Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasası 2026: Altın Nasıl İşlem Görür? Üyeler, Standart Altın, Takas ve Saklama, Ödünç Piyasası, Darphane Altın Sertifikası (ALTIN.S1) ve Yatırımcının Hakları

Borsa İstanbul Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası, Türkiye’de altının toptan fiyatının oluştuğu, ithal edilen işlenmemiş altının ilk kez el değiştirdiği ve bankalar ile kuyum sektörü arasındaki altın akışının takas edildiği resmi piyasadır. 1995’te kurulan İstanbul Altın Borsası, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunuyla Borsa İstanbul çatısı altına alınmış; piyasanın işleyişi 19 Ekim 2014 tarihli Borsa İstanbul A.Ş. Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar ile İlgili Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Piyasa; Kıymetli Madenler Piyasası, Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası ile Elmas ve Kıymetli Taş Piyasasından oluşur. 32 Sayılı Karar m.7/6 uyarınca Merkez Bankası ve kıymetli madenler aracı kuruluşları ithal ettikleri işlenmemiş kıymetli madenlerin yurt içindeki ilk satımını Borsada yapar; yurt içinde cevherden üretilen kıymetli madenlerin alım satımı da Borsada gerçekleşir. Borsada yalnızca işlem yapma yetkisi verilen üyeler ve Merkez Bankası işlem yapabilir; bireysel yatırımcı piyasaya bir aracı kuruluş üzerinden, Borsa İstanbul Pay Piyasasında işlem gören Darphane Altın Sertifikası (ALTIN.S1) veya altına dayalı sermaye piyasası araçları yoluyla erişir. Borsada oluşan fiyat; kuyumculukta KDV özel matrahının, TMSF ödemelerinin ve ihracat bedeli karşılığında altın ithalatındaki mahsubun referansıdır. Müşteriler aracı kuruluşla Borsa işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda, işlem tarihinden itibaren iki yıl içinde Borsa Uyuşmazlık Komitesine başvurabilir. Bu rehber piyasanın hukuki yapısını, işleyişini, erişim yollarını ve yatırımcının haklarını mevzuat maddeleriyle anlatır.

Borsa İstanbul Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası Nedir?

Türkiye’de altın piyasasının kurumsallaşması 1995’te faaliyete geçen İstanbul Altın Borsası ile başlamıştır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunuyla borsaların yeniden yapılandırılması sonucunda İstanbul Menkul Kıymetler Borsası, İstanbul Altın Borsası ve Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası Borsa İstanbul A.Ş. çatısı altında birleşmiş ve altın borsası, Borsa İstanbul’un Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası olarak faaliyetini sürdürmüştür. Piyasanın işleyişine ilişkin temel düzenleme, Sermaye Piyasası Kurulunun onayıyla 19 Ekim 2014 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Borsa İstanbul A.Ş. Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar ile İlgili Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliğidir; Yönetmelik, 6362 sayılı Kanunun 67 nci maddesine dayanır (m.3).

Yönetmeliğin amacı, kıymetli madenler ile kıymetli taşların ve kıymetli madenlere dayalı sermaye piyasası araçlarının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işlem görmesini sağlamaktır (m.1). Yönetmelik; Borsada işlem görme ve işlemin durdurulması, emirlerin iletilmesi ve eşleştirilmesi, yükümlülüklerin zamanında yerine getirilmesi, işlem yapma yetkisi, disiplin, Borsa gelirleri, uyuşmazlıkların çözümü ve piyasanın işletilmesine ilişkin usul ve esasları düzenler (m.2). Piyasa üç ana bölümden oluşur: Kıymetli Madenler Piyasası (KMP), Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası (KMÖP) ile Elmas ve Kıymetli Taş Piyasası (EKTP). Ham elmasta Kimberley Süreci sertifikası, Borsa İstanbul tescili, pırlanta ve mücevher ithalatında vergi ile sentetik elmas kuralları için elmas ve kıymetli taş ithalatı rehberimize bakılabilir.

Neden Önemli? Altının İlk Satış ve Fiyat Borsası

Borsa İstanbul’un altın piyasası, Türkiye’deki kıymetli maden rejiminin kilit halkasıdır. 32 Sayılı Karar m.7/6’ya göre Merkez Bankası ve kıymetli madenler aracı kuruluşları, ithal ettikleri işlenmemiş kıymetli madenlerin yurt içindeki ilk satım işlemlerini Borsa İstanbul’da yapar. Yönetmelik m.11/1 de aracı kuruluşların ithal ettiği işlenmemiş kıymetli madenlerin Takas Merkezine teslim edileceğini ve gümrük idarelerinin ithal edilen kıymetli madenleri Borsaya bildireceğini öngörür; teslim etmeyenlere Yönetim Kurulunca belirlenip Kurulca onaylanan cezai komisyon ve gecikme faizi uygulanır (m.11/2). Karar m.7/4-ğ ve Yönetmelik m.12’ye göre yurt içinde cevherden üretilen kıymetli madenlerin alım satımı da Borsada yapılır ve üreticiler üretimlerini Borsaya bildirir.

Bu yapı Borsayı aynı zamanda ülkenin altın fiyatının resmi referansı hâline getirir. Kuyumculukta altından mamul eşya ve sikke altın tesliminde KDV matrahı, Gelir İdaresi görüşüne göre Borsa İstanbul’da işlem yapılan son resmi iş günündeki kapanış fiyatı esas alınarak hesaplanan has bedel düşülerek bulunur. Bankanın faaliyet izninin kaldırılması hâlinde TMSF, altın hesaplarının Türk lirası karşılığını Borsanın seans kapanış fiyatı üzerinden öder. İhracat bedeli karşılığında altın ithalatında da mahsup tutarı, Borsadaki fiili ithal tarihindeki günlük ortalama fiyatla hesaplanır. İthalat rejimi için altın ithalatı nasıl yapılır, kota için altın ithalat kotası rehberlerimize bakılabilir.

Kimler İşlem Yapabilir?

Borsada yalnızca işlem yapma yetkisi verilenler işlem yapabilir. Yönetmelik m.5/1’e göre piyasaların birinde, birkaçında veya tamamında işlem yapmak üzere Borsaya başvurulabilir; başvuru öncesinde ilgili mevzuattaki şartların sağlanması gerekir ve kıymetli madenler aracı kuruluşlarının faaliyet esasları Hazine ve Maliye Bakanlığının yönetmeliğiyle belirlenir. Başvurular Borsa Yönetim Kurulunca değerlendirilir; Borsa personeli başvuru sahipleri nezdinde inceleme yapabilir (m.5/2). İşlem yapma yetkisi, Borsa üyeliği yoluyla verilebileceği gibi üye olmadan da verilebilir; üye olmadan yetki verilenler ve önemli etkiye sahip ortakları için iflas ve konkordato bulunmaması, vergi borcu olmaması, belirli suçlardan hükümlülük bulunmaması, aklama ve terörizmin finansmanı suçlarından mahkûmiyet olmaması ve Borsaca belirlenen mali güç ve itibar şartları aranır (m.6/2).

Merkez Bankası piyasalarda işlem yapmaya kanunen yetkilidir ve üyelik, teminat, denetim ve disiplin yükümlülüklerine tabi değildir; saklama ücretleri dışındaki Borsa ücretlerinden de muaftır (m.5/4). Elmas ve Kıymetli Taş Piyasasında ise, kendi mevzuatında sınırlama bulunmayan ve Kıymetli Madenler Piyasasında yetkisi olanlar ile yalnızca bu piyasada işlem yapmak üzere başvuran yurt içinde yerleşik tüzel kişilere ve yalnızca kendi nam ve hesabına işlem yapmak kaydıyla yurt içinde yerleşik gerçek kişilere yetki verilebilir (m.5/3). İşlem yapma yetkisi, Genel Müdür tarafından tedbiren veya geçici olarak kaldırılabilir veya Yönetim Kurulunca iptal edilebilir (m.7). Aracı kuruluş olmanın şartları kıymetli maden aracı kuruluşu ve yetkili müessese rehberimizde ayrıntılı anlatılmıştır.

Hangi Ürünler İşlem Görür?

Yönetmelik m.8’e göre Borsada 32 Sayılı Kararda tanımlanan ve standartları belirlenen kıymetli madenler, aynı Kararda belirlenen kıymetli taşlar ve Yönetim Kurulunca uygun görülen kıymetli madenlere dayalı sermaye piyasası araçları işlem görebilir. Uygulamada Kıymetli Madenler Piyasasında standart altın başta olmak üzere gümüş, platin ve paladyum, Türk lirası ve ABD doları üzerinden işlem görür. Yönetim Kurulu, işlemlerin Türk lirası, yabancı para veya kıymetli maden ile yapılmasına ve bedelin bunlardan biri üzerinden ödenmesine karar verebilir (m.14/1). Külçe ve granül gümüş ithalatında aracı kuruluş şartı, dâhilde işlemede 200 kilogram sınırı, KDV istisnası ve gümüş mücevher ithalatı için gümüş ithalatı ve ihracatı rehberimize bakılabilir.

Borsada işlem görecek altının kaynağı da denetim altındadır. Yönetmelik m.13’e göre Borsada kıymetli madenleri işlem görecek rafinerilerin listesini hazırlamak ve ilan etmek, Türkiye’de kurulu ve uluslararası rafinerilerin listeye girme başvurularını sonuçlandırmak ve listedeki yerli rafinerileri denetlemek Borsanın yetkisindedir. Böylece Borsada el değiştiren külçenin saflığı ve menşei, listedeki rafinerinin damgası ve belgeleriyle güvence altına alınır. Standart dışı altının rafine edilerek standart altına dönüştürülmesi ve rafinerilerin tabi olduğu kurallar standart dışı altın ve rafinaj rehberimizde anlatılmıştır. Rafineri kuruluş ve faaliyet izni, sermaye ve kapasite şartları, Borsa Rafineri Listesi, tedarik zinciri raporu ve izin iptali için altın rafinerisi kurmak rehberimize bakılabilir.

İşlemler Nasıl Gerçekleşir? Takas, Teslimat ve Saklama

Borsada kesinleşen alım satım işlemlerine ilişkin yükümlülüklerin, Yönetim Kurulunca belirlenen ve Sermaye Piyasası Kurulunca onaylanan süre ve yöntemlerle yerine getirilmesi şarttır; belirlenen sürede yükümlülüğünü yerine getirmeyenler bildirime gerek olmaksızın temerrüde düşmüş sayılır (m.14/2). Satıcının yükümlülüğü kıymetli madeni, alıcının yükümlülüğü ise işlem bedelini Takas Merkezine teslim etmektir; Borsa İstanbul’un açıklamasına göre kıymetli maden teslimi ve nakit ödeme için son saat 17.00’dir ve hafta sonları ile resmi tatillerde takas yapılmaz. Yükümlülüğün belirlenen süreden sonra ancak aynı gün içinde yerine getirilmesi hâlinde, alacaklı tarafın aksine talebi yoksa temerrüt hükümlerinin uygulanmamasına karar verilebilir (m.14/3).

Takas ve saklama işlemleri Borsa bünyesinde yapılabileceği gibi, Borsanın belirleyeceği esaslar çerçevesinde bu amaçla kurulmuş kurumlara da devredilebilir (m.21). Uygulamada fiziki kıymetli maden takası Borsanın Takas Merkezinde, nakit takası ise İstanbul Takas ve Saklama Bankası (Takasbank) sistemi üzerinden yürütülür; kıymetli madenler Borsa kasalarında saklanır. Aracı kuruluşların müşterilerinden emanet ve saklama amacıyla işlenmemiş kıymetli maden kabul etmesi, Borsa saklama kasasında saklama hizmeti dışında yasaktır (Aracı Kuruluşlar Yönetmeliği m.13/1-e). Bu kural, piyasadaki fiziki altının Borsa kayıtlarında izlenebilir kalmasını sağlar.

Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası

Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası, bankaların ve diğer yetkili katılımcıların kıymetli madeni belirli bir vade ve faizle ödünç verip aldığı piyasadır. Yönetmelik m.15, ödünç işlemlerine ilişkin usul ve esasların Yönetim Kurulunca belirlenip Kurul onayına sunulacağını öngörür. Ödünç işlemlerinde miktar kıymetli maden üzerinden belirlenir; geri ödeme vade sonunda kıymetli maden cinsinden veya tarafların anlaşması hâlinde nakit olarak yapılır. Fiziki kıymetli maden takası Borsa Takas Merkezinde, nakit takası Takasbank’ın anlaşmalı olduğu muhabir banka aracılığıyla gerçekleştirilir ve ödünç alan taraf, vade sonuna kadar teminat yükümlülüğüne tabidir.

Bu piyasa, bankaların altın hesaplarında topladıkları altını yönetmesi ve kuyum sektörünün üretim için altın ihtiyacını karşılaması bakımından önemlidir. Bankalar, müşterilerinin altın hesaplarındaki altına karşılık gelen kaynağı kısmen bu piyasada değerlendirir; kuyum üreticileri de ihtiyaç duydukları altını ödünç alarak üretimlerini finanse edebilir. Banka altın hesaplarının hukuki niteliği ve bankanın iade borcu için banka altın hesabı rehberimize bakılabilir.

Bireysel Yatırımcı Borsa’da Altına Nasıl Erişir?

Bireysel yatırımcı Kıymetli Madenler Piyasasında doğrudan işlem yapamaz; işlemler, işlem yapma yetkisi verilen aracı kuruluşlar üzerinden yürür. Yönetmelik, aracı kuruluş ile müşteri arasındaki ilişkiye ilişkin temel güvenceler içerir: aracı kuruluş, alım emri verenden kapora, teminat veya bedelin tamamının makbuz karşılığında ödenmesini; satım emri verenden kıymetli madenin tesellüm belgesi karşılığında teslimini emrin Borsaya iletilmesinin ön şartı olarak isteyebilir ve işlem gerçekleşmezse bunları en geç bir sonraki iş günü içinde iade eder (m.16). Emirlerin gerçekleşip gerçekleşmediği bir sonraki iş günü içinde müşteriye bildirilir; gerçekleşmeyen emirlerde teslim alınan kıymetli maden ve tahsil edilen bedel seans bitiminden itibaren en geç 24 saat içinde iade edilir (m.17).

Müşteri, gerçekleşen işlemin tutarı üzerinden, azami sınırı Borsa Yönetim Kurulunca belirlenen bir kurtaj öder (m.18). Bedelini ödeyerek alım yapan müşteriye aracı kuruluş, Yönetim Kurulunun belirlediği süre içinde kıymetli madeni teslim etmek zorundadır; aracı kuruluş bu süreden önce kendi stoklarından da teslim yapabilir (m.20). Bu kurallar, bireysel yatırımcının fiziki altına Borsa fiyatına yakın koşullarla ulaşabilmesinin hukuki çerçevesidir. Uygulamada bireysel yatırımcıların Borsa fiyatına erişiminde en yaygın yollar ise banka altın hesapları, Borsa İstanbul’da işlem gören Darphane Altın Sertifikası ve altına dayalı sermaye piyasası araçlarıdır.

Darphane Altın Sertifikası (ALTIN.S1)

Darphane Altın Sertifikası, Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünce ihraç edilen ve Borsa İstanbul Pay Piyasasının Emtia Pazarında ALTIN.S1 koduyla, piyasa yapıcılı sistemle işlem gören bir sermaye piyasası aracıdır. Her bir sertifika 0,995 saflıkta 0,01 gram altını temsil eder ve sahibine, KAP’ta yayımlanan izahname çerçevesinde sertifikalarını fiziki altına dönüştürme hakkı verir. Kamuya duyurulan esaslara göre fiziki dönüşüm, yatırımcının hesabının bulunduğu aracı kurum üzerinden talep edilir; asgari dönüşüm miktarı 50 gramdır (5.000 sertifika) ve bu miktarın üzerindeki talepler 10 gramın katları şeklinde karşılanır.

Sertifika, fiziki altına kıyasla saklama ve sahtecilik riskini ortadan kaldırır ve Borsa saatlerinde dar alım satım farklarıyla işlem imkânı sunar. Buna karşılık fiyatı serbest piyasada oluştuğundan, altına yoğun talep olan dönemlerde sertifikanın spot gram altın fiyatının üzerinde bir primle işlem görmesi mümkündür; yatırımcının sertifika fiyatını gram altın fiyatıyla karşılaştırması gerekir. Sertifikanın vergisel durumu, kaydi altın hesaplarından farklı olarak sermaye piyasası mevzuatı çerçevesinde değerlendirilir; güncel vergi uygulaması aracı kurumdan teyit edilmelidir. Altın yatırımının vergisel boyutu için altın alım satımında vergi rehberimize bakılabilir.

Kuyum Sektörü İçin Borsa: Dâhilde İşleme, Bedelsiz İthalat ve Kapasite Denetimi

Borsa İstanbul, altın ithalatının yalnızca satış noktası değil, aynı zamanda denetim noktasıdır. Aracı Kuruluşlar Yönetmeliği m.12/A uyarınca aracı kuruluşlar her işlenmemiş kıymetli maden ithalatı için gümrük beyannamesinin kapanışından en az bir iş günü önce Borsaya ödeme şekli ve ithalat amacına ilişkin bildirimde bulunur; peşin ödemede ödeme belgelerini kapanıştan önce, mal mukabili ödemede ödemenin ihracatçıya yapıldığını gösteren belgeleri kapanıştan itibaren 60 gün içinde Borsaya sunar. Gümrük beyannamesi ile bildirim arasında uyumsuzluk varsa altın mahrece iade edilmek üzere aracı kuruluşa teslim edilir ve Bakanlığa bildirilir.

Dâhilde işleme ve bedelsiz ithalat da Borsa denetimindedir. Aracı kuruluşlar dâhilde işleme izinlerinin numara ve tarih bilgilerini izin konusu altının standart veya standart dışı olduğunu belirterek üç iş günü içinde, izinlerin kapanma tarihlerini ise kapanıştan sonra beş iş günü içinde Borsaya bildirir; üretim veya dâhilde işleme faaliyeti yürüten aracı kuruluşlar ticaret veya sanayi odasınca onaylanan kapasite raporlarını her yıl Ocak sonuna kadar Borsaya sunar ve açık dâhilde işleme izinlerindeki toplam miktar, kapasitenin üçte birini geçemez. Sermayeye eklenmek üzere bedelsiz ithal edilen altın, sermayeye eklenene kadar Borsa saklama kasasında bloke edilir. İhracat bedeli karşılığında bedelsiz altın ithalatında ise Borsa, ithalatın fiili ihraçtan sonra yapılıp yapılmadığını ve değerin ihracat beyannamesiyle uyumunu kontrol eder ve onaylı yazılı beyanı düzenler.

Sorumlu Tedarik Zinciri ve Bağımsız Güvence

Borsa İstanbul’un kıymetli maden piyasasındaki rolü, uluslararası sorumlu kaynak standartlarıyla uyumlu bir tedarik zinciri kurulmasını da kapsar. Aracı Kuruluşlar Yönetmeliği m.16’ya göre aracı kuruluşlar, işlemlerinin Bakanlığın uygun görüşüyle Borsa tarafından belirlenen sorumlu kıymetli maden tedarik zinciri usul ve esaslarına uygunluğunu gösteren Tedarik Zinciri Uyum Raporunu izleyen yılın Mart sonuna kadar hazırlar; bu rapor yetkili bağımsız denetim kuruluşlarınca denetlenir ve makul güvence veren Bağımsız Güvence Raporu Haziran sonuna kadar hazırlatılır. Yetkili bağımsız denetim kuruluşlarının listesi de Borsa tarafından ilan edilir.

Raporun hazırlanmaması veya güvence raporunda olumsuz görüş verilmesi, aracı kuruluşun faaliyet izninin iptali sonucunu doğurur. Borsa ve Bakanlık, gerekli gördükleri hususlarda denetim kuruluşuna ve aracı kuruluşa soru yöneltebilir, çalışma kâğıtlarını isteyebilir ve yerinde denetim yapabilir. Bu mekanizma, Borsada işlem gören altının çatışma bölgelerinden, yasa dışı madencilikten veya suç gelirlerinden kaynaklanmadığının güvencesi olarak işler ve Türk altınının uluslararası piyasalarda kabul görmesi bakımından belirleyicidir.

Yurt İçi Fiyat ile Uluslararası Fiyat Arasındaki Fark

Borsa İstanbul’daki altın fiyatı, uluslararası ons fiyatı ile döviz kurunun birleşiminden türese de her zaman bu iki değişkenin basit çarpımına eşit değildir. İthalat kotası, ödeme şekli kısıtlamaları ve yurt içi talebin yoğunlaştığı dönemler, yurt içi fiyatın uluslararası fiyattan ayrışmasına yol açabilir; sektör temsilcileri kota uygulamasının ardından kilogram başına belirgin bir yurt içi prim oluştuğunu ifade etmiştir. Bu prim, bir yandan yasal ithalatın cazibesini artırırken diğer yandan kaçakçılık riskini de büyütür.

Yatırımcı açısından sonuç, Borsa fiyatı, banka altın hesabı fiyatı, kuyumcu fiyatı ve ALTIN.S1 fiyatının aynı gün içinde birbirinden farklı olabileceğidir. Her kanalın kendi alış ve satış farkı, vergisi ve ücreti bulunduğundan, toplam maliyet ancak bu unsurlar birlikte karşılaştırılarak doğru hesaplanabilir. Kota uygulamasının hukuki çerçevesi için altın ithalat kotası rehberimize bakılabilir.

Uyuşmazlıklar: Borsa Uyuşmazlık Komitesi

Borsa işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar için Yönetmelik özel bir çözüm yolu öngörür. m.22’ye göre Kıymetli Madenler Piyasasında işlem yapma yetkisi verilenlerin kendi aralarındaki Borsa işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda taraflardan biri, işlem yapma yetkisi verilenler ile müşterileri arasındaki aynı nitelikteki uyuşmazlıklarda ise müşteri başvurabilir. Kıymetli Madenler Piyasası ve Ödünç Piyasası işlemlerine ilişkin uyuşmazlıklar, Uyuşmazlık Komitesinin yardımıyla Borsa Yönetim Kurulunca çözülür; tarafların yargı mercilerine başvurma hakkı saklıdır (m.22/3).

Başvuru, yazılı dilekçeyle ve Yönetim Kurulunca belirlenip Kurulca onaylanan uyuşmazlık hizmet bedeli ödenerek yapılır (m.24/1). Uyuşmazlığa konu ilk Borsa işleminin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yıl içinde yapılmayan başvurular incelenmez (m.24/3). Şikâyetten vazgeçilmesi, sulh, tahkim veya yargıya başvurulması hâlinde dosya işlemden kaldırılır ve aynı uyuşmazlık için yeniden Borsaya başvurulamaz; başvuru sahibinin haklı bulunması hâlinde ödediği hizmet bedelinin karşı tarafça ödenmesine karar verilir (m.25). Elmas ve Kıymetli Taş Piyasasında ise uyuşmazlıklar Hakemlik Komitesi ve Hakemlik Grubunca çözülür ve bu kararlar nihaidir; yargıya veya Dünya Elmas Borsaları Federasyonuna başvuru hakkı saklıdır (m.23).

Denetim, Disiplin ve Yaptırımlar

Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasasında işlem yapma yetkisi verilenlerin kıymetli madenlerle ilgili işlemleri, hesapları, kayıtları ve defterleri Hazine ve Maliye Bakanlığının denetimine ve gözetimine tabidir (m.26/2). Yönetmelik m.27, Borsa İstanbul’un genel borsacılık yönetmeliğindeki denetim, gözetim, tedbir, yaptırım ve disiplin hükümlerinin bu piyasaya da uygulanacağını öngörür; işlem yapma yetkisinin geçici olarak kaldırılmasını veya iptalini gerektiren disiplin cezaları ayrıca Bakanlığa bildirilir (m.26/1). Genel Müdür, seansın sağlıklı yürütülmesini engelleyen hâllerde ilgili ürünün işlemlerini beş işlem günü için durdurabilir; daha uzun süreler için Yönetim Kurulu kararı gerekir (m.9).

Aracı kuruluşlar bakımından Borsa yaptırımları, Hazine ve Maliye Bakanlığının Aracı Kuruluşlar Yönetmeliğindeki yaptırımlarla birlikte işler: Borsa üyelik belgesinin iptali hâlinde aracı kuruluşun faaliyet izni de iptal olunur; Borsa, piyasaların korunması amacıyla aracı kuruluşun Borsa faaliyetlerini tedbiren bir ay süreyle durdurabilir. Kambiyo mevzuatına aykırılıkların idari para cezası boyutu ise 1567 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilir; bu cezalar için 1567 sayılı Kanun idari para cezası rehberimize bakılabilir.

Borsa Dışı İşlemler ve Yurt İçi Alım Satım

Tüm altın işlemleri Borsada yapılmaz. Kuyumcuların perakende satışları, bankaların müşterilerine kendi fiyatlarıyla yaptıkları altın hesabı işlemleri ve yetkili kurumlar arasındaki bazı işlemler Borsa dışında gerçekleşir. Yönetmelik m.10, işlem yapma yetkisi verilenlerden Borsa dışında gerçekleştirilen alım satım işlemlerinin Yönetim Kurulunun belirleyeceği esaslarla Borsaya bildirilmesinin istenebileceğini öngörür. 32 Sayılı Karar m.7/4 ise standart işlenmemiş ve basılı kıymetli madenlerin yurt içinde alım satımını bankalar, rafineriler, aracı kuruluşlar, yetkili müesseseler ve yetkili kuyum işletmeleri ile sınırlar.

Böylece altın piyasası iki katmanlı bir yapı kazanır: toptan ve kurumsal işlemlerin yapıldığı ve fiyatın oluştuğu Borsa ile tüketiciye ulaşan perakende piyasa. Borsa fiyatının perakende piyasaya yansıması, kuyumcunun maliyetine, işçiliğe ve marjına göre değişir. Altın ithalatındaki vergi yükü altın ithalatında vergi, ihracat bedeli karşılığında altın ithalatı ihracat bedellerinin yurda getirilmesi rehberlerimizde yer alır. Dosyanız için ön değerlendirme amacıyla 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Borsa İstanbul’da altın nasıl alınır?

Bireyler Kıymetli Madenler Piyasasında doğrudan işlem yapamaz; işlem yapma yetkisi verilen bir aracı kuruluş üzerinden emir verebilir. Daha yaygın yollar banka altın hesabı, Borsa İstanbul Pay Piyasasında işlem gören Darphane Altın Sertifikası (ALTIN.S1) ve altına dayalı sermaye piyasası araçlarıdır.

Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasasının hukuki dayanağı nedir?

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 67 nci maddesine dayanan ve 19 Ekim 2014 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Borsa İstanbul A.Ş. Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar ile İlgili Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliği ile 32 Sayılı Karar ve Hazine ve Maliye Bakanlığının aracı kuruluş düzenlemeleridir.

İthal edilen altın neden Borsaya teslim edilir?

32 Sayılı Karar m.7/6’ya göre Merkez Bankası ve aracı kuruluşlar ithal ettikleri işlenmemiş kıymetli madenlerin yurt içindeki ilk satımını Borsada yapar; Yönetmelik m.11 bu madenlerin Takas Merkezine teslimini ve teslim etmeyenlere cezai komisyon ve gecikme faizi uygulanmasını öngörür.

Borsada kimler işlem yapabilir?

Borsa Yönetim Kurulunca işlem yapma yetkisi verilen üyeler ve üye olmadan yetki verilen kuruluşlar ile kanunen yetkili Merkez Bankası. Uygulamada bankalar, kıymetli madenler aracı kurumları, A grubu yetkili müesseseler ve kıymetli maden şirketleri aracı kuruluş izniyle işlem yapar.

Borsa İstanbul altın fiyatı neden önemlidir?

Borsada oluşan fiyat; kuyumculukta KDV özel matrahının hesabında, TMSF’nin altın hesaplarına yapacağı ödemede ve ihracat bedeli karşılığında altın ithalatının mahsubunda referans olarak kullanılır.

Borsada işlem gören altının saflığı nasıl güvence altındadır?

Yönetmelik m.13’e göre Borsa, kıymetli madenleri işlem görecek rafinerilerin listesini hazırlar ve ilan eder, listeye giriş başvurularını sonuçlandırır ve listedeki yerli rafinerileri denetler.

Borsada işlemler hangi para birimiyle yapılır?

Yönetim Kurulu, işlemlerin ve ödemelerin Türk lirası, yabancı para veya kıymetli maden üzerinden yapılmasına karar verebilir (m.14/1). Uygulamada standart altın Türk lirası ve ABD doları üzerinden işlem görür.

Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası ne işe yarar?

Bankaların ve yetkili katılımcıların kıymetli madeni belirli vade ve faizle ödünç verip almasını sağlar. Geri ödeme kıymetli maden veya anlaşma hâlinde nakit olarak yapılır; ödünç alan teminat yükümlülüğüne tabidir.

Aracı kuruluş gerçekleşmeyen emrimdeki parayı ne zaman iade eder?

Yönetmelik m.17/2’ye göre gerçekleşmeyen emirlerde teslim alınan kıymetli maden ve tahsil edilen bedel seans bitiminden itibaren en geç 24 saat içinde iade edilir; emrin sonucu bir sonraki iş günü içinde bildirilir.

Darphane Altın Sertifikası nedir?

Darphane tarafından ihraç edilen ve Borsa İstanbul Pay Piyasası Emtia Pazarında ALTIN.S1 koduyla işlem gören, her biri 0,995 saflıkta 0,01 gram altını temsil eden bir sermaye piyasası aracıdır. İzahname çerçevesinde en az 50 gram karşılığı sertifika fiziki altına dönüştürülebilir.

ALTIN.S1 fiyatı gram altından farklı olabilir mi?

Evet. Sertifikanın fiyatı serbest piyasada oluştuğundan, talebin yoğun olduğu dönemlerde gram altın fiyatının üzerinde primle işlem görebilir; alımdan önce karşılaştırma yapılmalıdır.

Aracı kuruluşla Borsa işleminden doğan uyuşmazlıkta nereye başvurulur?

Müşteri, Yönetmelik m.22 uyarınca Borsaya başvurabilir; uyuşmazlık Uyuşmazlık Komitesinin yardımıyla Borsa Yönetim Kurulunca çözülür. Başvuru ilk Borsa işleminden itibaren iki yıl içinde ve hizmet bedeli ödenerek yapılmalıdır; yargı yolu saklıdır.

Borsa bir altın ürününün işlemlerini durdurabilir mi?

Evet. Yönetmelik m.9’a göre Genel Müdür, seansın sağlıklı yürütülmesini engelleyen hâllerde işlemleri beş işlem günü için durdurabilir; daha uzun süreler Yönetim Kurulu kararı gerektirir ve durum KAP’ta veya Borsa bülteninde duyurulur.

Borsada işlem yapan kuruluşları kim denetler?

Kıymetli madenlerle ilgili işlemleri, hesapları, kayıtları ve defterleri Hazine ve Maliye Bakanlığının denetim ve gözetimine tabidir (m.26/2); ayrıca Borsa İstanbul’un disiplin ve yaptırım hükümleri uygulanır. Somut sorunuz için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.