Uzlaştırma ve Ön Ödeme Değerlendirme Aracı — CMK m.253, TCK m.75 (2026)

Uzlaştırma ve ön ödeme, dosyayı yargılamaya gitmeden kapatan iki ayrı yoldur ve birbirini dışlar: ön ödeme, kanun metnine göre “uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere” uygulanır (TCK m.75/1). Hangisinin işleyeceği suça göre belirlenir. Kapsam listeleri son iki yılda önemli ölçüde değişti; en çarpıcı örnek, hakaret suçunun 25 Aralık 2025’ten itibaren uzlaştırmadan tamamen çıkarılması ve kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret dışındaki hâllerinin ön ödemeye bağlanmasıdır. Bu araç suçunuza göre hangi yolun açık olduğunu belirler, ön ödeme tutarını ve taksitlerini hesaplar, uzlaştırma takvimini gösterir.

Aracın Karar Mantığı: Dört Soruda Doğru Yol

Araç, kanunun kurduğu sırayı izler. Önce suçun uzlaştırma yasağı kapsamında olup olmadığına, sonra uzlaştırma listesine, en son ön ödeme şartlarına bakılır. Bu sıranın sebebi TCK m.75/1’in ön ödemeyi uzlaşma kapsamındaki suçlar dışında tutmasıdır: bir suç uzlaştırmaya tabiyse ceza miktarı ne olursa olsun ön ödeme gündeme gelmez.

Suça sürüklenen çocuklar bakımından ayrı bir kapı daha vardır: mağdurun gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar da uzlaştırmaya tabidir (CMK m.253/1-c). Araç yetişkin failler için tasarlanmıştır; fail çocuksa sonucu bu hüküm açısından ayrıca kontrol edin.

Hakaret Artık Uzlaştırmaya Tabi Değil

CMK m.253/3’ün güncel metnine göre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda ve “hakaret suçunda (madde 125) uzlaştırma yoluna gidilemez.” Hakaretin bütün hâllerini kapsayan bu ifade 7571 sayılı Kanunla getirilmiş ve 25 Aralık 2025’te yürürlüğe girmiştir. Aynı Kanunla TCK m.75/6-a-2 de değiştirilmiş ve ön ödeme hükümlerinin uygulanacağı suçlar arasında “Hakaret (üçüncü fıkranın (a) bendi hariç, madde 125)” sayılmıştır.

Bu iki hükmün birlikte sonucu şudur: yüz yüze, iletiyle veya alenen işlenen hakaret uzlaştırmaya gitmez, ön ödemeye tabidir. Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret (m.125/3-a) ise hem uzlaştırmanın hem ön ödemenin dışındadır; bu hâlde soruşturma olağan biçimde yürür. Değişikliğin arka planı üç adımlıdır:

Suç tarihi ile karar tarihi arasında kapsam değişmişse, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunun hükümleri farklı olduğundan failin lehine olan kanun uygulanır (TCK m.7/2). Bu nedenle 25 Aralık 2025’ten önce işlenmiş ve hâlâ derdest olan bir hakaret dosyasında hangi usulün uygulanacağı, somut dosyadaki aşamaya göre ayrıca değerlendirilmelidir. Hakarette ön ödemenin ayrıntıları için hakaret suçunda ön ödeme rehberimize bakabilirsiniz.

Uzlaştırma Kapsamındaki Suçlar (CMK m.253)

Kapsam üç başlıkta belirlenir:

• Şikâyete bağlı suçlar (m.253/1-a) — soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan her suç, m.253/3’teki istisnalar dışında uzlaştırmaya tabidir. Mala zarar vermenin temel hâli (TCK m.151/1) bu gruptadır.
• Şikâyete bağlı olmasa da kanunda sayılan suçlar (m.253/1-b) — aşağıdaki tabloda.
• Suça sürüklenen çocuklar (m.253/1-c) — mağdurun gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar.

TCK dışındaki kanunlarda yer alan suçlarda uzlaştırmaya gidilebilmesi için kanunda açık hüküm bulunması gerekir (CMK m.253/2). Şikâyete bağlı olsa bile uzlaştırma yoluna gidilemeyen suçlar ise şunlardır:

Kapsamın tam listesi, nitelikli hâller ve örnekler için uzlaştırma kapsamındaki suçlar rehberimize bakabilirsiniz.

Uzlaştırma Süreci ve Süreler

Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, uzlaştırma kapsamındaki dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir; büro, Adalet Bakanlığınca belirlenen listelerden bir uzlaştırmacı görevlendirir. Teklif açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapılabilir. Taraflardan biri reşit değilse teklif kanuni temsilcisine yapılır. Adrese ulaşılamaması veya yurt dışında bulunma gibi nedenlerle ilgililere ulaşılamazsa uzlaştırma yoluna gidilmeksizin soruşturma sonuçlandırılır (CMK m.253).

Uzlaşmanın Sonuçları ve Edim Türleri

Ön ödemeden en büyük farkı budur: uzlaşmada ödenecek miktar veya yapılacak edim kanunla belirlenmez, taraflar birlikte kararlaştırır. Edim para ödemesi olmak zorunda da değildir. Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 33. maddesi tarafların seçebileceği edimleri sayar:

Kanunun bağladığı sonuçlar şöyledir (CMK m.253):

• Edim defaten yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.
• Edim ileri tarihe bırakılmış, takside bağlanmış veya sürekli nitelikteyse kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir; bu süre içinde zamanaşımı işlemez. Edim yerine getirilmezse kamu davası açılır.
• Edimin yerine getirilmemesi hâlinde uzlaşma raporu, İcra ve İflas Kanunu m.38 anlamında ilam niteliğindeki belgelerden sayılır.
• Tazminat: uzlaşma gerçekleşirse, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış dava varsa feragat edilmiş sayılır (7531 ile eklenen hüküm). Edim belirlenirken tedavi, onarım ve gelir kaybı gibi bütün kalemlerin hesaba katılması bu yüzden önemlidir.
• Ücret: uzlaştırmacının ücreti tarifeye göre ödenir; uzlaşma gerçekleşirse Devlet Hazinesince karşılanır.

Teklifi kabul edip etmeme kararının stratejik yönleri için uzlaştırma teklifini kabul etmeli miyim yazımıza bakabilirsiniz.

Ön Ödeme Tutarı Nasıl Hesaplanır?

Kanun metnine göre uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız adli para cezasını gerektiren veya kanun maddesinde öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçların faili aşağıdaki miktarı soruşturma giderleriyle birlikte savcılığın tebliği üzerine on gün içinde öderse hakkında kamu davası açılmaz (TCK m.75/1):

• (a) adli para cezası maktu ise bu miktar, değilse aşağı sınırı;
• (b) hapis cezasının aşağı sınırının karşılığı olarak her gün için yüz Türk lirası üzerinden bulunacak miktar;
• (c) hapis cezası ile birlikte adli para cezası da öngörülmüşse, hapis için (b) bendine göre bulunan miktar ile adli para cezasının aşağı sınırı.

Tablodaki rakamlar kanuni formülün nasıl işlediğini göstermek içindir; somut suçun alt sınırı ve tebligattaki gider tutarı esas alınmalıdır. Hesabı etkileyen diğer kurallar:

• Seçimlik cezalar: yukarı sınırı altı ayı aşmayan hapis cezası veya adli para cezasından yalnız birinin uygulanabileceği hâllerde ödenecek miktar adli para cezası esas alınarak belirlenir (TCK m.75/4).
• Taksit ödenmezse ön ödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir (m.75/1).
• Katalog suçlarda tekrar: m.75/6 kapsamındaki suçların beş yıl içinde tekrar işlenmesi hâlinde fail hakkında aynı suçtan dolayı ön ödeme hükümleri hiç uygulanmaz.
• Dava açılmışsa: özel kanun gereği iş doğrudan mahkemeye gelmişse hâkimin bildirimi üzerine ödeme yapılınca kamu davası düşer (m.75/2); savcılık ön ödeme işlemi yapmadan dava açmışsa veya fiilin niteliği değişerek ön ödemeye tabi bir suça dönüşmüşse de aynı hüküm uygulanır (m.75/3).

Ön ödemenin genel işleyişi ve teklifin değerlendirilmesi için ön ödeme (TCK 75) rehberimize ve savcılık ön ödeme teklif etti, kabul etmeli miyim yazımıza bakabilirsiniz.

İki Kurumun Karşılaştırması

Her iki yolda da mahkûmiyet hükmü kurulmadığından sonuç, yargılamaya göre belirgin biçimde avantajlıdır. Ön ödemenin önemli bir farkı, mağdurun tazminat hakkını kapatmamasıdır; uzlaşmada ise tazminat yasağı nedeniyle mağdurun bütün zararını edime yansıtması gerekir.

Aynı Mağdura Karşı Birden Fazla Suç

CMK m.253/3’ün ikinci kuralına göre uzlaştırma kapsamına giren bir suç, kapsam dışındaki başka bir suçla aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse uzlaştırma hükümleri uygulanmaz. Kural yalnızca aynı mağdur için konmuştur; mağdurlar farklıysa uzlaştırmaya tabi suç için süreç işletilebilir.

Hakaretin ön ödemeye geçmesi burada özel bir soru doğurdu ve kanun koyucu buna 7571 sayılı Kanunla açık cevap verdi: ön ödeme kapsamındaki bir suç ile uzlaştırma kapsamındaki bir suçun birlikte işlenmesi hâlinde, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır. Yani aynı olayda hem basit yaralama hem hakaret varsa, hakaret ön ödemeye, yaralama uzlaştırmaya gider.

Uzlaştırma veya Ön Ödeme Atlanırsa Ne Olur?

Kanun bu iki usulün atlanmasına karşı üç ayrı güvence koymuştur:

• İddianamenin iadesi: ön ödemeye veya uzlaşmaya tabi olduğu soruşturma dosyasından açıkça anlaşılan işlerde bu usuller uygulanmaksızın düzenlenen iddianame, mahkemece savcılığa iade edilir (CMK m.174/1-c).
• Kovuşturmada uzlaştırma: kamu davası açıldıktan sonra suçun uzlaşma kapsamında olduğu anlaşılırsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; uzlaşma gerçekleşir ve sanık edimini defaten yerine getirirse mahkeme davanın düşmesine karar verir (CMK m.254).
• Kovuşturmada ön ödeme: ön ödeme işlemi yapılmadan dava açılmışsa veya fiilin niteliği değişerek ön ödemeye tabi bir suça dönüşmüşse, mahkeme ön ödeme bildirimini yapar ve ödeme hâlinde dava düşer (TCK m.75/2-3).

Uzlaşma Sağlanmazsa Ne Olur?

Tarafların anlaşamaması soruşturmayı sona erdirmez: soruşturma aşamasında savcılık delil durumuna göre karar verir, kovuşturma aşamasında ise mahkeme yargılamaya kaldığı yerden devam eder. Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması hâlinde aynı suç için tekrar uzlaştırmaya gidilemez (CMK m.253/18). Bununla birlikte teklif reddedilmiş olsa bile taraflar, en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar uzlaştıklarını belgeyle savcıya bildirebilir (m.253/16).

Uzlaştırma süreci sanığı zaman bakımından da korur: ilk uzlaşma teklifinde bulunulma tarihinden, girişimin sonuçsuz kalması ve en geç uzlaştırmacının raporunu düzenleyip verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ve dava süresi işlemez (m.253/21). Zamanaşımı hesabı için zamanaşımı aracımıza bakabilirsiniz.

Örnek Takvim: Tebliğden Kapanışa

Araç, girdiğiniz tarihten başlayarak son günleri hesaplar. Aşağıdaki tablo aynı hesabı temsilî bir tarih üzerinden gösterir; başlangıç günü sayılmamış, süreler takvim günü olarak eklenmiştir. Kendi dosyanızda tebligat mazbatasındaki tarihi esas alın.

İki not önemlidir. Birincisi, uzlaştırmacının otuz günlük süresi kanunda belgelerin kendisine tesliminden itibaren başlar; araç bu tarihi bilemediği için görevlendirme tarihini esas alır, gerçek son gün birkaç gün sonraya kayabilir. İkincisi, uzatmalar kendiliğinden işlemez; uzlaştırma bürosunun kararıyla ve her defasında yirmi günü geçmemek üzere yapılır. Ön ödemede ise on günlük süre kaçırılırsa ödeme imkânı soruşturma aşamasında ortadan kalkar ve dosya olağan yoldan devam eder; bu nedenle son güne bırakmadan ödeme yapmak ve dekontu savcılığa ulaştırmak gerekir.

Aracı Kullanırken: Girdileri Nerede Bulursunuz?

Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.

Sonucu Nasıl Okumalısınız: Hangi Yol Açık, Ne Yapmalısınız?

Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.

Aracın sınırı: Bu araç suç türüne göre genel bir kapsam değerlendirmesi yapar; somut dosyadaki nitelendirme ve mercinin takdiri farklı olabilir. Somut dosyanızdaki sonucu savcılık ve mahkeme belirler; araç bir ön değerlendirme sunar, hukuki görüş yerine geçmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Hakaret suçunda uzlaşma var mı?

Hayır. 25 Aralık 2025’te yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanunla CMK m.253/3’e göre hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemez. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret dışındaki hâller ön ödemeye tabidir (TCK m.75/6-a-2).

Uzlaşma teklifine cevap süresi kaç gün?

Yedi gündür. Kendisine uzlaşma teklif edilen kişi yedi gün içinde kararını bildirmezse teklifi reddetmiş sayılır (CMK m.253). Süre 7531 sayılı Kanunla üç günden yedi güne çıkarılmıştır; Yönetmelik metninde kalan “üç gün” ifadesi kanuna aykırı olamaz.

Ön ödeme tutarı neye göre belirlenir?

Cezanın aşağı sınırı esas alınır. Hapis cezasında alt sınırın her günü için 100 TL, adli para cezasında maktu miktar veya aşağı sınır esas alınır; ikisi birlikte öngörülmüşse toplanır ve soruşturma giderleri eklenir (TCK m.75/1).

Ön ödemeyi taksitle ödeyebilir miyim?

Evet. Tebliğden itibaren on gün içinde talep ederseniz tutar birer ay arayla üç eşit taksitte ödenir. Taksitlerden biri süresinde ödenmezse ön ödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir (TCK m.75/1).

Beş yıl içinde ikinci kez ön ödeme teklif edilirse tutar değişir mi?

Taksirli suçlar hariç olmak üzere, önceki ön ödemeye bağlı karardan itibaren beş yıl içinde ön ödemeye tabi bir suç işlenirse teklif edilecek miktar yarı oranında artırılır. m.75/6 listesindeki suçların beş yıl içinde tekrarında ise aynı suçtan ön ödeme hiç uygulanmaz.

Ön ödeme yaparsam mağdur tazminat isteyebilir mi?

Evet. Ön ödeme sonucunda davanın açılmaması veya düşmesi; kişisel hakkın istenmesi, malın geri alınması ve müsadere bakımından sonuç doğurmaz (TCK m.75/5). Mağdur zararı için hukuk mahkemesinde dava açabilir.

Uzlaşırsam ayrıca tazminat davası açılabilir mi?

Kural olarak hayır. Uzlaşma gerçekleşirse, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz (CMK m.253).

Birden fazla mağdur varsa uzlaşma olur mu?

Mağdur veya suçtan zarar görenlerin hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir; bir kişinin reddi uzlaştırmayı sonuçsuz bırakır (CMK m.253).

Aynı olayda yaralama ve hakaret varsa ne olur?

7571 sayılı Kanunla CMK m.253/3’e eklenen hükme göre ön ödeme kapsamındaki bir suç ile uzlaştırma kapsamındaki bir suçun birlikte işlenmesi hâlinde uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanır; hakaret ise ön ödemeye gider.

Savcılık uzlaştırma yapmadan dava açarsa ne olur?

Uzlaşmaya veya ön ödemeye tabi olduğu dosyadan açıkça anlaşılan işlerde bu usuller uygulanmadan düzenlenen iddianame iade edilir (CMK m.174/1-c). Dava açıldıktan sonra anlaşılırsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir (m.254) veya mahkeme ön ödeme bildirimini yapar (TCK m.75/3).

Uzlaşma sağlanamazsa tekrar denenebilir mi?

Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması hâlinde aynı suç için tekrar uzlaştırmaya gidilemez (CMK m.253/18). Ancak taraflar en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar uzlaştıklarını belgeyle savcıya bildirebilir (m.253/16).

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kapsam listeleri sık değişmektedir; lehe kanun değerlendirmesi için bir avukata başvurun.