Kuyum ihracatında menşe ve dolaşım belgeleri, alıcı ülkede ödenecek gümrük vergisini doğrudan belirler; yanlış düzenlenen bir belge, yıllar sonra yapılan sonradan kontrolde alıcıya ek vergi, ihracatçıya ise tazminat ve ceza riski olarak geri döner. Üç temel belge vardır. A.TR dolaşım belgesi, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki gümrük birliği uyarınca sanayi ürünlerinde düzenlenir ve eşyanın menşeini değil serbest dolaşımda olduğunu gösterir; serbest dolaşımdaki eşya, tümüyle Türkiye’de veya Birlikte elde edilmiş ya da ithal işlemleri tamamlanmış, vergileri tahsil edilmiş ve bu vergilerden tam veya kısmi iade almamış eşyadır. EUR.1 ve EUR-MED dolaşım belgeleri ise serbest ticaret anlaşmaları ve Pan-Avrupa-Akdeniz menşe sistemi kapsamında tercihli menşei kanıtlar. Tercih sağlamayan menşe şahadetnamesi ise ticaret odalarınca onaylanır. Gümrük Kanununun 17 ila 21. maddeleri tercihli olmayan menşei, 22. maddesi tercihli menşe kurallarının anlaşmalarla belirleneceğini düzenler. Kuyum sektörü için en kritik kural şudur: dahilde işleme rejimi kapsamında vergileri ödenmeden ithal edilen girdiyle üretilen mücevher, girdilere ait vergiler ödenmedikçe serbest dolaşımda sayılmaz ve A.TR ile ihraç edilemez; eşyanın Türkiye’de serbest dolaşıma girmesi ise ona Türk menşei kazandırmaz. Gümrük Kanununun 13. maddesi belgelerin beş yıl saklanmasını zorunlu kılar. Sahte veya gerçeğe aykırı belge, TCK m.204’teki resmi belgede sahtecilik ve 5607 sayılı Kanunun 4/5. maddesi uyarınca ayrıca cezalandırılan sahtecilikle işlenmiş kaçakçılık sonuçları doğurabilir. Bu rehber, kuyum ihracatında menşe ve dolaşım belgelerinin kurallarını, sonradan kontrolü ve uyuşmazlık yollarını doğrulanmış mevzuat hükümleriyle anlatır.
Mücevher ihracatınızda A.TR, EUR.1 veya menşe şahadetnamesi için sonradan kontrol mü başlatıldı, alıcı ülkede ek vergi talebiyle ya da belgenin geçersiz sayılmasıyla mı karşılaştınız?
Doğru belgenin seçilmesi, serbest dolaşım ve tercihli menşe şartlarının dahilde işleme ve ithal altın kullanımı karşısında değerlendirilmesi, sonradan kontrol yazılarına cevap ve belge dosyası, olumsuz sonuca itiraz, alıcıyla tazminat uyuşmazlığı ve sahtecilik iddialarına karşı savunma süreçlerinde Hukukçular Evi uzman kadrosuyla yanınızdayız. Telefon: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppÜç Belge, Üç Farklı İşlev
Mücevher ihracatında kullanılan belgeler çoğu zaman birbirine karıştırılır; oysa her birinin hukuki işlevi farklıdır. A.TR dolaşım belgesi, Türkiye-Avrupa Topluluğu gümrük birliği uyarınca, işlenmiş tarım ürünleri dahil sanayi ürünlerinde serbest dolaşıma ilişkin hükümlerin uygulanması için gerekli koşulların yerine getirilmiş olması hâlinde, ihracatçının veya kanuni temsilcisinin talebi üzerine gümrük idareleri ya da bu idarelerce yetki verilmiş kuruluşlarca düzenlenen belgedir. Belgenin dayanağı, Türkiye ile Avrupa Topluluğu arasında oluşturulan gümrük birliğinin uygulanmasına ilişkin esaslar hakkındaki 2006/10895 sayılı Kararname ve bu çerçevedeki düzenlemelerdir. Mücevher, Gümrük Tarife Cetvelinin 71. faslında yer alan bir sanayi ürünü olduğundan, AB’ye ihracatında A.TR kullanılır. Altın ve mücevher ihracatında gümrük muayenesi, ayar ve gram farkı, yüzde on kuralı ve ikinci tahlil için altın ihracatında gümrük muayenesi rehberimize bakılabilir. Yurt dışındaki alıcının altın veya mücevher bedelini ödememesi hâlinde uluslararası alacak tahsili, ihtiyati haciz ve yabancı kararın tenfizi için yurt dışındaki alıcı altın bedelini ödemedi rehberimize bakılabilir. Altın ve mücevher ticaretinde yaptırım riski, banka transferinin durdurulması ve AB’nin Rus altını yasağı için altın ticaretinde uluslararası yaptırımlar rehberimize bakılabilir.
EUR.1 dolaşım belgesi, Türkiye’nin imzaladığı serbest ticaret anlaşmaları kapsamında eşyanın anlaşma kurallarına göre tercihli menşeli olduğunu kanıtlar; EUR-MED ise Pan-Avrupa-Akdeniz menşe sistemi kapsamında çapraz kümülasyon imkânı kullanıldığında düzenlenir. Menşe şahadetnamesi ise herhangi bir tarife tercihi sağlamaz; alıcı ülkenin gümrük, idari veya ticari nedenlerle eşyanın menşeini belgeyle görmek istediği durumlarda ticaret odaları tarafından onaylanır. Gümrük Kanununun 21. maddesine göre menşe şahadetnamesi aranacak hâller ile şahadetnamelerin şekli ve içereceği bilgiler yönetmelikle belirlenir ve menşe şahadetnamesinin ibrazına rağmen ciddi bir şüphe durumunda gümrük idareleri ek kanıt isteme yetkisine sahiptir.
Belgelerin karşılaştırması
| Belge | Neyi kanıtlar | Nerede kullanılır | Dayanak |
|---|---|---|---|
| A.TR dolaşım belgesi | Serbest dolaşım (menşe değil) | AB’ye sanayi ürünü ihracatı | Gümrük birliği; 2006/10895 sayılı Karar |
| EUR.1 | Tercihli menşe | Serbest ticaret anlaşması olan ülkeler | İlgili STA menşe protokolü; GK m.22 |
| EUR-MED | Tercihli menşe, çapraz kümülasyon | Pan-Avrupa-Akdeniz sistemi | PEM kuralları; GK m.22 |
| Menşe şahadetnamesi | Tercihli olmayan menşe | Tercih bulunmayan ülkeler, alıcı talebi | GK m.17-21 |
A.TR: Serbest Dolaşım Şartı ve Dahilde İşleme Tuzağı
A.TR dolaşım belgesinin düzenlenebilmesi için eşyanın serbest dolaşımda olması gerekir. Serbest dolaşımdaki eşya; tümüyle Türkiye’de veya Toplulukta elde edilmiş ya da tamamı veya bir kısmı üçüncü ülke menşeli olup Türkiye’de veya Toplulukta ithal işlemleri tamamlanmış, gerekli gümrük vergisi ile eş etkili vergi ve resimleri tahsil edilmiş ve bu vergi ve resimleri tam veya kısmi bir iadeden yararlanmamış eşyadır. Ticaret Bakanlığının menşe ispat belgeleri ile A.TR dolaşım belgelerinin kabulü, vize edilmesi ve sonradan kontrolüne ilişkin açıklamalarında bu kuralın dahilde işleme rejimi bakımından sonucu açıkça belirtilmiştir: dahilde işleme rejimi kapsamında vergileri kısmen veya hiç ödenmeden ithal edilen girdilerden Türkiye’de elde edilen nihai ürün, gördüğü işçilik ve işlemler nedeniyle Türk menşeini kazanmış olsa dahi, bünyesine giren ve vergileri tahsil edilmeyen girdilere ait telafi edici vergi tahsil edilmediği sürece serbest dolaşımda değildir.
Bu kural, kuyum ihracatçıları için ciddi bir tuzaktır. Dahilde işleme rejimi kapsamında ithal edilen altınla üretilen ve AB’ye ihraç edilen mücevher için A.TR düzenlenmişse, sonradan kontrolde belgenin şartlarının oluşmadığı sonucuna varılabilir; bu durumda AB’deki alıcıdan gümrük vergisi talep edilebilir ve alıcı bu zararı ihracatçıya yöneltebilir. Açıklamalar ayrıca eşyanın Türkiye’de serbest dolaşıma girmesinin ona Türk menşei kazandırmadığını, menşein Türkiye’de görülen işlem ve işçilik sonucunda ilgili kurallara göre ayrıca değerlendirileceğini belirtir. Dahilde işleme rejiminde kuyum ihracatı altın ihracatında dahilde işleme ve dahilde işleme rejimi rehberlerimizde, altının serbest dolaşımdaki kaynağından temini ise altın ithalatı ve Borsa İstanbul kıymetli madenler piyasası rehberlerimizde anlatılmıştır.
A.TR düzenlenebilir mi?
| Altın girdisinin kaynağı | Serbest dolaşım | A.TR |
|---|---|---|
| Türkiye’de serbest dolaşımda alınmış (vergileri ödenmiş) | Evet | Düzenlenebilir |
| Dahilde işleme ile vergisiz ithal edilmiş | Telafi edici vergi ödenmedikçe hayır | Düzenlenemez |
| Vergileri iade edilmiş girdi | Hayır (iade nedeniyle) | Düzenlenemez |
| Serbest bölgede üretilip doğrudan AB’ye gönderilen | Serbest dolaşım şartına göre değerlendirilir | Ayrıca incelenmeli |
EUR.1 ve EUR-MED: Tercihli Menşe ve Mücevher
Gümrük Kanununun 22. maddesine göre tercihli tarife uygulamalarından yararlandırılmak istenen eşyanın tercihli menşe kuralları, ilgili anlaşmalarla veya Cumhurbaşkanı Kararıyla belirlenir. Serbest ticaret anlaşması olan bir ülkeye mücevher ihraç eden kuyum işletmesi, ürünün o anlaşmanın menşe protokolündeki kurallara göre Türk menşeli olduğunu EUR.1 veya ilgili menşe beyanıyla kanıtlar. Bu kurallar genellikle ürün bazında liste kuralları şeklinde düzenlenir ve ithal girdilerin kullanımına ilişkin işçilik veya değer ölçütleri içerir.
Mücevherde bu değerlendirme özel bir güçlük taşır: ürünün değerinin çok büyük kısmı altından oluşur ve bu altın çoğu zaman ithal edilmiştir. Bu nedenle ithal altınla üretilen mücevherin tercihli menşe kazanıp kazanmadığı, ilgili protokoldeki liste kuralına göre dikkatle incelenmelidir; kolay bir “Türkiye’de üretildi, o hâlde Türk menşelidir” yaklaşımı sonradan kontrolde geçerli olmayabilir. Bazı menşe protokollerindeki geri ödeme yasağı kuralları ise dahilde işleme gibi vergisiz ithalat imkânlarıyla üretilen ürünlerde tercihli menşe belgesi düzenlenmesini sınırlayabilir; Türkiye’nin Pan-Avrupa-Akdeniz sisteminin revize kurallarına ilişkin tutumunda da geri ödeme yasağı belirleyici olmuştur. Renkli taş ve kıymetli taşlarda menşein belirlenmesi renkli değerli taş ithalatı rehberimizde anlatılmıştır.
Tercihli Olmayan Menşe: Menşe Şahadetnamesi
Tercihli bir anlaşma bulunmayan ülkelere yapılan ihracatta veya alıcının talebi üzerine, ticaret odalarınca onaylanan menşe şahadetnamesi düzenlenir. Bu belgenin içeriği Gümrük Kanununun 17 ila 21. maddelerindeki tercihli olmayan menşe kurallarına dayanır. m.18’e göre tümüyle bir ülkede elde edilen veya üretilen eşya o ülke menşelidir; m.19’a göre üretimi birden fazla ülkede gerçekleştirilen eşyanın bir ülke menşeli sayılabilmesi için o ülkede yeni bir ürün imal edilmesi veya imalatın önemli bir aşamasının ve ekonomik yönden gerekli görülen en son esaslı işçilik ve eylemin o ülkede, bu amaçla donatılmış işletmelerde yapılması gerekir. m.20’ye göre esas amacı belirli ülkelerin eşyasına uygulanan hükümleri aşmak olan bir işçilik veya işlem, eşyaya menşe kazandırmaz. İthal altından Türkiye’de döküm, işleme ve montajla yeni bir mücevher üretilmesi çoğu durumda son esaslı işçilik niteliği taşır; buna karşılık hazır ithal mücevherin yalnızca ambalajlanması veya etiketlenmesi menşe kazandırmaz.
Tercihli olmayan menşe kuralları
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Tümüyle Türkiye’de elde edilen | Türk menşeli | GK m.18 |
| İthal altından Türkiye’de yeni mücevher üretimi | Son esaslı işçilik değerlendirmesiyle Türk menşeli olabilir | GK m.19 |
| Hazır ithal mücevherin ambalaj ve etiketi | Menşe kazandırmaz | GK m.19-20 |
| Hükümleri aşma amaçlı işlem | Menşe kazandırmaz | GK m.20 |
| Şahadetnameye rağmen ciddi şüphe | Ek kanıt istenebilir | GK m.21 |
Ülkeye Göre Belge Seçimi
Belge seçimi, alıcı ülke ile Türkiye arasındaki ticari ilişkinin türüne göre yapılır. Avrupa Birliği ile gümrük birliği bulunduğundan AB ülkelerine mücevher ihracatında A.TR kullanılır; Türkiye’nin serbest ticaret anlaşması imzaladığı ülkelere ilgili anlaşmanın menşe protokolüne göre EUR.1, EUR-MED veya anlaşmada öngörülen menşe beyanı kullanılır; Türkiye ile tercihli ticaret anlaşması bulunmayan ülkelere yapılan ihracatta ise tarife tercihi söz konusu olmadığından, alıcı talep ederse menşe şahadetnamesi düzenlenir. Hangi anlaşmanın hangi belgeyi öngördüğü ve belge yerine faturaya menşe beyanı yazılıp yazılamayacağı, her anlaşmanın kendi protokolüne göre ayrıca kontrol edilmelidir.
Alıcıya göre belge
| Alıcı | Tercih | Belge |
|---|---|---|
| AB üyesi ülke | Gümrük birliği | A.TR dolaşım belgesi |
| STA imzalanmış ülke | Tercihli menşe | EUR.1, EUR-MED veya protokoldeki menşe beyanı |
| Tercihli anlaşma olmayan ülke | Yok | Talep hâlinde menşe şahadetnamesi |
Sonradan Kontrol: Belgeler Yıllar Sonra Sorgulanabilir
Dolaşım ve menşe belgeleri, ihracattan sonra da denetime açıktır. Alıcı ülkenin gümrük idaresi, belgenin gerçekliğinden veya içeriğinin doğruluğundan şüphe ederse, Türk gümrük idaresinden sonradan kontrol talep eder; Türk idaresi de ihracatçıdan belgenin dayanağı olan kayıtları ister. A.TR dolaşım belgelerinin sonradan kontrolünde eşyanın serbest dolaşım statüsüne, menşe ispat belgelerinin sonradan kontrolünde ise eşyanın menşeine ilişkin tevsik edici bilgi ve belgeler üzerinden tespit yapılır. Kontrolün sonucu olumsuz olursa alıcı ülkede tercihli tarife geri alınır ve ek vergi tahakkuk eder.
Bu nedenle belge saklama yükümlülüğü hayati önemdedir. Gümrük Kanununun 13. maddesine göre ilgili kişiler, belge ve bilgileri gümrük kontrolü amacıyla beş yıl süreyle saklamak zorundadır; süre, serbest dolaşıma girmek veya ihraç edilmek üzere beyan edilen eşya bakımından beyanların tescil edildiği yılın sonundan başlar. Kuyum ihracatçısının saklaması gereken belgeler; altın ve taş girdilerinin alış faturaları ve ithalat beyannameleri, dahilde işleme kapsamında olup olmadıklarını gösteren kayıtlar, üretim ve stok kayıtları, has altın hesabı ve ihracat beyannameleridir. Ticaret Bakanlığının açıklamalarına göre ithal eşyasına ilişkin tevsik edici belgelerin beş yıllık süre geçtiği için artık mevcut olmadığı hâllerde, envanter defteri kayıtları esas alınarak yetkilendirilmiş gümrük müşaviri tarafından düzenlenecek raporla A.TR talepleri karşılanabilmektedir.
Sonradan kontrolde istenen belgeler
| Belge | Neyi kanıtlar |
|---|---|
| Altın ve taş alış faturaları, ithalat beyannameleri | Girdilerin kaynağı ve vergi durumu |
| Dahilde işleme izin belgesi kayıtları | Girdinin rejim kapsamında olup olmadığı |
| Üretim ve stok kayıtları, has altın hesabı | Ürünle girdilerin ilişkisi |
| İhracat beyannamesi ve faturası | İhraç edilen eşyanın kimliği |
| Yetkilendirilmiş gümrük müşaviri raporu | Eski belgeler yoksa serbest dolaşım statüsü |
Sonuçlar: Alıcı, İhracatçı ve Ceza Sorumluluğu
Olumsuz bir sonradan kontrolün ilk etkisi alıcı ülkede ortaya çıkar: tercihli tarife geri alınır ve alıcıdan gümrük vergisi istenir. Alıcı bu zararı, satış sözleşmesinde belgelerin doğruluğunu taahhüt etmiş olan ihracatçıya yöneltebilir. Türk hukukunda bu talep, sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat niteliğindedir ve sözleşmedeki uygulanacak hukuk ile yetki hükümlerine göre değerlendirilir. Bu nedenle ihracat sözleşmelerinde menşe ve dolaşım belgelerine ilişkin taahhütlerin, sorumluluğun sınırlarının ve belgelerin hangi bilgilere dayandığının açıkça yazılması gerekir.
Ceza hukuku bakımından ise belgenin bilerek sahte veya gerçeğe aykırı düzenlenmesi gündeme gelir. TCK m.204/1’e göre bir resmi belgeyi sahte olarak düzenleyen, gerçek bir resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren veya sahte resmi belgeyi kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır; gümrük idaresince vize edilen dolaşım belgeleri bu değerlendirmenin konusu olabilir. 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 4/5. maddesine göre bu Kanunda tanımlanan suçların belgede sahtecilik yapılarak işlenmesi hâlinde ayrıca bu suçtan dolayı da cezaya hükmolunur. Teşvik veya iade amacıyla ihracatın cins, miktar, evsaf veya fiyatının değişik gösterilmesi ise aynı Kanunun 3/9. maddesi kapsamında değerlendirilir; bu hüküm hayali ihracat rehberimizde anlatılmıştır. Belgede sahteciliğin genel kuralları belgede sahtecilik rehberimizde yer almaktadır.
Olumsuz sonradan kontrolün sonuçları
| Kime | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Alıcı | Tercihli tarifenin geri alınması, ek vergi | Alıcı ülke mevzuatı ve anlaşma |
| İhracatçı (hukuk) | Alıcının tazminat talebi | Satış sözleşmesi |
| İhracatçı (ceza, sahte belge) | Resmi belgede sahtecilik riski | TCK m.204 |
| Kaçakçılık suçuyla birlikte sahtecilik | Ayrıca ceza | 5607 s.K. m.4/5 |
| Teşvik veya iade amaçlı yanlış gösterme | Kaçakçılık | 5607 s.K. m.3/9 |
Beyan ile Gerçek Arasındaki Fark: Yüzde On Kuralı
Menşe ve dolaşım belgelerinin yanında, ihracat beyannamesinde gösterilen eşyanın gerçekte ihraç edilen eşyayla uyumu da ayrı bir risk alanıdır. 5607 sayılı Kanunun 3/9. maddesine göre ilgili kanun hükümlerine göre teşvik, sübvansiyon veya parasal iadelerden yararlanmak amacıyla ihracat gerçekleşmediği hâlde gerçekleşmiş gibi gösteren ya da gerçekleştirilen ihracata konu malın cins, miktar, evsaf veya fiyatını değişik gösteren kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. Aynı fıkraya göre beyanname ve eki belgelerde gösterilen ile gerçekte ihraç edilen eşya arasında yüzde onu aşmayan bir fark bulunması hâlinde yalnızca Gümrük Kanunu hükümlerine göre işlem yapılır.
Mücevherde gram, ayar ve taş bilgisi eşyanın miktarını ve evsafını oluşturur; ayarın beyanda yüksek gösterilmesi veya gramın şişirilmesi, KDV iadesi ya da teşvik amacıyla yapıldığında bu hükmün kapsamına girebilir. Fire, tartım farkı veya ayar toleransından kaynaklanan küçük farklar ise yüzde on sınırı içinde kaldığında ceza hukukuna değil, gümrük mevzuatına göre değerlendirilir. Bu nedenle ihracat öncesinde ürünlerin ayar ve gram tespitinin belgelenmesi, beyanname ile menşe belgesinin aynı bilgilere dayanması gerekir.
Beyan farkı
| Fark | Uygulanan | Dayanak |
|---|---|---|
| %10’u aşmayan fark | Yalnızca Gümrük Kanunu hükümleri | 5607 s.K. m.3/9 |
| Teşvik veya iade amaçlı, %10’u aşan cins, miktar, evsaf veya fiyat farkı | 1-5 yıl hapis, 10.000 güne kadar adli para | 5607 s.K. m.3/9 |
| Belgede sahtecilikle birlikte | Sahtecilikten ayrıca ceza | 5607 s.K. m.4/5 |
İhracat Sözleşmesinde Menşe ve Belge Taahhüdü
Sonradan kontrolün en ağır sonucu çoğu zaman alıcının tazminat talebidir. Alıcı, tercihli tarifeye güvenerek fiyatı belirlemiş ve sonradan ek vergi ödemek zorunda kalmışsa, bu zararı satıcıya yöneltir. Türk hukukunun uygulandığı sözleşmelerde bu talep, TBK m.112 uyarınca borcun gereği gibi ifa edilmemesinden doğan tazminat olarak değerlendirilir ve satıcı kusursuzluğunu ispat etmedikçe sorumludur. Bu riski yönetmek için satış sözleşmesinde hangi belgenin düzenleneceği, belgenin hangi bilgilere dayandığı, alıcının kendi ülkesindeki yükümlülükleri, sonradan kontrolde tarafların işbirliği ve tazminatın sınırları açıkça düzenlenmelidir.
Kanallara Göre Belge Uygulaması
Menşe ve dolaşım belgeleri, ihracatın hangi kanaldan yapıldığına göre farklı uygulanır. Posta ve hızlı kargo yoluyla yapılan küçük gönderilerde alıcı ülkenin kuralları ve gönderinin değeri belge ihtiyacını belirler; bu kanal mücevher e-ihracatı rehberimizde anlatılmıştır. Fuar için geçici olarak çıkarılan ürünlerde dolaşım belgesi, ürün kesin olarak satıldığında gündeme gelir; bu süreç yurt dışı mücevher fuarı rehberimizdedir. Yurt dışında işlenip geri gelen ürünlerde hariçte işleme kuralları hariçte işleme rejimi, serbest bölgede üretilen ürünlerde ise serbest dolaşım ve menşe ayrı ayrı değerlendirilmelidir; bu konu serbest bölgede kuyum rehberimizde anlatılmıştır.
İtiraz Yolu
Sonradan kontrol sonucunda Türk gümrük idaresinin belgenin şartlarının oluşmadığı yönünde verdiği karar, Gümrük Kanununun 242. maddesi kapsamında bir idari karardır. Bu karara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama dilekçeyle itiraz edilebilir; idare itirazı otuz gün içinde karara bağlar ve itirazın reddine karşı işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabilir. İtirazın başarısı, girdilerin serbest dolaşım durumunu veya ürünün menşeini gösteren belgelerin eksiksiz sunulmasına bağlıdır.
İtiraz Dilekçesi Örneği: A.TR’nin Geçersiz Sayılmasına İtiraz
Aşağıdaki örnek, AB’ye ihraç edilen altın mücevherler için düzenlenen A.TR dolaşım belgesinin sonradan kontrolünde, gümrük idaresinin ürünlerde dahilde işleme kapsamında ithal edilmiş altın kullanıldığı gerekçesiyle belgenin şartlarının oluşmadığı sonucuna varması üzerine hazırlanmıştır; ihracatçı, kullanılan altının serbest dolaşımdaki stoktan geldiğini ileri sürmektedir. Olay ve talepler somut dosyaya göre uyarlanmalıdır.
… GÜMRÜK VE DIŞ TİCARET BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE
(… Gümrük Müdürlüğü aracılığıyla)
İTİRAZ EDEN: … Kuyum İhracat Anonim Şirketi, adres: …, vergi no: …
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, adres
KONU: … sayılı A.TR dolaşım belgesinin sonradan kontrolüne ilişkin olarak …/…/2026 tarihinde tebliğ edilen olumsuz sonuç kararına itirazımızdır.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil şirket …/…/2025 tarihli ve … sayılı beyannameyle … ülkesindeki alıcısına 22 ayar altın bilezik ve kolye ihraç etmiş, ürünler için … sayılı A.TR dolaşım belgesi düzenlenmiş ve vize edilmiştir.
2. Alıcı ülke gümrük idaresinin talebi üzerine yapılan sonradan kontrolde idare, müvekkilin aynı dönemde dahilde işleme izin belgesi kapsamında da altın ithal ettiğini tespit ederek, ihraç edilen ürünlerde vergileri ödenmemiş girdi kullanıldığı ve eşyanın serbest dolaşımda olmadığı sonucuna varmıştır.
3. Türkiye ile Avrupa Topluluğu arasındaki gümrük birliği kapsamında serbest dolaşımdaki eşya, ithal işlemleri tamamlanmış, gerekli vergileri tahsil edilmiş ve bu vergilerden iade almamış eşyadır. Dava konusu ihracatta kullanılan altın, dahilde işleme kapsamındaki stoktan değil, Borsa İstanbul üyesi kuruluşlardan serbest dolaşımda satın alınan altından sağlanmıştır. Müvekkil, dahilde işleme kapsamındaki altını ayrı bir stok hesabında izlemekte olup, bu stoktan yapılan ihracatlar dahilde işleme izin belgesine ayrıca kaydedilmiş ve bunlar için A.TR talep edilmemiştir.
4. Ekte sunulan alış faturaları, has altın stok kayıtları, üretim emirleri ve dahilde işleme izin belgesinin ihracat dökümü birlikte değerlendirildiğinde, itiraza konu ihracatın serbest dolaşımdaki altından yapıldığı ve dahilde işleme belgesinin bu ihracatla ilişkilendirilmediği açıkça görülmektedir. İdarenin kararı, aynı dönemde dahilde işleme kapsamında ithalat yapılmış olması olgusundan hareketle, stoklar arasındaki ayrımı incelemeden verilmiştir.
5. 4458 sayılı Gümrük Kanununun 13 üncü maddesi uyarınca müvekkil tüm belgeleri beş yıllık süre içinde saklamış ve sunmaktadır. Stok ayrımının teyidi için yetkilendirilmiş gümrük müşaviri raporu da dosyaya eklenmiştir.
HUKUKİ SEBEPLER
4458 sayılı Gümrük Kanunu m.13, 242; Türkiye ile Avrupa Topluluğu arasında oluşturulan gümrük birliğinin uygulanmasına ilişkin 2006/10895 sayılı Karar ve ilgili mevzuat.
DELİLLER
İhracat beyannamesi ve A.TR belgesi, altın alış faturaları, stok ve üretim kayıtları, dahilde işleme izin belgesi dökümü, yetkilendirilmiş gümrük müşaviri raporu.
SONUÇ VE İSTEM
Açıklanan nedenlerle olumsuz sonuç kararının kaldırılmasına ve … sayılı A.TR dolaşım belgesinin geçerli olduğunun alıcı ülke gümrük idaresine bildirilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih, vekil ad soyad, imza
Ekler: Vekâletname, beyanname, A.TR, faturalar, stok kayıtları, izin belgesi dökümü, YGM raporu
Menşe ve Dolaşım Belgeleri İçin Kontrol Listesi
İhracat öncesi
| Konu | Yapılacak |
|---|---|
| Belge seçimi | AB’ye A.TR; STA ülkesine EUR.1/EUR-MED; diğerlerine menşe şahadetnamesi |
| Girdi kontrolü | Altın ve taşların serbest dolaşım ve dahilde işleme durumu |
| Stok ayrımı | Dahilde işleme stoku ile serbest dolaşım stokunun ayrı izlenmesi |
| Menşe kuralı | İlgili protokolün liste kuralına göre değerlendirme |
| Sözleşme | Belgelere ilişkin taahhüt ve sorumluluk sınırları |
| Saklama | Belgelerin en az 5 yıl saklanması (GK m.13) |
Gümrük kıymeti gümrük kıymeti, ihracat bedelinin yurda getirilmesi ihracat bedellerinin yurda getirilmesi, altın ve kuyumdaki bütün gümrük ve vergi uyuşmazlıkları ise altın ve kuyumda gümrük ve vergi davaları rehberlerimizde yer almaktadır. Dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
AB’ye mücevher ihracatında hangi belge kullanılır?
Mücevher 71. fasılda yer alan bir sanayi ürünü olduğundan, Türkiye-AB gümrük birliği kapsamında A.TR dolaşım belgesi kullanılır.
A.TR menşe belgesi midir?
Hayır. A.TR eşyanın gümrük birliğinde serbest dolaşımda olduğunu gösterir, menşeini göstermez.
Dahilde işleme ile getirdiğim altından üretilen mücevher için A.TR alabilir miyim?
Ticaret Bakanlığı açıklamalarına göre dahilde işleme kapsamında vergileri ödenmeden ithal edilen girdilerden üretilen ürün, telafi edici vergi tahsil edilmedikçe serbest dolaşımda değildir; bu nedenle A.TR düzenlenemez.
Türkiye’de serbest dolaşıma giren altın Türk menşeli olur mu?
Hayır. Serbest dolaşıma giriş menşe kazandırmaz; menşe, Türkiye’de görülen işlem ve işçiliğe göre ayrıca değerlendirilir.
EUR.1 ne zaman kullanılır?
Türkiye’nin serbest ticaret anlaşması imzaladığı ülkelere, ürünün anlaşmanın menşe protokolüne göre Türk menşeli olduğunu kanıtlamak için; tercihli menşe kuralları GK m.22 uyarınca anlaşmalarla belirlenir.
Menşe şahadetnamesini kim düzenler?
Tercih sağlamayan menşe şahadetnamesi ticaret odalarınca onaylanır; şekli ve aranacak hâller GK m.21 uyarınca yönetmelikle belirlenir.
İthal altından yapılan mücevher Türk menşeli sayılır mı?
Tercihli olmayan menşe bakımından GK m.19’daki son esaslı işçilik kuralına göre değerlendirilir; Türkiye’de döküm, işleme ve montajla yeni bir ürün üretilmesi çoğu durumda menşe kazandırabilir. Tercihli menşe için ise ilgili protokolün liste kuralına bakılır.
Belgeleri ne kadar süre saklamalıyım?
GK m.13 uyarınca beş yıl; süre, ihracat beyanının tescil edildiği yılın sonundan başlar.
Sonradan kontrol nedir?
Alıcı ülke gümrüğünün belgenin gerçekliği veya doğruluğundan şüphe etmesi üzerine, Türk gümrük idaresinin ihracatçının kayıtlarını inceleyerek belgenin şartlarını doğrulamasıdır; olumsuz sonuç alıcıda ek vergi doğurur.
Sonradan kontrol olumsuz çıkarsa ne olur?
Alıcı ülkede tercihli tarife geri alınır; alıcı zararını sözleşmeye dayanarak ihracatçıya yöneltebilir. Bilerek gerçeğe aykırı belge düzenlenmişse ceza sorumluluğu da gündeme gelir.
Sahte menşe belgesi hangi suçu oluşturur?
Resmi belgede sahtecilik (TCK m.204/1; iki yıldan beş yıla kadar hapis) gündeme gelebilir; 5607 s.K. m.4/5 uyarınca kaçakçılık suçunun belgede sahtecilikle işlenmesi hâlinde ayrıca sahtecilikten de ceza verilir.
Olumsuz sonuca nasıl itiraz ederim?
GK m.242 uyarınca tebliğden itibaren on beş gün içinde üst makama; idare otuz gün içinde karar verir ve ret hâlinde idari yargı yoluna gidilir.
İhracat beyanında gram veya ayar farkı çıkarsa suç olur mu?
5607 s.K. m.3/9 uyarınca teşvik, sübvansiyon veya iade amacıyla cins, miktar, evsaf veya fiyatın değişik gösterilmesi suçtur; ancak beyan ile gerçek arasında yüzde onu aşmayan farkta yalnızca Gümrük Kanunu hükümleri uygulanır.
Alıcı ülkede ek vergi çıkarsa alıcı benden tazminat isteyebilir mi?
Türk hukukunun uygulandığı sözleşmelerde bu talep TBK m.112 uyarınca borca aykırılıktan doğan tazminat olarak değerlendirilir; sözleşmedeki belge taahhütleri ve sorumluluk sınırları belirleyicidir.
Eski belgelerim yoksa A.TR düzenlenebilir mi?
Ticaret Bakanlığı açıklamalarına göre beş yıllık saklama süresi geçtiği için belgelerin mevcut olmadığı hâllerde, envanter kayıtlarına dayanan yetkilendirilmiş gümrük müşaviri raporuyla talepler karşılanabilmektedir. Somut dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
📚 İlgili Rehberler
Bu konuda avukat desteğine mi ihtiyacınız var?
Durumunuzu Hukukçular Evi uzman kadrosuyla değerlendirin; ilk görüşme için 0554 648 37 15 numaralı hattımızdan ulaşabilirsiniz.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppDosyanız için değerlendirme
Süreler kısadır ve usul hataları geri alınamaz. Belgelerinizi birlikte inceleyelim. Telefon: 0554 648 37 15
İletişime GeçinBu içerik Vergi Hukuku alanındadır.
Vergi Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları

