Kıymetli Maden Aracı Kuruluşu ve Yetkili Müessese 2026: Kuruluş ve Faaliyet İzni, Sermaye Şartları, Borsa İstanbul Üyeliği, A ve B Grubu Döviz Büroları, Yasaklar ve Faaliyet İzninin İptali

Kıymetli madenler aracı kuruluşu, Hazine ve Maliye Bakanlığının izniyle Borsa İstanbul Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasasında üye olarak faaliyet gösteren ve kendi veya başkası hesabına kıymetli maden alım satımı, ithalatı ve ihracatı yapan kuruluştur. Bu sıfatı kıymetli madenler aracı kurumları, bankalar, A grubu yetkili müesseseler, kıymetli maden üretimi veya ticaretiyle uğraşan anonim şirketler ve yurt dışı kuruluşların Türkiye şubeleri kazanabilir. İşlenmemiş altının ithalatı 32 Sayılı Karar m.7/2-b uyarınca yalnızca Merkez Bankası ile bu kuruluşlara ait olduğundan, aracı kuruluş izni altın ticaretinin anahtarıdır. Kıymetli madenler aracı kurumunun anonim şirket olması, ödenmiş sermayesinin en az 8 milyon TL olması, unvanında “kıymetli madenler” ibaresi bulunması ve ortaklarının veya genel müdürünün beş yıllık sektör tecrübesi gerekir. Yetkili müesseseler (döviz büroları) ise Tebliğ No: 2018-32/45 ile düzenlenir; A grubu için en az 10 milyon TL, B grubu için en az 5 milyon TL ödenmiş sermaye aranır ve yalnızca A grubu, Borsa üyeliğiyle kıymetli maden ithalatı yapabilir. İzinsiz döviz alım satımı veya izin gerektiren kıymetli maden faaliyeti, 7555 sayılı Kanunla değişik 1567 sayılı Kanun m.3/5 uyarınca elli bin TL’den iki yüz elli bin TL’ye kadar idari para cezası ve iş yerinin durdurulması sonucunu doğurur. Bu rehber kuruluş ve faaliyet izinlerini, faaliyet konularını, yasakları, yükümlülükleri ve izin iptali hallerini mevzuat maddeleriyle anlatır.

Kıymetli Madenler Aracı Kuruluşu Nedir?

32 Sayılı Karar m.2/u, kıymetli madenler aracı kuruluşlarını kıymetli madenler borsalarıyla ilgili mevzuat çerçevesinde faaliyet izni alan yurt içinde veya yurt dışında yerleşik tüzel kişiler olarak tanımlar. Ayrıntılı rejim, 21 Mayıs 2007 tarihli Kıymetli Madenler Borsası Aracı Kuruluşlarının Faaliyet Esasları ile Kıymetli Madenler Aracı Kurumlarının Kuruluşu Hakkında Yönetmelik’tedir. Yönetmelik m.3/1-c’ye göre aracı kuruluş, Bakanlıkça Borsada üye olarak faaliyet göstermesine izin verilen, kendi nam ve hesabına, başkası nam ve hesabına veya kendi namına başkası hesabına işlem yapan kıymetli madenler aracı kurumları, bankalar, yetkili müesseseler, kıymetli maden üretimi veya ticareti ile iştigal eden anonim şirketler ile yurt dışında yerleşik şirketlerin Türkiye’deki şubeleridir.

Burada iki kavramı ayırmak gerekir. “Aracı kuruluş” üst kavramdır ve Borsa üyesi olan bütün kurumları kapsar. “Aracı kurum” ise yalnızca bu faaliyet için özel olarak kurulan ve kuruluşu da Bakanlık iznine bağlı şirkettir (m.3/1-ç). Bir banka veya kuyum üreticisi anonim şirket, kendi hukuki kimliğini koruyarak aracı kuruluş faaliyet izni alabilir; buna karşılık sıfırdan bir aracı kurum kurulacaksa önce kuruluş izni, sonra faaliyet izni alınır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ile Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü Borsada üye olarak işlem yapmaya kanunen yetkilidir; İstanbul Takas ve Saklama Bankası ise temerrüt ve teminat işlemleriyle sınırlı olarak üye olmadan faaliyet gösterebilir (m.11/3-4).

Aracı Kuruluş İzni Neden Bu Kadar Önemli?

Aracı kuruluş izni, altın ticaretinde bir “geçiş kapısı” işlevi görür. Karar m.7/2-b’ye göre standart ve standart dışı işlenmemiş kıymetli madenlerin ithali yalnızca Merkez Bankası ile kıymetli madenler aracı kuruluşları tarafından yapılır ve bu kuruluşlar ithal ettikleri altını üç iş günü içinde Borsa İstanbul’a teslim eder. Gümrük antrepolarına işlenmemiş altın koymak da (m.7/2-e) ve serbest bölgeden ithalat yapmak da (m.7/2-f) aynı kuruluşlara bırakılmıştır. Dâhilde işleme kapsamında standart altın ithalatı da kural olarak aracı kuruluşlarla sınırlıdır (m.7/2-c). Dolayısıyla bir kuyum ihracatçısı veya yatırımcı, işlenmemiş altını ancak bir aracı kuruluşun aracılığıyla yurda getirebilir; aracı kuruluş da bu işlemde Borsaya bildirim, ödeme belgesi ve kota gibi yükümlülüklerden sorumlu olur.

1567 sayılı Kanun m.4, 7555 sayılı Kanunla yeniden düzenlenerek Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasasında üye olarak faaliyette bulunmayı, ticari amaçla döviz alım satımını, kıymetli maden rafinajını ve Kimberley Süreci kapsamındaki faaliyetleri Hazine ve Maliye Bakanlığı iznine bağlamıştır. Böylece aracı kuruluş izni doğrudan kanuni bir izin hâline gelmiştir. İthalatın işleyişi için altın ithalatı nasıl yapılır, aylık kota ve tahsis kuralları için altın ithalat kotası rehberlerimize bakılabilir. Ham elmasta Kimberley Süreci sertifikası, Borsa İstanbul tescili, pırlanta ve mücevher ithalatında vergi ile sentetik elmas kuralları için elmas ve kıymetli taş ithalatı rehberimize bakılabilir.

Kıymetli Madenler Aracı Kurumu Nasıl Kurulur?

Yönetmelik m.4’e göre kıymetli madenler aracı kurumunun anonim şirket şeklinde kurulması, ödenmiş sermayesinin 8 milyon TL’den az olmaması, paylarının tamamının nama yazılı ve nakit karşılığı çıkarılması, ticaret unvanında “kıymetli madenler” ibaresinin bulunması ve esas sözleşmesinin Yönetmeliğe uygun olması gerekir. Ayrıca şirket sermayesinin en az yüzde ellisine sahip kurucu ortakların kıymetli maden üretimi veya ticareti konusunda en az beş yıl ya da şirketi münferiden temsile yetkili genel müdürün bu alanda yönetici konumunda veya kamu kurumlarında kıymetli madenlerle ilgili düzenleme, denetleme ve uygulama alanında en az beş yıl tecrübesi olmalıdır (m.4/1-f).

Kişisel şartlar m.5’te sayılmıştır ve kurucu ortaklar, tüzel kişi ortaklarda yüzde on veya daha fazla paya sahip kişiler, tüzel kişi ortakla ilişkili kişiler, genel müdür, yönetim kurulu üyeleri, imza yetkili çalışanlar ile iç kontrol ve tedarik zinciri uyum görevlileri için aranır. Bu kişilerin müflis olmaması veya konkordato ilan etmemiş olması; affa uğramış olsa bile zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, kaçakçılık, aklama, terörizmin finansmanı, vergi kaçakçılığı ve benzeri suçlardan hükümlü olmaması; son beş yıl içinde izni iptal edilmiş bir yetkili müessesede ortak veya yönetici olmaması ve 1567 sayılı Kanun m.3/5 uyarınca idari yaptırıma uğramamış olması; kendisinin ve yüzde on veya daha fazla paya sahip olduğu şirketlerin vadesi geçmiş amme borcunun bulunmaması ve gerekli mali güce, dürüstlüğe ve itibara sahip olması gerekir.

Kuruluş izni başvurusuna esas sözleşme taslağı, kişisel şartlara ilişkin yazılı beyanlar, adli sicil belgeleri, vergi dairesinden alınacak borç yoktur belgesi ve noter huzurunda imzalanan beyannameler eklenir (m.6). Kuruluş izni alan kurucular, 90 gün içinde kuruluş işlemlerini tamamlayıp faaliyet izni için başvurmak zorundadır; aksi hâlde kuruluş izni iptal edilmiş sayılır ve Bakanlık zorunlu hâllerde bu süreyi en fazla 90 gün uzatabilir (m.7/1). Faaliyet izni başvurusuna Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi, sermayenin nakden ve defaten ödendiğini gösteren banka belgesi, iç kontrol ve tedarik zinciri uyum görevlisinin atandığına dair yönetim kurulu kararı ve yöneticilere ilişkin belgeler eklenir (m.7/2). Uygun görülenlere “Kıymetli Madenler Aracı Kurumu Faaliyet İzin Belgesi” verilir ve bu belge iş yerinde herkesin görebileceği şekilde asılır (m.7/4). Anonim şirket kuruluşunun genel adımları için anonim şirket kuruluşu rehberimize bakılabilir.

Kuruluş sonrasında da izin gerektiren işlemler vardır. Esas sözleşmenin unvan, amaç ve konu bölümlerini değiştirecek hususlarda önceden Bakanlığın uygun görüşü alınmalıdır; pay devirleri Bakanlık iznine tabidir ve payı devralacak kişilerde kurucu ortak şartları aranır (m.8/1-2). Tecrübe şartını genel müdürün sağladığı kurumlarda genel müdür değişikliği de izne tabidir ve genel müdürlüğe aralıksız 60 günden veya bir takvim yılında üç aydan uzun süre vekâlet edilemez (m.8/4, m.8/7). Yurt içinde veya yurt dışında şube açma ve iştirak edinme de Bakanlık iznine bağlıdır; izinsiz şube açan veya iştirak edinen aracı kurumun faaliyet izni iptal edilir (m.8/8).

Banka, Döviz Bürosu ve Kuyum Şirketinin Borsa Üyeliği

Yönetmelik m.9’a göre bankalar, yetkili müesseseler ve kıymetli maden üretimi veya ticareti ile iştigal eden anonim şirketler, Borsada işlem yapmak için dilekçeyle Bakanlıktan faaliyet izni ister. Kıymetli maden üretimi veya ticareti yapan anonim şirketin ödenmiş sermayesinin en az 8 milyon TL olması, başvuru tarihi itibarıyla en az beş yıldır bu alanda faaliyet göstermesi ve sermayesinin en az yüzde ellisine sahip ortakların veya münferit temsil yetkili genel müdürün beş yıllık tecrübe şartını sağlaması gerekir (m.9/3). Yetkili müesseselerin Borsa üyesi olabilmesi için ise ödenmiş sermayelerinin en az 8 milyon TL olması ve A grubu yetkili müessese olarak faaliyet göstermesi şarttır (m.9/6).

Başvuru yapan firmanın son bir yıl içinde izni iptal edilmiş bir aracı kuruluş, onun iştiraki veya onun yüzde on veya daha fazlasına sahip bir tüzel kişi olmaması ve 1567 sayılı Kanun m.3/5 uyarınca idari yaptırıma uğramamış olması gerekir (m.9/7). Faaliyet izni alan kuruluşa Borsa, uygun görmesi hâlinde “Borsa Üyelik Belgesi” verir; faaliyet izninden itibaren 60 gün içinde Borsaya başvurulmazsa izin iptal edilmiş sayılır (m.11/1). Borsaya başvurudan önce yeterli sayıda iç kontrol ve tedarik zinciri uyum görevlisi atanması veya uyum birimi kurulması ve iç kontrol sistemi oluşturulması şarttır (m.11/2). Yurt dışında yerleşik ve kendi ülkesinde kıymetli maden alanında izinli kuruluşlar, Türkiye’de şube açarak Borsa üyesi olabilir; bu da Bakanlık iznine tabidir (m.10). Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasasının işleyişi, takas ve saklama, ödünç piyasası, Darphane Altın Sertifikası ve uyuşmazlık başvurusu için Borsa İstanbul altın piyasası rehberimize bakılabilir.

Aracı Kuruluşlar Hangi İşleri Yapabilir?

Yönetmelik m.12/1, aracı kuruluşların faaliyet konularını sayar: standartları ve saflık dereceleri Bakanlıkça belirlenen kıymetli madenler üzerinden kendi veya başkası hesabına alım satım, ödünç alma ve verme ile kıymetli madenlere dayalı sermaye piyasası araçlarına ilişkin işlemler; kıymetli taşların Borsa bünyesinde alım satımı; işlenmiş ve işlenmemiş kıymetli madenler ile taşların ithalat ve ihracat rejimi çerçevesinde ithali ve ihracı; geçici ithalat ve işlendikten sonra ihracat; Borsa bünyesindeki faaliyetlerle sınırlı efektif alım satımı ve kıymetli maden ve taşların yurt içinde alım satımı. Kıymetli maden üretimi veya ticareti yapan şirketlerin bu listenin dışındaki kıymetli maden faaliyetleri ayrıca Bakanlık iznine tabidir (m.12/2).

İthalat işlemleri için m.12/A ayrıntılı bir usul öngörür. Aracı kuruluş her işlenmemiş kıymetli maden ithalatı için gümrük beyannamesinin kapanış tarihinden en az bir iş günü önce Borsaya ödeme şekli ve ithalat amacını bildirir; aracılık hâlinde aracılık edilen kişilerin kimlik veya vergi numarasını ve aracılık sözleşmesini ekler (m.12/A-1). Gümrük beyannamesindeki bilgiler bu bildirimle uyumlu değilse altın mahrece iade edilmek üzere aracı kuruluşa teslim edilir ve durum Bakanlığa bildirilir (m.12/A-3). İthalat peşin ödeme, mal mukabili veya belirli hâllerde bedelsiz yapılabilir; mal mukabili ithalatta ödemenin 60 gün içinde ihracatçıya yapıldığına ilişkin belgeler Borsaya sunulur (m.12/A-4, 6). Bedelsiz ithalat yalnızca dâhilde işleme, tüzel kişinin sermayesine ekleme ve ihracat bedelinden mahsup hâllerinde mümkündür (m.12/A-7). Aracı kuruluşların açık dâhilde işleme izinlerindeki miktarlar toplamı, kapasite raporlarındaki kapasitenin üçte birini geçemez (m.12/A-15).

Aracı Kuruluşlar Neleri Yapamaz?

Yönetmelik m.13, aracı kuruluşlar için açık yasaklar koyar. Bu yasakların ihlali, m.21/1 uyarınca doğrudan faaliyet izninin iptali sonucunu doğurur. Bankalar, sermaye piyasası araçları, ödünç para, ticari faaliyet ve mevduat yasakları ile emanet yasağından muaftır (m.13/2); bankalar ve yetkili müesseseler dışındaki aracı kuruluşlar ise Borsa dışında efektif alım satımı yapamaz (m.13/5).

Defter, Bildirim, Kurumsal Yönetim ve Tedarik Zinciri

Aracı kuruluşlar Türk Ticaret Kanunu ve Vergi Usul Kanunu’na göre birinci sınıf tacir defterlerini tutar, her işlem için Kıymetli Maden Alım Belgesi veya Kıymetli Maden Satım Belgesi düzenler ve kayıtlarını en az beş yıl saklar (m.14). Sermaye ve unvan değişiklikleri 30 gün, ortaklar, yöneticiler ve iletişim bilgilerindeki değişiklikler 10 gün, adres değişiklikleri 30 gün içinde Bakanlığa ve Borsaya bildirilir; bankalar ve yetkili müesseseler dışındakiler yıllık bilanço ve kâr-zarar tablolarını izleyen yılın Nisan sonuna kadar gönderir (m.15).

Sorumlu tedarik zinciri bu rejimin merkezindedir. Aracı kuruluşlar, işlemlerinin Borsa tarafından belirlenen sorumlu kıymetli maden tedarik zinciri esaslarına uygunluğunu gösteren Tedarik Zinciri Uyum Raporunu izleyen yılın Mart sonuna kadar hazırlar; bu rapor yetkili bağımsız denetim kuruluşlarınca denetlenir ve makul güvence veren Bağımsız Güvence Raporu Haziran sonuna kadar hazırlatılır (m.16/2-3). Raporlar kuruluşun internet sitesinde yayımlanır ve Bakanlığa ve Borsaya gönderilir (m.15/5). Bankalar dışındaki aracı kuruluşların internet sitesi açması, genel müdürünün en az üç yıl deneyim ve lisans eğitimi taşıması, etkin iç kontrol sistemi kurması ve 5549 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülükler için iç kontrol yöntemleri oluşturması zorunludur (m.20/A, m.20/B).

Müşteri ilişkisinde de kurallar bellidir. Aracı kuruluşlar hesap açmadan önce 5549 sayılı Kanun uyarınca müşterinin kimliğini tespit eder (m.18), işlem öncesinde müşteriyle yazılı çerçeve sözleşme yapar (m.19) ve her müşteriye ayrı hesap numarası verir; bu numara sözleşmenin sona ermesinden itibaren on yıl geçmedikçe başka müşteriye verilemez (m.20). Tarife dışı komisyon alınamaz, çıkar çatışmasında müşteri menfaati önceliklidir ve kuruluş Borsada yaptığı işlemlerin tümünden sorumludur (m.17). MASAK yükümlülüklerinin ayrıntısı için altın ve kıymetli maden alımında MASAK ve MASAK yükümlülükleri ve idari para cezası rehberlerimize bakılabilir.

Faaliyetin Durdurulması ve İznin İptali

Yönetmelik m.21, yaptırımları aykırılığın ağırlığına göre kademelendirir. Bakanlık mevzuata aykırılıklarda faaliyeti altı aya kadar geçici veya sürekli durdurabilir (m.21/3); aynı yıl içinde ikinci kez geçici olarak durdurulan kuruluşun izni iptal edilir (m.21/5). Borsa da piyasaların korunması veya inceleme kapsamında Borsa faaliyetlerini tedbiren bir ay durdurabilir ve Bakanlığın uygun görüşüyle bu süre birer aylık dönemlerle uzatılabilir (m.21/8). Durdurma ve iptal kararları Kamuyu Aydınlatma Platformu ile ülke çapında yayımlanan en az iki gazetede ilan edilir (m.21/22). Yönetmelikte ayrıca yaptırım öngörülmeyen aykırılıklarda 1567 sayılı Kanun uyarınca işlem yapılır (m.21/23).

Faaliyet izni iptal edilen kuruluş, ilan ve reklamlarında bu faaliyette bulunduğu izlenimini veremez; faaliyete devam etmesi veya izin ve üyelik belgelerini iade etmemesi hâlinde 1567 sayılı Kanun uyarınca işlem yapılır (m.21/17-18). İzin iptali ve durdurma işlemleri idari işlem niteliğindedir; bunlara karşı idari yargıda iptal davası ve yürütmenin durdurulması talebi yoluna gidilebilir. Dava süresi ve yürütmenin durdurulması şartları için iptal davası ve yürütmenin durdurulması rehberimize bakılabilir.

Yetkili Müessese (Döviz Bürosu) Nedir? A ve B Grubu

32 Sayılı Karar m.2/o, yetkili müesseseleri Bakanlıkça tespit edilen usul ve esaslar çerçevesinde dövize ilişkin işlemler yapmasına izin verilen ve kıymetli maden, taş ve eşyalara ilişkin işlemler de yapabilen anonim şirketler olarak tanımlar. Günlük dilde “döviz bürosu” olarak bilinen bu şirketlerin rejimi, 30 Ocak 2018 tarihli Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2018-32/45) ile düzenlenir. Tebliğ, yetkili müesseseleri A ve B grubu olarak ikiye ayırır ve faaliyet alanlarını buna göre belirler (m.4).

Tebliğ m.4/3’e göre A grubu yetkili müesseseler sayılan faaliyetler dışında, B grubu ise yalnızca kendi listesindeki faaliyetler dışında işlem yapamaz. Yetkili müesseseler müşterileri adına vadeli işlem yapamaz, kredi kartıyla işlem yapamaz ve işlemleri taksitlendiremez (m.4/4); Türk parası, yabancı para, kıymetli maden veya herhangi bir menkul ya da gayrimenkulü emanet olarak kabul edemez ve kısa süreli dahi olsa başkası adına saklayamaz (m.4/5). Bakanlıktan izin almadıkça ilan ettikleri alış ve satış kurlarından hesaplanan bedeller dışında hiçbir ad altında komisyon veya ücret alamaz, faaliyet gösterdikleri iş yeri dışında gayrimenkul edinemez ve unvan, tabela, reklam veya belgelerinde izinli faaliyetleri dışında işlem yaptıkları izlenimini veremez (m.4/A).

Yetkili Müessese Nasıl Kurulur?

Tebliğ m.5’e göre yetkili müesseselerin kurulması ve faaliyete geçmesi için Bakanlıktan izin alınması şarttır; izni olmayanlar veya izni iptal edilenler döviz işlemi yaptıkları izlenimini verecek hiçbir kelime veya işaret kullanamaz. m.6’ya göre yetkili müessesenin anonim şirket olması, unvanında A grubu için “Yetkili Müessese”, B grubu için “Sınırlı Yetkili Müessese” ibaresinin bulunması, münhasıran bu faaliyet konuları için kurulması ve ödenmiş sermayesinin A grubunda 10 milyon TL’den, B grubunda 5 milyon TL’den az olmaması gerekir. Kurucu ortaklar ve yöneticiler için aracı kurumlardakine benzer temiz sicil, mali durum ve yetkisiz döviz faaliyetinden idari yaptırıma uğramamış olma şartları aranır.

Kuruluş izni alan kurucular faaliyet izni alana kadar faaliyette bulunamaz (m.8/3) ve kuruluş izninden itibaren 90 gün içinde faaliyet izni için başvurur (m.9/1). Faaliyet izni başvurusunda, asgari ödenmiş sermayenin onda birine karşılık gelen tutarın kamu sermayeli bir bankaya yatırıldığını gösteren belge veya aynı tutarda teminat mektubu, faaliyet bölgesine ilişkin ücretin ödendiğini gösteren belge, kamera ve görüntü kayıt sisteminin kurulduğunu gösteren belgeler ve A grubu için genel müdür ile iç kontrol görevlisinin atandığına dair yönetim kurulu kararı aranır (m.9/2). İzin verilen şirkete “Yetkili Müessese Faaliyet İzin Belgesi” düzenlenir; şirket, izinli adreste faaliyete başladığını gösteren vergi dairesi yoklama tutanağını 90 gün içinde Bakanlığa göndermek zorundadır (m.9/3-4). Gruplar arası geçiş Bakanlık iznine tabidir (m.9/A).

Şube açmak yalnızca A grubu için mümkündür ve merkezin bulunduğu faaliyet bölgesine göre sınırlandırılır: 1 numaralı bölgede merkezi bulunanlar tüm bölgelerde, 2 numaralı bölgedekiler 2, 3 ve 4 numaralı bölgelerde, 3 numaralı bölgedekiler 3 ve 4 numaralı bölgelerde, 4 numaralı bölgedekiler yalnızca 4 numaralı bölgede şube açabilir (m.11/3). Her şube için ödenmiş sermayeye 3 milyon TL eklenmesi, bunun onda biri kadar teminat verilmesi ve faaliyet bölgesi ücretinin ödenmesi gerekir (m.12/2).

Yetkili Müesseselerde Yaptırımlar

Tebliğ m.29, yetkili müesseseler için ayrıntılı bir yaptırım rejimi öngörür. Faaliyet izin belgesi verilmeden faaliyete geçen şirketin kuruluş izni iptal edilir ve kurucular ile şirket hakkında 1567 sayılı Kanun uyarınca işlem yapılır (m.29/1). İzinden itibaren 90 gün içinde faaliyete geçilmemesi veya merkez ya da şubenin aralıksız 120 günden fazla faaliyete ara vermesi hâlinde 60 gün süre verilir; bu sürede faaliyete geçilmezse izin iptal edilir (m.29/3-4). Vadeli işlem, kredi kartı, taksit ve emanet yasaklarına aykırılıkta ilk seferde 1567 sayılı Kanun uyarınca işlem yapılır, aynı fıkraya ikinci aykırılıkta izin iptal edilir ve şirket ile hissedarları beş yıl yeni başvuru yapamaz (m.29/5).

İzinsiz Faaliyet: 1567 Sayılı Kanun m.3/5 ve Ücret Tarifeleri

Aracı kuruluş ve yetkili müessese rejiminin en ağır yaptırımı, izinsiz faaliyete ilişkindir. 7555 sayılı Kanunla değişik 1567 sayılı Kanun m.3/5’e göre bu Kanuna dayanılarak çıkarılan düzenlemeler uyarınca faaliyet izni veya yetki belgesi alınması zorunlu olan konularda gerekli izin veya belgeyi almaksızın yetkisiz faaliyette bulunanlar, elli bin TL’den iki yüz elli bin TL’ye kadar idari para cezası ile cezalandırılır ve yetkisiz faaliyetin gerçekleştirildiği iş yerindeki tüm faaliyetler bir ay süreyle durdurulur. Kararın kesinleşmesini izleyen beş yıl içinde tekerrürde ceza üst sınırdan uygulanır. İlan ve reklamlarından veya işin mahiyetinden iş yerinin yalnızca izin gerektiren faaliyet için açıldığı anlaşılıyorsa faaliyetler sürekli olarak durdurulur ve ceza üst sınırdan uygulanır. Durdurma, Bakanlığın talebi üzerine valilikçe yerine getirilir.

Bu hüküm, izinsiz döviz alım satımı yapan bir kuyumcu veya işletme, aracı kuruluş izni olmadan müşterileri adına altın ithalatına aracılık eden bir şirket ya da izinsiz rafinaj yapan bir tesis için doğrudan uygulanır. Kabahatin bir tüzel kişi yararına işlenmesi hâlinde tüzel kişiye de aynı miktarda ceza verilir; yıllık yeniden değerleme ile tutarlar güncellenir. 7555 sayılı Kanun, 1567 sayılı Kanun m.4’e ekli ücret tarifeleriyle izin ücretlerini de kanuna bağlamıştır: döviz alım satımı izninde faaliyet bölgesine göre, Borsa üyeliği ve rafinaj izinlerinde ayrı tarifelere göre ücret alınır; pay devrinde ücret devralınan pay oranında alınır, ancak veraset, mahkeme kararı veya eş, altsoy, üstsoy ya da kardeşe devirde ücret alınmaz. Ücretler her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve Cumhurbaşkanı tarifeleri iki katına kadar artırmaya veya yarısına kadar indirmeye yetkilidir. İdari para cezasına itiraz için idari para cezalarına itiraz rehberimize bakılabilir.

Kuyumcu, Döviz Bürosu, Aracı Kuruluş ve Rafineri: Farklar

Bu ayrım uygulamada sık karıştırılır. Bir kuyumcu, yetki belgesiyle standart altın ve Darphane ürünleri alıp satabilir; ancak ticari amaçla döviz alım satımı yapabilmesi için ayrıca yetkili müessese izni gerekir. Bir yetkili müessese, işlenmemiş altın ithal etmek istiyorsa A grubu olmalı, sermayesini en az 8 milyon TL tutmalı, aracı kuruluş faaliyet izni almalı ve Borsa üyesi olmalıdır. Hurdayı saflaştırmak ise ancak rafineri izniyle mümkündür; bu konu standart dışı altın ve rafinaj rehberimizde anlatılmıştır. Yurt dışında şirket kurma ve sermaye ihracı gibi kambiyo işlemleri için yurt dışına sermaye ihracı, altın satışında bloke ve kaynak ispatı için altın bozdurdum, param bloke edildi rehberlerimize bakılabilir. Dosyanız için ön değerlendirme amacıyla 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz. Kuyum işletmelerinin yetki belgesi şartları, 2026 tadil kuralı, emanet yasağı ve iptal hâlleri için kuyumcu yetki belgesi rehberimize bakılabilir. Rafineri kuruluş ve faaliyet izni, sermaye ve kapasite şartları, Borsa Rafineri Listesi, tedarik zinciri raporu ve izin iptali için altın rafinerisi kurmak rehberimize bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kıymetli madenler aracı kuruluşu nedir?

Hazine ve Maliye Bakanlığının izniyle Borsa İstanbul Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasasında üye olarak faaliyet gösteren ve kendi veya başkası hesabına kıymetli maden alım satımı, ithalatı ve ihracatı yapan kuruluştur. Aracı kurumlar, bankalar, A grubu yetkili müesseseler, kıymetli maden şirketleri ve yurt dışı kuruluşların Türkiye şubeleri bu sıfatı alabilir.

Aracı kuruluş ile aracı kurum arasındaki fark nedir?

Aracı kuruluş, Borsa üyesi bütün kurumları kapsayan üst kavramdır. Aracı kurum ise yalnızca bu faaliyet için kurulan, unvanında “kıymetli madenler” ibaresi bulunan ve kuruluşu da Bakanlık iznine tabi anonim şirkettir (Yönetmelik m.3).

Kıymetli madenler aracı kurumu kurmak için ne kadar sermaye gerekir?

Ödenmiş sermayenin en az 8 milyon TL olması gerekir (Yönetmelik m.4/1-b). Sermaye nakden ve defaten ödenir, paylar nama yazılıdır ve sermayenin en az yüzde ellisine sahip ortakların veya genel müdürün beş yıllık sektör tecrübesi aranır.

Kuruluş izninden sonra ne kadar sürede faaliyete geçilmeli?

Kuruluş izninden itibaren 90 gün içinde faaliyet izni başvurusu yapılır (zorunlu hâllerde 90 gün uzatılabilir). Faaliyet izninden itibaren 60 gün içinde Borsa üyeliğine başvurulmalı, üyelik belgesinden itibaren 90 gün ve her hâlde faaliyet izninden itibaren 270 gün içinde faaliyete geçilmelidir.

Kuyum şirketi Borsa üyesi olabilir mi?

Evet. Kıymetli maden üretimi veya ticaretiyle uğraşan anonim şirketin ödenmiş sermayesinin en az 8 milyon TL olması, en az beş yıldır bu alanda faaliyet göstermesi ve tecrübe şartını sağlaması hâlinde Bakanlıktan aracı kuruluş faaliyet izni alarak Borsa üyesi olabilir (Yönetmelik m.9/3).

Döviz bürosu açmak için ne gerekir?

Hazine ve Maliye Bakanlığından yetkili müessese kuruluş ve faaliyet izni alınmalıdır. Şirket anonim şirket olmalı, unvanında “Yetkili Müessese” veya “Sınırlı Yetkili Müessese” ibaresi bulunmalı, ödenmiş sermaye A grubunda en az 10 milyon TL, B grubunda en az 5 milyon TL olmalı ve sermayenin onda biri teminat olarak gösterilmelidir.

A grubu ile B grubu yetkili müessese arasındaki fark nedir?

B grubu yabancı para, Darphane altını ve 1 kg altındaki standart barlarla sınırlıdır ve şube açamaz. A grubu ayrıca 1 kg ve üstü külçe alım satımı yapabilir, şube açabilir, e-para temsilciliği gibi ek faaliyetlerde bulunabilir ve aracı kuruluş izniyle Borsa üyesi olarak kıymetli maden ithalatı yapabilir.

Yetkili müessese altın ithal edebilir mi?

Yalnızca A grubu yetkili müessese, ödenmiş sermayesi en az 8 milyon TL olmak, aracı kuruluş faaliyet izni almak ve Borsa üyesi olmak kaydıyla işlenmemiş kıymetli maden ithal ve ihraç edebilir (Tebliğ 2018-32/45 m.4/2-a; Yönetmelik m.9/6).

Döviz bürosu altın emanet alabilir mi?

Hayır. Tebliğ m.4/5 uyarınca yetkili müesseseler Türk parası, yabancı para, kıymetli maden veya herhangi bir menkul ya da gayrimenkulü emanet olarak kabul edemez ve kısa süreli dahi olsa başkası adına saklayamaz. Aykırılık ilk seferde 1567 sayılı Kanun işlemine, tekrarında izin iptaline yol açar.

Aracı kuruluşlar getiri taahhüt edebilir mi?

Hayır. Yönetmelik m.13/1-ç uyarınca kıymetli maden alım satımında belli bir gelir sağlanacağı yolunda yazılı veya sözlü taahhütte bulunulamaz; bu yasağın ihlali faaliyet izninin iptali sonucunu doğurur (m.21/1).

İzinsiz döviz alım satımının cezası nedir?

1567 sayılı Kanun m.3/5 uyarınca 50.000 TL’den 250.000 TL’ye kadar idari para cezası ve iş yerindeki tüm faaliyetlerin bir ay durdurulması. Tekerrürde ceza üst sınırdan uygulanır; iş yeri yalnızca bu amaçla açılmışsa faaliyetler sürekli durdurulur. Tutarlar yıllık yeniden değerlemeyle güncellenir.

Aracı kuruluşun pay devri izne tabi mi?

Evet. Aracı kurumların, yetkili müesseselerin ve kıymetli maden şirketlerinin pay devirleri Bakanlık iznine tabidir; payı devralanlarda kurucu ortak şartları aranır. İzinsiz devirde 60 gün düzeltme süresi verilir ve 1567 sayılı Kanun uyarınca işlem yapılır; düzeltilmezse izin iptal edilir.

Faaliyet izninin iptaline karşı ne yapılabilir?

İzin iptali ve faaliyet durdurma kararları idari işlemdir. Bunlara karşı idari yargıda iptal davası açılabilir ve yürütmenin durdurulması istenebilir. Dava süresinin kaçırılmaması ve iptal gerekçesindeki eksikliğin 60 veya 90 günlük düzeltme süreleriyle ilişkisinin incelenmesi önemlidir.

Aracı kuruluşların MASAK yükümlülüğü var mı?

Evet. Yönetmelik m.18 uyarınca hesap açmadan önce 5549 sayılı Kanun kapsamında müşteri kimliği tespit edilir; bankalar dışındaki aracı kuruluşlar ayrıca 5549 sayılı Kanun yükümlülükleri için iç kontrol yöntemleri kurmak zorundadır (m.20/B). Somut durumunuz için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.