Gümrük idaresi, eşyayı teslim ettikten sonra yaptığı kontrolde vergilerin eksik alındığını tespit ederse eksik kısmı ek tahakkukla ister. Bu tebligat, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten, yani kural olarak beyannamenin tescilinden itibaren üç yıl içinde yapılmalıdır (Gümrük Kanunu m.197/2). Kıymeti eksik beyan edilen eşyada ayrıca vergi farkının üç katı idari para cezası kesilir; tarife ve ölçü farklarında da vergi farkı yüzde beşi aşıyorsa aynı ceza uygulanır (m.234/1). Fark idarenin tespitinden önce bildirilmişse ceza yüzde ona iner (m.234/3). Ek tahakkuk ve ceza kararına tebliğden itibaren 15 gün içinde bir üst makama itiraz edilebilir (m.242) veya aynı sürede uzlaşma istenebilir (m.244). İtirazın reddine karşı 30 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılır; dava, dava konusu tutarın tahsilini durdurur (İYUK m.7 ve 27/4).
Bu rehber; gümrükten ek tahakkuk ve para cezası kararı alan ithalatçı ve ihracatçılar, teslim sonrası kontrol yazısı alan şirketler, beyanında hata fark eden firmalar ve onların gümrük müşavirleri için hazırlandı. Hangi fiile hangi cezanın uygulandığını madde madde, üç yıllık zamanaşımını Danıştay kararlarıyla, itiraz, uzlaşma ve dava yollarını sürelerle birlikte anlatıyor. Usulsüzlük cezalarını değiştiren Anayasa Mahkemesi kararını ve Gümrükler Genel Müdürlüğünün bu karar üzerine verdiği talimatı da içeriyor. Sonunda itiraz, dava ve beyan dilekçesi örnekleri yer alıyor.
Bu rehberin dayanakları. 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.6, 11, 13, 24, 27, 28, 73, 181, 183, 184, 197, 198, 207, 211, 231, 232, 234, 235, 236, 238, 239, 241, 242, 243 ve 244; Gümrük Yönetmeliği (RG 07.10.2009, 27369 mükerrer) m.575, 579, 580, 580/A, 582, 584, 585, 586 ve 587; Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği (RG 27.08.2011, 28038); 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.4, 5, 15 ve 17; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, 10 ve 27; 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.58; 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m.3.
Anayasa Mahkemesinin 26.03.2026 tarihli ve E.2025/269, K.2026/72 sayılı kararı (RG 02.06.2026, 33268); Gümrük Genel Tebliği (Gümrük İşlemleri) (Seri No: 217) (RG 17.12.2025, 33110); Gümrükler Genel Müdürlüğünün 01.07.2026 tarihli yazısı; Danıştay Yedinci Dairesinin 2025 yılında verdiği ve metnini okuduğumuz kararlar. Kanun metni Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel hâliyle karşılaştırılmıştır. Sayfa 17 Kasım 2026 itibarıyla günceldir.
Gümrükte para kaybettiren uyuşmazlıkların çoğu, eşya gümrükten çekildikten aylar, bazen yıllar sonra başlar. Gümrük idaresi beyannameyi, faturayı, banka transferlerini ve sözleşmeleri sonradan inceler. Bir royalti ödemesinin, sonradan ödenen bir fiyat farkının ya da başka bir tarife pozisyonunun izini bulduğunda, üç yıllık dönemdeki bütün beyannameler için tek seferde ek tahakkuk ve ceza kararı düzenler. Vergi farkının üç katı tutarındaki ceza eklenince, küçük görünen bir kıymet farkı şirketin yıllık kârını aşan bir borca dönüşebilir.
Bu rehber, sektörden bağımsız olarak her ithalatçının ve ihracatçının karşılaşabileceği gümrük vergisi ve ceza uyuşmazlıklarının ana haritasıdır. Dampinge karşı vergi, gözetim ve menşe kaynaklı uyuşmazlıkları Damping ve Ticaret Politikası Savunma Araçları Merkezinde ayrıca ele aldık. Altın ve mücevher ithalatına özgü dosyalar için altın ve kuyum sektöründe gümrük ve vergi davaları yazımıza bakılabilir.
Hangi Durumdasınız? İlk Bakılacak Belge ve İlk Adım
Tablo 1. Gümrük uyuşmazlığında duruma göre ilk adım
| Durumunuz | İlk bakılacak belge | İlk adım | Süre |
|---|---|---|---|
| Gümrük müdürlüğünden bilgi ve belge isteyen yazı geldi | Yazının kapsadığı beyannameler ve istenen belgeler | Belgeleri eksiksiz verin; vergi farkı görüyorsanız idare tespit etmeden bildirmeyi değerlendirin | Yazıdaki süre; belge verilmezse usulsüzlük cezasının sekiz katı (m.241/6-d) |
| Kendi kontrolünüzde eksik beyan fark ettiniz | Beyanname, fatura, transfer kayıtları | İdarenin tespitinden önce yazılı bildirim ve beyanname düzeltme talebi | İdare tespit etmeden; ceza yüzde ona iner (m.234/3, 235/6) |
| Ek tahakkuk ve ceza kararı tebliğ edildi | Karar, tebliğ tarihi, beyanname listesi, hesap tablosu | Zamanaşımı ve hesap kontrolü; itiraz mı uzlaşma mı kararı | Tebliğden itibaren 15 gün (m.242, 244) |
| İtirazınız reddedildi | İtirazın reddi kararı ve tebliğ tarihi | Vergi mahkemesinde iptal davası | Tebliğden itibaren 30 gün (İYUK m.7) |
| Uzlaşma görüşmesi sonuçsuz kaldı | Uzlaşma tutanağı | Kalan süre içinde itiraz | Kalan süre; beş günden az kalmışsa beş gün (m.244/1) |
| Ödeme emri tebliğ edildi | Ödeme emri ve dayandığı tahakkuk | Alacağın kesinleşip kesinleşmediğini kontrol; dava | Tebliğden itibaren 15 gün (6183 s.K. m.58) |
| Eşya gümrükte bekliyor, kıymet araştırması sürüyor | Gümrük idaresinin yazısı | Vergi farkını teminata bağlayarak eşyayı çekme talebi | Hemen (Gümrük Yönetmeliği m.587) |
| Aynı olay için kaçakçılık soruşturması açıldı | Savcılık yazısı veya ifade çağrısı | İdari ve cezai dosyayı birlikte yönetme; uzlaşma yolu kapalı | İfadeden önce (m.244/2, 197/4) |
| Yönetmelik veya tebliğ ihlali nedeniyle usulsüzlük cezası verildi | Ceza kararının dayandığı hüküm | Anayasa Mahkemesinin 2026/72 sayılı kararına dayanarak itiraz veya dava | 15 gün itiraz, sonra 30 gün dava |
Ek Tahakkuk Nedir, Hangi Durumlarda Yapılır?
Gümrük vergileri, beyannamenin tescilinden sonra beyana göre tahakkuk ettirilir ve kural olarak eşya teslim edilmeden önce ödenir. Gümrük idaresi beyannamedeki bilgilerin doğruluğunu eşyanın tesliminden sonra da kontrol edebilir (Gümrük Kanunu m.73/1). Kontrol sonunda gümrük rejiminin yanlış veya eksik bilgiye dayanarak uygulandığını tespit ederse, ceza hükümleri saklı kalmak üzere beyanı yeni bulgulara göre düzeltir (m.73/3). Hiç alınmadığı veya eksik alındığı belirlenen vergiler yükümlüye tebliğ edilir (m.197/2) ve tebliğden itibaren on beş gün içinde ödenir (m.198/1). Uygulamada buna ek tahakkuk denir.
Ek tahakkuk tek başına bir ceza değildir; kanunen ödenmesi gereken verginin eksik kalan kısmıdır. Ceza, Gümrük Kanunu’nun 234 ila 241. maddelerinde ayrıca düzenlenmiştir ve vergiye bağlı cezalar vergiyle aynı kararda gösterilip birlikte tebliğ edilir (m.232/1). Konusu ve yükümlüsü aynı olan, aralarında maddi veya hukuki bağlantı bulunan birden fazla beyanname için tek tahakkuk ve ceza kararı düzenlenebilir (m.232/2). Teslim sonrası kontrollerde onlarca beyannamenin tek kararda toplanması bu hükme dayanır.
Tablo 2. Ek tahakkukun en sık nedenleri ve bağlı ceza
| Neden | Örnek | Kanuni dayanak | Genellikle uygulanan ceza |
|---|---|---|---|
| Kıymete eklenmesi gereken ödeme | Satış koşulu olarak ödenen royalti ve lisans ücreti; alıcının üstlendiği ve fiyata dahil edilmeyen komisyon, ambalaj, kalıp ve mühendislik bedeli | m.27/1 | Vergi farkının üç katı (m.234/1-b) |
| Sonradan ödenen fiyat farkı | İthalattan sonra satıcının düzenlediği fiyat farkı faturası ve yurt dışına transfer | m.24/1 | Vergi farkı; ceza tartışmalı (Danıştay 7. D. E.2025/1178) |
| Kıymetten düşülen ama şartı taşımayan gider | Yazılı finansman anlaşması bulunmayan faiz ödemesi | m.28/c | Vergi farkının üç katı (m.234/1-b) |
| İlişkili kişiler arası fiyat | Grup şirketinden transfer fiyatıyla ithalat | m.24/1-d ve 24/2 | Vergi farkının üç katı; vergi kaybı yoksa ilişkinin beyan edilmemesi nedeniyle usulsüzlük cezası (m.241/3-b) |
| Tarife pozisyonu farkı | Daha düşük vergili GTİP’te beyan | m.15, 234/1-a | Vergi farkı yüzde beşi aşarsa farkın üç katı |
| Miktar ve ölçü farkı | Sayı, ağırlık veya adet eksik beyanı | m.234/1-a ve c | Üç kat; satış birimine göre yüzde beşi geçmeyen farkta yarısı |
| Tercihli menşe belgesinin geçersizliği | A.TR veya EUR.1 belgesinin sonradan kontrolde geçersiz bulunması | m.198/4 | Vergi farkı; iyi niyet ve özen ispatlanırsa vergi istenmez |
| Ticaret politikası önlemi | Dampinge karşı vergi, ilave gümrük vergisi, gözetim kıymeti | İlgili karar ve tebliğler | Vergi farkı ve m.234 cezası |
| Şartlı muafiyet rejiminin ihlali | Dahilde işleme veya geçici ithalatta süresinde ihracat yapılmaması | m.184, 238 | Gümrüklenmiş değerin iki katına kadar (m.238) |
Tablodaki kıymet unsurlarının her biri ayrı bir uyuşmazlık alanıdır. Danıştay Yedinci Dairesi, mal mukabili ithalatta yurt dışına transfer edilen ve bankaca “ithalat işleminden doğan borcun faizi” olarak bildirilen tutarın kıymete eklenmesiyle yapılan ek tahakkuku incelediği dosyada, faizin kıymet dışında kalabilmesi için Kanun’un 28/c maddesindeki yazılı finansman anlaşması ve faiz oranı şartlarının ispatının alıcıya ait olduğunu belirten bölge idare mahkemesi gerekçesini aktarmıştır (E.2025/773, K.2025/3277, 15.10.2025). Aynı kararda ceza, aşağıda anlatacağımız zamanaşımı nedeniyle bozulmuştur.
Dampinge karşı vergi, gözetim ve menşe şüphesinden doğan ek tahakkuklar için ayrı rehberlerimiz var: menşe şüphesiyle dampinge karşı vergi ek tahakkuku, ithalatta gözetim belgesi ve gözetim kıymeti ve Üretici/İhracatçı Belgesi.
Teslim Sonrası Kontrol: Ek Tahakkuk Dosyası Nasıl Oluşur?
Gümrük idaresi teslim sonrası kontrolü beyan sahibinin yerinde de yapabilir. Kanun bu kontrolün, işlemlerle doğrudan veya dolaylı olarak ticari yönden ilgili diğer kişilerin ve belgeleri ticari amaçla elinde bulunduran kişilerin yerlerinde de yapılabileceğini öngörür (m.73/1). Gümrük işlemleriyle ilgili herkes, istenen bütün bilgi ve belgeleri belirlenen sürede vermek zorundadır ve özel kanunlardaki gizlilik hükümlerini ileri sürerek bilgi vermekten kaçınamaz (m.11).
Belgeler beş yıl saklanır. Süre, serbest dolaşıma giriş veya ihracat beyannamesinin tescil edildiği yılın sonundan başlar (m.13). İstenen bilgi ve belgelerin gümrük kontrolü sırasında ibraz edilmemesi, usulsüzlük cezasının sekiz katı ile cezalandırılır (m.241/6-d); bu tutar 2026 yılı için 11.952 TL’dir. Daha önemlisi, belge sunamayan şirket, kıymetin veya faiz giderinin kıymet dışında kalması gerektiğini ispat edemez.
Teslim sonrası kontrol yazısı geldiğinde yapılacak ilk iş, istenen beyannameleri listeleyip her biri için tescil tarihini çıkarmaktır. Bu liste, aşağıda anlatılan üç yıllık sürenin hangi beyannameler için dolduğunu gösterir ve savunmanın iskeletini oluşturur. İkinci iş, kontrolün konusunu daraltmaktır: idarenin aradığı bir royalti sözleşmesi mi, bir banka transferi mi, bir tarife pozisyonu mu? İstenen belgeler eksiksiz verilmelidir; eksik belge hem ceza doğurur hem ispat yükünü aleyhe çevirir. Belgeleri, her birinin neyi gösterdiğini açıklayan bir yazıyla sunmak ise idarenin bir ödemeyi veya sözleşmeyi yanlış yorumlamasını baştan önler.
Müfettiş sonradan kontrolü ile bölge müdürlüğü kontrol şubelerinin ikincil kontrolünün nasıl yürüdüğünü, hangi belgelerin istenebileceğini, inceleme sırasında şirketin haklarını ve Danıştay’ın geçmişe dönük tarama ile banka transferlerinin beyannamelere oransal dağıtımına ilişkin 2022–2025 kararlarını teslim sonrası kontrol rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.
Kim Sorumludur? Beyan Sahibi, Dolaylı Temsilci ve Bilgiyi Veren
İthalatta gümrük yükümlüsü beyan sahibidir. Gümrük müşaviri dolaylı temsilci olarak beyanda bulunmuşsa, hesabına beyanda bulunulan kişi de yükümlüdür. Dolaylı temsilcinin yükümlülüğü ise beyanda kullanılan verilerin yanlış olduğunu bildiği veya mesleği icabı ve mutat olarak bilmesi gerektiği durumlarla sınırlıdır (m.181/2). Beyanda kullanılan verileri veren ve bu verilerin yanlış olduğunu bilen veya bilmesi gereken kişiler de, verginin tahsil edilememesine yol açtıkları ölçüde sorumludur (m.181/3).
Bu hükümler, ek tahakkukun yalnızca ithalatçı şirkete değil, duruma göre gümrük müşavirine ve faturayı düzenleyen veya veriyi sağlayan kişiye de yöneltilebilmesinin dayanağıdır. Eşyanın gümrük gözetiminden kanuna aykırı çıkarılmasında ve şartlı muafiyet rejimlerinin ihlalinde sorumlu kişiler ayrıca sayılmıştır (m.183/3, 184/3). Yetkilendirilmiş gümrük müşavirleri ise tespit raporlarının ve onayladıkları EUR.1/EUR.MED ve A.TR belgelerinin doğruluğundan, tespit işleminin kapsamıyla sınırlı olarak yükümlüyle birlikte müteselsilen sorumludur (Gümrük Yönetmeliği m.575/1).
Sorumluluğun kimde olduğu, gümrük müşaviriyle şirket arasındaki rücu ilişkisini de belirler. Müşavirin bilmesi gerekmeyen, şirketin kendi ticari ilişkisinden doğan bir royalti ödemesi için müşavire rücu etmek zordur; müşavirin mesleği gereği bilmesi gereken bir tarife hatasında ise durum farklıdır.
Üç Yıllık Süre: Ek Tahakkuk ve Ceza Ne Zaman Zamanaşımına Uğrar?
Gümrük Kanunu’nun 197. maddesine göre denetleme sonucunda hiç alınmadığı veya eksik alındığı belirlenen gümrük vergilerine ilişkin tebligat, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl içinde yapılır. Gümrük yükümlülüğünün doğduğu olayla ilgili olarak dava açılması zamanaşımını durdurur (m.197/2). İthalatta gümrük yükümlülüğü, serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil tarihinde başlar (m.181/1). Şartlı muafiyet rejiminde veya nihai kullanım nedeniyle indirimli vergiyle yapılan ithalatta bir koşula uyulmadığı sonradan tespit edilirse, yükümlülük eşyanın ilgili rejime tabi tutulduğu tarihte başlar (m.184/2-b).
Süre tebligatla kesilir; kararın üç yıl içinde düzenlenmesi yetmez, yükümlüye tebliğ edilmesi gerekir. Vergiye bağlı idari para cezalarının zamanaşımı da bağlı oldukları verginin zamanaşımına tabidir (m.231/2). Dolayısıyla üç yıllık süreyi geçmiş bir beyanname için hem ek tahakkuk hem ceza hukuka aykırıdır.
Bu kuralın tek istisnası ceza davasıdır. Gümrük vergisi alacağı ceza uygulamasını gerektiren bir fiile ilişkinse ve zamanaşımı daha uzun olan bu fiil nedeniyle ceza davası açılmışsa, alacak Türk Ceza Kanunu’ndaki dava ve ceza zamanaşımı süreleri içinde takip ve tahsil edilir (m.197/4). Aynı kural idari yaptırımlar için de geçerlidir (m.231/1). Kanun “ceza davası açılmış olmak kaydıyla” der; soruşturma yapılmış olması veya suç duyurusunda bulunulmuş olması yetmez.
Tablo 3. Danıştay Yedinci Dairesinin 2025 kararlarında üç yıllık süre
| Karar | Olay | Sonuç |
|---|---|---|
| E.2025/773, K.2025/3277 15.10.2025 | Mal mukabili ithalatta yurt dışına gönderilen faiz kıymete eklenmiş; 234/1-b uyarınca 241.173,36 TL para cezası verilmiş; ceza kararı üç yıl geçtikten sonra tebliğ edilmiş | Ceza davası açıldığına dair bir iddia bulunmadığından, Kanun’da öngörülen süre içinde tebliğ edilmeyen ceza kararı hukuka aykırı bulunmuş; davanın reddine ilişkin karar ceza yönünden bozulmuştur. Ek tahakkuka yönelik dava ise ilk derecede süre aşımından reddedilmiş ve bu kısım kesinleşmiştir. |
| E.2025/951, K.2025/3899 25.11.2025 | 2013–2020 arasında tescil edilen 58 beyanname için tarife farkı nedeniyle ek tahakkuk 21.10.2023’te tebliğ edilmiş; şirket yetkilileri hakkında ceza davası açılmış ve ilk derecede beraat kararı verilmiş | Bir fiilin suç oluşturup oluşturmadığı ceza davasında verilecek kararla ortaya konulacağından, 197/4’ün uygulanması için ceza davasındaki kararın kesinleşmesi beklenmelidir. Kesinleşmemiş beraat kararına dayanılarak verilen hüküm bozulmuştur. |
İlk kararda dikkat çeken bir ayrıntı daha var: aynı olayda şirket, ek tahakkuka karşı süresinde dava açmadığı için vergi aslı yönünden kaybetmiş, yalnızca ceza yönünden kazanmıştır. Zamanaşımı en güçlü savunmadır; ancak ileri sürülebilmesi için itiraz ve dava sürelerine uyulması gerekir.
İkinci karar, kaçakçılık iddiası bulunan dosyalarda üç yıllık sürenin otomatik olarak uzamadığını, ceza davasının sonucuna bağlandığını gösterir. Ceza davası beraatle kesinleşirse 197/4’ün koşulu gerçekleşmemiş olur ve üç yıl dolduktan sonra yapılan tebligat hukuka aykırı hâle gelir. Bu nedenle gümrük idaresi ile ceza dosyası birlikte yönetilmelidir; ceza dosyasında alınacak sonuç doğrudan vergi borcunu belirler.
Vergi Kaybına Yol Açan Beyan Farklılıkları: Gümrük Kanunu m.234 Cezaları
Gümrük Kanunu’nun 234. maddesi, serbest dolaşıma giriş rejimi veya kısmi muafiyetle geçici ithalat rejimine tabi tutulan eşyada beyan ile muayene, denetleme veya teslim sonrası kontrol sonucu arasındaki farklar için cezayı düzenler. Ceza, ek tahakkuk edilen vergiden ayrı olarak alınır ve vergi farkı üzerinden hesaplanır.
Tablo 4. Gümrük Kanunu m.234’teki cezalar
| Hüküm | Fiil | Ceza |
|---|---|---|
| m.234/1-a | Gümrük tarifesini oluşturan unsurlarda (tarife pozisyonu, vergi oranı, tercihli tarife gibi) veya sayı, baş, ağırlık gibi ölçülerde aykırılık ve vergi farkının yüzde beşi aşması | Vergi farkının üç katı |
| m.234/1-b | Kıymet üzerinden vergilendirilen eşyanın kıymetinin, Kanun’un 23 ila 31. maddelerine göre belirlenen kıymete göre noksan beyanı | Vergi farkının üç katı |
| m.234/1-c | Satış birimine göre miktar itibarıyla yüzde beşi geçmeyen fark ve maddi hesap hatasından doğan noksan kıymet beyanı | Vergi farkının yarısı |
| m.234/2 | Dahilde işleme, gümrük kontrolü altında işleme ve tam muafiyetli geçici ithalat rejimlerinde aynı farklılıklar | Vergi farkının yarısı |
| m.234/3 | Yukarıdaki aykırılıkların idarenin tespitinden önce beyan sahibince bildirilmesi | Cezalar yüzde on oranında uygulanır |
| m.234/5 | Dahilde işleme rejiminde elde edilen ürünün tercihli tarifeyle ihracı için ödenmesi gereken ithalat vergilerinin (m.194) hiç veya eksik ödendiğinin idarece tespiti | Vergiler ve faizin yanında vergilerin dörtte biri; tespitten önce bildirilirse ceza yok |
| m.234/6 | Asgari tutar | Bu maddeye göre verilen cezalar, usulsüzlük cezasının bir katından (2026 için 1.494 TL) az olamaz |
Bir örnekle: ithalatçı yıllık 2.000.000 TL tutarında royalti ödemesini kıymete eklemeden beyanda bulunmuş olsun. Eşyanın gümrük vergisi oranı yüzde 10, KDV oranı yüzde 20 ise, royalti nedeniyle eksik kalan gümrük vergisi 200.000 TL, KDV matrahına gümrük vergisi de girdiği için eksik KDV 440.000 TL’dir. Toplam 640.000 TL vergi farkı için 234/1-b uyarınca 1.920.000 TL para cezası hesaplanır; borç, gecikme zammıyla birlikte 2.560.000 TL’yi aşar. Aynı fark idarenin tespitinden önce bildirilmiş olsaydı ceza 192.000 TL olacaktı. Rakamlar örnek içindir; oranlar eşyanın tarife pozisyonuna göre değişir.
234/1-a’daki yüzde beşlik eşik, tarife ve ölçü farklarına özgüdür; kıymet farkında böyle bir eşik yoktur. Gümrük Yönetmeliği, eşyanın tarife istatistik pozisyonu konusunda yeterli bilgi bulunmadığı takdirde ceza uygulamasında eşyanın girdiği pozisyondaki en düşük vergi oranının esas alınacağını; miktar noksanlığında eşyanın tabiatından veya hava etkilerinden doğan farkların yükümlü lehine dikkate alınacağını öngörür (m.582).
Kıymet farklarının en tartışmalı kaynağı olan royalti ve lisans bedellerini, yani ödemenin hangi durumda eşya ile ilgili ve satış koşulu sayıldığını, tamamlayıcı beyan ve ihtirazi kayıt usulünü ve Danıştay’ın tütün, otomotiv, laminat parke ve çay dosyalarındaki kararlarını royalti ve gümrük kıymeti rehberimizde ayrıca ele aldık.
A.TR veya EUR.1 belgesinin sonradan kontrolde teyit edilmemesi üzerine yapılan ek tahakkuklarda 234. madde cezası her durumda uygulanmaz. Ceza, belgenin sahte veya tahrifatlı olduğu ya da ithalatçının aykırılığı bildiğinin tespit edildiği hâllerle sınırlıdır; cevapsızlık hâlinde ve iyi niyetli ithalatçının tüm özeni ispat ettiği idare hatalarında ceza uygulanmaz. Bu ayrımı ve Gümrük Kanunu’nun 198/4. maddesindeki iyi niyet korumasını A.TR ve EUR.1 sonradan kontrol rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.
Yasak, İzin ve Belge Aykırılıkları: Gümrük Kanunu m.235 Cezaları
Ceza tutarı açısından en ağır hükümler 235. maddededir; çünkü ceza vergi farkı üzerinden değil, eşyanın gümrüklenmiş değeri üzerinden hesaplanır. İthali yasak bir eşyada vergi farkı hiç doğmasa bile ceza eşyanın değerinin dört katına ulaşabilir.
Tablo 5. Gümrük Kanunu m.235’teki başlıca cezalar
| Hüküm | Fiil | Ceza |
|---|---|---|
| m.235/1-a | Genel düzenleyici işlemlerle ithali yasaklanmış eşyanın ithalinin tespiti | Varsa fark vergiler ve gümrüklenmiş değerin dört katı |
| m.235/1-c | Lisans, izin, uygunluk belgesi veya bunların yerine geçen bilgiye tabi eşyanın belgeye tabi değilmiş veya belge alınmış gibi beyanı | Varsa fark vergiler ve gümrüklenmiş değerin iki katı |
| m.235/1-e | 1-c’deki durumda belgenin Bakanlıkça belirlenen süre içinde düzenlenmesi veya denetimin olumlu sonuçlanması | Usulsüzlük cezası (m.241/1) |
| m.235/1-b ve 1-d | Yasak veya belgeye tabi eşyanın değersiz, artık veya atık madde olması | Ton veya kap başına maktu ceza ve eşyanın yurt dışı edilmesi |
| m.235/2-a | İhracı yasaklanmış eşyanın ihracının tespiti | Gümrüklenmiş değerin iki katı |
| m.235/2-b | İhracı belgeye tabi eşyanın belgeye tabi değilmiş veya belge alınmış gibi beyanı | Gümrüklenmiş değerin onda biri; süre içinde belge düzenlenirse usulsüzlük cezası (2-c) |
| m.235/3 | Yolcuların beyanlarına aykırı olarak üzerlerinde veya eşyaları arasında çıkan ticari mahiyetteki eşya | Gümrük vergileri iki kat alınır |
| m.235/5 | Transit rejimindeki eşyanın beyandan belirgin şekilde farklı cinste, eksik veya fazla çıkması | Fark vergilerin iki katı veya gümrüklenmiş değerin iki katına kadar |
| m.235/6 | 1. ve 2. fıkralardaki aykırılıkların idarenin tespitinden önce bildirilmesi | Cezalar yüzde on oranında uygulanır |
235/1-c, uygulamada ürün güvenliği ve standart denetimlerine tabi eşyada sık görülür. TAREKS kaydı yapılmadan veya uygunluk belgesi alınmadan serbest dolaşıma sokulan eşyada ceza gümrüklenmiş değerin iki katıdır; ancak belge sonradan Bakanlıkça belirlenen süre içinde düzenlenir veya denetim olumlu sonuçlanırsa ceza usulsüzlük cezasına iner (m.235/1-e). Bu nedenle 235/1-c cezası tebliğ edildiğinde ilk iş, eşyanın uygunluğunu sonradan belgeleyip belgeleyemeyeceğinizi araştırmaktır. Konuyu TAREKS olumsuz sonucuna itiraz ve kaçak tıbbi cihaz ve kozmetik ithalatı yazılarında ayrıntılı ele aldık.
Pozisyon farkından doğan ek tahakkuklarda Bağlayıcı Tarife Bilgisinin koruması, tahlile itiraz ve ikinci tahlil usulü, Danıştay’ın tarife davalarında aradığı inceleme yöntemi ve 234/1-a ile 235/1-c cezalarına karşı savunmaları GTİP uyuşmazlığı ve Bağlayıcı Tarife Bilgisi rehberimizde ayrıca ele aldık.
Antrepo, Dahilde İşleme ve Geçici İthalat İhlalleri: m.236, 238 ve 239
Tablo 6. Antrepo ve şartlı muafiyet rejimlerinde cezalar
| Hüküm | Fiil | Ceza |
|---|---|---|
| m.236/1 | Gümrük işlemleri başlamadan veya izin alınmadan antrepodan ya da izin verilen yerden eşya çıkarılması, eşyanın değiştirilmesi veya sayımda eksik çıkması | Gümrük vergileri ve gümrüklenmiş değerin iki katı |
| m.236/2 | Antrepo sayımında kayıtlara göre fazla eşya çıkması | Eşya tasfiye edilir; fazla eşyanın vergileri kadar ceza |
| m.236/5 | Antrepo beyannamesindekinden belirgin şekilde farklı cinste eşya çıkması | Fark vergilerin iki katı veya gümrüklenmiş değerin iki katı |
| m.238/1-a | Dahilde işleme, gümrük kontrolü altında işleme ve geçici ithalat rejimine ilişkin hükümlerin ihlali | Gümrüklenmiş değerin iki katı |
| m.238/1-c | Dahilde işleme veya gümrük kontrolü altında işleme ihlal edilmiş, ancak eşya gümrük gözetiminden mevzuata aykırı olarak çıkarılmamış | Gümrük vergileri ile tescilden tespite kadar gecikme zammı oranında faizin toplamı kadar |
| m.238/1-d | Geçici ithal edilen eşyanın süresi içinde onaylanmış başka bir işleme tabi tutulmaması | Gümrük vergileri ile faizin toplamı kadar |
| m.238/2 | 1-c ve 1-d’deki eşyanın tebligattan itibaren altmış gün içinde onaylanmış bir işleme tabi tutulmaması | Ayrıca gümrük vergileri tutarında ceza |
| m.238/3 | Asgari tutar | Usulsüzlük cezasının sekiz katından (2026 için 11.952 TL) az olamaz |
| m.239/1 | Muaf eşyanın gümrük kapıları dışından izinsiz ithali veya ihracı | CIF veya FOB değerin onda biri |
238. maddenin ayrımı dahilde işleme dosyalarında belirleyicidir. Eşya rejim dışına çıkarılmış, yani iç piyasada satılmışsa ceza gümrüklenmiş değerin iki katıdır. Eşya hâlâ işletmede ise ve yalnızca rejimin süre, beyan veya belge kurallarına uyulmamışsa ceza, vergiler ile faizin toplamı kadardır; bu da çoğu dosyada iki kat değer cezasının çok altında kalır. Hangi bendin uygulanacağı, stok sayımı ve üretim kayıtlarıyla ispatlanır. Kısa süre aşımlarında ise 238 yerine usulsüzlük cezası uygulanır: izin süresinin bitiminden sonraki bir ay içinde rejimin kapatılması iki kat, iki ay içinde kapatılması dört kat usulsüzlük cezasını gerektirir (m.241/3-h, 241/4-h). Dahilde işleme rejimini dahilde işleme izin belgesi ve taahhüt kapatma sayfamızda özetledik.
Dahilde işleme dosyalarına özgü konuları, yani ek süre ve haklı sebep başvurularını, müeyyideli kapatmayı, 238. maddenin hangi tarihteki metninin uygulanacağını, kapatmadan sonra tespit edilen ihlallerde zamanaşımının başlangıcını ve İhracat Genel Müdürlüğüne itirazı dahilde işleme rejimi ihlali rehberimizde ayrıca ele aldık.
Usulsüzlük Cezaları ve Anayasa Mahkemesinin 2026/72 Sayılı Kararı
Vergi kaybına yol açmayan aykırılıklar için Kanun usulsüzlük cezası öngörür. Temel tutar Kanun’da altmış TL olarak yazılıdır ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (m.241/1-2). Gümrük Genel Tebliği (Gümrük İşlemleri) (Seri No: 217) ile bu tutar 1 Ocak 2026’dan itibaren 1.494 TL olarak belirlenmiştir.
Tablo 7. 2026 yılında Gümrük Kanunu m.241’deki usulsüzlük cezaları
| Hüküm | Kat | 2026 tutarı | Örnek fiiller |
|---|---|---|---|
| m.241/1 | Bir kat | 1.494 TL | Kanun’a aykırılık hâlinde, Kanun’da açıkça öngörülmüş olmak kaydıyla |
| m.241/3 | İki kat | 2.988 TL | Vergi kaybı doğurmasa da ilişkili kişiler arasındaki satışta ilişkinin beyan edilmemesi; dahilde işleme ve geçici ithalatta sürenin bitiminden itibaren bir ay içinde rejimin kapatılması; ihraç eşyasında yüzde onu aşan miktar veya cins farkı |
| m.241/4 | Dört kat | 5.976 TL | Geçerli temsil yetkisi olmadan başkası adına iş takibi; dahilde işleme ve geçici ithalatta iki aya kadar gecikme |
| m.241/5 | Altı kat | 8.964 TL | Transit sürelerinin yetmiş iki saate kadar aşılması; geçici ithal edilen taşıtlarda üç aya kadar gecikme |
| m.241/6 | Sekiz kat | 11.952 TL | İstenen bilgi ve belgelerin ya da beş yıl saklanması gereken belgelerin gümrük kontrolünde ibraz edilmemesi |
241. maddenin birinci fıkrası 2026’ya kadar, Kanun’a aykırılığın yanında Kanun’a dayanılarak çıkarılan yönetmelik ve tebliğlere aykırılığın da usulsüzlük cezasıyla cezalandırılmasına imkân veriyordu. Gümrük Yönetmeliği, Ek-82’de sayılan fiiller ile Müsteşarlıkça yayımlanan diğer yönetmelik ve tebliğlerde açıkça belirlenen fiilleri işleyenlere 241/1 uyarınca usulsüzlük cezası uygulanacağını hükme bağlamıştı (m.584/1). Beyanname alanlarının hatalı doldurulmasından belge süresi kaçırmalarına kadar pek çok usulsüzlük cezası bu düzenlemeye dayanıyordu.
Anayasa Mahkemesi, Hatay 1. Vergi Mahkemesinin itiraz başvurusu üzerine verdiği 26.03.2026 tarihli ve E.2025/269, K.2026/72 sayılı kararla, fıkradaki ikincil düzenlemelere aykırılığa ilişkin ibareyi suçta ve cezada kanunilik ile belirlilik ilkelerine aykırı bularak iptal etti. Karar 02.06.2026 tarihli ve 33268 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Gümrük Kanunu’nun güncel metninde fıkra artık yalnızca “bu Kanuna” aykırı hareket edenlere, Kanun’da açıkça öngörülmüş olmak kaydıyla usulsüzlük cezası uygulanacağını söylemektedir.
Gümrükler Genel Müdürlüğü, karar üzerine 01.07.2026 tarihli ve E-75705452-045.02-00123724032 sayılı yazıyla gümrük idarelerine üç talimat vermiştir: 241/1’e dayanılarak ikincil mevzuatla düzenlenmiş cezaların 2 Haziran 2026’dan itibaren uygulanmaması; fiili bu tarihten önce olup kesinleşmiş cezaların takip ve tahsiline devam edilmesi; tahsil edilmiş tutarların iade edilmemesi. Yazı, itiraz veya dava aşamasında bulunan, yani henüz kesinleşmemiş cezalar hakkında bir talimat içermemektedir.
Cezayı Ortadan Kaldıran veya Azaltan Hâller
- Yanlış izahat. Gümrük idaresi yükümlüye yazıyla yanlış izahat vermişse para cezası ve faiz uygulanmaz (m.231/5). Yükümlüler bu amaçla gümrük idaresinden yazılı izahat isteyebilir (Gümrük Yönetmeliği m.580/A). Bir uygulamanın doğruluğundan şüphe ediliyorsa, işlemden önce yazılı izahat istemek cezaya karşı en güçlü güvencedir.
- Kendiliğinden bildirim. 234. ve 235. maddelerdeki aykırılıklar idarenin tespitinden önce bildirilirse cezalar yüzde on oranında uygulanır (m.234/3, 235/6). Dahilde işleme ürününün tercihli tarifeyle ihracında ödenmesi gereken ithalat vergileri için tespitten önce bildirimde ceza hiç uygulanmaz (m.234/5).
- Tescil anında bilinemeyen kıymet farkı. Danıştay Yedinci Dairesi, gözetim kıymeti uygulanan otomobil camı ithalatında ithalat tamamlandıktan sonra satıcının düzenlediği 477.282,50 Euro tutarındaki fiyat farkı faturasının ödendiği ve bu durumun ithalatçı tarafından idareye bildirildiği dosyada, fiyat farkının kıymete dahil olduğunu ve ek tahakkukun hukuka uygun olduğunu kabul etmiştir. Ancak bölge idare mahkemesinin, tescil aşamasında bilinmesi mümkün olmayan fiyat farkının cezayı gerektiren fiil olarak nitelendirilemeyeceği gerekçesiyle 234/1-b cezasını iptal eden kararını onamıştır (E.2025/1178, K.2025/3959, 27.11.2025).
- Tek fiille birden fazla ceza. Bir fiil ile birden fazla kabahat işlenmiş ve hepsi için yalnızca idari para cezası öngörülmüşse en ağır ceza verilir (Kabahatler Kanunu m.15/1). Aynı kıymet farkı için hem 234 hem 235 cezası kesildiğinde bu hüküm ileri sürülmelidir.
- Fiilin suç da oluşturması. Bir fiil hem kabahat hem suç olarak tanımlanmışsa yalnızca suçtan dolayı yaptırım uygulanabilir; suçtan dolayı yaptırım uygulanamayan hâllerde kabahat yaptırımı uygulanır (Kabahatler Kanunu m.15/3). Ceza yargılaması sonunda daha ağır bir para cezasına veya suçtan dolayı yaptırıma karar verilir ve hüküm kesinleşip tahsil edilirse, Gümrük Kanunu uyarınca verilmiş ceza kaldırılır ve alınan para geri verilir (Gümrük Yönetmeliği m.579/2).
- Süresinde ödeme indirimi. İdari para cezası ödeme süresi içinde ödenirse yüzde 25 indirim yapılır ve ödeme, karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (Kabahatler Kanunu m.17/6). Uzlaşılan cezalarda bu indirimden ayrıca yararlanılamaz (Gümrük Kanunu m.244/6).
Ödeme Süresi, Teminat ve Eşyanın Gümrükten Çekilmesi
Ek tahakkuk edilen vergiler tebliğden itibaren on beş gün içinde ödenir. Bu süre bitmeden yazılı olarak istenir ve teminat verilirse ödeme süresi otuz gün daha uzatılabilir; uzatılan süre için 6183 sayılı Kanun’un 48. maddesine göre tecil faizi alınır (Gümrük Kanunu m.198/1). Vergiye bağlı cezalar vergiyle birlikte ödenir (m.232/1).
242. madde uyarınca gümrük idaresine itiraz edilmesi ödeme süresini keser; süre, idarenin veya yargı merciinin kararının tebliğinden itibaren yeniden başlar (m.198/2). Tebliğ edilen vergiler, itiraz edilmez veya süresinde dava açılmazsa bu sürelerin bittiği tarihte kesinleşir. Dava açılırsa vergi, mahkemece yükümlü aleyhine verilen kararın gümrük idaresine tebliğ edildiği tarihte tahsil edilebilir hâle gelir (m.197/5). İdari Yargılama Usulü Kanunu da vergi mahkemelerinde vergi uyuşmazlıklarından doğan davaların açılmasının, vergilerin ve cezaların dava konusu edilen bölümünün tahsil işlemlerini durduracağını öngörür (m.27/4).
Danıştay, ek tahakkuk ve cezaların tahsiline gidilebilmesi için alacağın itirazsız kalma, itirazın reddine karşı dava açılmaması veya davanın reddi yoluyla kesinleşmesi gerektiğini vurgulamaktadır (7. D. E.2024/3398, K.2025/1135, 12.03.2025). Kesinleşmeden düzenlenen ödeme emri bu yüzden iptal edilebilir. Buna karşılık kesinleşmiş bir alacak için düzenlenen ödeme emrine karşı açılan davada, ek tahakkukun esasına ilişkin itirazlar artık dinlenmez. Ödeme emrine karşı dava süresi tebliğden itibaren on beş gündür (6183 s.K. m.58).
Eşya henüz gümrükteyse ve idare ile yükümlü arasında kıymet veya tarife uyuşmazlığı varsa, uyuşmazlık sonuçlanmadan eşyanın çekilmesi mümkündür. Bunun için beyana göre tahakkuk eden vergiler ile idarenin hesapladığı vergiler arasındaki farkın ve para cezalarının teminata bağlanması, uyuşmazlık yargıya taşınmışsa bunun belgelenmesi ve istenen bilgi ve belgelerin sunulması gerekir (Gümrük Yönetmeliği m.587/1). Düşük kıymet şüphesiyle kıymet araştırması yapılan hâllerde de fark teminata bağlanarak eşya çekilebilir; araştırma bir yılda sonuçlanmazsa işlem gümrük idaresindeki mevcut verilere göre sonuçlandırılır (m.587/1-d ve 587/3). Uyuşmazlık yasaklama veya kısıtlama hükümlerinin ihlali niteliğindeyse bu imkân yoktur (m.587/2).
İtiraz: On Beş Gün, Bir Üst Makam, Otuz Gün
Yükümlüler kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama dilekçeyle itiraz edebilir (Gümrük Kanunu m.242/1). Gümrük Yönetmeliği’ne göre dilekçe, bir üst makama sunulmak üzere ilgili gümrük idaresine verilir ve itirazın gerekçeleri açıkça gösterilir (m.585/1). Gümrük müdürlüğü kararlarına karşı itiraz, uygulamada bağlı olunan Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne sunulmak üzere gümrük müdürlüğüne verilir. İtiraz dilekçesinin süresi içinde yanlış makama verilmesi hâlinde itiraz süresinde yapılmış sayılır ve dilekçe yetkili makama gönderilir (Kanun m.242/3).
İtirazın süresinde yapılıp yapılmadığı belirlenirken taahhütlü posta ile gönderilen dilekçede postaya verildiği tarih, adi posta ile veya doğrudan gümrük idaresine verilen dilekçede idarenin kaydına giriş tarihi esas alınır (Gümrük Yönetmeliği m.585/4). Danıştay Yedinci Dairesi, itirazın son günü bölge müdürlüğünün e-posta adresine gönderilen ve iki gün sonra kayda alınan bir dilekçe hakkında, e-postayla itiraz edilemeyeceğine dair bir yasak bulunmadığını kabul etmekle birlikte sürenin idarenin kaydına giriş tarihine göre hesaplanacağına ve itirazın süresinde yapılmadığına hükmetmiştir (E.2022/4836, K.2025/12, 17.01.2025). Pratik sonuç açıktır: itiraz ya elden verilmeli ve evrak kayıt numarası alınmalı ya da taahhütlü postayla gönderilmelidir.
İdareye ulaşan itirazlar otuz gün içinde karara bağlanarak ilgiliye tebliğ edilir (Kanun m.242/2; Yönetmelik m.586). Yönetmelik, otuz gün içinde karar alınamadığı durumlarda Kanun’un 6/2. maddesinin uygulanacağını, yani idarenin süre aşımını gerekçelendirerek ek süre bildirebileceğini öngörür. İtirazın reddi kararlarına karşı işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabilir (Kanun m.242/4). Yargı kararlarında bu itiraz, dava açılmadan önce tüketilmesi gereken zorunlu idari başvuru yolu olarak nitelendirilmektedir.
Uzlaşma: Hangi Alacaklar, Ne Zaman, Hangi Sonuçla?
Gümrük idarelerince düzenlenen ek tahakkuk ve ceza kararı muhteviyatı alacaklar için yükümlü veya ceza muhatabı uzlaşma başvurusunda bulunabilir (Gümrük Kanunu m.244/1). Uzlaşmanın kapsamına beyan ile idarenin tespiti arasındaki farklılıklara ilişkin gümrük vergileri, idarenin tespitinden önce beyan sahibince bildirilen farklılıklara ilişkin vergiler ve Kanun ile ilgili diğer kanunlar uyarınca verilen idari para cezaları girer.
Uzlaşma talebi, henüz itiraz edilmemiş veya itirazı sonuçlanmamış alacaklar için tebliğden itibaren on beş gün içinde yapılır. Talep hâlinde itiraz veya dava açma süresi durur. Uzlaşma vaki olmaz veya temin edilemezse süre kaldığı yerden işlemeye başlar; sürenin bitmesine beş günden az kalmışsa süre beş güne tamamlanır. Aynı alacak için yeniden uzlaşma istenemez (m.244/1). Gümrük vergileri ve cezalarına ilişkin fiil 5607 sayılı Kanun’daki kaçakçılık suçlarıyla ilişkiliyse uzlaşma hükmü uygulanmaz (m.244/2).
Uzlaşma tutanakları kesindir; yükümlü üzerinde uzlaşılan ve tutanakla tespit edilen hususlar hakkında dava açamaz ve hiçbir mercie şikâyette bulunamaz (m.244/4). Uzlaşılan vergiler ve cezalar tutanağın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir; uzlaşılan vergiler için gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihten tutanağın imzalandığı tarihe kadar gecikme zammı oranında gecikme faizi uygulanır (m.244/5). Uzlaşılan cezalarda Kabahatler Kanunu’ndaki süresinde ödeme indiriminden ayrıca yararlanılamaz (m.244/6).
Tablo 8. Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği’nin uygulamada önemli hükümleri
| Konu | Hüküm | Yönetmelik |
|---|---|---|
| Başvuru şekli | BİLGE şifresiyle kurumsal internet sayfası üzerinden; şifre yoksa yönetmelik ekindeki formla | m.10/1 |
| Başvuru süresi | Alacağın tebliğinden itibaren, Kanun’un 242. maddesindeki on beş günlük süre içinde | m.11/1 |
| Kısmi talep | Alacağın tamamı veya yalnızca bazı vergi ya da ceza türleri için başvurulabilir; aynı tür vergi veya cezanın bir kısmı için başvurulamaz | m.5/2, 6/2 |
| Kapsam dışı alacaklar | Aslı gümrük idaresince takip edilmeyen vergiler, tahsil aşamasına gelmiş alacaklar, 5607 s.K. m.3’teki fiillerle ilişkili alacaklar, mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararları | m.6 |
| Komisyon | Belirli tutara kadar Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü Uzlaşma Komisyonu, aşan alacaklarda Merkezi Uzlaşma Komisyonu; tutar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir | m.7, 9 |
| Davet | Görüşme tarihi en az beş gün önceden yazıyla veya talepteki e-posta adresine bildirilir | m.16/1 |
| Görüşmeye katılmama | Uzlaşma temin edilemedi sayılır ve ayrıca bildirim yapılmaz | m.16/5 |
| Nihai teklif | Uzlaşma sağlanamazsa komisyonun son teklifi tutanağa yazılır; yükümlü bu teklifi itiraz süresinin son günü mesai bitimine kadar dilekçeyle kabul ederse uzlaşma vaki olmuş sayılır | m.16/6 |
| Uzlaşma olmazsa | Yükümlü itiraz ve dava yoluna başvurabilir | m.22/1 |
Görüşmeye katılmamanın sonucu genellikle gözden kaçar: uzlaşma temin edilememiş sayılır, bu durum ayrıca bildirilmez ve itiraz süresi kaldığı yerden işlemeye başlar. Davet tarihi takvime işlenmeli, katılamayacaksanız temsilci yetkilendirilmelidir. Uzlaşmanın stratejik tarafını ve görüşmeye nasıl hazırlanılacağını gümrük uzlaşması yazımızda ayrıntılı anlattık; kısa bir özet gümrükte uzlaşma sayfasında da var.
İtiraz mı, Uzlaşma mı, Ödeme mi?
Tablo 9. Ek tahakkuk ve ceza kararı tebliğ edildiğinde seçenekler
| Seçenek | Ne zaman mantıklı? | Avantajı | Riski |
|---|---|---|---|
| İtiraz ve gerekirse dava | Zamanaşımı, ispat yükü veya cezanın şartları bakımından güçlü hukuki argüman varsa | Hukuka aykırılık tamamen ortadan kaldırılabilir; dava tahsili durdurur | Süreç uzun; kaybedilirse vergi ve ceza tam ödenir, faiz ve gecikme zammı biriktir |
| Uzlaşma | Kıymet veya miktar hesabı tartışmalı, ama hukuki argüman zayıf ise; ceza tutarı yüksekse | Ceza ve bazen vergi pazarlıkla azalır; süreç hızlıdır | Tutanak kesindir, dava açılamaz; yeniden uzlaşma istenemez; kaçakçılıkla ilişkili dosyada yol kapalıdır |
| Süresinde ödeme ve dava | Faiz yükünü durdurmak istenirse veya teminat verilemiyorsa | Cezada yüzde 25 indirim; dava hakkı korunur (Kabahatler K. m.17/6) | Kazanılırsa iade ve faiz için ayrıca süreç izlenir |
| Tebliğden önce kendiliğinden bildirim | Kontrol başlamadan veya idare tespit etmeden hata fark edildiyse | Ceza yüzde ona iner (m.234/3, 235/6) | Vergi farkı ve gecikme zammı ödenir; bildirim içeriği sonradan aleyhe delil olabilir |
Dava: Vergi Mahkemesi, İstinaf ve Temyiz
İtirazın reddi kararına karşı dava, vergi mahkemesinde açılır; dava açma süresi kararın tebliğini izleyen günden itibaren otuz gündür (İYUK m.7). Kanun, itirazın reddine karşı işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulacağını söyler (Gümrük Kanunu m.242/4). Ek tahakkuk ve ceza aynı kararda gösterilmişse dava dilekçesinde ikisi ayrı ayrı ele alınmalı, iptali istenen tutarlar tek tek yazılmalıdır. Yukarıda anlatılan 15.10.2025 tarihli kararda ek tahakkuka yönelik davanın süre aşımından reddedilip yalnızca cezanın kazanılmış olması, sürenin ve dava konusunun doğru belirlenmesinin önemini gösterir.
İtiraza otuz gün içinde cevap verilmemesi hâlinde dava açma süresinin nasıl işleyeceği ayrı bir değerlendirme gerektirir. İdari Yargılama Usulü Kanunu’na göre idari makamlara yapılan başvurulara otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (m.10/2). Hak kaybı yaşamamak için itiraz tarihinden itibaren otuz günlük bekleme süresi ile bunu izleyen dava açma süresi takvime işlenmeli, idarenin süre uzatma bildirimi varsa ona göre hareket edilmelidir.
Vergi mahkemesi kararlarına karşı bölge idare mahkemesi vergi dava dairesinde istinaf, kanunda öngörülen hâllerde Danıştay’da temyiz yoluna gidilir. Gümrük uyuşmazlıklarına Danıştay Yedinci Dairesi bakar. Anayasa Mahkemesi, bölge idare mahkemelerinin temyize açık olmayan kararlarının kesin olduğunu öngören kuralı, istinaf başvurusunun kısmen veya tümden kabulü hâli yönünden iptal etmiştir (27.03.2025, E.2024/189, K.2025/83; RG 26.06.2025, 32938). Danıştay, bu karar üzerine bölge idare mahkemesinin istinaf başvurusunu kısmen kabul ettiği gümrük dosyalarında temyiz istemlerini esastan incelemektedir.
Gümrük vergisinin geri verilmesi veya kaldırılması ayrı bir yoldur ve bağımsız süreleri vardır (Gümrük Kanunu m.211). Kanunen ödenmemesi gerektiği hâlde ödenen vergiler için tebliğden itibaren üç yıl içinde başvurulur. Bu yolu gümrük vergisi iadesi ve dampinge karşı vergi iadesi yazılarımızda anlattık.
Kaçakçılık Soruşturmasıyla Kesiştiğinde
Aynı fiil hem Gümrük Kanunu’nun ceza hükümlerine hem 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’na girebilir. Bu durumda gümrük idaresinin amiri, olay nedeniyle diğer kanunlara göre de işlem yapılıp yapılmayacağını tespit eder (Gümrük Yönetmeliği m.579/1). Uygulamada kıymetin sahte fatura ile düşük gösterildiği, eşyanın cinsinin gizlendiği veya gerçeğe aykırı menşe belgesi kullanıldığı iddiasıyla suç duyurusunda bulunulur.
Kaçakçılıkla kesişmenin idari dosyaya üç sonucu vardır. Birincisi, uzlaşma yolu kapanır (Gümrük Kanunu m.244/2). İkincisi, ceza davası açılırsa vergi alacağı ve idari yaptırım için üç yıllık süre yerine Türk Ceza Kanunu’ndaki zamanaşımı uygulanabilir; ancak Danıştay’a göre bunun için ceza davasındaki kararın kesinleşmesi beklenmelidir (m.197/4, 231/1; 7. D. E.2025/951). Üçüncüsü, fiil hem kabahat hem suç ise yalnızca suçtan dolayı yaptırım uygulanabilir (Kabahatler Kanunu m.15/3).
Ceza soruşturmasında verilecek ifade, idari dosyadaki savunmayla çelişmemelidir. Kıymet farkını “bilmeden” yapılmış bir hata olarak açıklayan şirket yetkilisinin ifadesi, hem ceza dosyasında kastın bulunmadığını hem idari dosyada 234/1-b cezasının şartlarının oluşmadığını destekler. Bunun tersi de doğrudur. Kaçakçılık suçlamalarına karşı savunmayı sahte menşe ve damping kaçırma, kaçakçılık ve hayali ihracat ceza savunması ve kaçak eşya ve taşıt müsaderesi yazılarımızda ele aldık.
Kıymet farkına dayanan dosyalarda idari para cezası ile kaçakçılık suçu arasındaki sınır özellikle önemlidir: fatura gerçekse ve yalnızca fiyatın düşük bulunması veya bir ödemenin kıymete dahil olup olmadığı tartışılıyorsa uyuşmazlık idaridir; gerçek bedeli gizleyen ikinci bir fatura veya sahte belge ise 5607 sayılı Kanun’un 3/2. maddesini gündeme getirir. Bu sınırı, Kabahatler Kanunu’nun 15/3. maddesini ve Yargıtay kararlarını düşük fatura: idari ceza mı, kaçakçılık mı rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
- Ek tahakkuk ve ceza kararı ile tebliğ belgesi (e-tebligat kaydı veya tebliğ mazbatası)
- Kararın kapsadığı bütün beyannamelerin listesi, tescil tarihleri ve tescil numaraları
- İdarenin hesap tablosu ve bu tablonun kendi hesabınızla karşılaştırması
- Ticari fatura, proforma, sipariş ve satış sözleşmesi, ödeme koşulları
- Banka transfer kayıtları ve SWIFT mesajları, özellikle sonradan yapılan ödemeler
- Royalti, lisans, distribütörlük, finansman ve grup içi hizmet sözleşmeleri
- İlişkili kişilerle yapılan ithalatta transfer fiyatlandırması raporu ve fiyatın ilişkiden etkilenmediğini gösteren belgeler
- Bağlayıcı tarife bilgisi, tahlil raporları, teknik föy ve katalog
- Menşe ispat belgeleri ve tedarikçi beyanları
- Gümrük müşaviriyle yapılan yazışmalar ve müşavire verilen talimatlar
- Varsa idareden alınmış yazılı izahat (Gümrük Kanunu m.231/5)
- Kontrol sürecinde idareye verilen bütün yazı ve belgelerin kayıtlı nüshaları
Adım Adım: Ek Tahakkuk ve Ceza Kararı Tebliğ Edildiğinde
- Gün 0 — Tebliğ tarihini tespit edin. Elektronik tebligatta tebliğ, iletinin elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (7201 sayılı Tebligat Kanunu m.7/a). Bu tarihten itibaren on beş günlük itiraz ve uzlaşma süresini, otuz günlük olası dava süresini takvime işleyin.
- Gün 1–3 — Zamanaşımı kontrolü. Her beyannamenin tescil tarihi ile tebliğ tarihi arasındaki süreyi hesaplayın. Üç yılı geçen beyannameler için hem vergi hem ceza hukuka aykırıdır; ceza davası açılmış mı, kontrol edin.
- Gün 1–5 — Hesap kontrolü. Vergi farkını, ceza oranını ve uygulanan maddeyi doğrulayın. 234/1-a’daki yüzde beş eşiği, 234/1-c’deki yarı oran ve 234/3’teki yüzde on indirim sıkça gözden kaçar.
- Gün 5–8 — Yol seçimi. İtiraz mı, uzlaşma mı, süresinde ödeme ve dava mı? Kaçakçılık soruşturması varsa uzlaşma yoktur.
- Gün 8–13 — Dilekçe ve deliller. İtiraz dilekçesini gerekçeli ve belgeli hazırlayın; her itiraz nedenini dayandığı madde başlığı altında ayrı ayrı yazın.
- Gün 14 — Teslim. Dilekçeyi elden kayıt numarası alarak veya taahhütlü postayla gönderin. Son güne e-postayla itiraz bırakmayın.
- Sonraki 30 gün — Karar ve dava. İtirazın reddi kararı tebliğ edilirse otuz gün içinde vergi mahkemesinde dava açın. Ödeme süresi itiraz kararının tebliğiyle yeniden başlar; dava açılması tahsili durdurur.
Tablo 10. Gümrük uyuşmazlığında süreler
| İşlem | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Ek tahakkukun tebliği | Üç yıl | Gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarih | Gümrük K. m.197/2 |
| Ödeme | On beş gün; teminatla otuz gün uzatılabilir | Tebliğ | m.198/1 |
| İtiraz | On beş gün | Tebliğ | m.242/1 |
| Uzlaşma talebi | On beş gün | Tebliğ | m.244/1 |
| Tahlil sonucuna itiraz | On beş gün | Tahlil sonucunun tebliği | m.243/1 |
| İtirazın karara bağlanması | Otuz gün | İtirazın idareye intikali | m.242/2 |
| Uzlaşılan tutarın ödenmesi | Bir ay | Tutanağın tebliği | m.244/5 |
| Vergi mahkemesinde dava | Otuz gün | İtirazın reddi kararının tebliği | İYUK m.7 |
| Ödeme emrine karşı dava | On beş gün | Ödeme emrinin tebliği | 6183 s.K. m.58 |
| Geri verme veya kaldırma başvurusu | Üç yıl | Vergilerin tebliği | Gümrük K. m.211/2 |
| Belgeleri saklama | Beş yıl | Beyannamenin tescil edildiği yılın sonu | m.13 |
Ek Tahakkuk ve Para Cezası Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği (Gümrük Kanunu m.242)
Aşağıdaki örnek, teslim sonrası kontrolde ithalattan sonra ödenen fiyat farkları nedeniyle birden fazla beyanname için tek kararla ek tahakkuk ve 234/1-b cezası tebliğ edilen bir ithalatçı için hazırlanmıştır. Bazı beyannamelerde üç yıllık süre dolmuş, fiyat farkları ise şirket tarafından idareye bildirilmiştir.
T.C. TİCARET BAKANLIĞI
[ ] GÜMRÜK VE DIŞ TİCARET BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE
Sunulmak üzere
[ ] GÜMRÜK MÜDÜRLÜĞÜNE
İTİRAZ EDEN: [Unvan] — vergi kimlik no: [ ], [adres], KEP: [ ]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres], KEP: [ ]
İTİRAZ KONUSU KARAR: [Tarih] tarihli ve [sayı] sayılı ek tahakkuk ve para cezası kararı (tebliğ tarihi: [tarih])
KONU: Kararın Gümrük Kanunu’nun 242. maddesi uyarınca kaldırılması talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil şirket, [ürün] ithalatı yapmaktadır. Müdürlüğünüzce yapılan teslim sonrası kontrol sonucunda, [tarih] ile [tarih] arasında tescil edilen [sayı] adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi kapsamındaki eşyanın kıymetinin, ithalattan sonra satıcıya ödenen fiyat farkları kadar noksan beyan edildiği kabul edilmiş; [tutar] TL gümrük vergisi ve [tutar] TL katma değer vergisi ek tahakkuk ettirilmiş, ayrıca Gümrük Kanunu’nun 234/1-b maddesi uyarınca [tutar] TL para cezası verilmiştir.
2. Fiyat farkları, satıcının [tarih] tarihli fatura ile yıl sonu maliyet uzlaştırması sonucunda bildirdiği tutarlardır. Beyannamelerin tescili sırasında bu tutarlar ne belliydi ne de bilinebilirdi. Müvekkil şirket, ödemeyi yaptıktan sonra [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı dilekçeyle durumu kendiliğinden Müdürlüğünüze bildirmiş, dağıtım tablosunu da sunmuştur. Bildirim, kontrol yazısının tebliğinden önce yapılmıştır.
A. Gümrük Kanunu m.197/2 ve m.231/2: Üç yıllık süre geçen beyannameler için ek tahakkuk ve ceza zamanaşımına uğramıştır
3. Gümrük Kanunu’nun 197/2. maddesine göre denetleme sonucunda eksik alındığı belirlenen vergilere ilişkin tebligat, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl içinde yapılır. İthalatta gümrük yükümlülüğü beyannamenin tescil tarihinde başlar (m.181/1). Vergiye bağlı para cezalarının zamanaşımı da bağlı oldukları vergilerin zamanaşımına tabidir (m.231/2).
4. Kararın kapsadığı beyannamelerden ekli listede gösterilen [sayı] adedi, kararın tebliğ edildiği [tarih] tarihinden üç yıldan daha önce tescil edilmiştir. Olayla ilgili olarak müvekkil şirket veya yetkilileri hakkında açılmış bir ceza davası bulunmadığından Kanun’un 197/4. maddesindeki istisna da uygulanamaz. Danıştay Yedinci Dairesi, aynı durumda üç yıllık süre geçtikten sonra tebliğ edilen ceza kararını hukuka aykırı bulmuştur (E.2025/773, K.2025/3277, 15.10.2025). Bu beyannamelere isabet eden vergi ve ceza kaldırılmalıdır.
B. Gümrük Kanunu m.234/1-b: Tescil anında bilinmeyen ve müvekkilce bildirilen fiyat farkı cezayı gerektiren fiil değildir
5. 234/1-b maddesi, beyan edilen kıymetin Kanun’a göre belirlenen kıymete göre noksan bulunmasını cezalandırır. Cezanın konusu beyandır; beyan, beyannamenin tescil anındaki bilgilere göre yapılır. Tescil anında henüz doğmamış ve bilinmesi mümkün olmayan bir fiyat farkının sonradan ortaya çıkması, o tarihteki beyanı noksan kıymet beyanına dönüştürmez.
6. Danıştay Yedinci Dairesi, ithalat tamamlandıktan sonra satıcının düzenlediği fiyat farkı faturasının ödendiği ve bu durumun ithalatçı tarafından idareye bildirildiği bir dosyada, vergi farkının tahsilini hukuka uygun bulmakla birlikte 234/1-b uyarınca verilen para cezasının iptaline ilişkin kararı onamıştır (E.2025/1178, K.2025/3959, 27.11.2025). Olayımız bu kararla aynı niteliktedir. Fiyat farkının vergisi ödenmeye hazırdır; ancak ortada cezalandırılabilecek bir beyan aykırılığı yoktur.
C. Gümrük Kanunu m.234/3: Kabul anlamına gelmemek kaydıyla, ceza en fazla yüzde on oranında uygulanabilir
7. Ceza şartlarının oluştuğu kanaatine varılması hâlinde dahi, aykırılığın gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilmesi durumunda cezalar yüzde on oranında uygulanır (m.234/3). Müvekkilin bildirimi, kontrol yazısının tebliğinden önce Müdürlüğünüz kayıtlarına girmiştir. Bu nedenle ceza, hiçbir durumda Kanun’un öngördüğü oranın yüzde onunu aşamaz.
SONUÇ VE TALEP
8. Açıklanan nedenlerle; itirazımızın kabulüne, ekli listede gösterilen ve üç yıllık süre geçtikten sonra tebliğ edilen beyannamelere ilişkin ek tahakkuk ve para cezasının tamamen kaldırılmasına, diğer beyannameler bakımından para cezasının kaldırılmasına, aksi kanaat hâlinde para cezasının Kanun’un 234/3. maddesi uyarınca yüzde on oranında yeniden hesaplanmasına karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
[Tarih]
İtiraz eden vekili
Av. [ad soyad]
EKLER: Vekâletname; ek tahakkuk ve ceza kararı; beyanname listesi ve tescil tarihleri; fiyat farkı faturaları ve banka kayıtları; [tarih] tarihli bildirim dilekçesi ve kayıt bilgisi; dağıtım tablosu.
Dilekçe elden verilip evrak kayıt numarası alınmalı veya taahhütlü postayla gönderilmelidir. İtiraz, ödeme süresini keser; ancak uzlaşma talebinde bulunulacaksa bu da aynı on beş gün içinde yapılmalıdır.
İtirazın Reddine Karşı Vergi Mahkemesinde İptal Davası Dilekçesi Örneği
İkinci örnek, aynı dosyada itirazın gerekçesiz bir yazıyla reddedilmesi üzerine vergi mahkemesinde açılacak dava için hazırlanmıştır.
[ ] VERGİ MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
DAVACI: [Unvan] — vergi kimlik no: [ ], [adres]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres], KEP: [ ]
DAVALI: T.C. Ticaret Bakanlığı [ ] Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü
DAVA KONUSU: [Tarih] tarihli ve [sayı] sayılı ek tahakkuk ve para cezası kararına yapılan itirazın reddine ilişkin [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı işlemin ve bu işlemle kesinleştirilmek istenen [tutar] TL gümrük vergisi, [tutar] TL katma değer vergisi ve [tutar] TL para cezasının iptali istemidir.
TEBLİĞ TARİHİ: [tarih]
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil şirket adına, [sayı] adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi kapsamında ithalattan sonra ödenen fiyat farkları gerekçesiyle ek tahakkuk yapılmış ve Gümrük Kanunu’nun 234/1-b maddesi uyarınca para cezası verilmiştir. Müvekkil, Kanun’un 242. maddesi uyarınca süresinde itiraz etmiş; itiraz, [tarih] tarihinde tebliğ edilen işlemle reddedilmiştir. Dava, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesindeki otuz günlük süre içinde ve işlemin yapıldığı yer mahkemesinde açılmaktadır.
A. Gümrük Kanunu m.6/3: İtirazın reddi işlemi gerekçesizdir
2. Gümrük Kanunu’nun 6/3. maddesi, gümrük idarelerinin muhatabı aleyhine verdiği yazılı kararların gerekçeli olarak alınmasını emreder. Dava konusu işlem, itiraz dilekçesindeki zamanaşımı, cezanın şartları ve kendiliğinden bildirim itirazlarının hiçbirini karşılamadan “itirazın yerinde görülmediği” ifadesiyle yetinmiştir. Hangi beyannamenin neden süresinde sayıldığı, bildirimin neden dikkate alınmadığı işlemde yazılı değildir. Gerekçesiz işlem, bu nedenle tek başına iptal edilmelidir.
B. Gümrük Kanunu m.197/2, 197/4 ve 231: Üç yıllık süre geçmiş beyannameler için vergi ve ceza zamanaşımına uğramıştır
3. Ekli listede gösterilen [sayı] beyanname, ek tahakkuk ve ceza kararının tebliğ edildiği [tarih] tarihinden üç yıldan daha önce tescil edilmiştir. Kanun’un 197/2. maddesindeki üç yıllık süre tebligatla kesilir; kararın bu süre içinde düzenlenmiş olması yetmez. Vergiye bağlı cezalar da aynı süreye tabidir (m.231/2).
4. Süreyi uzatan 197/4. madde, zamanaşımı daha uzun olan fiil nedeniyle ceza davası açılmış olmasını şart koşar. Müvekkil veya yetkilileri hakkında açılmış bir ceza davası yoktur. Danıştay Yedinci Dairesi, ceza davası açıldığına dair bir iddia bulunmayan ve üç yıllık süre geçtikten sonra tebliğ edilen bir 234/1-b cezasını hukuka aykırı bulmuştur (E.2025/773, K.2025/3277, 15.10.2025). Ceza davası açılmış olsa bile hükmün kesinleşmesinin beklenmesi gerektiğini de ayrıca belirtmiştir (E.2025/951, K.2025/3899, 25.11.2025).
C. Gümrük Kanunu m.234/1-b: Tescil sırasında bilinemeyen fiyat farkı nedeniyle ceza verilemez
5. Cezalandırılan fiil, beyannamenin tescili sırasında kıymetin noksan beyan edilmesidir. Fiyat farkları tescilden aylar sonra satıcının maliyet uzlaştırmasıyla doğmuş, müvekkil tarafından ödenmiş ve davalı idarenin tespitinden önce bildirilmiştir. Danıştay Yedinci Dairesi aynı nitelikteki bir dosyada, tescil aşamasında bilinmesi mümkün olmayan fiyat farkının cezayı gerektiren fiil olarak nitelendirilemeyeceği gerekçesiyle verilen iptal kararını onamıştır (E.2025/1178, K.2025/3959, 27.11.2025).
6. Kabul anlamına gelmemek kaydıyla, cezanın şartlarının oluştuğu düşünülse bile Kanun’un 234/3. maddesi uyarınca ceza yüzde on oranında uygulanmalıydı. Davalı idare, müvekkilin [tarih] tarihli bildirimini hiç değerlendirmeden cezayı tam oranda hesaplamıştır.
TAHSİL İŞLEMLERİ
7. İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27/4. maddesi uyarınca vergi mahkemesinde dava açılması, dava konusu edilen vergi ve cezaların tahsil işlemlerini durdurur. Gümrük Kanunu’nun 197/5. maddesi de dava açılması hâlinde vergilerin ancak yükümlü aleyhine verilen kararın idareye tebliğiyle tahsil edilebilir hâle geleceğini öngörür. Davanın açıldığının davalı idareye bildirilmesini talep ederiz.
SONUÇ VE İSTEM
8. Açıklanan nedenlerle; dava konusu itirazın reddi işleminin ve bu işlemle kesinleştirilmek istenen ek tahakkuk ile para cezasının, zamanaşımına uğrayan beyannameler bakımından tamamen, diğer beyannameler bakımından para cezası yönünden iptaline, aksi kanaat hâlinde para cezasının Gümrük Kanunu’nun 234/3. maddesine aykırı kısmının iptaline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
[Tarih]
Davacı vekili
Av. [ad soyad]
EKLER: Vekâletname; ek tahakkuk ve ceza kararı; itiraz dilekçesi ve kayıt bilgisi; itirazın reddi işlemi ve tebliğ belgesi; beyanname listesi; fiyat farkı faturaları, banka kayıtları ve bildirim dilekçesi.
Usulsüzlük Cezası Davasında Anayasa Mahkemesi Kararına İlişkin Beyan Dilekçesi Örneği
Üçüncü örnek, yalnızca bir yönetmelik veya tebliğ hükmüne aykırılık nedeniyle Gümrük Kanunu’nun 241/1. maddesi uyarınca verilen ve davası devam eden bir usulsüzlük cezası için, Anayasa Mahkemesinin 2026/72 sayılı kararını dosyaya sunmak amacıyla hazırlanmıştır. Dava istinaf aşamasındaysa dilekçe bölge idare mahkemesinin ilgili dairesine verilir.
[ ] VERGİ MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
DOSYA NO: [ ] E.
DAVACI: [Unvan]
VEKİLİ: Av. [ad soyad]
DAVALI: T.C. Ticaret Bakanlığı [ ] Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü
KONU: Anayasa Mahkemesinin 26.03.2026 tarihli ve E.2025/269, K.2026/72 sayılı kararına ilişkin beyanlarımızın sunulmasıdır.
AÇIKLAMALAR
1. Dava, müvekkil şirkete Gümrük Kanunu’nun 241/1. maddesi ile Gümrük Yönetmeliği’nin 584. maddesi ve Ek-82’sinin [sıra no] numaralı satırına dayanılarak verilen [tutar] TL usulsüzlük cezasının iptali istemiyle açılmıştır. Cezanın konusu olan [fiil], Gümrük Kanunu’nda değil, yalnızca Yönetmelik’te yaptırıma bağlanmıştır.
A. Anayasa m.153: Cezanın dayanağı olan ibare iptal edilmiş ve yürürlükten kalkmıştır
2. Anayasa Mahkemesi, 26.03.2026 tarihli ve E.2025/269, K.2026/72 sayılı kararıyla, Gümrük Kanunu’nun 241/1. maddesindeki, Kanun’a dayanılarak çıkarılan ikincil düzenlemelerle getirilen hükümlere aykırı hareket edenlere usulsüzlük cezası uygulanmasına imkân veren ibareyi suçta ve cezada kanunilik ile belirlilik ilkelerine aykırı bularak iptal etmiştir. Karar 02.06.2026 tarihli ve 33268 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış; iptal edilen ibare, Anayasa’nın 153. maddesi uyarınca bu tarihte yürürlükten kalkmıştır.
3. Bu tarihten sonra 241/1. madde yalnızca Kanun’a aykırılığı ve Kanun’da açıkça öngörülen hâlleri kapsar. Müvekkile isnat edilen fiil Kanun’da yer almadığından, cezanın bugün yürürlükte olan kanuni dayanağı yoktur.
B. Kabahatler Kanunu m.4/2 ve m.5/1: Kesinleşmemiş idari para cezasında lehe hüküm uygulanır
4. Kabahatler Kanunu’nun 4/2. maddesine göre kabahat karşılığı olan yaptırımların türü, süresi ve miktarı ancak kanunla belirlenebilir. Aynı Kanun’un 5/1. maddesi, Türk Ceza Kanunu’nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerinin kabahatler bakımından da uygulanacağını öngörür. Türk Ceza Kanunu’nun 7/2. maddesi ise fiilin işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa failin lehine olanın uygulanacağını düzenler.
5. Anayasa Mahkemesi kararları geriye yürümez; ancak bu kural kesinleşmiş işlemlerin korunmasına yöneliktir. Henüz kesinleşmemiş ve yargı denetimi devam eden bir idari para cezası hakkında karar verilirken, dayanağı yürürlükten kalkmış bir yaptırımın uygulanması lehe hüküm ilkesine aykırı olur.
C. Davalı idarenin uygulaması da bu yöndedir
6. Gümrükler Genel Müdürlüğü, 01.07.2026 tarihli ve E-75705452-045.02-00123724032 sayılı yazısıyla, 241/1. maddeye dayanılarak ikincil mevzuatla düzenlenmiş cezaların 2 Haziran 2026 tarihinden itibaren uygulanmamasını gümrük idarelerine bildirmiştir. Yazıdaki takip ve tahsil talimatı yalnızca kesinleşmiş cezalarla sınırlıdır. Dava konusu ceza kesinleşmediğinden bu talimatın kapsamına girmez.
SONUÇ VE İSTEM
7. Açıklanan nedenlerle; Anayasa Mahkemesinin anılan kararı ve lehe hüküm ilkesi gözetilerek dava konusu usulsüzlük cezasının iptaline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
[Tarih]
Davacı vekili
Av. [ad soyad]
EKLER: Anayasa Mahkemesinin 2026/72 sayılı kararının yayımlandığı Resmî Gazete nüshası; Gümrükler Genel Müdürlüğünün 01.07.2026 tarihli yazısı.
Sık Yapılan Hatalar
- Tebliğ tarihini yanlış hesaplamak. Elektronik tebligatta süre, iletinin ulaştığı günden değil, onu izleyen beşinci günün sonundan başlar. Kâğıt tebligatta ise tebliğ mazbatasındaki tarih esastır; şirket içinde evrakın yöneticiye ulaştığı gün değil.
- Son güne e-postayla itiraz bırakmak. Danıştay’a göre e-postayla yapılan itirazda idarenin kaydına giriş tarihi esas alınır; e-posta son gün gönderilse bile kayda geç girerse itiraz süre aşımından reddedilir.
- Zamanaşımını beyanname beyanname kontrol etmemek. Tek kararla düzenlenen ek tahakkukta bazı beyannameler üç yılı geçmiş olabilir. Bu beyannameler ayrı ayrı listelenmezse en güçlü savunma kaybedilir.
- Yalnızca cezaya itiraz etmek. Vergi aslına itiraz edilmez veya dava açılmazsa o kısım kesinleşir. Sonradan cezayı kazanmak vergi borcunu ortadan kaldırmaz.
- Uzlaşma görüşmesine gitmemek. Katılmama hâlinde uzlaşma temin edilememiş sayılır, ayrıca bildirim yapılmaz ve itiraz süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder.
- Kaçakçılık soruşturmasını idari dosyadan ayrı yönetmek. İfadede söylenen her cümle idari dosyada delil olarak kullanılabilir; ceza davası ise vergi alacağının zamanaşımını belirler.
- Kendiliğinden bildirimi geç yapmak. Yüzde on oranındaki ceza yalnızca idarenin tespitinden önce yapılan bildirimde uygulanır. Kontrol başladıktan sonra yapılan bildirimin “tespitten önce” sayılıp sayılmayacağı tartışmalı hâle gelir.
- Tahlil sonucuna itiraz etmemek. İkinci tahlil sonucu eşyanın teknik nitelikleri bakımından kesindir. Laboratuvar sonucuna dayanan tarife uyuşmazlığında tahlile ayrıca itiraz edilmelidir.
- AYM kararını dosyaya sunmamak. Yalnızca yönetmelik veya tebliğ ihlaline dayanan ve henüz kesinleşmemiş usulsüzlük cezalarında Anayasa Mahkemesinin 2026/72 sayılı kararı ileri sürülmelidir.
Hukukçular Evi Gümrük Uyuşmazlıklarında Ne Yapar?
Teslim sonrası kontrol yazısı geldiği andan itibaren dosyayı üstleniyoruz: istenen belgeleri neyi ispat ettiklerini açıklayan bir yazıyla birlikte sunuyor, beyanname bazında zamanaşımı ve ceza hesabı yapıyor, kendiliğinden bildirimin yerinde olup olmadığını değerlendiriyoruz. Ek tahakkuk ve ceza kararı tebliğ edildiğinde itiraz, uzlaşma ve dava seçeneklerini rakamlarla karşılaştırıp size sunuyoruz.
Gümrük idaresi nezdinde itiraz ve uzlaşma görüşmelerini, vergi mahkemesi, bölge idare mahkemesi ve Danıştay aşamalarını yürütüyoruz. Aynı olay için kaçakçılık soruşturması açılmışsa ceza dosyasını da idari dosyayla birlikte yönetiyoruz. Büromuz Ankara’dadır; Ticaret Bakanlığı ve Danıştay nezdindeki işleri doğrudan takip ediyoruz.
Ek tahakkuk kararınızı, tebliğ tarihini ve beyanname listesini 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. Gümrük konusundaki kısa hizmet özetimiz gümrükte ek tahakkuk ve idari para cezalarına itiraz sayfasındadır.
İlgili Rehberler
- Düşük Fatura ile İthalat: Gümrük İdari Para Cezası mı, Kaçakçılık Suçu mu?
- Gümrükte Teslim Sonrası Kontrol (GK 73): Müfettiş Denetimi, İkincil Kontrol ve Ek Tahakkuk
- A.TR ve EUR.1 Sonradan Kontrol: Ek Tahakkuk, GK 198/4 İyi Niyet ve Ceza
- GTİP Uyuşmazlığı ve Bağlayıcı Tarife Bilgisi: Pozisyon Farkı, Tahlil İtirazı ve Cezalar
- Royalti ve Lisans Bedeli Gümrük Kıymetine Eklenir mi? GK m.27/1-c ve Danıştay Kararları
- Dahilde İşleme Rejimi İhlali 2026: Müeyyideli Kapatma, GK m.238 Cezası, Zamanaşımı ve Ek Süre
- Gümrük Uzlaşması: Ek Tahakkuk ve İdari Para Cezasında Uzlaşma, İtiraz ve Dava
- Gümrük Vergisi İadesi: Geri Verme ve Kaldırma (GK m.211)
- Damping ve Ticaret Politikası Savunma Araçları Merkezi
- Menşe Şüphesiyle Dampinge Karşı Vergi Ek Tahakkuku ve Para Cezası
- İthalatta Gözetim Belgesi ve Gözetim Kıymeti
- Üretici/İhracatçı Belgesi ve Firma Bazlı Damping Oranı
- Dampinge Karşı Vergi İadesi ve Teminat İadesi
- Sahte Menşe ve Damping Kaçırma: 5607 Sayılı Kanun Kapsamında Kaçakçılık
- Kaçakçılık ve Hayali İhracat Ceza Savunması
- Kaçak Eşya ve Taşıt Müsaderesi, El Koyma ve Tasfiye
- Kaçak Tıbbi Cihaz ve Kozmetik İthalatı: El Koyma ve Kaçakçılık Suçlaması
- TAREKS Olumsuz Sonuç: İthal Ürün Gümrükte Durduruldu
- Altın ve Kuyum Sektöründe Gümrük ve Vergi Davaları
- Dahilde İşleme Rejimi: İzin Belgesi ve Taahhüt Kapatma
- Menşe ve Dolaşım Belgeleri: A.TR ve EUR.1 Uyuşmazlıkları
- Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü ve Yerinde Gümrükleme
- Vergi Hukuku Rehberi
- Ticaret Hukuku Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
Gümrük ek tahakkuku nedir?
Gümrük idaresinin, beyannamenin tescilinden ve eşyanın tesliminden sonra yaptığı kontrolde hiç alınmadığını veya eksik alındığını tespit ettiği gümrük vergilerini yükümlüye tebliğ ederek istemesidir. Ek tahakkuk bir ceza değil, eksik kalan vergidir. Vergiye bağlı para cezası varsa aynı kararda gösterilir ve birlikte tebliğ edilir (Gümrük Kanunu m.197 ve 232).
Gümrük idaresi geriye dönük kaç yıl için ek tahakkuk yapabilir?
Üç yıl. Tebligat, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten, ithalatta kural olarak beyannamenin tescil tarihinden itibaren üç yıl içinde yapılmalıdır (Gümrük Kanunu m.197/2). Vergiye bağlı cezalar da aynı süreye tabidir. Ceza uygulamasını gerektiren fiil nedeniyle ceza davası açılmışsa Türk Ceza Kanunu’ndaki zamanaşımı süreleri uygulanır; Danıştay’a göre bunun için ceza davasındaki kararın kesinleşmesi beklenir.
Kıymeti eksik beyan edersem ne kadar ceza öderim?
Eksik kalan vergilerin ödenmesinin yanında vergi farkının üç katı para cezası verilir (Gümrük Kanunu m.234/1-b). Vergi farkına gümrük vergisiyle birlikte ithalatta alınan katma değer vergisi de girer. Fark idarenin tespitinden önce bildirilirse ceza yüzde on oranında uygulanır.
Ek tahakkuk ve ceza kararına itiraz süresi ne kadar?
Tebliğden itibaren on beş gündür. İtiraz dilekçesi bir üst makama, uygulamada Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne sunulmak üzere kararı veren gümrük idaresine verilir (Gümrük Kanunu m.242; Gümrük Yönetmeliği m.585). İdare itirazı otuz gün içinde karara bağlar.
Gümrük itirazı e-postayla yapılabilir mi?
Danıştay Yedinci Dairesi e-postayla itirazı yasak saymamış, ancak süre hesabında dilekçenin idarenin kaydına giriş tarihini esas almıştır. E-posta son gün gönderilip sonraki günlerde kayda alınırsa itiraz süre aşımından reddedilebilir. Güvenli yol, dilekçeyi elden kayıt numarası alarak vermek veya taahhütlü postayla göndermektir; taahhütlü postada postaya verildiği tarih esas alınır.
İtiraz edersem ödeme süresi durur mu?
Evet. Gümrük idaresine itiraz edilmesi on beş günlük ödeme süresini keser; süre, itiraz hakkında verilen kararın tebliğinden itibaren yeniden başlar (Gümrük Kanunu m.198/2). Vergi mahkemesinde dava açılması da dava konusu tutarın tahsilini durdurur (İYUK m.27/4).
Uzlaşmada anlaşamazsam itiraz hakkımı kaybeder miyim?
Hayır. Uzlaşma talebi itiraz ve dava süresini durdurur; uzlaşma vaki olmaz veya temin edilemezse süre kaldığı yerden işlemeye başlar, beş günden az kalmışsa beş güne tamamlanır (Gümrük Kanunu m.244/1). Ancak aynı alacak için yeniden uzlaşma istenemez ve görüşmeye katılmazsanız uzlaşma temin edilememiş sayılır, bu durum ayrıca bildirilmez.
Hatayı gümrükten önce fark edip bildirirsem ceza uygulanır mı?
Gümrük Kanunu’nun 234. ve 235. maddelerindeki aykırılıklar idarenin tespitinden önce bildirilirse cezalar yüzde on oranında uygulanır. Eksik vergi ve gecikme zammı ise ödenir. Bildirim, kontrol başlamadan ve idare aykırılığı tespit etmeden yapılmalıdır.
Gümrük para cezasında indirim var mı?
İdari para cezası ödeme süresi içinde ödenirse yüzde 25 indirim yapılır ve ödeme, karara karşı itiraz veya dava hakkını ortadan kaldırmaz (Kabahatler Kanunu m.17/6). Uzlaşılan cezalarda bu indirimden ayrıca yararlanılamaz (Gümrük Kanunu m.244/6).
Yönetmeliğe aykırılık nedeniyle kesilen usulsüzlük cezaları hâlâ geçerli mi?
Anayasa Mahkemesi, Gümrük Kanunu’nun 241/1. maddesinde ikincil düzenlemelere aykırılığın usulsüzlük cezasıyla cezalandırılmasına imkân veren ibareyi iptal etmiştir (E.2025/269, K.2026/72; RG 02.06.2026). Gümrükler Genel Müdürlüğü bu cezaların 2 Haziran 2026’dan itibaren uygulanmamasını, ancak bu tarihten önceki fiiller için kesinleşmiş cezaların tahsiline devam edilmesini ve tahsil edilenlerin iade edilmemesini bildirmiştir. Kesinleşmemiş cezalarda karar itiraz veya davada ileri sürülmelidir.
2026 yılında gümrük usulsüzlük cezası ne kadar?
Gümrük Kanunu’nun 241/1. maddesindeki temel usulsüzlük cezası 2026 yılı için 1.494 TL’dir. Kanun’da sayılan hâllerde bu tutarın iki, dört, altı veya sekiz katı uygulanır; sekiz kat 11.952 TL’dir.
Gümrük müşaviri de ek tahakkuktan sorumlu olur mu?
Dolaylı temsilci olarak beyanda bulunan gümrük müşaviri, beyandaki verilerin yanlış olduğunu bildiği veya mesleği icabı ve mutat olarak bilmesi gerektiği durumlarda yükümlüyle birlikte sorumludur (Gümrük Kanunu m.181/2). Yetkilendirilmiş gümrük müşavirleri de tespit raporları ve onayladıkları dolaşım belgeleri kapsamında sorumludur.
Kaynakça
- 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.6, 11, 13, 24, 27, 28, 73, 181, 183, 184, 194, 197, 198, 207, 211, 231, 232, 234, 235, 236, 238, 239, 241, 242, 243 ve 244 (Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metin).
- Gümrük Yönetmeliği (RG 07.10.2009, 27369 mükerrer) m.575, 579, 580, 580/A, 582, 584, 585, 586, 587 ve 588–590; Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği (RG 27.08.2011, 28038) m.5, 6, 7, 9, 10, 11, 16 ve 22.
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.4, 5, 15 ve 17; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.7; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, 10 ve 27; 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.48 ve 58; 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.7/a; 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m.3; Anayasa m.38 ve 153.
- Anayasa Mahkemesi, 26.03.2026, E.2025/269, K.2026/72 (RG 02.06.2026, 33268); Anayasa Mahkemesi, 27.03.2025, E.2024/189, K.2025/83 (RG 26.06.2025, 32938).
- Gümrük Genel Tebliği (Gümrük İşlemleri) (Seri No: 217) (RG 17.12.2025, 33110); Gümrükler Genel Müdürlüğünün 01.07.2026 tarihli ve E-75705452-045.02-00123724032 sayılı yazısı.
- Danıştay Yedinci Dairesi: E.2022/4836, K.2025/12 (17.01.2025); E.2024/3398, K.2025/1135 (12.03.2025); E.2025/773, K.2025/3277 (15.10.2025); E.2025/951, K.2025/3899 (25.11.2025); E.2025/1178, K.2025/3959 (27.11.2025).
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve 17 Kasım 2026 tarihindeki mevzuatı yansıtır. Her ek tahakkuk ve ceza kararı; tebliğ tarihi, beyannamelerin tescil tarihleri ve dosyadaki belgelerle birlikte ayrıca değerlendirilmelidir.
Ek tahakkuk veya gümrük para cezası mı tebliğ edildi? On beş gün başladı
Zamanaşımı ve ceza hesabı kontrolü, itiraz, uzlaşma görüşmesi, vergi mahkemesi ve Danıştay davaları, teslim sonrası kontrol ve kaçakçılık soruşturmasıyla kesişen dosyalar için kararınızı ve tebliğ tarihini gönderin.
Süreyi kaçırmayın
Ek tahakkuk ve ceza kararına itiraz ve uzlaşma için tebliğden itibaren 15 gün, itirazın reddine karşı vergi mahkemesinde dava için 30 gün, ödeme emrine karşı 15 gün vardır. Gümrük idaresinin ek tahakkuk için süresi ise üç yıldır. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Vergi Hukuku Rehberi · Ticaret Hukuku Rehberi · İdare Hukuku Rehberi · Ceza Hukuku Rehberi · Dilekçe Örnekleri · İletişim


