK 72/2). Soruşturma evresinde zamanaşımı dolmuşsa kovuşturma olanağı bulunmadığından kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir (CMK m.172/1); kovuşturma evresinde ise Türk Ceza Kanununda öngörülen düşme sebeplerinin varlığı hâlinde davanın düşmesine karar verilir (CMK m.223/8). Şüpheli veya sanığın zamanaşımından feragat etmesi de mümkün değildir; çünkü bu, bireysel bir haktan değil kamusal bir kuraldan doğar.

Önce beraat, sonra düşme. Zamanaşımı dolmuş olsa bile, derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez (CMK m.223/9). Bu kural sanık açısından önemlidir: düşme kararı suçun işlendiğine dair bir tespit içermez, ancak dosyadaki deliller beraati gerektiriyorsa sanığın beraat kararı alma hakkı zamanaşımıyla ortadan kalkmaz.

Dava zamanaşımı sürelerinin değiştiği durumlarda, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır (TCK m.7/2); zamanaşımı hükümlerinin de bu karşılaştırmada dikkate alındığı kabul edilmektedir. Ayrıntılar için lehe kanun uygulaması (TCK 7) yazımıza bakabilirsiniz. Buna karşılık soykırım ve insanlığa karşı suçlarda zamanaşımı hiç işlemez (TCK m.76/4, m.77/4); bu suçlarda yargılama her zaman yapılabilir. Zamanaşımı hesabı teknik ve hataya açık olduğundan, dosyanızın bir ceza avukatınca değerlendirilmesi yerinde olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımı arasındaki fark nedir?

Dava zamanaşımı (TCK m.66) hüküm kesinleşmeden önceki dönemi ilgilendirir; süre dolarsa kamu davası açılamaz, açılmışsa düşer. Ceza zamanaşımı (TCK m.68) mahkûmiyet kesinleştikten sonra işler; süre dolarsa kesinleşmiş ceza infaz edilemez.

Dava zamanaşımı süresi nasıl belirlenir?

Suçun kanunda yer alan cezasının yukarı sınırı esas alınır (TCK m.66/4); dosyadaki deliller itibarıyla suçun nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur (m.66/3). Süreler 30, 25, 20, 15 ve 8 yıldır (m.66/1).

En kısa dava zamanaşımı süresi kaç yıl?

Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m.66/1-e). Suç işlendiğinde 12–15 yaş arasındaki çocuklar için bu sürenin yarısı, 15–18 yaş arasındakiler için üçte ikisi uygulanır (m.66/2).

Dava zamanaşımı ne zaman işlemeye başlar?

Tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüste son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden başlar. Çocuklara karşı üstsoy veya çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu bulunan kimselerce işlenen suçlarda çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden işler (TCK m.66/6).

Zamanaşımını hangi işlemler keser?

Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi, tutuklama kararı verilmesi, iddianame düzenlenmesi ve sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi (TCK m.67/2). Kolluk ifadesi ve şikâyet bu listede yer almaz.

Zamanaşımı kesilirse süre sonsuza kadar uzar mı?

Hayır. Kesilme hâlinde zamanaşımı süresi, ilgili suç için kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzar (TCK m.67/4). Sekiz yıllık süre en fazla on iki yıla çıkar; durma süreleri ise ayrıca eklenir.

Zamanaşımının durması ne demek?

Durmada süre geçici olarak işlemez, engel kalkınca kaldığı yerden devam eder. İzin veya karar alınması, bekletici mesele ve kaçak kararı (TCK m.67/1), kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK m.171/4), HAGB denetim süresi (CMK m.231/8) ve uzlaştırma süreci (CMK m.253) durma hâlleridir.

HAGB kararında zamanaşımı işler mi?

Hayır. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur (CMK m.231/8). Denetim süresi sonunda hükmün açıklanması gerekirse, zamanaşımı hesabında denetim süresi dikkate alınmaz.

Ceza zamanaşımı süreleri nelerdir?

Ağırlaştırılmış müebbette 40, müebbette 30, yirmi yıl ve daha fazla hapiste 24, beş yıldan fazla hapiste 20, beş yıla kadar hapis ve adli para cezalarında 10 yıldır (TCK m.68/1). Süre, hükmün kesinleştiği veya infazın kesintiye uğradığı günden işler (m.68/5).

Ceza zamanaşımını ne keser?

İnfaz için yetkili merci tarafından hükümlüye kanuna göre yapılan tebligat, infaz maksadıyla hükümlünün yakalanması ve hükümlünün üst sınırı iki yıldan fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi ceza zamanaşımını keser (TCK m.71).

Çocukken işlenen suçta zamanaşımı kaç yıl?

Fiili işlediği sırada 12–15 yaş arasında olanlar için sürelerin yarısı, 15–18 yaş arasında olanlar için üçte ikisi uygulanır (TCK m.66/2, m.68/2). Örneğin sekiz yıllık dava zamanaşımı 12–15 yaş için dört yıl, 15–18 yaş için beş yıl dört aydır.

İstinaf veya temyiz aşamasında zamanaşımı dolabilir mi?

Evet. Dava zamanaşımı hüküm kesinleşinceye kadar işler; ilk derece mahkûmiyet kararı süreyi keser, ancak kanun yolu incelemesi sırasında süre yeniden işler. Azami süre dolmuşsa, zamanaşımı re’sen uygulandığından (TCK m.72/2) davanın düşmesine karar verilir.

Zamanaşımı dolunca beraat mı, düşme mi verilir?

Kovuşturma evresinde zamanaşımı dolmuşsa davanın düşmesine karar verilir (CMK m.223/8). Ancak derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde düşme kararı verilemez (CMK m.223/9); soruşturma evresinde ise kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir (CMK m.172/1).

Zamanaşımından vazgeçebilir miyim?

Hayır. Dava ve ceza zamanaşımı re’sen uygulanır ve bundan şüpheli, sanık ve hükümlü vazgeçemez (TCK m.72/2).

Müsadere kararı da zamanaşımına uğrar mı?

Evet, ancak kendi süresi vardır: müsadereye ilişkin hükümler kesinleşmelerinden itibaren yirmi yıl geçtikten sonra infaz edilmez (TCK m.70). Asıl cezanın zamanaşımına uğraması müsadereyi kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Şikâyet süresi ile dava zamanaşımı aynı şey mi?

Hayır. Şikâyete bağlı suçlarda yetkili kişinin fiili ve faili öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunması gerekir (TCK m.73/1); dava zamanaşımı ise suçun işlendiği günden itibaren ayrıca işler. İkisi birbirinden bağımsızdır.

Zamanaşımı işlemeyen suçlar var mı?

Evet. Soykırım ve insanlığa karşı suçlarda zamanaşımı işlemez (TCK m.76/4, m.77/4). Ayrıca Dördüncü Kısımdaki bazı ağır suçların yurt dışında işlenmesi hâlinde dava ve ceza zamanaşımı uygulanmaz (m.66/7, m.68/3).

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.