Dampinge karşı vergiden kaçınmak için eşyanın menşeini gerçeğe aykırı göstermek, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 3’üncü maddesinin ikinci fıkrasındaki suçu oluşturabilir: eşyayı aldatıcı işlem ve davranışlarla gümrük vergileri kısmen veya tamamen ödenmeksizin ülkeye sokmanın cezası iki yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlî para cezasıdır. Kanun dampinge karşı vergiyi de “gümrük vergileri” tanımına alır. Belgede sahtecilik varsa ayrıca cezalandırılır; resmî belgede sahtecilikle bağlantılı davalara ağır ceza mahkemesi bakar. Suç konusu eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı ödenirse ceza soruşturmada yarı, kovuşturmada üçte bir oranında indirilir. Suç unsurları ve her sanığın kastı ayrı ayrı ispatlanmadan mahkûmiyet kurulamaz.
Bu rehber, sahte veya gerçeğe aykırı menşe belgesi, üçüncü ülke üzerinden aktarma, Üretici/İhracatçı Belgesi ya da tarife pozisyonu nedeniyle kaçakçılık soruşturmasına veya ceza davasına muhatap olan ithalatçılar, şirket yöneticileri ve gümrük müşavirleri için yazıldı. Suçun unsurlarını, “aldatıcı işlem ve davranış” kavramını, orijinal ama içeriği gerçeğe aykırı menşe şahadetnamesi hakkındaki Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararını, kast ve ispat sorunlarını, belgede sahtecilik ilişkisini, etkin pişmanlığı, zamanaşımını ve ceza davasının gümrükteki ek tahakkukla ilişkisini anlatıyor. Sonunda üç dilekçe örneği yer alıyor.
Bu yazının dayanakları. 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m.2, 3, 4, 5, 10, 13, 15, 16, 17, 18, 19 ve 20; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.7, 20, 21, 43, 51, 54, 55, 60, 62, 66, 67, 204 ve 207; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.63, 67, 109, 147, 160, 170, 172, 217, 223, 230, 231, 273 ve 280; 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.197, 234, 242, 244 ve geçici m.6; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.15; 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun m.15.
Mevzuat metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, Yargıtay kararları Yargıtay Karar Arama sisteminden, Danıştay kararları Danıştay’ın karar arama sisteminden alınmış ve tam metinleri üzerinden değerlendirilmiştir. Metin 17 Kasım 2026 itibarıyla hazırlanmıştır.
Damping dosyalarında uyuşmazlık çoğu zaman gümrükte başlar: sonradan kontrol cevabı gelir, eşyanın beyan edilen ülke değil önleme tabi ülke menşeli olduğu ileri sürülür, dampinge karşı vergi ek tahakkuk edilir. Bazı dosyalarda ise aynı tespit bir suç duyurusuna dönüşür. Gümrük muhafaza ekipleri veya Kaçakçılık ve İstihbarat müdürlükleri tutanak düzenler, Cumhuriyet başsavcılığı şirket yetkililerini, çalışanları ve gümrük müşavirini ifadeye çağırır. Bu noktadan sonra mesele yalnızca vergi farkı değildir: hapis cezası, adlî para cezası, şirkete özgü güvenlik tedbirleri ve müsadere gündeme gelir.
Bu iki süreç birbirini doğrudan etkiler. Ceza davası açılırsa gümrük alacağının zamanaşımı uzar; gümrük uzlaşması yolu kapanır; ceza davasında verilen beraat ise vergi davasının sonucunu değiştirebilir. Menşe şüphesine dayanan ek tahakkukun idari ve vergi yargısındaki savunması için menşe şüphesiyle dampinge karşı vergi ek tahakkuku rehberimize, damping önlemlerinin genel çerçevesi için Damping ve Ticaret Politikası Savunma Araçları Merkezi sayfamıza bakabilirsiniz.
Hangi Durumdasınız? İlk Bakılacak Belge ve İlk Adım
Duruma göre ilk adım
| Durum | İlk bakılacak belge | İlk adım |
|---|---|---|
| Gümrük muhafaza veya kaçakçılık birimi şirkette inceleme yaptı, belgeler alındı | Arama veya el koyma tutanağı, alınan belgelerin listesi | Tutanağın kopyasını almak; tutanaktaki tespitleri ve imza eksikliklerini kaydetmek (5607 m.20) |
| Sonradan kontrol cevabında eşyanın önleme tabi ülke menşeli olduğu bildirildi | Yabancı makamın cevabı, gümrük idaresinin yazısı | Cevabın aslı veya onaylı örneğini istemek; ek tahakkuk ve suç duyurusu ihtimaline karşı dosyayı birlikte kurmak |
| Başsavcılıktan ifadeye çağrıldınız | Çağrı kâğıdı, şüpheli sıfatı ve suç tipi | Avukatla birlikte ifade vermek; ifadeden önce dosyayı incelemek, belgeleri hazırlamak |
| Soruşturmada etkin pişmanlık ihtarı yapıldı | Savcılık ihtarı ve gümrüklenmiş değer hesabı | Hesabı kontrol etmek; ödemenin hukuki sonuçlarını savunma stratejisiyle birlikte değerlendirmek |
| İddianame kabul edildi | İddianame, delil listesi, katılan gümrük idaresinin talebi | Esas hakkında savunma ve bilirkişi incelemesi talebi; kovuşturmada etkin pişmanlık ihtarını takip etmek |
| Aynı olay nedeniyle ek tahakkuk ve para cezası kararı tebliğ edildi | Ek tahakkuk ve ceza kararı, tebliğ tarihi | 15 gün içinde itiraz (GK m.242); 3 yıllık süre ve ceza davası ilişkisini kontrol etmek |
Damping Kaçırma Hangi Suçu Oluşturur? 5607 Sayılı Kanun m.3/2
5607 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin ikinci fıkrası, eşyayı aldatıcı işlem ve davranışlarla gümrük vergileri kısmen veya tamamen ödenmeksizin ülkeye sokan kişiyi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlî para cezasıyla cezalandırır. Kanun’un 2’nci maddesinin (a) bendi “gümrük vergileri”ni, gümrük idaresi veya başka idarelerce eşyanın ithali veya ihracına bağlı olarak uygulanan vergiler ile diğer malî yükümlülükler olarak tanımlar. Dampinge karşı vergi eşyanın ithaline bağlı olarak uygulanan bir malî yükümlülük olduğundan bu tanıma girer.
Bu nokta, idari para cezası açısından varılan sonuçtan farklıdır. Danıştay, 3577 sayılı Kanun’un Gümrük Kanunu’na yaptığı atfın usul ve şekil hükümleriyle sınırlı olduğunu, bu nedenle dampinge karşı vergi üzerinden Gümrük Kanunu’nun 234’üncü maddesi uyarınca para cezası kesilemeyeceğini kabul etmektedir. Kaçakçılık suçunda ise suçun konusu doğrudan 5607 sayılı Kanun’daki geniş tanımla belirlenir; bu yüzden idari ceza alanındaki koruma ceza davasına taşınamaz.
Damping dosyalarında gündeme gelen suç ve cezalar
| Hüküm | Fiil | Ceza veya sonuç |
|---|---|---|
| 5607 m.3/2 | Aldatıcı işlem ve davranışlarla gümrük vergileri kısmen veya tamamen ödenmeksizin eşyayı ülkeye sokmak | 2-5 yıl hapis ve 10.000 güne kadar adlî para cezası |
| 5607 m.3/22 | Teşebbüs | Teşebbüs aşamasında kalsa bile tamamlanmış gibi cezalandırılır |
| 5607 m.3/23 | Eşyanın değerinin fahiş, hafif veya pek hafif olması | Fahişse yarıdan bir katına kadar artırım; hafifse yarıya, pek hafifse üçte bire kadar indirim |
| 5607 m.4/1 ve 4/2 | Örgüt faaliyeti veya üç ya da daha fazla kişiyle birlikte işleme | İki kat veya yarı oranında artırım |
| 5607 m.4/3 | Tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde veya yararına işleme | Tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirleri (TCK m.60) |
| 5607 m.4/4 | Meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanma | Yarı oranında artırım; gümrük müşavirleri bakımından önemlidir |
| 5607 m.4/5; TCK m.204 veya 207 | Belgede sahtecilik yapılarak işleme | Sahtecilik suçundan ayrıca ceza; resmî belgede sahtecilik bağlantısında ağır ceza mahkemesi görevli (5607 m.17/2) |
Tipik Dosyalar: Sahte Menşe, Üçüncü Ülke Aktarması, Belge ve Tarife
Damping kaçırma iddialarında sık görülen fiiller
| Fiil | Ceza hukuku bakımından tartışma | Gümrük ve vergi bakımından sonuç |
|---|---|---|
| Önleme tabi ülke menşeli eşyanın başka bir ülke menşeli gösterilmesi | Belge sahte mi, yoksa orijinal ama içeriği gerçeğe aykırı mı? İthalatçı veya yetkili bunu biliyor mu? | Dampinge karşı vergi, gümrük vergisi ve KDV farkı için ek tahakkuk |
| Eşyanın üçüncü ülkeye götürülüp yeniden etiketlenmesi veya basit montaj | Menşe kazandıracak işlem yapılmış mı? Aktarmanın ithalatçının bilgisi dahilinde olduğu gösterilebilir mi? | Etkisiz kılma soruşturması ve önlemin üçüncü ülkeye genişletilmesi |
| Sahte veya başka firmaya ait Üretici/İhracatçı Belgesi | Belgenin sahteliği ve kullanan kişinin bilgisi | Firma oranı yerine en yüksek oranın uygulanması |
| Tarife pozisyonunun önlem dışında bir pozisyon olarak beyanı | Teknik uyuşmazlık mı, kasıtlı saptırma mı? Doğru pozisyon bilirkişiyle belirlenmeli | Tarife farkına dayalı ek tahakkuk |
| Kıymetin düşük gösterilmesi (yüzde oranlı önlemlerde) | Gerçek ödemenin gizlenmesi; ödeme kayıtlarının incelenmesi | Kıymet farkına dayalı ek tahakkuk ve GK m.234 cezası |
Üçüncü ülke üzerinden yapılan aktarmaların idari tarafı, yani önlemin genişletilmesi ve teminat, etkisiz kılma soruşturması rehberimizde anlatılmıştır. Ceza soruşturması ise bu idari tespitlerden bağımsız olarak, her şüphelinin fiili ve kastı üzerinden yürür. Firma bazlı orandan yararlanmayı sağlayan belgenin kuralları ve belge uyuşmazlıkları için Üretici/İhracatçı Belgesi rehberimize bakabilirsiniz.
Aldatıcı İşlem ve Davranış: 2014 Değişikliği ve Aldatma Yeteneği
3’üncü maddenin ikinci fıkrası 2014’e kadar “sahte belge kullanmak suretiyle” işlenen kaçakçılığı cezalandırıyordu. 18.06.2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun’un 89’uncu maddesiyle bu ifade “aldatıcı işlem ve davranışlarla” şeklinde değiştirildi. Böylece suç, yalnızca sahte belgeyle değil, gümrük idaresini yanıltmaya elverişli her türlü işlem ve davranışla işlenebilir hâle geldi. Kavram kanunda tanımlanmamıştır; içeriği yargı kararları ve doktrinle belirlenmektedir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, aldatıcı işlem ve davranışın ithalat gümrük işlemi sırasında ve gümrük idaresine karşı yapılması gerektiğini, bu nedenle suçun ancak ithalat işlemleri sırasında işlenebileceğini belirtmektedir. Kurul’un aktardığı değişiklik gerekçesine göre, beyana dayalı gümrük işlemlerinde gerçeği yansıtmayan sözlü beyan da bu kapsamdadır (E.2022/497, K.2024/62).
Savunma bakımından iki sonuç önemlidir. Birincisi, işlem veya belge idareyi yanıltmaya elverişli değilse, yani gerçeğe aykırılık beyannamenin kendisinden ya da ekindeki belgelerden anlaşılabiliyorsa aldatma yeteneğinden söz edilemez. Yargıtay 7. Ceza Dairesi 03.03.2020 tarihli kararında, A.TR dolaşım belgeleri yalnızca sabit diskleri kapsadığı hâlde beyanname ve faturalarda sabit disk ile medya oynatıcının kalem kalem gösterildiği bir olayda, yanlışlığın beyanname ekindeki belgelerden anlaşılabildiğini, bu nedenle sahteciliğin aldatma yeteneği bulunmadığını ve resmî belgede sahtecilik suçundan beraat kararı verilmesi gerektiğini kabul etmiştir (E.2016/10031, K.2020/3455). Daire aynı kararda, aldatıcı davranış bulunmadığından eylemin 3’üncü maddenin ikinci fıkrası değil birinci fıkrası kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini de belirtmiştir. Demek ki aldatma yeteneğinin yokluğu kendiliğinden cezasızlık sonucunu doğurmaz; sahtecilik suçlamasını düşürür ve nitelendirmeyi, dolayısıyla cezanın alt sınırını değiştirir. Tahlili zorunlu olan dökme eşyada beyanname ve eklerinin aldatma yeteneği bulunup bulunmadığının tartışılmaması da bozma nedeni sayılmıştır (7. CD, 16.04.2019, E.2015/15681, K.2019/30400).
İkincisi, gümrük beyanındaki her yanlışlık suç değildir. Tarife veya kıymet konusundaki dürüst bir hukuki ya da teknik görüş ayrılığı ile gerçek işlemin bilerek gizlenmesi birbirinden ayrılmalıdır. İlki Gümrük Kanunu’ndaki ek tahakkuk ve idari para cezasının konusudur; suç için aldatıcı nitelikte bir işlem, bunun vergi eksikliğiyle bağlantısı ve kast birlikte aranır. Sınır her zaman net değildir: Yargıtay 7. Ceza Dairesi, farklı tarife pozisyonlarına ve gözetim uygulamasına tabi eşyanın tek kalemde beyan edilmesini ikinci fıkra kapsamında görmüş, bölge adliye mahkemesi beraat kararında direnmiş ve dosya 30.06.2026’da Ceza Genel Kuruluna gönderilmiştir (E.2026/1459, K.2026/7767). Aynı fiil hem suç hem kabahat olarak tanımlanmışsa yalnızca suçtan dolayı yaptırım uygulanır (Kabahatler Kanunu m.15/3); bu nedenle ceza davası sonuçlanmadan aynı fiil için kesilen idari para cezasının durumu da izlenmelidir.
Orijinal Ama İçeriği Gerçeğe Aykırı Menşe Şahadetnamesi: Ceza Genel Kurulunun 2024 ve 2026 Kararları
Damping dosyalarında en sık savunma, menşe şahadetnamesinin yetkili makamca düzenlenmiş orijinal bir belge olduğu ve ithalatçının belgenin içeriğini denetleme imkânı bulunmadığıdır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 14.02.2024 tarihli kararında bu savunmayı tek başına yeterli görmemiştir (E.2022/497, K.2024/62).
Olayda Çin menşeli duvar tipi split klimalara 2006’da yüzde 25 oranında dampinge karşı vergi konulmuş, ithalatçı şirket sonraki yıllarda aynı ürünü Vietnam’da kurulu bir firmadan Vietnam menşeli olarak ithal etmişti. Yapılan incelemelerde ihracatçının tamamı Çin sermayeli bir grup şirketi olduğu, önlemden sonra Vietnam’da kurulduğu, klimaların aksam ve parçalarının yaklaşık yüzde 90’ının Çin’den getirildiği ve Vietnam’da yalnızca montaj ve ambalajlama yapıldığı tespit edilmişti. Vietnam makamları menşe şahadetnamelerinin orijinal olduğunu bildirmiş, bilirkişi de belgelerin sahte olmadığını ancak menşe bilgisinin doğruyu yansıtmadığını, ithalatçı yetkililerinin belgenin bu şekilde düzenlenmesine katıldığına dair dosyada bir tespit bulunmadığını belirtmişti. İlk derece mahkemesinin beraat kararı Yargıtay’ca bozulmuş; mahkeme bu kez sanıkları üç veya daha fazla kişiyle birlikte ve zincirleme şekilde işlenen kaçakçılıktan 3 yıl 1 ay 15 gün hapis ve adlî para cezasına mahkûm etmiş, ele geçirilemeyen eşyanın gümrüklenmiş değerinin müsaderesine karar vermiş, resmî belgede sahtecilik davası ise zamanaşımından düşmüştü.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, menşe belgesinde sahtecilik bulunmadığı, ithalatçının menşe araştırması yapma yükümlülüğü olmadığı ve eksik vergilerin idareye ödendiği gerekçesiyle beraat yönünde itiraz etmiştir. Genel Kurul itirazı reddetmiştir. Çoğunluk; şirketin önlemden önce aynı ürünü aynı gruptan Çin’den ithal ettiğini, önlemden sonra aynı grubun Vietnam’daki fabrikasına yöneldiğini, siparişlerin doğrudan Çin’deki firmayla yazışılarak verildiğini, parçaların menşe ve katkı oranlarını gösteren belgelerin sözleşme eklerinde yer aldığını ve sanıkların iş deneyimi ile basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğü karşısında ürünlerin aynı olduğunu fark edecek konumda bulunduklarını belirterek, menşei bilmedikleri savunmasını inandırıcı bulmamıştır. Basit montajın eşyaya menşe kazandırmadığı da vurgulanmıştır (Gümrük Kanunu m.18-19). Karar ilk müzakerede yeterli çoğunluk sağlanamadığından ikinci müzakerede oy çokluğuyla verilmiş; Kurul Başkanı ve beş üye, belgelerde sahtecilik bulunmadığı ve kastın oluşmadığı görüşüyle karşı oy kullanmıştır. Olay, 2014 değişikliğinden önceki “sahte belge” ibaresi dönemine aittir.
Genel Kurul aynı sonucu 15.04.2026 tarihli kararında tekrarlamıştır (E.2025/580, K.2026/232). Bu dosyada aynı önleme tabi klimalar Malezya menşeli olarak ithal edilmiş; ilk derece mahkemesi, sanıkların Çin’deki üretici ile Malezya’daki firma arasındaki ilişkiyi bildiklerinin varsayıma dayandığı gerekçesiyle iki kez beraat kararında direnmişti. Genel Kurul; şirketin önlemden önce aynı eşyayı Çin’den ithal etmesini, yerinde doğrulamada Malezya’daki firmaların üretim kapasitesinin bulunmadığının ve yalnızca basit montaj yapıldığının tespit edilmesini, ürün kodlarının Çin’deki üreticilerin kodlarıyla aynı olmasını, girdilerin yüzde 81’inin Çin menşeli olmasını ve sanıkların yedek parçayı Çin’deki üreticiden ithal ettiklerine ilişkin ikrarlarını birlikte değerlendirerek direnme kararını bozmuştur. Malezya Ticaret Odası menşe şahadetnamelerinin orijinal olduğunu, ancak ihracatçının sunduğu belgelerin içeriğinin doğruluğu hakkında bilgisi bulunmadığını bildirmişti; Kurul bu belgeleri “muhtevası itibarıyla sahte” saymıştır. Karar bu kez yalnızca bir üyenin karşı oyuyla verilmiştir.
Bu kararların savunmaya mesajı açıktır: belgenin orijinal olması ve eksik verginin sonradan ödenmesi tek başına yeterli değildir; asıl tartışma, sanığın eşyanın gerçek menşeini bilip bilmediğidir. Kurul’un kastı çıkardığı olgular, yani önlemden önce aynı eşyanın önleme tabi ülkeden alınması, siparişin veya yedek parça tedarikinin o ülkedeki üreticiyle yürütülmesi, ürün kodlarının aynı olması ve menşe ile katkı oranlarını gösteren belgelerin ithalatçının elinde bulunması, her dosyada ayrı ayrı sınanmalıdır. Savunma, tedarik zincirinin nasıl kurulduğunu, siparişin hangi firmaya verildiğini, ödemenin kime yapıldığını, fiyatın piyasa fiyatıyla uyumlu olup olmadığını ve ithalatçının menşe konusunda hangi kontrolleri yaptığını belgeyle göstermelidir. 2024 kararındaki karşı oyların gerekçesi hâlâ değerlidir; ancak 2026 kararının neredeyse oybirliğiyle verilmesi, savunmanın ağırlığını belgenin orijinalliğine değil, dosyada bu türden somut bir bağlantının bulunmadığını göstermeye vermesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Genel Kurul kararı her dosyada mahkûmiyet anlamına gelmez. Yargıtay 7. Ceza Dairesi 09.07.2019 tarihli kararında, yabancı makamlarca onaylanmış ve imzalanmış menşe şahadetnamesine güvenerek işlem yapan sanığın, eşyanın menşei beyan edilenden farklı kabul edilse dahi bunu bilemeyebileceğini belirtmiş; varsayıma dayalı gerekçeyle kurulan resmî belgede sahtecilik ve kaçakçılık mahkûmiyetlerini bozarak beraat kararı verilmesi gerektiğini ifade etmiştir (E.2016/6638, K.2019/33826). İki kararı ayıran, sanığın menşeden haberdar olduğunu gösteren somut olguların dosyada bulunup bulunmamasıdır.
Aldatıcı işlem ve davranış unsurunun kıymet farkına dayanan dosyalarda nasıl değerlendirildiğini, yani piyasa ortalamasının altındaki fiyat ile gerçek bedeli gizleyen ikinci fatura arasındaki farkı, düşük fatura ile ithalat rehberimizde Yargıtay ve Danıştay kararlarıyla birlikte anlattık.
Kast: İthalatçı, Şirket Yetkilisi ve Gümrük Müşaviri
5607 sayılı Kanun’daki suçlar ancak kasten işlenebilir. Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir (TCK m.21). Ceza sorumluluğu şahsidir; şirketin unvanı, ortaklık payı veya imza yetkisi tek başına kastı göstermez. Yargıtay kararlarında, tarife uyuşmazlıklarında doğru pozisyonun tarafsız bilirkişiye belirletilmesi ve her sanığın işlemdeki rolünün ayrı ayrı ortaya konulması gerektiği, bu yapılmadan kurulan hükümlerin eksik araştırma nedeniyle bozulduğu görülmektedir (7. CD, 16.04.2019, E.2015/15681, K.2019/30400; 09.11.2021, E.2021/4764, K.2021/14801). Gümrük müşavirinin ithalatçıdan habersiz olarak düşük kıymetli sahte faturalar düzenleyip aradaki vergi farkını kendisine mal ettiği bir olayda Daire, müşavirin eylemlerine katılmadığı ve suçu işlemediği sabit olan firma yetkilisinin beraatine, müşavir hakkında ise meslek kolaylığından yararlanma nedeniyle artırım hükmünün uygulanmasına karar vermiştir (7. CD, 22.06.2022, E.2020/5068, K.2022/11339).
Sanığa göre kast tartışması
| Sanık | İddia makamının tipik dayanağı | Savunmanın odaklanacağı nokta |
|---|---|---|
| Şirket yetkilisi | İmza yetkisi, ithalat kararını verme, tedarikçiyle yazışma | Siparişin kim tarafından ve hangi firmaya verildiği; fiyatın ve ödemenin olağanlığı; menşe konusunda yapılan kontroller; operasyonun kimde olduğu |
| Satın alma veya dış ticaret çalışanı | Yazışmalar ve belge temini | Talimatla hareket edip etmediği; belgenin gerçeğe aykırılığını bilme imkânı |
| Gümrük müşaviri | Beyannameyi düzenleyip imzalama; 5607 m.4/4 kapsamında meslek kolaylığı | Müşavirin belgeyi müşteriden aldığı, içeriği denetleme imkânı olmadığı, belgede ilk bakışta fark edilecek bir uyumsuzluk bulunmadığı |
| Yabancı tedarikçi veya aracı | Belgeyi düzenleten veya temin eden kişi | Türkiye’deki sanıkların bu kişiyle bağlantısının niteliği |
Gümrük müşavirleri bakımından Yargıtay’ın ölçütü açıktır. 7. Ceza Dairesi 13.06.2024 tarihli kararında, müşavirin ancak beyanda kullanılan verilerin yanlış olduğunu bildiği veya mesleği gereği ve mutat olarak bilmesi gerektiği durumlarla sınırlı olarak sorumlu tutulabileceğini; iş sahibinin sunduğu bilgi ve belgelere göre beyanname düzenleyen müşavirin eşyayı görme ve dayanak belgelerin doğruluğunu araştırma yetki ve yükümlülüğü bulunmadığını belirterek müşavirin beraatini onamıştır (E.2021/2991, K.2024/6393). Buna karşılık müşavirin kastı kabul edilirse, meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanma nedeniyle ceza yarı oranında artırılır (5607 m.4/4). Müşavirin kendi savunmasını şirket yetkilisinin savunmasından ayrı kurması çoğu zaman gerekir.
Menşe Ceza Davasında Nasıl İspatlanır? Sonradan Kontrol Cevabı, Yazışmalar ve Bilirkişi
Damping kaçırma iddiasının merkezinde eşyanın gerçek menşei vardır. Gümrük idaresinin elindeki en güçlü delil çoğu zaman ihracatçı ülke makamlarının sonradan kontrol cevabıdır; buna ithalat istatistikleri, tedarikçiyle yazışmalar, ambalaj ve etiket tespitleri ve fiyat karşılaştırmaları eklenir. Ceza davasında bu delillerin her biri, idari dosyadakinden daha sıkı bir denetimden geçer: mahkûmiyet, şüpheden uzak ve kesin delile dayanmak zorundadır.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi’nin 25.03.2014 tarihli kararı bu denetimin iyi bir örneğidir (E.2013/7696, K.2014/7129). Çin menşeli eşyanın kotadan kaçınmak ve eksik vergi ödemek için sahte menşe şahadetnamesiyle Malezya menşeli gösterildiği iddia edilmişti. Mahkeme, Karaçi Büyükelçiliğince onaylanmış orijinal menşe şahadetnamesini neden dikkate almadığını açıklamadan, gümrük müdürlüğünün bir yazısına ekli olan ve belgenin ilgili ticaret odasınca düzenlenmediğini bildiren onaysız fotokopi niteliğindeki bir belgeye dayanmıştı; bilirkişi raporunda da eşyanın Çin menşeli olduğunu gösteren bir tespit yoktu. Daire mahkûmiyeti bozmuş, diğer sanık hakkındaki beraati onamıştır.
Aynı Daire’nin 04.10.2023 tarihli kararı ise iddia makamının delilleri birlikte değerlendirildiğinde nasıl sonuç doğurabileceğini gösterir (E.2021/4859, K.2023/7706). Çin menşeli split klimalara 2006’da yüzde 25 dampinge karşı vergi konulmasından sonra Malezya ve Tayland’dan yapılan ithalatta dikkat çekici bir artış gözlenmiş, bunun üzerine başlatılan incelemede 2003’ten beri Çin’deki aynı üreticiden klima ithal eden şirketin, önlemden sonra aynı üreticinin mamul hâlde Malezya ve Filipinler’deki firmalara sevk ettiği ürünleri bu ülkeler menşeli olarak ithal ettiği ileri sürülmüştü. İddiaya göre konteynerler bu ülkelerde açılıyor, ambalajlara “Made in Malaysia” veya “Made in Philippines” kaşesi basılıyor ve eşya birkaç gün içinde başka gemilerle Türkiye’ye sevk ediliyordu. Daire; şirket içinde düzenlenen toplantı raporunu, arıza ve imalat hatalarının Çin’deki üreticiye bildirilmesini, görüşmelerin bu üreticiyle yürütülmesini, beyan edilen ülkelerdeki firmaların bu markaları üretmek için lisansının bulunmamasını ve şirketin lisans konusunda sorumluluğu üstlendiğine dair yazısını birlikte değerlendirerek yönetim kurulu başkanı, genel müdür, ithalat müdürü ve ürün sorumlusu hakkındaki beraati bozmuş; hissedar ile genel müdür yardımcısı hakkındaki beraati ise mahkûmiyete yeterli, şüpheden uzak ve kesin delil bulunmadığı gerekçesiyle onamıştır. Resmî belgede sahtecilik suçlamaları sekiz yıllık zamanaşımı nedeniyle düşmüştür. Karar, aynı şirket içinde bile kastın kişi kişi değerlendirildiğini açıkça gösterir.
İddia makamının delili ve savunmanın sorması gereken soru
| Delil | Savunmanın soracağı soru |
|---|---|
| Yabancı makamın sonradan kontrol cevabı | Cevabın aslı veya onaylı örneği ve tercümesi dosyada mı? Hangi belge ve hangi ihracatçı için verildi? Belgenin hiç düzenlenmediğini mi, yoksa menşe kurallarının sağlanmadığını mı söylüyor? |
| Önlemden sonra ithalatın üçüncü ülkeye kayması | Bu genel bir ticaret sapması göstergesidir; belirli bir ithalatçının veya yöneticinin menşei bildiğini tek başına göstermez. |
| Tedarikçiyle e-postalar ve yazışmalar | Yazışmayı kim, hangi tarihte, hangi bağlamda yaptı? Tercüme doğru mu? Yazışma sanığın kendisine mi ait? |
| Ambalaj, etiket ve seri numarası tespitleri | Değişiklik ithalattan önce mi yapıldı? İthalatçının eşyayı yüklemeden önce görme imkânı var mıydı? |
| Gümrük laboratuvarı raporu (tarife dosyalarında) | Numune usulüne uygun alındı mı? Bağımsız bir bilirkişi heyetinin incelemesi var mı? |
| Fiyat karşılaştırması | Ödenen fiyat beyan edilen ülkedeki piyasa fiyatıyla uyumlu mu? Ödeme kime ve hangi hesaba yapıldı? |
Bilirkişi incelemesi bu dosyalarda belirleyicidir. Çözümü uzmanlık veya teknik bilgi gerektiren konularda bilirkişi görüşü alınır; hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişi dinlenemez (CMK m.63/1). Eşyanın üretim süreci, menşe kazandıran işlemin yapılıp yapılmadığı, tarife pozisyonu ve vergi farkı teknik konulardır; buna karşılık eylemin suç oluşturup oluşturmadığı ve sanığın kastı mahkemenin takdirindedir. Bilirkişi raporunun bu sınırı aşan kısımlarına itiraz edilmeli, gerekirse savunma tarafından alınan uzman mütalaası dosyaya sunulmalıdır (CMK m.67/6). Kıymet farkına dayanan dosyalarda Yargıtay, ödeme kayıtlarının, sözleşmelerin ve giderlerin niteliğinin incelenmesini istemektedir (7. CD, 30.05.2018, E.2015/3267, K.2018/6238).
Sonradan kontrol cevabının sahtelik mi, ihracatçının yanlış bilgisi mi, yoksa yalnızca teyit edilememe mi olduğu, idari süreçte ceza uygulanıp uygulanmayacağını da belirler. Bu ayrımı gümrük vergisi ve idari para cezası yönünden A.TR ve EUR.1 sonradan kontrol rehberimizde anlattık.
Belgede Sahtecilik: Gümrük Beyannamesi ve Menşe Şahadetnamesi Resmî Belge mi?
Kaçakçılık suçu belgede sahtecilik yapılarak işlenmişse, sahtecilik suçundan da ayrıca ceza verilir (5607 m.4/5). Kaçakçılık davaları Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye ceza mahkemelerinde görülür; ancak bu suçlarla bağlantılı olarak resmî belgede sahtecilik suçu işlenmişse görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir (5607 m.17/2). Bu nedenle belgenin resmî mi, özel mi olduğu hem cezanın miktarını hem görevli mahkemeyi hem de zamanaşımını değiştirir.
Yargıtay uygulamasında gümrük beyannamesi resmî belge sayılmaktadır. Ceza Genel Kurulu 15.01.2025 tarihli kararında, pirincin hayvan yemi olarak beyan edildiği ve beyannameye içeriği gerçeğe aykırı faturaların eklendiği bir olayda, beyannamenin özel belge görünümünde olmakla birlikte gümrük idaresinin onay işlemiyle resmî belge niteliği kazandığını ve eylemin resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan suçunu (TCK m.206) değil resmî belgede sahtecilik suçunu (TCK m.204/1) oluşturduğunu kabul etmiştir (E.2023/520, K.2025/25). Bu sonuca ikinci müzakerede oy çokluğuyla varılmış; Kurul Başkanı ve yedi üye, kamu görevlisi olmayan kişinin içeriği gerçeğe aykırı beyanının ancak 206’ncı madde kapsamında değerlendirilebileceği görüşüyle karşı oy kullanmıştır. Gümrük müşavirleri ve yardımcıları ise görevleri sırasında veya görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan dolayı Türk Ceza Kanunu’nun devlet memurlarına ilişkin hükümlerine göre cezalandırıldığından (Gümrük Kanunu geçici m.6/6), Yargıtay müşavirin eylemini kamu görevlisinin resmî belgede sahteciliği kapsamında nitelendirmekte ve on beş yıllık dava zamanaşımını uygulamaktadır (7. CD, 13.06.2024, E.2021/2991, K.2024/6393). Bu suçun cezası üç yıldan sekiz yıla kadar hapistir (TCK m.204/2). Daire, bu suçun ancak kamu görevlisi sayılan kişi tarafından işlenebildiğini, şirket yetkililerinin ise müşaviri azmettiren veya ona yardım eden sıfatıyla sorumlu tutulabileceğini; bu şekilde yargılanan şirket yetkilileri bakımından da on beş yıllık sürenin uygulanacağını belirtmiştir (11.01.2023, E.2022/14894, K.2023/228).
Doktrinde bu içtihada güçlü itirazlar vardır. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi’nde yayımlanan bir çalışmada, beyannamenin gümrük idaresinin onay kısmı dışında özel belge niteliğinde olduğu, tescilin ona resmî belge niteliği kazandırmadığı ve içeriği gerçeğe aykırı bir beyanın TCK’nın 204, 206 ve 207’nci maddelerinden hiçbirine girmediği savunulmaktadır. Yabancı makamlarca düzenlenen menşe şahadetnameleri bakımından da durum açık değildir: bir başka çalışmada belgenin niteliğinin önce düzenlendiği ülkenin hukukuna göre belirlenmesi gerektiği, resmî belge niteliği kurulamıyorsa yalnızca özel belge olarak korunabileceği ileri sürülmektedir. Savunma, belgenin niteliğini ve görev meselesini ilk duruşmadan itibaren tartışmalıdır.
Soruşturma Aşaması: İfade, Belge Teslimi, El Koyma ve Adli Kontrol
Soruşturma evresi, dosyanın en çok şekillendiği aşamadır. Cumhuriyet savcısı yalnızca aleyhe değil lehe delilleri de toplamakla yükümlüdür (CMK m.160/2) ve iddianame ancak toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa düzenlenir (CMK m.170/2). Şirket yetkilisinin veya müşavirin bu aşamada vereceği ifade, sunacağı belgeler ve talep edeceği araştırmalar, kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesini (CMK m.172) sağlayabilir.
Soruşturma aşamasında dikkat edilecek işlemler
| İşlem | Dayanak | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Şüpheli ifadesi | CMK m.147 | Susma hakkı ve müdafi yardımı; ifadeden önce dosyanın incelenmesi (kısıtlama kararı varsa kapsamı); belgelerin ifadeyle birlikte sunulması |
| Bilgi ve belge talepleri | 5607 m.19/3 | Taleplerin savunma hakkına ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla karşılanması gerekir; teslim edilen belgelerin listesi alınmalı |
| Tutanaklar | 5607 m.20 | Tarih, yer, düzenleyenler, hâkim kararı veya savcı emri, eşyanın ayrıntıları ve ilgilinin ifadesi tutanakta yer almalı; imzadan kaçınma nedenleri yazılmalı |
| Eşyaya el koyma ve tasfiye | 5607 m.16 | Tasfiye kararı el koymadan itibaren altı ay, bozulma tehlikesinde bir ay içinde verilir; iade kararında satış bedeli faiziyle ödenir |
| Taşıta el koyma | 5607 m.10 ve 13 | Taşıtın müsaderesi için kanunda sayılan özel koşullardan birinin bulunması gerekir |
| Yurt dışına çıkış yasağı | CMK m.109 ve 111 | Ticari faaliyete etkisi gösterilerek kaldırılması veya değiştirilmesi istenebilir; karara itiraz edilebilir |
| Etkin pişmanlık ihtarı | 5607 m.5/2 | Savcı gümrüklenmiş değerin iki katının ödenmesi hâlinde cezanın yarı oranında indirileceğini ihtar eder; hesap kontrol edilmelidir |
İfadede şirketin ithalat sürecinin nasıl işlediği, tedarikçinin nasıl seçildiği, menşe konusunda hangi kontrollerin yapıldığı ve belgelerin kimden, hangi yolla alındığı somut olarak anlatılmalıdır. Genel ve kaçamak cevaplar, sonradan kast lehine yorumlanabilir. Şirket içi yazışmaların seçilerek sunulması yerine, ithalat dosyasının bütün olarak düzenlenip sunulması daha güvenlidir. Gümrük müşavirinin ifadesi ile şirket yetkilisinin ifadesi arasında çelişki varsa, bu çelişki ilk aşamada giderilmeli; müşavir ve şirket yetkilisinin farklı müdafilerle temsil edilmesi gerekip gerekmediği değerlendirilmelidir. Sonradan kontrol sürecinin idari tarafı ve menşe belgelerinin denetimi için menşe belgeleri ve sonradan kontrol rehberimize bakabilirsiniz.
Ceza Nasıl Belirlenir? Değer, Nitelikli Haller, Zincirleme Suç ve Teşebbüs
3’üncü maddenin ikinci fıkrasındaki temel ceza iki yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlî para cezasıdır. Bu temel ceza, eşyanın değerine, fiile katılan kişi sayısına, örgüt bağlantısına ve meslek kolaylığına göre artırılır veya indirilir. Aşağıdaki tablo, damping dosyalarında en sık karşılaşılan hükümleri sırasıyla gösterir.
Cezayı değiştiren başlıca hükümler
| Hüküm | Şart | Etki |
|---|---|---|
| 5607 m.3/2 | Aldatıcı işlem ve davranışla vergiyi kısmen veya tamamen ödemeden eşyayı ülkeye sokma | 2-5 yıl hapis ve 10.000 güne kadar adlî para cezası |
| 5607 m.3/23 | Eşyanın değerinin fahiş, hafif veya pek hafif olması | Fahişse yarısından bir katına kadar artırım; hafifse yarısına, pek hafifse üçte birine kadar indirim |
| 5607 m.4/2 | Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi | Yarı oranında artırım; her beyanname için katılanlar ayrı ayrı belirlenmelidir |
| 5607 m.4/1 | Suçun bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi | Ceza iki kat artırılır; etkin pişmanlıktaki ödeme indirimi uygulanmaz (m.5/3) |
| 5607 m.4/4 | Meslek ve sanatın sağladığı kolaylıklardan yararlanma | Yarı oranında artırım |
| TCK m.43 | Aynı suç işleme kararıyla farklı tarihlerde birden fazla ithalat | Zincirleme suç: dörtte birden dörtte üçüne kadar artırım |
| 5607 m.5/2 | Gümrüklenmiş değerin iki katının ödenmesi | Soruşturmada yarı, kovuşturmada üçte bir indirim |
| TCK m.62 | Takdiri indirim nedenleri | Altıda bir indirim |
Eşya gümrükte yakalanmış ve vergi kaybı henüz doğmamışsa da sorumluluk sona ermez: 3’üncü maddede tanımlanan fiiller teşebbüs aşamasında kalsa bile tamamlanmış gibi cezalandırılır (m.3/22). Üç veya daha fazla kişiyle birlikte işleme hâli ise kendiliğinden kabul edilemez. Yargıtay, her beyanname bakımından en fazla iki kişinin sorumluluğunun ileri sürüldüğü bir dosyada, iştirak iradesi gösterilmeden ve toplu kaçakçılığın nasıl oluştuğu gerekçede tartışılmadan bu artırımın uygulanmasını bozma nedeni saymıştır (7. CD, 03.03.2020, E.2016/10031, K.2020/3455). Farklı şirketlerin ithalat beyannamelerinin aynı gümrük müşavirlerince düzenlenmiş olması dışında fikir ve eylem birliğini gösteren delil bulunmayan bir dosyada da eylemin toplu değil ferdi kaçakçılık oluşturduğu kabul edilmiştir (7. CD, 11.01.2023, E.2022/14894, K.2023/228). Aynı kararda ve başka kararlarda, farklı tarihli birden fazla beyanname bulunduğunda zincirleme suç hükümlerinin tartışılması ve aynı sanıklar hakkındaki benzer dosyaların birlikte değerlendirilmesi gerektiği de belirtilmiştir (7. CD, 16.04.2019, E.2015/15681, K.2019/30400). Sonuç ceza iki yıl veya daha az hapis cezasıysa hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m.231/5) ve cezanın ertelenmesi (TCK m.51/1) gündeme gelebilir; hükmün açıklanmasının geri bırakılması için CMK’nın 231’inci maddesinin altıncı fıkrasındaki şartlar da ayrıca aranır. Bu imkânlar savunmanın ana eksenini değiştirmez; beraat talebi her zaman öncelikli kalır.
Etkin Pişmanlık: Gümrüklenmiş Değerin İki Katı ve İhtar Zorunluluğu
5607 sayılı Kanun’da iki ayrı etkin pişmanlık hükmü vardır. Birincisi, suça iştirak eden kişinin resmî makamlar haber almadan önce fiili, diğer failleri ve kaçak eşyanın yerini bildirmesi hâlinde bilginin faillerin yakalanmasını veya eşyanın ele geçirilmesini sağlaması koşuluyla cezalandırılmamasıdır; haber alındıktan sonra fiilin bütünüyle ortaya çıkmasına yardım eden kişinin cezası üçte iki oranında indirilir (m.5/1). İkincisi ödemeye dayalı etkin pişmanlıktır: suç konusu eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı Devlet Hazinesine soruşturma evresi sona erinceye kadar ödenirse ceza yarı oranında, kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödenirse üçte bir oranında indirilir (m.5/2). Bu indirim mükerrirler hakkında ve örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda uygulanmaz (m.5/3).
Gümrüklenmiş değer, ithal eşyası için eşyanın CIF kıymeti ile gümrük vergileri toplamıdır (m.2/b). Dampinge karşı vergi de gümrük vergileri tanımına girdiğinden bu toplama dahildir. Bu nedenle ödenecek tutar, idarenin tahakkuk ettirdiği vergi farkından çok daha yüksektir. Örneğin CIF kıymeti 1.000.000 TL, ithalde alınması gereken vergiler toplamı 400.000 TL olan eşya için ödeme tutarı 2.800.000 TL’dir. Hesap, beyan edilen değil gerçek vergiler üzerinden yapıldığından savcılığın veya mahkemenin bildirdiği tutar mutlaka kontrol edilmelidir.
Ödemenin imkânı şüpheliye soruşturmada Cumhuriyet savcısı tarafından ihtar edilir; ihtar yapılmamışsa kovuşturmada hâkim ihtar eder (m.5/2). Yargıtay 7. Ceza Dairesi 09.06.2026 tarihli kararında, 2013 tarihli bir suçta soruşturma aşamasında ihtar yapılmayan sanığa mahkemece, gümrüklenmiş değerin iki katını hüküm verilinceye kadar ödemesi hâlinde cezasında yarı oranında indirim yapılacağının bildirilmesi gerektiğini; gümrüklenmiş değerler toplamını olduğundan fazla bildirerek sanığı yanıltan mahkemenin, ödeme yapılmadığı gerekçesiyle etkin pişmanlığı uygulamamasının hukuka aykırı olduğunu belirtmiş ve sübutta isabetsizlik görmediği hükmü yalnızca bu nedenle bozmuştur (E.2024/390, K.2026/6761). Kovuşturmada etkin pişmanlık imkânı 2020’de 7242 sayılı Kanun’la getirilmiş olup, daha önce işlenen suçlarda da lehe hüküm olarak değerlendirilir (5607 geçici m.12/2; 7. CD, 22.06.2022, E.2020/5068, K.2022/11339). Kanun metni indirimi ödemeye bağlamış, ayrıca bir ikrar şartı öngörmemiştir. Yine de ödeme kararı beraat savunmasıyla birlikte verilmeli ve ödemeyle birlikte sunulacak dilekçede ödemenin suçlamanın kabulü anlamına gelmediği açıkça belirtilmelidir. Etkin pişmanlık nedeniyle cezaya hükmolunmaması veya davanın düşmesi, suç konusu eşya bakımından müsadere hükümlerinin uygulanmasına engel değildir (m.13/2).
Zamanaşımı: Ceza Davası ve Gümrük Alacağı
Dava zamanaşımı, suçun kanunda öngörülen cezasının üst sınırına göre belirlenir; bu belirlemede dosyadaki deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri de dikkate alınır (TCK m.66/3). Zamanaşımı kesilirse süre, kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısı kadar uzar (TCK m.67/4). Bu nedenle toplu kaçakçılık veya örgüt iddiası, yalnızca cezayı değil zamanaşımını da değiştirir.
Damping kaçırma dosyalarında dava zamanaşımı
| Suç ve nitelik | Cezanın üst sınırı | Olağan süre | Kesilmeyle azami süre |
|---|---|---|---|
| 5607 m.3/2 | 5 yıl | 8 yıl (TCK m.66/1-e) | 12 yıl |
| 5607 m.3/2 ve m.4/2 (üç veya daha fazla kişi) | 7 yıl 6 ay | 15 yıl (TCK m.66/1-d) | 22 yıl 6 ay |
| 5607 m.3/2 ve m.4/1 (örgüt) | 10 yıl | 15 yıl (TCK m.66/1-d) | 22 yıl 6 ay |
| TCK m.204/1 (resmî belgede sahtecilik) | 5 yıl | 8 yıl | 12 yıl |
| TCK m.204/2 (kamu görevlisi veya müşavir) | 8 yıl | 15 yıl | 22 yıl 6 ay |
| TCK m.207/1 (özel belgede sahtecilik) | 3 yıl | 8 yıl | 12 yıl |
Gümrük alacağı bakımından kural farklıdır. Hiç alınmadığı veya eksik alındığı belirlenen gümrük vergilerinin tebliği, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl içinde yapılır; gümrük yükümlülüğünün doğduğu olayla ilgili dava açılması zamanaşımını durdurur (Gümrük Kanunu m.197/2). Alacak ceza gerektiren bir fiile ilişkinse ve zamanaşımı daha uzun bu fiil nedeniyle ceza davası açılmışsa, alacak Türk Ceza Kanunu’ndaki dava ve ceza zamanaşımı süreleri içinde kovuşturulur ve tahsil edilir (m.197/4).
Ceza davasının sonucu bu uzun sürenin akıbetini belirleyebilir. Danıştay Yedinci Dairesi 01.02.2022 tarihli kararında, şirket yetkilisinin resmî belgede sahtecilik ve kaçakçılık suçlarından beraat ettiği bir olayda üç yıllık sürenin uygulanması gerektiğini, bu süre içinde tebliğ edilmeyen dampinge karşı vergi ve katma değer vergisinin zamanaşımına uğradığını kabul eden kararı onamıştır (E.2018/1140, K.2022/343). Karar oy çokluğuyla verilmiş; karşı oy, ceza davası açılmışsa beraat edilse bile ceza zamanaşımı sürelerinin uygulanacağı görüşündedir. Üç yıldan eski beyannameler için yapılan ek tahakkuklarda ceza davasının sonucu mutlaka izlenmelidir.
Vergi Davası ile Ceza Davası Birbirini Nasıl Etkiler?
Gümrükteki süreç ile ceza davası arasındaki bağlantılar
| Konu | Dayanak | Sonuç |
|---|---|---|
| Ek tahakkuka itiraz ve dava | Gümrük Kanunu m.242 | Tebliğden itibaren 15 gün içinde itiraz; ret üzerine vergi mahkemesinde dava. Ceza davası açılmış olsa da süreler işler |
| Vergi mahkemesi kararının beklenmesi | 7. CD, E.2016/10031, K.2020/3455 | Ceza mahkemesi ek tahakkuka ilişkin kararların kesinleşip kesinleşmediğini araştırmalı, kesinleşmemişse beklemelidir |
| Ceza davasında beraat | Danıştay 7. D., E.2018/1140, K.2022/343 | Beraat hâlinde üç yıllık zamanaşımı uygulanabilir |
| Müteselsil sorumluluk | Danıştay 7. D., E.2022/4491, K.2024/2174 | Kaçakçılık davasında beraati kesinleşen gümrük komisyoncu yardımcısının vergiyi doğuran olayla bağlantısı ve müteselsil sorumluluğu bulunmadığı kabul edilerek dampinge karşı vergi dahil tahakkuk iptal edilmiştir |
| Gümrük uzlaşması | Gümrük Kanunu m.244/2 | Fiil 5607 sayılı Kanun’daki kaçakçılık suçlarıyla ilişkiliyse uzlaşma hükmü uygulanmaz |
| İdari para cezası | Kabahatler Kanunu m.15/3 | Aynı fiil hem suç hem kabahatse yalnızca suçtan dolayı yaptırım uygulanır |
Bu ilişki iki yönlü bir strateji gerektirir. Vergi mahkemesinde menşe tespitinin hukuka aykırı bulunması, ceza davasında aldatıcı işlem iddiasını doğrudan zayıflatır; Yargıtay’ın bekletme yönündeki yaklaşımı da bu kararın ceza dosyasına girmesini sağlar. Ceza davasında verilecek beraat ise zamanaşımı ve müteselsil sorumluluk bakımından gümrük dosyasını etkiler. İki dosyada savunmanın birbiriyle çelişmemesi gerekir: vergi davasında eşyanın menşeine ilişkin olarak ileri sürülen her olgu, ceza dosyasında da aynı şekilde savunulabilir olmalıdır. Ek tahakkukun idari ve yargısal itirazı için menşe şüphesiyle ek tahakkuk rehberimize, uzlaşma yolunun genel şartları için gümrük uzlaşması rehberimize bakabilirsiniz.
Müsadere, Tasfiye, Katılan Gümrük İdaresi ve Şirketin Durumu
Kaçakçılık suçlarında Türk Ceza Kanunu’nun eşya ve kazanç müsaderesine ilişkin hükümleri uygulanır (5607 m.13/1; TCK m.54 ve 55). Müsadere yaptırımının konusunu oluşturan eşyanın kaim değerinden, eşyanın gümrüklenmiş değeri anlaşılır (m.15). Damping dosyalarında eşya çoğu zaman yıllar önce serbest dolaşıma girmiş ve satılmış olduğundan, mahkûmiyet hâlinde eşyanın kendisi yerine değerinin müsaderesi gündeme gelir. Ceza Genel Kurulu’nun incelediği klima dosyasında ilk derece mahkemesi, ele geçirilemeyen eşyanın gümrüklenmiş değerinin TCK’nın 55’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca müsaderesine hükmetmiş; eksik vergilerin gümrük idaresine ödendiği yönündeki savunma mahkûmiyeti engellememiştir (E.2022/497, K.2024/62). Bu risk, ödemeye dayalı etkin pişmanlık kararını verirken de hesaba katılmalıdır.
El konulan eşya hakkında el koyma tarihinden itibaren altı ay, eşyanın bozulma veya önemli değer kaybı tehlikesi varsa bir ay içinde tasfiye kararı verilir; süre içinde karar verilmezse eşya derhal tasfiye edilir. Eşyanın sahibine iadesine karar verilirse satış bedeli el koyma tarihinden iade tarihine kadar kanuni faiziyle ödenir (m.16/1-2). Mahkeme iddianamenin bir örneğini ilgili gümrük idaresine gönderir; idare başvurusu üzerine davaya katılan olarak kabul edilir ve beraat kararına karşı kanun yoluna başvurabilir (m.18).
Suç tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde veya yararına işlenmişse, ayrıca tüzel kişiye özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur (m.4/3; TCK m.60). Ceza sorumluluğu ise yalnızca gerçek kişiler için söz konusudur; şirketin adının iddianamede yer alması, yöneticilerin her birinin kastını göstermez. Şirket yönetiminde görev değişikliği, ithalat operasyonunun kimin elinde olduğu ve imza yetkilerinin dağılımı, savunma dosyasında belgeyle gösterilmelidir. Soruşturma ve kovuşturma evrelerine ilişkin genel usul kuralları için Ceza Hukuku Rehberimize bakabilirsiniz.
Cumhuriyet Başsavcılığına Yazılı Savunma ve Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı Talebi Örneği
Aşağıdaki örnek, sonradan kontrol cevabına dayanılarak eşyanın önleme tabi ülke menşeli olduğu ileri sürülen ve ithalatçı şirketin yetkilisinin şüpheli sıfatıyla ifadeye çağrıldığı bir soruşturma için hazırlanmıştır. İfadeyle birlikte veya ifadeden sonra sunulabilir. Dosyada sahte belge iddiası, tarife farkı veya kıymet farkı varsa hususlar buna göre yeniden kurulmalıdır.
[ ] CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA
SORUŞTURMA NO: [ ]
ŞÜPHELİ: [Ad soyad] — T.C. kimlik no: [ ], [şirket unvanı] yönetim kurulu üyesi, [adres]
MÜDAFİİ: Av. [ad soyad] — [adres], UYAP kayıtlı elektronik adres: [ ]
SUÇ: 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’na muhalefet
KONU: Şüpheli müdafii olarak yazılı savunmamızın sunulması, lehe delillerin toplanması ve şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkilin yönetim kurulu üyesi olduğu [şirket unvanı], [yıl] yılından bu yana [eşya] ithal etmektedir. Soruşturmaya konu [sayı] adet serbest dolaşıma giriş beyannamesiyle [tarih aralığı] tarihleri arasında [ülke]’de yerleşik [ihracatçı unvanı]’ndan alınan eşya, bu ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenen menşe şahadetnameleriyle beyan edilmiş, gümrük vergileri beyannamelerde gösterildiği şekilde ödenmiştir.
2. [Gümrük müdürlüğü]’nün [tarih] tarihli yazısında, [ülke] makamlarının sonradan kontrol cevabına dayanılarak eşyanın [önleme tabi ülke] menşeli olduğu ve bu nedenle dampinge karşı verginin ödenmediği ileri sürülmüştür. Aynı yazı üzerine şirket adına ek tahakkuk yapılmış, şirket bu tahakkuka [tarih] tarihinde Gümrük Kanunu’nun 242’nci maddesi uyarınca itiraz etmiştir.
A. 5607 sayılı Kanun m.3/2: Ortada gümrük idaresini yanıltan bir işlem veya davranış yoktur
3. Suçun oluşması için eşyanın aldatıcı işlem ve davranışlarla, gümrük vergileri kısmen veya tamamen ödenmeksizin ülkeye sokulması gerekir. Beyannameler gerçek ihracatçı, gerçek fatura bedeli ve yetkili makamca düzenlenmiş orijinal menşe belgeleriyle verilmiştir. Müvekkilin veya şirket çalışanlarının belgeyi düzenlediği, değiştirdiği ya da yabancı makamı yanıltmak için ihracatçıyla birlikte hareket ettiği yönünde dosyada hiçbir tespit bulunmamaktadır.
4. Sonradan kontrol cevabı, olsa olsa ihracatçının kendi ülkesindeki makamlara verdiği bilginin doğruluğuna ilişkindir. Bu cevap, belgenin Türkiye’de kullanıldığı tarihte ithalatçı tarafından bilinebilecek bir aykırılığı göstermez. Gümrük beyanındaki bir aykırılığın ek tahakkuk ve idari yaptırım konusu olması, kendiliğinden kaçakçılık suçu oluşturmaz.
B. 5237 sayılı TCK m.21: Müvekkilin menşein gerçeğe aykırı olduğunu bildiği gösterilmemiştir
5. Kaçakçılık suçu ancak kasten işlenebilir. Müvekkilin satın alma sürecindeki rolü, şirketin ithalat operasyonunu yöneten [birim] ile ilişkisi ve menşe konusunda bilgisi ayrı ayrı ortaya konulmadan, yönetim kurulu üyeliği tek başına kastın delili sayılamaz. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun orijinal ama içeriği gerçeğe aykırı menşe belgelerine ilişkin 14.02.2024 tarihli ve E.2022/497, K.2024/62 sayılı kararında kastın kabulüne esas alınan olgular; ithalatçının önlemden önce aynı eşyayı aynı üretici grubundan önleme tabi ülkeden ithal etmesi, siparişleri o ülkedeki firmayla yazışarak vermesi ve parçaların menşe ile katkı oranlarını gösteren belgelerin sözleşme eklerinde yer almasıdır. Bu olguların hiçbiri bu dosyada yoktur.
6. Şirket, [ihracatçı unvanı] ile [yıl] yılında yaptığı çerçeve sözleşmeye dayanarak alım yapmış, bedeli bu firmanın [ülke]’deki banka hesabına ödemiştir. Ödenen birim fiyat, [ülke] menşeli aynı nitelikteki eşyanın piyasa fiyatıyla uyumludur ve önleme tabi ülke menşeli eşyanın fiyatından belirgin biçimde düşük değildir. Şirket, ilk ithalattan önce ihracatçının üretim tesisine ilişkin belgeleri istemiş ve [tarih] tarihinde tesisi ziyaret etmiştir. Bu olgular, menşeden haberdar olunduğu iddiasıyla bağdaşmamaktadır.
C. 5271 sayılı CMK m.160/2 ve 63: Lehe deliller toplanmalı, bağımsız bilirkişi incelemesi yaptırılmalıdır
7. Soruşturma dosyasında sonradan kontrol cevabının aslı veya onaylı örneği ile yeminli tercümesi bulunmamaktadır. Cevabın hangi belgeye ve hangi ihracatçıya ilişkin olduğu, belgenin hiç düzenlenmediğini mi yoksa menşe kurallarının sağlanmadığını mı bildirdiği anlaşılamamaktadır. Cevabın aslının ve dayandığı yazışmaların [Bakanlık birimi]’nden getirtilmesini talep ediyoruz.
8. Eşyanın menşeinin, üretim sürecinin ve vergi farkının belirlenmesi teknik bilgi gerektirdiğinden, gümrük mevzuatı ve ilgili sektörde uzman bağımsız bir bilirkişi heyetinden rapor alınmasını; şirketin ihracatçıyla yazışmalarının, sözleşmenin, ödeme kayıtlarının ve tesis ziyaretine ilişkin belgelerin ekte sunulduğunu dikkate alarak incelemenin bu belgeleri de kapsamasını talep ediyoruz.
Ç. 5237 sayılı TCK m.20 ve 5607 sayılı Kanun m.4/2: Toplu kaçakçılık nitelendirmesi yapılamaz
9. Ceza sorumluluğu şahsidir. Üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işleme hâli, her beyanname bakımından fiile katılan kişilerin ve katılma kastının ayrı ayrı gösterilmesini gerektirir. Dosyada beyannamelerin gümrük müşaviri tarafından düzenlendiği, müvekkilin bu işlemlere katılmadığı anlaşılmaktadır. Şirket çalışanlarının isimlerinin birlikte sayılması, bu nitelikli hâlin uygulanmasına yetmez.
D. 5607 sayılı Kanun m.5/2: Etkin pişmanlık ihtarı doğru tutar üzerinden yapılmalıdır
10. Kabul anlamına gelmemek kaydıyla belirtmek isteriz ki, Kanun’un 5’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yapılacak ihtarda suç konusu eşyanın gümrüklenmiş değerinin, beyannamelerdeki CIF kıymeti ve gerçekte alınması gereken gümrük vergileri esas alınarak doğru hesaplanması gerekir. Hesabın ayrıntısının müdafiliğimize bildirilmesini talep ediyoruz.
SONUÇ VE TALEP
11. Açıklanan nedenlerle; sonradan kontrol cevabının aslı ile dayandığı yazışmaların getirtilmesine, bağımsız bilirkişi heyetinden rapor alınmasına, sunduğumuz belgelerin değerlendirilmesine ve şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
[Tarih]
Şüpheli müdafii
Av. [ad soyad]
EKLER: Vekâletname; ihracatçıyla çerçeve sözleşme ve yazışmalar; ödeme belgeleri; tesis ziyaretine ilişkin belgeler; fiyat karşılaştırma tablosu; ek tahakkuka itiraz dilekçesi; şirket imza sirküleri ve görev dağılımını gösteren belgeler.
Esas Hakkında Savunma ve Beraat Talebi Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, aynı olay nedeniyle şirket yetkilisi hakkında 5607 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin ikinci fıkrası ve resmî belgede sahtecilik suçlamasıyla ağır ceza mahkemesinde açılan davada, Cumhuriyet savcısının esas hakkındaki mütalaasından sonra sunulacak savunma için hazırlanmıştır.
[ ] AĞIR CEZA MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
DOSYA NO: [ ] Esas
SANIK: [Ad soyad] — T.C. kimlik no: [ ]
MÜDAFİİ: Av. [ad soyad] — [adres], UYAP kayıtlı elektronik adres: [ ]
KATILAN: T.C. Ticaret Bakanlığı [ ] Gümrük Müdürlüğü
KONU: Cumhuriyet savcısının [tarih] tarihli esas hakkındaki mütalaasına karşı savunmalarımızın sunulması ve sanığın beraatine karar verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Sanık hakkında, [şirket unvanı] adına [tarih aralığı] tarihleri arasında tescil edilen [sayı] adet beyannameyle [önleme tabi ülke] menşeli eşyayı [beyan edilen ülke] menşeli göstererek dampinge karşı vergiyi ödemeden ülkeye soktuğu ve bu amaçla gerçeğe aykırı menşe şahadetnamelerini kullandığı iddiasıyla dava açılmıştır. Cumhuriyet savcısı, sanığın 5607 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin ikinci fıkrası, 4’üncü maddesinin ikinci fıkrası ve TCK’nın 204’üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca cezalandırılmasını talep etmiştir.
2. Yargılama boyunca sanığın eşyanın gerçek menşeini bildiğine, menşe belgelerinin düzenlenmesine katıldığına veya bu belgelerin içeriğinin gerçeğe aykırı olduğunu bilerek kullandığına dair hiçbir delil elde edilememiştir. Mütalaa, sonradan kontrol cevabı ile sanığın şirketteki görevinden ibaret bir kabule dayanmaktadır.
A. 5271 sayılı CMK m.217 ve 223/2-e: Mahkûmiyete yeter kesin ve inandırıcı delil yoktur
3. Hüküm ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurda tartışılmış delillere dayanır. Sonradan kontrol cevabının aslı dosyaya getirtilememiş, dosyada yalnızca [gümrük müdürlüğü] tarafından gönderilen onaysız bir fotokopi ve onaysız bir tercüme bulunmaktadır. Buna karşılık şirketin elindeki menşe şahadetnameleri, [ülke] yetkili makamlarınca düzenlenmiş ve beyan sırasında gümrük idaresince kabul edilmiş orijinal belgelerdir.
4. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, büyükelçilikçe onaylanmış orijinal menşe şahadetnamesine neden itibar edilmediğini açıklamadan onaysız fotokopi niteliğindeki bir belgeye dayanan ve bilirkişi raporunda eşyanın iddia edilen menşeini gösteren bir tespit bulunmadığını gözetmeyen mahkûmiyet hükmünü bozmuştur (25.03.2014, E.2013/7696, K.2014/7129). Bu dosyada alınan [tarih] tarihli bilirkişi raporu da eşyanın [önleme tabi ülke]’de üretildiğini kesin olarak tespit etmemiş, yalnızca idarenin yazısına atıf yapmıştır.
B. 5607 sayılı Kanun m.3/2: Aldatıcı işlem ve davranış unsuru gerçekleşmemiştir
5. Beyannameler gerçek ihracatçı, gerçek fatura bedeli ve orijinal belgelerle verilmiştir. Şirketin ithalat dosyası gümrük idaresine eksiksiz sunulmuş, hiçbir bilgi veya belge gizlenmemiştir. İdarenin sonradan farklı bir menşe kanaatine ulaşması, beyan sırasında idareyi yanıltmaya yönelik bir işlem yapıldığını göstermez. Bu ihtimalde dahi aykırılık Gümrük Kanunu’na göre ek tahakkuk konusu olup suç unsuru taşımadığından, sanık hakkında CMK’nın 223’üncü maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca da beraat kararı verilmesi gerekir.
C. 5237 sayılı TCK m.21: Kast unsuru ispat edilmemiştir
6. Ceza Genel Kurulunun 14.02.2024 tarihli ve E.2022/497, K.2024/62 sayılı kararında kastın kabulüne esas alınan olgular; ithalatçının önlemden önce aynı eşyayı aynı üretici grubundan önleme tabi ülkeden ithal etmesi, önlemden sonra aynı grubun üçüncü ülkedeki fabrikasına yönelmesi, siparişleri önleme tabi ülkedeki firmayla yazışarak vermesi ve parçaların menşe ile katkı oranlarını gösteren belgelerin sözleşme eklerinde bulunmasıdır. Bu dosyada sanığın veya şirketin [önleme tabi ülke]’deki herhangi bir üreticiyle geçmişte alım ilişkisi, yazışması, ödeme ilişkisi veya ziyareti yoktur; eşyanın üretim girdilerine ilişkin hiçbir belge şirkete verilmemiştir. Genel Kurulun 15.04.2026 tarihli ve E.2025/580, K.2026/232 sayılı kararında da kastın kabulü; önlemden önce aynı eşyanın önleme tabi ülkeden ithal edilmesi, ürün kodlarının o ülkedeki üreticilerin kodlarıyla aynı olması ve sanıkların yedek parçayı o ülkedeki üreticiden aldıklarına ilişkin ikrarları gibi somut olgulara dayandırılmıştır. Ödenen fiyat beyan edilen ülkedeki piyasa fiyatıyla uyumludur; tanık [ad soyad] da satın alma sürecini sanığın değil [birim]’in yürüttüğünü beyan etmiştir.
7. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, yabancı makamlarca onaylanmış ve imzalanmış menşe şahadetnamesine güvenerek işlem yapan sanığın, eşyanın menşei beyan edilenden farklı kabul edilse dahi bunu bilemeyebileceğini belirterek, varsayıma dayalı gerekçeyle kurulan mahkûmiyeti bozmuş ve sanığın beraatine karar verilmesi gerektiğini ifade etmiştir (09.07.2019, E.2016/6638, K.2019/33826). Bu dosyada sanığın durumu o karardaki sanığın durumundan farklı değildir.
8. Yargıtay, şirket yöneticileri hakkında kastın kişi kişi değerlendirilmesini aramakta, aynı şirketin farklı yöneticileri hakkında farklı sonuçlara ulaşabilmektedir (7. CD, 04.10.2023, E.2021/4859, K.2023/7706). Sanığın yönetim kurulu üyeliği, imza yetkisi veya ortaklık payı, menşein gerçeğe aykırı olduğunu bildiğini göstermez.
Ç. 5607 sayılı Kanun m.4/5 ve TCK m.204/1: Sahtecilik suçlaması yönünden de beraat gerekir
9. Menşe şahadetnameleri sanık tarafından düzenlenmemiş, değiştirilmemiştir. Belgelerin içeriğinin gerçeğe aykırı olduğunu bilerek kullanma iddiası, yukarıda açıklanan kast eksikliği nedeniyle sabit değildir. Ayrıca yabancı makamlarca düzenlenen bir belgenin Türk ceza hukuku bakımından resmî belge niteliğinin, düzenlendiği ülkenin hukukuna göre ayrıca belirlenmesi gerekirken bu yönde hiçbir araştırma yapılmamıştır.
D. Gümrük Kanunu m.242 ve Yargıtay 7. CD E.2016/10031, K.2020/3455: Ek tahakkuka ilişkin vergi davasının sonucu beklenmelidir
10. Aynı olay nedeniyle yapılan ek tahakkuka karşı açılan dava [ ] Vergi Mahkemesinin [ ] Esas sayılı dosyasında görülmekte olup, mahkeme [tarih] tarihinde menşe tespitinin yeterli araştırmaya dayanmadığı gerekçesiyle işlemi iptal etmiştir; karar henüz kesinleşmemiştir. Yargıtay, ek tahakkuka ilişkin kararların kesinleşip kesinleşmediğinin araştırılmasını ve kesinleşmemişse beklenmesini aramaktadır. Mahkûmiyet ihtimalinin değerlendirildiği bir aşamada bu kararın kesinleşmesinin beklenmesi zorunludur.
E. Aksi kanaat hâlinde 5607 sayılı Kanun m.4/2 ve 5/2 ile TCK m.62
11. Beraat talebimiz saklı kalmak ve kabul anlamına gelmemek kaydıyla, Mahkemeniz aksi kanaatte ise; beyannamelerin gümrük müşaviri tarafından düzenlendiği ve her beyanname bakımından üç kişinin birlikte hareket ettiği gösterilmediğinden 4’üncü maddenin ikinci fıkrasının uygulanmamasını, soruşturmada yapılan ihtarda gümrüklenmiş değerin hatalı hesaplandığı gözetilerek doğru tutar üzerinden yeniden ihtar yapılmasını, sanığın geçmişi ve yargılama sürecindeki tutumu nedeniyle TCK’nın 62’nci maddesinin uygulanmasını talep ediyoruz.
SONUÇ VE TALEP
12. Açıklanan nedenlerle; ek tahakkuka ilişkin vergi davasında verilen kararın kesinleşmesinin beklenmesine, sanığın üzerine atılı suçlardan beraatine, aksi kanaat hâlinde yukarıda belirtilen lehe hükümlerin uygulanmasına karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
[Tarih]
Sanık müdafii
Av. [ad soyad]
EKLER: Vergi mahkemesi kararı; fiyat karşılaştırma tablosu; şirketin görev dağılımını gösteren belgeler.
Mahkûmiyet Hükmüne Karşı İstinaf Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, asliye ceza mahkemesince 5607 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin ikinci fıkrası ve 4’üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca kurulan mahkûmiyet hükmüne karşı, hükmün açıklanmasından veya tebliğinden itibaren iki hafta içinde verilecek istinaf dilekçesi için hazırlanmıştır.
[ ] ASLİYE CEZA MAHKEMESİ’NE
Gönderilmek üzere
[ ] BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ İLGİLİ CEZA DAİRESİ BAŞKANLIĞINA
DOSYA NO: [ ] Esas, [ ] Karar
İSTİNAF EDEN SANIK: [Ad soyad] — T.C. kimlik no: [ ]
MÜDAFİİ: Av. [ad soyad] — [adres], UYAP kayıtlı elektronik adres: [ ]
KATILAN: T.C. Ticaret Bakanlığı [ ] Gümrük Müdürlüğü
İSTİNAF EDİLEN HÜKÜM: [Tarih] tarihli ve [ ] Karar sayılı mahkûmiyet hükmü
KONU: Hükmün kaldırılması, duruşmalı inceleme yapılması ve sanığın beraatine karar verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. İlk derece mahkemesi, sanığın [önleme tabi ülke] menşeli eşyayı [beyan edilen ülke] menşeli göstererek dampinge karşı vergiyi ödemeden ülkeye soktuğu kabulüyle, 5607 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin ikinci fıkrası ve 4’üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca [ceza] hapis ve [gün] gün adlî para cezasına, eşyanın gümrüklenmiş değeri olan [tutar] TL’nin müsaderesine hükmetmiştir. Hüküm [tarih] tarihinde açıklanmış/tebliğ edilmiş olup istinaf başvurusu süresindedir (CMK m.273).
A. 5271 sayılı CMK m.230 ve 280: Hüküm, lehe deliller tartışılmadan kurulmuştur
2. Mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde, ispat için dayanılan delillerin ve reddedilen delillerin gösterilmesi gerekir. Gerekçede yalnızca sonradan kontrol cevabına ve sanığın şirketteki görevine yer verilmiş; ödeme belgeleri, fiyat karşılaştırması, ihracatçıyla yapılan çerçeve sözleşme ve tanık [ad soyad]’ın satın alma sürecini [birim]’in yürüttüğüne ilişkin beyanı hiç tartışılmamıştır. Savunmanın bilirkişi raporuna karşı sunduğu uzman mütalaası da gerekçede değerlendirilmemiştir.
B. 5607 sayılı Kanun m.3/2 ve TCK m.21: Aldatıcı işlem ve kast unsurları gerçekleşmemiştir
3. Beyannameler gerçek ihracatçı, gerçek fatura bedeli ve yetkili makamca düzenlenmiş orijinal menşe belgeleriyle verilmiştir. İlk derece mahkemesi, Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 14.02.2024 tarihli ve E.2022/497, K.2024/62 sayılı kararına dayanmış; ancak o kararda kastın kabulüne esas alınan olgular, ithalatçının önlemden önce aynı eşyayı aynı üretici grubundan önleme tabi ülkeden ithal etmesi, siparişleri o ülkedeki firmayla yazışarak vermesi ve parçaların menşe ile katkı oranlarını gösteren belgelerin sözleşme eklerinde bulunmasıdır. Bu dosyada böyle bir geçmiş alım ilişkisi, yazışma veya belge bulunmamaktadır. Kararın bu farklılığı tartışmadan uygulanması, kastın varsayıma dayandırılması sonucunu doğurmuştur.
4. Sanığın şirketteki görevi, menşein gerçeğe aykırı olduğunu bildiğini göstermez. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında kast her sanık bakımından ayrı ayrı ve somut delille ortaya konulmadıkça mahkûmiyet kurulamaz. Bu nedenle hükmün kaldırılarak sanığın CMK’nın 223’üncü maddesinin ikinci fıkrasının (e) bendi uyarınca beraatine karar verilmesi gerekir.
C. Gümrük Kanunu m.242 ve Yargıtay 7. CD E.2016/10031, K.2020/3455: Vergi davasının sonucu beklenmeden hüküm kurulmuştur
5. Aynı olaya ilişkin ek tahakkuka karşı açılan vergi davası [ ] Vergi Mahkemesinde derdesttir ve ilk derece kararı müvekkil şirket lehinedir. İlk derece mahkemesi bu kararın kesinleşmesini beklemeden ve kararın içeriğini tartışmadan hüküm kurmuştur. Yargıtay’ın bu konudaki yaklaşımı karşısında, hükmün bu yönden de kaldırılması gerekir.
Ç. Aksi kanaat hâlinde 5607 sayılı Kanun m.4/2, 5/2 ve 15 ile TCK m.54
6. Beraat talebimiz saklı kalmak ve kabul anlamına gelmemek kaydıyla; her beyanname bakımından üç veya daha fazla kişinin birlikte hareket ettiği gösterilmediğinden 4’üncü maddenin ikinci fıkrası uygulanamaz. Kovuşturma evresinde yapılan etkin pişmanlık ihtarında gümrüklenmiş değer [hesaplama hatasının açıklaması] nedeniyle [tutar] TL fazla gösterilmiş ve sanık bu nedenle ödeme imkânından yararlanamamıştır. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, gümrüklenmiş değeri fazla göstererek sanığı yanıltan ihtar üzerine indirimin reddedilmesini hukuka aykırı bulmuştur (09.06.2026, E.2024/390, K.2026/6761).
7. Eşyanın serbest dolaşıma girdikten sonra iyiniyetli üçüncü kişilere satıldığı ve değer müsaderesinin şartlarının tartışılmadığı dikkate alındığında, gümrüklenmiş değer kadar paranın müsaderesine ilişkin hüküm de hukuka aykırıdır.
SONUÇ VE TALEP
8. Açıklanan nedenlerle; istinaf başvurumuzun kabulüne, duruşmalı inceleme yapılmasına, ilk derece mahkemesi hükmünün kaldırılarak sanığın beraatine, aksi kanaat hâlinde yukarıda belirtilen hukuka aykırılıklar giderilerek yeniden hüküm kurulmasına karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
[Tarih]
Sanık müdafii
Av. [ad soyad]
Sık Yapılan Hatalar
- Ek tahakkuku ödeyip ceza dosyasını beklemek. Vergi mahkemesinde menşe tespitine karşı kazanılacak karar ceza davasında en güçlü delillerden biridir; 15 günlük itiraz süresi kaçırılmamalıdır.
- İfadeye hazırlıksız gitmek. Satın alma süreci, tedarikçi seçimi ve menşe kontrolleri belgeyle anlatılmazsa genel cevaplar aleyhe yorumlanabilir.
- Şirket yetkilisi ile müşavirin savunmasını aynı kurmak. Çıkarlar çatışabilir; ayrı müdafi gerekip gerekmediği ilk aşamada değerlendirilmelidir.
- Sonradan kontrol cevabının aslını istememek. Onaysız fotokopi veya tercüme üzerine kurulan hüküm Yargıtay denetiminden geçmeyebilir.
- Etkin pişmanlık tutarını kontrol etmemek. Gümrüklenmiş değer CIF kıymeti ile vergiler toplamıdır; hatalı ihtar indirim hakkını ortadan kaldırmaz.
- Ödemeyi savunmayla birlikte düşünmemek. Ödeme kararı, beraat savunması ve müsadere riskiyle birlikte verilmelidir.
- Gümrük uzlaşmasına güvenmek. Fiil kaçakçılık suçuyla ilişkiliyse uzlaşma yolu kapalıdır (GK m.244/2).
- Zamanaşımını temel cezaya göre hesaplamak. Toplu kaçakçılık veya örgüt iddiası dava zamanaşımını 15 yıla çıkarır.
Hukukçular Evi Kaçakçılık Soruşturmalarında Ne Yapar?
Sonradan kontrol cevabı geldiği andan itibaren gümrük dosyasını ve olası ceza dosyasını birlikte kuruyoruz. Ek tahakkuka itirazı ve vergi davasını, ceza soruşturmasında verilecek ifade ve yazılı savunmayla aynı olgular üzerine inşa ediyor; tedarik zincirini, ödemeleri, fiyat karşılaştırmasını ve şirket içi görev dağılımını belgelendiriyoruz.
Şirket yetkilileri ve gümrük müşavirleri için soruşturma evresinde müdafilik, bilirkişi incelemesine katılım ve uzman mütalaası, kovuşturmada esas hakkında savunma, istinaf ve temyiz aşamalarını yürütüyoruz. Etkin pişmanlık ve müsadere riskini hesaplayarak ödeme kararının beraat savunmasıyla birlikte verilmesini sağlıyoruz. Büromuz Ankara’dadır; Ticaret Bakanlığı ve Yargıtay nezdindeki işleri doğrudan takip ediyoruz.
Çağrı kâğıdınızı, gümrük yazılarını ve beyannamelerinizi 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Düşük Fatura ile İthalat: Gümrük İdari Para Cezası mı, Kaçakçılık Suçu mu?
- A.TR ve EUR.1 Sonradan Kontrol: Ek Tahakkuk, GK 198/4 İyi Niyet ve Ceza
- Gümrük Ek Tahakkuku ve İdari Para Cezası 2026: Hangi Fiile Hangi Ceza, Zamanaşımı, İtiraz, Uzlaşma ve Dava
- Yürürlükteki Dampinge Karşı Önlemler 2026: Ürün, Ülke ve Oran Tablosu
- Damping ve Ticaret Politikası Savunma Araçları Merkezi
- Menşe Şüphesiyle Dampinge Karşı Vergi Ek Tahakkuku ve Para Cezası
- Etkisiz Kılma Soruşturması: Üçüncü Ülke Üzerinden İthalat
- Üretici/İhracatçı Belgesi: Firma Bazlı Damping Oranı ve Belge Uyuşmazlıkları
- Dampinge Karşı Vergi İadesi: Teminat, Geri Verme ve İade Soruşturması
- Ürünüme Damping Soruşturması Açıldı: İthalatçı Ne Yapmalı?
- İthalatta Gözetim Belgesi ve Gözetim Kıymeti
- Menşe Belgeleri, Sonradan Kontrol ve Sahte Belge Riski
- Altın ve Kuyumda Gümrük Davaları: El Koyma, Gümrük Cezası, Sahte Fatura
- Gümrük Kıymeti ve İthalatta Değer Beyanı
- Gümrük Uzlaşması: Ek Tahakkuk ve Gümrük İdari Para Cezasında Uzlaşma
- Ceza Hukuku Rehberi: Soruşturma, Kovuşturma ve Sanık Hakları
- Vergi Hukuku Rehberi
- Ticaret Hukuku Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
Dampinge karşı vergiden kaçınmak için menşei farklı göstermek suç mudur?
Eşya aldatıcı işlem ve davranışlarla, gümrük vergileri kısmen veya tamamen ödenmeksizin ülkeye sokulmuşsa 5607 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin ikinci fıkrasındaki suç oluşur; cezası iki yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlî para cezasıdır. Kanun dampinge karşı vergiyi de gümrük vergileri tanımına almıştır (m.2/a). Suç için aldatıcı işlem, vergi eksikliğiyle bağlantı ve kast birlikte aranır.
Menşe şahadetnamesi orijinalse yine de ceza alabilir miyim?
Evet, alabilirsiniz. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, orijinal ama içeriği gerçeğe aykırı menşe belgeleriyle yapılan ithalatta, ithalatçıların önlemden önce aynı üretici grubundan alım yapmalarına, siparişi önleme tabi ülkedeki firmayla yazışarak vermelerine ve iş deneyimlerine dayanarak menşeden haberdar oldukları sonucuna oy çokluğuyla varmış (E.2022/497, K.2024/62), aynı yaklaşımı 2026’da bir başka dosyada tekrarlamıştır (E.2025/580, K.2026/232). Belirleyici olan belgenin şekli değil, sizin eşyanın gerçek menşeini bilip bilmediğinizdir.
Gümrük müşaviri de sorumlu tutulur mu?
Yargıtay’a göre müşavir, ancak beyanda kullanılan verilerin yanlış olduğunu bildiği veya mesleği gereği bilmesi gerektiği durumlarda sorumlu tutulabilir; iş sahibinin sunduğu belgelere göre beyanname düzenleyen müşavirin eşyayı görme ve belgelerin doğruluğunu araştırma yükümlülüğü yoktur (7. CD, E.2021/2991, K.2024/6393). Kastı kabul edilirse ceza meslek kolaylığı nedeniyle yarı oranında artırılır (5607 m.4/4) ve sahtecilik bakımından memurlara ilişkin hükümler uygulanır (GK geçici m.6/6).
Şirketin yönetim kurulu üyesiyim; otomatik olarak sorumlu muyum?
Hayır. Ceza sorumluluğu şahsidir; unvan, imza yetkisi veya ortaklık payı kastı göstermez. Yargıtay, aynı şirketin yöneticileri hakkında kişi kişi inceleme yaparak bazıları için beraati onamış, bazıları için bozmuştur (7. CD, E.2021/4859, K.2023/7706). İthalat sürecindeki fiilî rolünüz belirleyicidir.
Davaya hangi mahkeme bakar?
Kaçakçılık davaları Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye ceza mahkemelerinde görülür. Bu suçlarla bağlantılı olarak resmî belgede sahtecilik suçu işlendiği iddia ediliyorsa görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir (5607 m.17/2).
Etkin pişmanlık için ne kadar ödemem gerekir?
Suç konusu eşyanın gümrüklenmiş değerinin, yani CIF kıymeti ile gümrük vergileri toplamının iki katı ödenmelidir. Soruşturma bitene kadar ödenirse ceza yarı, kovuşturmada hüküm verilinceye kadar ödenirse üçte bir oranında indirilir (5607 m.5/2). Mükerrirler ve örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar için bu indirim uygulanmaz.
Etkin pişmanlık ödemesi yaparsam suçu kabul etmiş olur muyum?
Kanun metni indirimi ödemeye bağlamış, ayrıca bir ikrar şartı öngörmemiştir. Yine de ödeme, savunmanın bütünü ve müsadere riskiyle birlikte değerlendirilmeli; ödemeyle birlikte verilecek dilekçede ödemenin kabul anlamına gelmediği açıkça belirtilmelidir. İhtarda tutar fazla gösterilmişse indirim reddedilemez (7. CD, E.2024/390, K.2026/6761).
Kaçakçılık suçunda zamanaşımı kaç yıldır?
Temel suç için dava zamanaşımı sekiz yıl, kesilmeyle en fazla on iki yıldır. Üç veya daha fazla kişiyle birlikte işleme ya da örgüt iddiası varsa süre on beş yıla, kesilmeyle yirmi iki buçuk yıla çıkar; çünkü zamanaşımı hesabında nitelikli haller de dikkate alınır (TCK m.66/3, 67/4).
Ceza davası gümrükteki ek tahakkuku etkiler mi?
Evet. Ceza davası açılmışsa gümrük alacağı üç yıl yerine ceza zamanaşımı süreleri içinde istenebilir (GK m.197/4). Danıştay, yetkilinin beraat ettiği bir dosyada üç yıllık sürenin uygulanmasını kabul eden kararı oy çokluğuyla onamıştır (7. D., E.2018/1140, K.2022/343). Beraat eden müşavir yardımcısının müteselsil sorumluluğu da kaldırılmıştır (7. D., E.2022/4491, K.2024/2174).
Gümrük uzlaşması yapabilir miyim?
Gümrük vergileri ve cezalarına ilişkin fiil 5607 sayılı Kanun’daki kaçakçılık suçlarıyla ilişkiliyse uzlaşma hükmü uygulanmaz (GK m.244/2). Bu durumda ek tahakkuka karşı 15 gün içinde itiraz edilmesi ve gerekirse vergi mahkemesinde dava açılması gerekir.
Tarife pozisyonunu yanlış beyan etmek kaçakçılık sayılır mı?
Her yanlış beyan kaçakçılık değildir. Dürüst bir teknik veya hukuki görüş ayrılığı ek tahakkuk ve idari yaptırım konusudur; suç için gerçeğin bilerek gizlenmesi gerekir. Yargıtay tarife uyuşmazlıklarında doğru pozisyonun bağımsız bilirkişiyle belirlenmesini ve her sanığın rolünün ayrıca araştırılmasını istemektedir (7. CD, E.2015/15681, K.2019/30400).
Mahkûmiyet kararına karşı ne kadar sürede istinaf yoluna başvurulur?
İstinaf süresi hükmün açıklanmasından, sanığın yokluğunda verilen hükümlerde tebliğden itibaren iki haftadır (CMK m.273). Dilekçe hükmü veren mahkemeye verilir; duruşmalı inceleme talep edilebilir. Gümrük idaresi davaya katılmışsa beraat kararına karşı o da kanun yoluna başvurabilir.
Kaynakça
- 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m.2, 3, 4, 5, 10, 13, 15, 16, 17, 18, 19 ve 20; 6545 sayılı Kanun m.89 (RG 28.06.2014); 7242 sayılı Kanun m.61-62 (RG 15.04.2020).
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.7, 20, 21, 43, 51, 54, 55, 60, 62, 66, 67, 204 ve 207; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.63, 67, 109, 147, 160, 170, 172, 217, 223, 230, 231, 273 ve 280.
- 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.197, 234, 242, 244 ve geçici m.6; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.15; 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun m.15.
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu: E.2022/497, K.2024/62 (14.02.2024); E.2023/520, K.2025/25 (15.01.2025); E.2025/580, K.2026/232 (15.04.2026).
- Yargıtay 7. Ceza Dairesi: E.2013/7696, K.2014/7129 (25.03.2014); E.2015/3267, K.2018/6238 (30.05.2018); E.2015/15681, K.2019/30400 (16.04.2019); E.2016/6638, K.2019/33826 (09.07.2019); E.2016/10031, K.2020/3455 (03.03.2020); E.2021/4764, K.2021/14801 (09.11.2021); E.2020/5068, K.2022/11339 (22.06.2022); E.2022/14894, K.2023/228 (11.01.2023); E.2021/4859, K.2023/7706 (04.10.2023); E.2021/2991, K.2024/6393 (13.06.2024); E.2024/390, K.2026/6761 (09.06.2026); E.2026/1459, K.2026/7767 (30.06.2026).
- Danıştay Yedinci Dairesi: E.2018/1140, K.2022/343 (01.02.2022); E.2022/4491, K.2024/2174 (29.04.2024).
- Rahime Erbaş, “Gümrük Hukukunda Menşe Şahadetnamesi ve Belgede Sahtecilik Suçları”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Yıl 16, Sayı 63, Temmuz 2025, s.63-96.
- Hakan A. Yavuz – Ahmet Kılıç, gümrük beyannamesinin belge niteliği ve sahtecilik suçlarına ilişkin çalışma, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Yıl 17, Sayı 68, Ekim 2026, s.611-632.
- Av. Havva Altan, “Gümrük İşlemlerindeki Her Yanlış Beyan Kaçakçılık Suçu Oluşturur mu?”, Hukuki Haber, 12.10.2026; Av. Ali Mert Karakılçık, “5607 Sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu Kapsamında Gümrük Kaçakçılığı Suçlarında Beyan Farklılıkları ve Şirket Yetkililerinin Ceza Sorumluluğu”, Hukuki Haber, 29.10.2026.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her kaçakçılık soruşturması kendi delilleri, beyannameleri ve süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Kaçakçılık soruşturmasında ifadeye mi çağrıldınız? İfadeden önce dosyayı birlikte kuralım
Sahte veya gerçeğe aykırı menşe iddiası, üçüncü ülke aktarması, Üretici/İhracatçı Belgesi veya tarife farkı nedeniyle açılan soruşturma ve ceza davalarında; ek tahakkuka itiraz, vergi davası, yazılı savunma, esas hakkında savunma ve istinaf için çağrı kâğıdınız ve gümrük yazılarınızla hemen arayın.
Süreyi kaçırmayın
Ek tahakkuk ve para cezasına itiraz için tebliğden itibaren 15 gün, mahkûmiyet hükmüne karşı istinaf için iki hafta vardır. Ödemeye dayalı etkin pişmanlıkta yarı oranındaki indirim için ödeme soruşturma sona ermeden yapılmalıdır. El konulan eşya hakkında altı ay içinde tasfiye kararı verilir. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Damping ve Ticaret Politikası Savunma Araçları Merkezi · Ceza Hukuku Rehberi · Vergi Hukuku Rehberi · Ticaret Hukuku Rehberi · Dilekçe Örnekleri · İletişim


