Hukuk Haberi

Gemi ve Uçak Malzemesinde Gümrük Muafiyeti Yeniden Düzenlendi: 2026/12 Sayılı Genelgeyle Yıllık İzin, GTİP Bazlı Liste ve Beş Muafiyet Kodu

19 Kasım 2026
Gemi ve Uçak Malzemesinde Gümrük Muafiyeti Yeniden Düzenlendi: 2026/12 Sayılı Genelgeyle Yıllık İzin, GTİP Bazlı Liste ve Beş Muafiyet Kodu

Yürürlük durumu — 19 Kasım 2026: Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünün 27.10.2026 tarihli ve 2026/12 sayılı “Deniz ve Hava Ulaştırmacılığında Kullanılan Eşya” Genelgesi, Bakanlığın 19 Kasım 2026 tarihli duyurusuyla kamuoyuna açıklandı. Bakanlığa göre Genelgenin gerektirdiği teknik düzenlemeler BİLGE sisteminde tamamlanarak uygulamaya alındı. Genelge, 2014/17 sayılı eski Genelgeyi ve onu değiştiren sekiz genelgeyi yürürlükten kaldırdı. Genelge Resmî Gazete’de yayımlanmadı; Bakanlığın internet sitesindeki genelge listesinde yer alıyor.

Ticaret Bakanlığı, gemi ve uçak işletmecilerinin yurt dışından getirdiği donatım ve işletme malzemesi ile havayolu şirketlerinin ithal ettiği uçak, motor ve parçalara tanınan gümrük vergisi muafiyetinin uygulamasını baştan düzenledi. Bakanlığın 19 Kasım 2026 tarihli duyurusuna göre Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile birlikte hazırlanan 2026/12 sayılı Genelge ile muafiyet kodları sektör, eşya ve yetkilendirilmiş yararlanıcı ölçütlerine göre yeniden belirlendi; denizcilikte kullanılan donatım ve işletme malzemesi, havacılıkta olduğu gibi GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu) bazında listelendi.

Yeni sistemde muafiyetten yararlanmak isteyen firma önce Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden veya Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğünden yıllık izin yazısı alacak; bu yazı Ticaret Bakanlığına iletildikten sonra firmanın vergi numarası BİLGE’de ilgili muafiyet koduyla ilişkilendirilecek ve firma yalnızca o koda tanımlı GTİP’lerdeki eşyayı muaf olarak ithal edebilecek. Muafiyetle getirilen eşyanın izinsiz devri, satışı, kiralanması veya amaç dışında kullanılması hâlinde gümrük vergileri Gümrük Kanunu hükümlerine göre tahsil edilecek.

Bu haberde Genelgenin künyesini, beş muafiyet kodunu, deniz ve hava ulaştırmacılığı bakımından getirdiği usulü, devir ve satış yasağını, kimleri etkilediğini ve itiraz ile dava sürelerini özetliyoruz. Ayrıntılı hukuki değerlendirme: Gemi ve Uçak Malzemesinde Gümrük Muafiyeti 2026: Yıllık İzin, Muafiyet Kodları, Muaf Eşyanın Satışı ve Ek Tahakkuk yazımızda.

Genelgenin Künyesi

Ticaret Bakanlığı, 2026/12 sayılı Genelge

BaşlıkBilgi
DüzenleyenTicaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü (Bakan a. Bakan Yardımcısı imzasıyla)
Sayı ve tarih2026/12; Bakanlığın genelge listesinde tarih 27.10.2026
KonuDeniz ve Hava Ulaştırmacılığında Kullanılan Eşya
Kamuoyuna duyuruTicaret Bakanlığı, 19.11.2026
Kanuni dayanak4458 sayılı Gümrük Kanunu m.167/1-9 (d) ve (e); 2009/15481 sayılı Karar m.97, 107, 112
EklerEk-1 deniz donatım ve işletme malzemesi listesi; Ek-2 hava donatım ve işletme malzemesi listesi; Ek-3 hava taşıtları ve motorları
Yürürlükten kaldırılan18.07.2014 tarihli ve 2014/17 sayılı Genelge ile onu değiştiren 2016/22, 2017/2, 2018/1, 2018/16, 2019/41, 2020/26, 2021/19 ve 2022/10 sayılı Genelgeler
SistemBİLGE, Detaylı Beyan – Kalemler – Genel Bilgiler – Muafiyetler sekmesi

Ne Değişti: Beş Muafiyet Kodu

Genelge, muafiyetin kim tarafından ve hangi eşya için kullanılacağını beyannamede seçilecek koda bağladı. Kod yanlış seçilirse ya da firmanın vergi numarası o koda tanımlı değilse muaf ithalat yapılamaz. Genelgede yer alan kodlar şunlardır:

2026/12 sayılı Genelgedeki muafiyet kodları

KodEşyaKim kullanırDayanak
97DNZEk-1’deki deniz donatım ve işletme malzemesiKarar m.97/1-a kapsamında ithalat yapan firmalar (deniz ulaşım araçları)GK m.167/1-9-d
BK97AEk-2’deki hava donatım ve işletme malzemesiKarar m.97/1-a kapsamında ithalat yapan firmalar (hava ulaşım araçları)GK m.167/1-9-d
BK97BEk-2’deki hava donatım ve işletme malzemesiUlaştırma ve Altyapı Bakanlığınca yetkilendirilen bakım, tedarik, tasarım ve üretim kuruluşlarıKarar m.97/1-b
BK972Ek-3’teki hava taşıtları ve motorlarıYolcu ve yük taşımacılığı yapan havayolu şirketleriGK m.167/1-9-e; Karar m.97/2
97AKSBu taşıt ve motorların Ek-2’de yer almayan aksam ve parçalarıYolcu ve yük taşımacılığı yapan havayolu şirketleriGK m.167/1-9-e; Karar m.97/2

Bakanlık duyurusunda vurgulanan diğer değişiklik, denizcilik sektöründe kullanılan donatım ve işletme malzemesinin artık havacılıkta olduğu gibi GTİP bazında belirlenmesidir. Böylece eşya tanımında yoruma açık alan daralıyor: muafiyet, sistemde o koda tanımlı tarife pozisyonlarıyla sınırlı.

Deniz ve Hava Ulaştırmacılığında Yeni Usul

Başvurudan serbest dolaşıma giriş

AşamaDeniz ulaştırmacılığıHava ulaştırmacılığı
Talebin yapıldığı yerTersaneler ve Kıyı Yapıları Genel MüdürlüğüSivil Havacılık Genel Müdürlüğü
Talep edebileceklerDeniz ulaşım araçları (kendi ihtiyaçları için getirilen veya adlarına gönderilen malzeme)Havayolu, hava taksi, genel havacılık ve balon işletmeleri; tedarik, tasarım-üretim ve bakım kuruluşları
BelgeYıllık izin yazısıYıllık izin yazısı
Ticaret Bakanlığına bildirimGenel Müdürlükçe yazılı olarakGenel Müdürlükçe yazılı olarak
Sistem tanımıVergi numarası 97DNZ koduyla ilişkilendirilirVergi numarası BK97A, BK97B, BK972 veya 97AKS koduyla ilişkilendirilir
Süreli izinSerbest dolaşıma giriş işlemine izin süresi içinde başlanmalıSerbest dolaşıma giriş işlemine izin süresi içinde başlanmalı

Havayolu şirketlerinin ithal ettiği hava taşıtlarında ayrıca bir eşik var: yolcu taşımacılığında kullanılacak taşıtın koltuk kapasitesi yirmi ve üzeri olmalıdır; yük taşımacılığında kullanılacak taşıtlar için sınırlama yoktur. Ek-3 listesinde yer almayan bir eşyanın “aksam ve parça” sayılıp sayılmayacağına ilgili gümrük müdürlüğü karar verir. Genelge ayrıca 97DNZ koduyla muaf ithal edilen deniz donatım ve işletme malzemesi için 2581 sayılı Kanun kapsamındaki “DENTV” kodunun ayrıca kullanılamayacağını belirtiyor.

Hukuki Çerçeve

Genelgenin dayandığı ve uygulanabilecek hükümler

Hükümİçerik
GK m.167/1-9-dDeniz ve hava ulaşım araçlarına ait donatım ve işletme malzemesi gümrük vergilerinden muaftır
GK m.167/1-9-e1.7.2010’dan geçerli olmak üzere havayolu şirketlerinin ithal ettiği hava taşıtları, motorları ve aksam-parçaları muaftır
Karar m.97Muafiyetten kimlerin yararlanacağı; eşyanın cins ve nevinin iki Bakanlıkça müştereken belirlenmesi
Karar m.107Muaf eşya gümrük idaresinin izni olmadan ödünç verilemez, teminat gösterilemez, kiralanamaz, devredilemez, satılamaz, amaç dışında kullanılamaz
Karar m.112Muaf girişte diğer mevzuattaki tahdit ve takyitler dikkate alınmaz (hava taşıtları hariç); m.107’ye aykırılıkta uygulanmaz
GK m.181–194Aykırılıkta gümrük vergilerinin tahsiline ilişkin gümrük yükümlülüğü hükümleri
GK m.197, 242Üç yıllık tebliğ süresi; tebliğden itibaren 15 gün içinde itiraz
KDVK m.16/1-bGK m.167/1 kapsamında gümrük vergisinden muaf eşyanın ithali KDV’den de istisnadır (sayılan bentler hariç)

Devir, Satış ve Kiralama: Yasak ve İzin

Genelge, 2009/15481 sayılı Kararın 107. maddesini uygulamaya aktarıyor. Muafiyetle serbest dolaşıma giren eşya, gümrük idaresinden izin alınmadan muafiyetten yararlanamayan bir kişiye ödünç verilemez, teminat gösterilemez, kiralanamaz, devredilemez, satılamaz veya muafiyet amacı dışında kullanılamaz. Bu yöndeki talepler gerekli bilgi ve belgelerle gümrük idaresine yazılı olarak yapılır; idare eşyayı kontrol eder ve gümrük vergilerini tahsil ederek başvuruyu sonuçlandırır.

Eşya, muafiyet amacına uygun kullanılmak ve izin alınmak kaydıyla muafiyet hakkı olan başka bir kişiye ödünç verilir, kiralanır, devredilir veya satılırsa gümrük vergileri aranmaz. İzin alınmadan işlem yapılırsa vergiler Gümrük Kanununun 181 ila 194. maddelerine göre tahsil edilir ve bu eşya için Kararın 112. maddesindeki kolaylık uygulanmaz. Bu tür ek tahakkuk ve ceza dosyalarının genel çerçevesini gümrük ek tahakkuku ve idari para cezası rehberimizde anlattık; muafiyetin geri alınmasına benzer bir örnek için teşvik belgeli makinede muafiyetin geri alınması yazımıza bakabilirsiniz.

Gemi veya uçak malzemesinde muafiyet, ek tahakkuk ya da devir izni mi?

Yıllık izin, muafiyet kodu, muaf eşyanın satışı veya kiralanması ve gümrük idaresinin ek tahakkukuna itiraz bakımından süreler kısadır. Dosyanızı birlikte değerlendirelim: 0554 648 37 15.

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp

Kimleri Etkiliyor

Etkilenen gruplar

GrupNe yapmalı
Armatörler ve gemi işletmecileriEk-1 listesini GTİP bazında kontrol etmek; yıllık izin yazısını Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğünden almak; 97DNZ ile DENTV’yi aynı eşyada birlikte kullanmamak
Havayolu, hava taksi, genel havacılık ve balon işletmeleriEk-2 listesine göre BK97A kodunu, uçak ve motor ithalatında BK972’yi, liste dışı aksam-parçada 97AKS’yi doğru seçmek
Bakım, tedarik, tasarım ve üretim kuruluşlarıUlaştırma ve Altyapı Bakanlığı yetkisinin ve yıllık iznin güncel olduğunu doğrulamak; BK97B kodunu kullanmak
Gümrük müşavirleriFirmanın vergi numarasının ilgili kodla ilişkilendirildiğini ve eşyanın sistemde tanımlı GTİP’te olduğunu beyandan önce kontrol etmek
Muaf eşyayı devralan, kiralayan veya satın alanlarDevirden önce gümrük idaresinin izninin alındığını görmek; aksi hâlde vergi ve ceza riski doğar

Gümrük müşavirinin bu tür beyanlardaki sorumluluğu için gümrük müşavirinin sorumluluğu, deniz taşımacılığında acente ve armatör yükümlülükleri için özet beyan eksikliği ve fazlalığı rehberlerimize bakabilirsiniz.

Yürürlük ve Geçiş

Genelgede ayrı bir yürürlük maddesi bulunmuyor. Bakanlık, gerekli teknik düzenlemelerin BİLGE’de tamamlanarak uygulamaya alındığını açıkladı; bu nedenle yeni kodlar ve GTİP listeleri bugün itibarıyla uygulanıyor kabul edilmelidir. Eski 2014/17 sayılı Genelge ve değişiklikleri yürürlükten kaldırıldığından, firmalar eski Genelgeye göre aldıkları izinlerin yeni listelerle uyumlu olup olmadığını ve vergi numaralarının yeni kodlarla tanımlanıp tanımlanmadığını ilgili Genel Müdürlükten ve gümrük idaresinden teyit etmelidir. Genelge önceki izinler için ayrı bir geçiş hükmü öngörmüyor.

Ne Yapmalı ve Süreler

Gümrük kararlarına itiraz: Ek tahakkuk, ceza ve idari kararlara karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde bir üst makama itiraz edilir; idare itirazı 30 gün içinde karara bağlar. Ret kararına karşı idari yargıya başvurulur (GK m.242). Vergi mahkemesinde dava süresi 30 gündür (İYUK m.7/1).

Üç yıllık süre: Hiç alınmadığı veya noksan alındığı sonradan belirlenen gümrük vergilerinin tebliği, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl içinde yapılır (GK m.197/2).

İzin reddi: Sivil Havacılık veya Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğünün yıllık izin talebini reddetmesine karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7).

Genelgenin kendisi: Genelgenin genel düzenleyici bir işlem sayılıp sayılmayacağı ve dava süresinin hangi tarihten başlayacağı tartışmalıdır; Genelge size uygulandığında uygulama işlemiyle birlikte dava açılabilir (İYUK m.7/4).

Bu haber Ticaret Bakanlığının 19 Kasım 2026 tarihli duyurusuna ve 2026/12 sayılı Genelgenin metnine dayanır. Ek-1, Ek-2 ve Ek-3 listelerindeki GTİP’ler bu haberde tek tek aktarılmamıştır; somut eşya için Bakanlığın yayımladığı ekler ve BİLGE tanımları esas alınmalıdır. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15. Güncel gelişmeler için Hukuk Gündemi Son Durum sayfamızı izleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

2026/12 sayılı Genelge ne düzenliyor?

Gemi ve uçaklara ait donatım ve işletme malzemesi ile havayolu şirketlerinin ithal ettiği hava taşıtları, motorları ve aksam-parçalarına tanınan gümrük vergisi muafiyetinin uygulama usulünü, muafiyet kodlarını ve devir-satış kurallarını düzenliyor.

Eski Genelge yürürlükte mi?

Hayır. 18.07.2014 tarihli ve 2014/17 sayılı Genelge ile onu değiştiren sekiz genelge yürürlükten kaldırıldı.

Muafiyetten yararlanmak için ne gerekiyor?

Denizcilikte Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğünden, havacılıkta Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden yıllık izin yazısı alınması ve bu yazının Ticaret Bakanlığına iletilmesi gerekir. Ardından firmanın vergi numarası BİLGE’de ilgili muafiyet koduyla ilişkilendirilir.

Hangi muafiyet kodları kullanılacak?

Deniz donatım ve işletme malzemesinde 97DNZ; hava donatım ve işletme malzemesinde BK97A ve yetkili kuruluşlar için BK97B; hava taşıtları ve motorlarında BK972; bunların listede olmayan aksam ve parçalarında 97AKS.

Uçak ithalatında koltuk sınırı var mı?

Yolcu taşımacılığında kullanılacak hava taşıtının koltuk kapasitesi yirmi ve üzeri olmalıdır. Yük taşımacılığında kullanılacak taşıtlar için sınırlama yoktur.

Muaf ithal edilen malzeme satılabilir mi?

Gümrük idaresinin izniyle satılabilir. Alıcı muafiyet hakkına sahipse ve eşya amacına uygun kullanılacaksa vergi aranmaz; alıcı muafiyetten yararlanamıyorsa gümrük vergileri tahsil edilir. İzinsiz satışta vergiler Gümrük Kanunu m.181–194’e göre tahsil edilir.

Ek tahakkuka itiraz süresi nedir?

Tebliğden itibaren 15 gündür (GK m.242). İtirazın reddine karşı vergi mahkemesinde 30 gün içinde dava açılabilir (İYUK m.7).

Kaynaklar: Ticaret Bakanlığı, “Ticaret Bakanlığı, Deniz ve Hava Ulaştırmasında Gümrük Muafiyeti Uygulamalarını Yeniden Düzenledi”, 19.11.2026; Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü, 27.10.2026 tarihli ve 2026/12 sayılı Genelge ve ekleri; 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.167, 181–194, 197, 242; 2009/15481 sayılı Karar m.97, 107, 112 (Genelgede aktarıldığı şekliyle); 3065 sayılı KDV Kanunu m.16; 2577 sayılı İYUK m.7. İlgili sayfalar: Hukuk Gündemi Son Durum · Vergi Hukuku Rehberi · Gümrükte Ek Tahakkuk ve İdari Para Cezalarına İtiraz.

← Hukuk Gündemi’ne dön