Anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir (TTK m.329). Şirket, kurucuların sermayenin tamamını ödemeyi şartsız taahhüt ettikleri esas sözleşmede şirket kurma iradelerini açıklamalarıyla kurulur. Esas sözleşmedeki imzalar noterce onaylanır veya sözleşme ticaret sicili müdürü ya da yardımcısı huzurunda imzalanır (m.335, 339). Bir kurucu yeterlidir (m.338). 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla en az esas sermaye 1 Ocak 2024’ten itibaren 250.000 TL’ye yükseltilmiştir. Kayıtlı sermaye sistemindeki halka açık olmayan şirketlerde başlangıç sermayesi en az 500.000 TL’dir. Nakden taahhüt edilen payların en az %25’i tescilden önce bankadaki özel hesaba yatırılır, kalanı tescilden sonraki yirmi dört ay içinde ödenir (m.344-345). Esas sözleşme, kuruluşu izleyen otuz gün içinde ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan olunur (m.354). Şirket tüzel kişiliği tescille kazanır. Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar şahsen ve müteselsilen sorumludur (m.355).
Bu yazının dayanakları. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.43, 64, 128, 329-356, 359, 476, 486, 489, 490, 585, 595, 1524 ve geçici m.15; 24.11.2023 tarihli ve 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 25.11.2023/32380; yürürlük tarihine ilişkin düzeltme RG 26.11.2023/32381); Kuruluşu ve Esas Sözleşme Değişiklikleri Bakanlık İznine Tabi Anonim Şirketlere İlişkin Tebliğ (RG 15.11.2012/28468) m.5; 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.39/1-c; 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.35/3.
Anonim şirketinizi doğru esas sözleşmeyle kuralım
Esas sözleşmedeki imtiyaz, devir sınırlaması ve temsil hükümleri sonradan değiştirilmesi zor ve maliyetli düzenlemelerdir. Kuruluştan önce birlikte planlayalım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
Anonim Şirketin Tanımı ve Kuruluş Serbestisi
TTK m.329’a göre anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir. Pay sahipleri sadece taahhüt ettikleri sermaye payları ile ve yalnızca şirkete karşı sorumludur (m.329/2). Anonim şirketler kanunen yasaklanmamış her türlü ekonomik amaç ve konu için kurulabilir (m.331). Özel kanunlara tabi anonim şirketlere ise özel hükümler dışında TTK’nın anonim şirket hükümleri uygulanır (m.330).
Kanun kuruluşu ilke olarak izne bağlamaz. Bakanlıkça tebliğle belirlenen faaliyet alanları dışında, hukuki konumu, niteliği ve işletme konusu ne olursa olsun anonim şirketin kuruluşu ve esas sözleşme değişiklikleri herhangi bir makamın iznine bağlanamaz (m.333/1). Bu kural kuruluşu hızlandırır; ancak doğru bir esas sözleşme hazırlama sorumluluğunu tamamen kuruculara bırakır. Şirketler hukukunun genel çerçevesi için şirketler hukuku yazımıza bakabilirsiniz.
En Az Sermaye: 250.000 TL ve 500.000 TL
TTK m.332/1, en az sermaye tutarını belirler ve bu tutarı artırma yetkisini Cumhurbaşkanına verir. 24.11.2023 tarihli ve 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla anonim şirketlerde en az esas sermaye 50.000 TL’den 250.000 TL’ye, kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş halka açık olmayan anonim şirketlerde en az başlangıç sermayesi 100.000 TL’den 500.000 TL’ye yükseltilmiştir. Limited şirketlerde en az esas sermaye 10.000 TL’den 50.000 TL’ye çıkarılmıştır.
Kararın yürürlük tarihi konusunda dikkat gerekir. 25.11.2023 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan metinde Kararın 1/10/2024 tarihinden geçerli olacağı yazılıydı. Ertesi gün, 26.11.2023 tarihli ve 32381 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan düzeltmeyle Kararın 2. maddesi “Bu Karar 1/1/2024 tarihinde yürürlüğe girer.” şeklinde düzeltilmiştir. Bazı mevzuat bankalarında hâlâ 1.10.2024 tarihinin yer aldığı görülmektedir. Doğru tarih, düzeltme ilanındaki 1 Ocak 2024’tür.
Anonim şirkette sermayeye ilişkin temel tutarlar
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| En az esas sermaye | 250.000 TL | TTK m.332/1; 7887 s. CBK m.1/1 |
| Kayıtlı sermaye sisteminde en az başlangıç sermayesi (halka açık olmayan) | 500.000 TL | TTK m.332/1; 7887 s. CBK m.1/1 |
| Karşılaştırma: limited şirket en az sermaye | 50.000 TL | TTK m.580; 7887 s. CBK m.1/2 |
| Payın en az itibari değeri | Bir kuruş; birer kuruş ve katları olarak yükseltilebilir | TTK m.476/1 |
| İtibari değerin altında pay çıkarma | Yasaktır; primli ihraç için esas sözleşme hükmü veya genel kurul kararı gerekir | TTK m.347 |
| Tescilden önce ödenecek nakdi kısım | Payların itibari değerinin en az %25’i ve çıkarma primlerinin tamamı | TTK m.344/1 |
Mevcut şirketler için 31.12.2027 son tarihi
7511 sayılı Kanunla TTK’ya eklenen geçici 15. maddeye göre sermayeleri en az sermaye tutarının altında olan anonim ve limited şirketler, sermayelerini 31/12/2027 tarihine kadar (17.10.2026 tarihli Tebliğ ile uzatılmış süre) 332. ve 580. maddelerdeki tutarlara yükseltmek zorundadır. Aksi hâlde infisah etmiş sayılırlar. Çıkarılmış sermayesi en az 250.000 TL olan kayıtlı sermayeli halka açık olmayan şirketler, başlangıç ve çıkarılmış sermayelerini bu tarihe kadar 500.000 TL’ye yükseltmezlerse kayıtlı sermaye sisteminden çıkmış sayılır (geçici m.15/1). Bu amaçla yapılacak genel kurullarda toplantı nisabı aranmaz, kararlar toplantıda mevcut oyların çoğunluğuyla alınır ve aleyhte imtiyaz kullanılamaz (geçici m.15/2). Ticaret Bakanlığı süreyi birer yıl olarak en çok iki defa uzatabilir (geçici m.15/3); bu yetkiyle ilk uzatma 17 Ekim 2026 tarihli ve 33403 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tebliğ ile yapıldı ve süre 31/12/2027 oldu. Ayrıntılar için asgari sermaye uyumu ve 31 Aralık 2027 yazımıza bakabilirsiniz.
Kurucular ve Tek Pay Sahipli Anonim Şirket
Pay taahhüt edip esas sözleşmeyi imzalayan gerçek ve tüzel kişiler kurucudur (m.337/1). Kurucu bir şirketler topluluğuna dahilse hâkim şirketin sorumluluğu ayrıca gündeme gelebilir; bunun için şirketler topluluğunda sorumluluk yazımıza bakabilirsiniz. Kurucular bu işlemi üçüncü bir kişinin hesabına yaparlarsa, o kişi de kuruluştan doğan sorumluluk bakımından kurucu sayılır (m.337/2). Anonim şirketin kurulabilmesi için pay sahibi olan bir veya daha fazla kurucunun varlığı yeterlidir (m.338/1).
Tek pay sahipli anonim şirkette yükümlülükler (TTK m.338)
| Durum | Yükümlülük | Süre |
|---|---|---|
| Pay sahibi sayısının bire düşmesi | Durum yönetim kuruluna yazılı olarak bildirilir | Sonucu doğuran işlem tarihinden itibaren yedi gün |
| Bildirimin alınması | Yönetim kurulu şirketin tek pay sahipli olduğunu tescil ve ilan ettirir | Bildirimden itibaren yedi gün |
| Tek pay sahipli kuruluş veya payların tek kişide toplanması | Tek pay sahibinin adı, yerleşim yeri ve vatandaşlığı da tescil ve ilan edilir | — |
| Aykırılık | Bildirimde bulunmayan pay sahibi ve tescil ve ilanı yaptırmayan yönetim kurulu doğan zarardan sorumludur | — |
| Yasak | Şirket tek pay sahibi olacak şekilde kendi payını iktisap edemez, ettiremez | — |
Tek ortaklı şirketlerin kapatılma süreci için tek ortaklı şirket nasıl kapatılır, yabancı kurucular için yabancıların Türkiye’de şirket kurması yazılarımıza bakabilirsiniz.
Ticaret Unvanı ve İşletme Konusu
Anonim şirketler, işletme konusu gösterilmek ve TTK m.46 saklı kalmak şartıyla ticaret unvanlarını serbestçe seçebilir (m.43/1). Unvanda “anonim şirket” kelimelerinin bulunması şarttır. Unvanda gerçek bir kişinin adı veya soyadı yer alıyorsa şirket türünü gösteren ibare baş harflerle veya başka bir şekilde kısaltılarak yazılamaz (m.43/2).
Esas sözleşmede işletme konusunun esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış bir şekilde yazılması zorunludur (m.339/2-b). Konunun çok dar yazılması, şirketin ileride yapacağı yeni faaliyetler için esas sözleşme değişikliğini gerektirir. Çok belirsiz yazılması ise “esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış” olma şartını karşılamaz. Bu nedenle konu, şirketin bugünkü ve öngörülebilir faaliyetlerini kapsayacak, ancak somut kalacak şekilde düzenlenmelidir.
Esas Sözleşmenin Şekli ve Zorunlu İçeriği
Esas sözleşmenin yazılı şekilde yapılması ve bütün kurucuların imzalarının noterce onaylanması veya sözleşmenin ticaret sicili müdürü ya da yardımcısı huzurunda imzalanması şarttır (m.339/1). Kuruluşta esas sözleşmeyi içeren kâğıtlardan değerli kâğıt bedeli alınmaz (m.335/1). Esas sözleşme, Kanunun anonim şirket hükümlerinden ancak Kanunda açıkça izin verilmişse sapabilir (m.340). Bu emredici hüküm, sözleşme serbestisinin anonim şirkette sınırlı olduğunu gösterir.
Esas sözleşmeye yazılması zorunlu hususlar (TTK m.339/2)
| Bent | Husus |
|---|---|
| a | Şirketin ticaret unvanı ve merkezinin bulunacağı yer |
| b | Esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış bir şekilde işletme konusu |
| c | Şirketin sermayesi, her payın itibari değeri, bunların ödenmesinin şekil ve şartları |
| d | Pay senetlerinin nama veya hamiline yazılı olacakları; belirli paylara tanınan imtiyazlar; devir sınırlamaları |
| e | Ayni sermaye olarak konan haklar ve ayınlar, değerleri ve karşılığında verilecek paylar; devralınan işletme ve ayınların bedeli; kuruluşta hizmeti görülenlere verilecek ücret |
| f | Kurucularla yönetim kurulu üyelerine ve diğer kişilere kârdan sağlanacak menfaatler |
| g | Yönetim kurulu üyelerinin sayısı ve şirket adına imzaya yetkili olanlar |
| h | Genel kurulların toplantıya nasıl çağrılacakları; oy hakları |
| ı | Şirket bir süreyle sınırlandırılmışsa bu süre |
| i | Şirkete ait ilanların nasıl yapılacağı |
| j | Pay sahiplerinin taahhüt ettiği sermaye paylarının türleri ve miktarları |
| k | Şirketin hesap dönemi |
İlk yönetim kurulu üyeleri esas sözleşmeyle atanır (m.339/3). Yönetim kurulu bir veya daha fazla kişiden oluşabilir (m.359/1). Tüzel kişi yönetim kuruluna üye seçilirse, onun adına belirlenen yalnızca bir gerçek kişi de tescil ve ilan olunur ve toplantılara yalnızca bu kişi katılıp oy kullanabilir (m.359/2). Yönetim kurulu üyelerinin ve tüzel kişi adına tescil edilecek gerçek kişinin tam ehliyetli olması şarttır (m.359/3). Yönetim kurulunun sorumluluğu için yönetim kurulu sorumluluğu (TTK 549-561) yazımıza bakabilirsiniz.
İmtiyazlar ve pay devrine ilişkin sınırlamalar, kuruluşta en çok dikkat edilmesi gereken hükümlerdir. Kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe nama yazılı paylar herhangi bir sınırlandırmaya bağlı olmaksızın devredilebilir (m.490/1). Ortaklar arasında pay devrinin kontrol altında tutulması isteniyorsa bunun esas sözleşmede düzenlenmesi gerekir. Pay devri için anonim ve limited şirkette pay devri, payların mirasçılara geçişi için şirket paylarının mirasla intikali yazılarımıza bakabilirsiniz. Esas sözleşmedeki toplantı ve oy hükümleri, ileride açılabilecek iptal davalarının da çerçevesini belirler; bu konuda genel kurul kararının iptali davası yazımız yol göstericidir.
Bakanlık İznine Tabi Anonim Şirketler
TTK m.333/1’e göre Bakanlıkça tebliğle faaliyet alanları belirlenip ilan edilen anonim şirketler Bakanlığın izniyle kurulur ve bunların esas sözleşme değişiklikleri de izne bağlıdır. Bakanlık incelemesi yalnızca kanunun emredici hükümlerine aykırılık bulunup bulunmadığı yönünden yapılabilir. Liste, 15.11.2012 tarihli ve 28468 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Tebliğin 5. maddesinde yer alır.
Kuruluşu Bakanlık iznine tabi başlıca anonim şirketler
| Alan | Şirket türleri |
|---|---|
| Bankacılık ve finans | Bankalar, finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketleri, tüketici finansmanı ve kart hizmetleri şirketleri, varlık yönetim şirketleri, sigorta şirketleri |
| Holding ve ticaret | Holding şirketleri, yetkili müesseseler (döviz büfeleri), umumi mağazacılık şirketleri |
| Tarım ve denetim | Tarım ürünleri lisanslı depoculuk şirketleri, ürün ihtisas borsası şirketleri, bağımsız denetim şirketleri |
| Bölgeler | Teknoloji geliştirme bölgesi yönetici şirketleri, serbest bölge kurucu ve işleticileri |
| Sermaye piyasası | Portföy yönetim şirketleri, aracı kurumlar, yatırım ortaklıkları ve kira sertifikası ihracı için kurulan varlık kiralama şirketleri |
Bu şirketlerde ayrıca ilgili düzenleyici kurumun (BDDK, SPK gibi) izni veya uygun görüşü de gerekebilir. İzne tabi şirketlerde tescil için otuz günlük süre, iznin alınmasını izleyen tarihten başlar (m.354/1).
Sermayenin Ödenmesi ve Banka Hesabı
Nakden taahhüt edilen payların itibari değerlerinin en az yüzde yirmi beşi tescilden önce, kalanı şirketin tescilini izleyen yirmi dört ay içinde ödenir. Payların çıkarma primlerinin tamamı ise tescilden önce ödenir (m.344/1). Nakdi ödemeler, Bankacılık Kanununa tabi bir bankada kurulmakta olan şirket adına açılacak özel bir hesaba, yalnızca şirketin kullanabileceği şekilde yatırılır. Ödemenin yapıldığı, ticaret siciline yöneltilecek bir banka mektubuyla ispatlanır. Banka bu tutarı, şirketin tüzel kişilik kazandığını bildiren sicil müdürlüğü yazısı sunulunca yalnızca şirkete öder (m.345/1).
Ödeme kuralları ve sonuçları
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Tescilden önce | Nakdi payların en az %25’i ve primlerin tamamı bankadaki özel hesaba yatırılır | m.344/1, 345/1 |
| Tescilden sonra | Kalan tutar yirmi dört ay içinde ödenir | m.344/1 |
| Üç ay içinde tüzel kişilik kazanılamaması | Noter onayı veya sicil müdürlüğünde imza tarihinden itibaren üç ay içinde tescil yapılamazsa, sicil müdürlüğü yazısıyla bedeller sahiplerine iade edilir | m.345/2 |
| Halka arz edilecek paylar | Tescilden itibaren en geç iki ay içinde halka arz edileceği belirtilip garanti edilen paylar satış gelirinden ödenir | m.346 |
| Tescilden önce pay taahhüdünün devri | Şirkete karşı geçersizdir | m.352 |
| Tescilden önce pay çıkarılması | Paylar geçersizdir; çıkaran kişi zarardan sorumludur | m.486/1, 486/4 |
Limited şirketlerde durum farklıdır. Nakden taahhüt edilen payların en az %25’inin tescilden önce ödenmesi şartı, 7099 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle 15.03.2018’den itibaren limited şirketlerde uygulanmaz (m.585/1). Limited şirket kuruluşunun ayrıntıları için limited şirket kuruluşu ve esas sözleşme yazımıza bakabilirsiniz.
Ayni Sermaye: Neler Konabilir, Nasıl Değerlenir?
Üzerlerinde sınırlı ayni hak, haciz ve tedbir bulunmayan, nakden değerlendirilebilen ve devredilebilen, fikrî mülkiyet hakları ile sanal ortamlar dahil malvarlığı unsurları ayni sermaye olarak konulabilir. Hizmet edimleri, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar sermaye olamaz (m.342/1).
Ayni sermayede değerleme ve tescil (TTK m.128, 343, 354/3)
| Aşama | Kural |
|---|---|
| Değerleme | Ayni sermaye ile kuruluşta devralınacak işletme ve ayınlara şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişilerce değer biçilir |
| Raporun içeriği | Yöntemin somut olay için en adil ve uygun seçim olduğu, alacakların gerçekliği ve tahsil edilebilirliği, her varlık karşılığı verilecek pay miktarı gerekçeli olarak açıklanır |
| İtiraz | Kurucular ve menfaat sahipleri rapora itiraz edebilir; mahkemenin onayladığı bilirkişi kararı kesindir |
| Taşınmaz | Bilirkişi değeriyle esas sözleşmede yer alan taşınmazlar tapuya şerh verildiğinde ayni sermaye kabul olunur; şirketin tasarrufu için tapu siciline tescil gerekir |
| Fikrî haklar ve taşınırlar | Varsa özel sicillerine kaydedilir; taşınırlar güvenilir bir kişiye tevdi edilir |
| Resen bildirim | Tapu ve diğer sicillere yapılacak tescil istemi ve bildirimler ticaret sicili müdürü tarafından resen ve hemen yapılır |
| Sicil dosyası | Bilirkişi raporu ticaret sicili müdürlüğüne tevdi edilir |
Taşınmazın sermaye olarak konulması borcunu içeren esas sözleşme hükümleri resmî şekil aranmaksızın geçerlidir (m.128/3). Şirket, sermaye koyma borcunu yerine getirmeyen ortağa karşı ifa ve gecikme tazminatı davası açabilir; tazminat istemi için ihtar şarttır (m.128/7).
Kurucu Menfaatleri ve Kanuna Karşı Hile
Kuruculara şirketi kurarken harcadıkları emek karşılığında para veya bedelsiz pay senedi vermek gibi sermayenin azalması sonucunu doğurabilecek bir menfaat tanınamaz. Bu hükme aykırı esas sözleşme hükümleri geçersizdir. Ancak dağıtılabilir kârdan kanuni yedek akçe ve pay sahipleri için %5 kâr payı ayrıldıktan sonra kalanın en çok onda biri intifa senetleri bağlamında kuruculara ödenebilir (m.348/1). TTK’nın yürürlüğünden sonra kurulan şirketler, halka arzdan önce kurucu intifa senetlerini bedelsiz iptal eder; aksi hâlde senetler kendiliğinden geçersiz sayılır (m.348/2).
Kanun, kuruluştan hemen sonra sermayenin dolaylı yoldan çıkarılmasını da önler. Şirketin tescilinden itibaren iki yıl içinde bir işletme veya ayının sermayenin onda birini aşan bir bedelle devralınmasına veya kiralanmasına ilişkin sözleşmeler, genel kurulca onaylanıp ticaret siciline tescil edilmedikçe geçerli olmaz. Onaydan önce bu sözleşmelerin ifası amacıyla yapılan ödemeler dahil her türlü tasarruf geçersizdir (m.356/1). Genel kurul kararından önce asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişi değer biçer (m.356/2). Şirketin işletme konusunu oluşturan veya cebri icrayla edinilen ayın ve işletmeler bu kuralın dışındadır (m.356/5).
Kuruluş Belgeleri ve Kaldırılan Aşamalar
Esas sözleşme, değerleme raporları ve kurulmakta olan şirketle yapılan kuruluşa ilişkin sözleşmeler kuruluş belgeleridir. Bunlar sicil dosyasına konulur ve birer nüshaları şirket tarafından beş yıl saklanır (m.336/1). TTK’nın ilk metninde yer alan bazı kuruluş aşamaları sonradan kaldırılmıştır. Eski kaynaklarda bu aşamalara hâlâ rastlandığı için ayrıca belirtmek gerekir.
Yürürlükten kaldırılan kuruluş aşamaları
| Madde | Konu | Kaldıran düzenleme |
|---|---|---|
| m.341 | Taahhüdün noter şerhiyle onaylanması | 6335 sayılı Kanun m.43 |
| m.349 | Kurucular beyanı | 6728 sayılı Kanun m.73 |
| m.351 | Kuruluşa ilişkin işlem denetçisi raporu | 6335 sayılı Kanun m.43 |
Tescil, İlan ve Tüzel Kişiliğin Kazanılması
Esas sözleşmenin tamamı, Bakanlık iznine tabi şirketlerde iznin alınmasını, diğer şirketlerde m.335/1’e göre kuruluşu izleyen otuz gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan olunur (m.354/1). Şubeler, merkezin sicil kaydına gönderme yapılarak bulundukları yer siciline tescil edilir (m.354/2).
İlan edilmesi zorunlu hususlar (TTK m.354/1)
| Bent | Husus |
|---|---|
| a | Esas sözleşmenin tarihi |
| b | Ticaret unvanı ve merkez |
| c | Varsa şirketin süresi |
| d | Sermaye, ödenme şekil ve şartları, payların itibari değerleri, varsa imtiyazlar |
| e | Pay senetlerinin türleri, hamiline veya nama yazılı oldukları |
| f | Şirketin nasıl temsil olunacağı |
| g | Yönetim kurulu üyeleri ve temsile yetkililerin ad, soyad, unvan, yerleşim yeri ve vatandaşlıkları |
| h | İlanların şekli; varsa yönetim kurulu kararlarının pay sahiplerine bildirilme yolu |
Kuruluşta Rekabet Kurumu payı da ödenir. 4054 sayılı Kanunun 39. maddesine göre yeni kurulacak anonim ve limited şirketlerin sermayelerinin ve sermaye artırımında artan kısmın on binde dördü oranındaki ödemeler Kurumun gelirleri arasındadır (m.39/1-c).
Tescilden önceki işlemler
Şirket ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır (m.355/1). Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar ve taahhütlere girişenler, bu işlem ve taahhütlerden şahsen ve müteselsilen sorumludur. İşlemlerin ileride kurulacak şirket adına yapıldığı açıkça bildirilmiş ve şirket tescilden sonraki üç ay içinde bu taahhütleri kabul etmişse yalnız şirket sorumlu olur (m.355/2). Şirketçe kabul edilmezse kuruluş giderleri kurucular tarafından karşılanır ve kurucuların pay sahiplerine rücu hakkı yoktur (m.355/3). Kuruluş aşamasında kira veya hizmet sözleşmesi yapılacaksa, sözleşmede kurulacak şirket adına hareket edildiği açıkça yazılmalı ve tescilden sonra üç ay içinde yönetim kurulu kararıyla kabul işlemi yapılmalıdır.
Kuruluş Adımları ve Dayanakları
Kuruluş işlemleri uygulamada Ticaret Bakanlığının Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden başlatılır. Aşağıdaki tablo, adımları Kanundaki dayanaklarıyla birlikte gösterir.
Anonim şirket kuruluş adımları
| Sıra | Adım | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | Faaliyet alanının Bakanlık iznine tabi olup olmadığının kontrolü | TTK m.333; Tebliğ m.5 |
| 2 | Unvanın belirlenmesi; “anonim şirket” ibaresi ve işletme konusu | TTK m.43 |
| 3 | Esas sözleşmenin zorunlu içerikle hazırlanması; ilk yönetim kurulunun atanması | TTK m.339 |
| 4 | Ayni sermaye varsa asliye ticaret mahkemesinden bilirkişi değerlemesi | TTK m.343 |
| 5 | Esas sözleşmenin sicil müdürlüğünde imzalanması veya imzaların noterce onayı | TTK m.335/1, 339/1 |
| 6 | Nakdi payların en az %25’inin ve primlerin bankadaki özel hesaba yatırılması; banka mektubu | TTK m.344, 345 |
| 7 | Rekabet Kurumu payının ödenmesi | 4054 m.39/1-c |
| 8 | Kuruluşu izleyen otuz gün içinde tescil ve TTSG’de ilan | TTK m.354 |
| 9 | Tescilden önceki işlemlerin üç ay içinde şirketçe kabulü | TTK m.355/2 |
| 10 | Kalan sermayenin yirmi dört ay içinde ödenmesi | TTK m.344/1 |
Kuruluştan Sonraki İlk Yükümlülükler
Tescilden sonra yerine getirilecek başlıca yükümlülükler
| Yükümlülük | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ticari defterler | Fiziki ortamda tutulan yevmiye, kebir ve envanter defterleri ile pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defterinin açılış onayları kuruluşta ve kullanılmaya başlanmadan önce yapılır | TTK m.64/3-4 |
| Hamiline yazılı pay senetleri | Pay bedelinin tamamı ödendikten sonra üç ay içinde bastırılıp dağıtılır; pay sahipleri dağıtımdan önce Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirilir | TTK m.486/2 |
| Hamiline pay devri | Devir, Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirimle hüküm ifade eder; bildirim yapılmadan paya bağlı haklar kullanılamaz | TTK m.489/1 |
| İnternet sitesi | Bağımsız denetime tabi şirketler tescilden itibaren üç ay içinde internet sitesi açar; denetime tabi olmayan şirketlere uygulanmaz | TTK m.1524/1, 1524/6 |
| Sözleşmeli avukat | Kanundaki en az esas sermayenin beş katı veya daha fazla esas sermayesi olan anonim şirketler sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır | Avukatlık Kanunu m.35/3 |
| Tek pay sahipliği | Pay sahibi sayısı bire düşerse yedi gün içinde bildirim ve tescil | TTK m.338/2 |
Ticari defterlere ilişkin genel yükümlülükler için tacir sıfatının sonuçları ve defterler yazımıza bakabilirsiniz. Avukatlık Kanunu m.35/3 metninde mülga 6762 sayılı TTK’nın 272. maddesine atıf yapılır. Uygulamada bu atıf, yeni TTK’nın 332. maddesindeki en az sermaye tutarı esas alınarak değerlendirilmekte ve sınır 250.000 TL’nin beş katı olan 1.250.000 TL olarak hesaplanmaktadır. Yükümlülüğe aykırılıkta, sözleşmeli avukat tayin edilmeyen her ay için Cumhuriyet savcısı tarafından suç tarihinde yürürlükteki asgari ücretin iki aylık brüt tutarı kadar idari para cezası verilir (AK m.35/3).
Kuruluştaki Hatalar: Fesih Davası
Anonim şirketin butlanına veya yokluğuna karar verilemez. Ancak kuruluşta kanun hükümlerine aykırı hareket edilerek alacaklıların, pay sahiplerinin veya kamunun menfaatleri önemli şekilde tehlikeye düşürülmüş veya ihlal edilmişse; yönetim kurulunun, Ticaret Bakanlığının, ilgili alacaklının veya pay sahibinin istemi üzerine şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesince şirketin feshine karar verilir (m.353/1). Mahkeme eksikliklerin giderilmesi için süre verebilir (m.353/2). Dava, şirketin tescil ve ilanından itibaren üç aylık hak düşürücü süre içinde açılmalıdır (m.353/4). Dava acele işlere ilişkin usule tabidir (m.353/3). Ticari davalarda dava şartı arabuluculuk için ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk yazımıza bakabilirsiniz.
Anonim mi, Limited mi?
Kuruluş bakımından anonim ve limited şirket
| Ölçüt | Anonim şirket | Limited şirket |
|---|---|---|
| En az sermaye | 250.000 TL | 50.000 TL |
| Kurucu sayısı | Bir veya daha fazla (m.338) | Bir veya daha fazla (m.573) |
| Sözleşmenin imzası | Noter onayı veya sicil müdürlüğünde imza (m.335, 339) | Sicil müdürlüğünde yetkilendirilmiş personel huzurunda (m.585) |
| Tescilden önce %25 ödeme | Zorunlu (m.344) | Uygulanmaz (m.585/1) |
| Pay devri | Nama yazılı paylar kural olarak serbestçe devredilir (m.490) | Yazılı ve noter onaylı; sözleşmede aksi yoksa genel kurul onayı (m.595) |
Seçimde sermaye tutarının yanında pay devrinin esnekliği, yatırımcı alınması planı ve kamu borçlarından ortak sorumluluğu da dikkate alınmalıdır. Limited şirket ortaklarının amme alacaklarından sorumluluğu için limited şirket ortağının amme borcundan sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Eski sermaye tutarlarıyla hareket etmek: 1 Ocak 2024’ten itibaren en az esas sermaye 250.000 TL’dir; 1.10.2024 tarihi düzeltme ilanıyla değiştirilmiştir.
- İşletme konusunu genel ifadelerle yazmak: Konunun esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış olmalıdır.
- Pay devri sınırlamasını esas sözleşmeye yazmamak: Aksi öngörülmedikçe nama yazılı paylar serbestçe devredilir.
- Tescilden önce şirket adına imza atmak: İmzalayan kişi şahsen ve müteselsilen sorumludur; şirketin üç ay içinde kabul etmesi gerekir.
- Otuz günlük tescil süresini kaçırmak: Süre, sözleşmenin imzalandığı kuruluş tarihinden işler.
- Bankadaki parayı tescilden önce kullanmaya çalışmak: Banka ödemeyi yalnızca tüzel kişiliği gösteren sicil yazısıyla ve şirkete yapar.
- Ayni sermayede haczi veya ipoteği olan malı koymak: Sınırlı ayni hak, haciz veya tedbir bulunan unsurlar sermaye olamaz.
- Kuruluştan sonraki iki yılda büyük ayın alımlarını genel kurula götürmemek: Sermayenin onda birini aşan devralma veya kiralama genel kurul onayı ve tescil olmadan geçersizdir.
- Hamiline payları MKK’ya bildirmemek: Bildirim yapılmadan paya bağlı haklar kullanılamaz.
- Avukat bulundurma eşiğini gözden kaçırmak: 1.250.000 TL ve üzeri sermayeli anonim şirketler için aylık idari para cezası riski vardır.
Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?
- Faaliyet alanının Bakanlık iznine tabi olup olmadığını ve anonim ile limited şirket arasında hangisinin uygun olduğunu değerlendiririz.
- Unvan, işletme konusu, imtiyazlar, devir sınırlamaları ve temsil hükümlerini içeren esas sözleşmeyi hazırlarız.
- Ayni sermaye için asliye ticaret mahkemesinden bilirkişi atanması ve tapu şerhi süreçlerini yürütürüz.
- Kuruluş öncesinde yapılacak sözleşmeleri m.355’e uygun hâle getirir, tescil sonrası kabul kararlarını hazırlarız.
- Mevcut şirketlerin 31.12.2027’ye kadar sermaye uyumu için genel kurul ve tescil işlemlerini planlarız.
- Kuruluştan sonra defter, pay senedi, MKK bildirimi ve sözleşmeli avukat yükümlülüklerini takip ederiz.
Anonim şirket kuruluşu, esas sözleşme hazırlığı veya sermaye uyumu için Hukukçular Evi Ankara ofisine 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Anonim şirket kurmak için en az kaç kişi gerekir?
Bir kişi yeterlidir. Pay sahibi olan bir veya daha fazla kurucu ile anonim şirket kurulabilir (TTK m.338/1).
Anonim şirket için en az sermaye ne kadardır?
250.000 TL’dir. Kayıtlı sermaye sistemini kabul eden halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç sermayesi en az 500.000 TL’dir (TTK m.332; 7887 sayılı CBK).
Yeni sermaye tutarları hangi tarihten itibaren geçerlidir?
1 Ocak 2024’ten itibaren. Kararın ilk yayımında 1/10/2024 yazıyordu; 26.11.2023 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan düzeltmeyle yürürlük tarihi 1/1/2024 olarak düzeltilmiştir.
Mevcut şirketim 250.000 TL’nin altında, ne olur?
Sermayenizi 31/12/2027 tarihine kadar yükseltmezseniz şirket infisah etmiş sayılır. Süre, Ticaret Bakanlığının 17 Ekim 2026 tarihli Tebliğ’iyle 31/12/2026’dan 31/12/2027’ye uzatıldı; Bakanlığın bir uzatma hakkı daha bulunuyor (TTK geçici m.15).
Sermayenin ne kadarı kuruluşta ödenir?
Nakden taahhüt edilen payların en az %25’i ve çıkarma primlerinin tamamı tescilden önce ödenir; kalanı tescilden sonraki yirmi dört ay içinde ödenir (TTK m.344).
Kuruluşta yatırılan para nerede tutulur?
Bir bankada kurulmakta olan şirket adına açılan özel hesapta tutulur. Banka parayı, şirketin tüzel kişilik kazandığını gösteren sicil müdürlüğü yazısıyla yalnızca şirkete öder (TTK m.345/1).
Şirket kurulamazsa yatırılan para geri alınabilir mi?
Evet. İmza veya onay tarihinden itibaren üç ay içinde tüzel kişilik kazanılamazsa, sicil müdürlüğü yazısıyla bedeller sahiplerine iade edilir (TTK m.345/2).
Esas sözleşme noterde mi imzalanır?
Kurucuların imzaları noterce onaylanabilir veya esas sözleşme ticaret sicili müdürü ya da yardımcısı huzurunda imzalanabilir (TTK m.335/1, 339/1).
Esas sözleşme ne kadar sürede tescil edilmelidir?
Kuruluşu izleyen otuz gün içinde; Bakanlık iznine tabi şirketlerde iznin alınmasını izleyen otuz gün içinde tescil ve ilan edilir (TTK m.354/1).
Şirket tüzel kişiliği ne zaman kazanır?
Ticaret siciline tescil ile kazanır (TTK m.355/1).
Tescilden önce şirket adına kira sözleşmesi yapabilir miyim?
Yapabilirsiniz; ancak şahsen ve müteselsilen sorumlu olursunuz. Kurulacak şirket adına yapıldığı açıkça bildirilmiş ve şirket tescilden sonra üç ay içinde kabul etmişse yalnız şirket sorumlu olur (TTK m.355/2).
Ayni sermaye olarak neler konulabilir?
Sınırlı ayni hak, haciz ve tedbir bulunmayan, nakden değerlendirilebilen ve devredilebilen malvarlığı unsurları. Hizmet edimi, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacak sermaye olamaz (TTK m.342).
Ayni sermayeye kim değer biçer?
Şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişiler. Mahkemenin onayladığı bilirkişi kararı kesindir (TTK m.343).
Her anonim şirket Bakanlık izniyle mi kurulur?
Hayır. Yalnızca tebliğle belirlenen alanlardaki şirketler (bankalar, sigorta, faktoring, holding gibi) izne tabidir. Diğer şirketlerin kuruluşu hiçbir makamın iznine bağlanamaz (TTK m.333).
Anonim şirket avukat bulundurmak zorunda mıdır?
En az esas sermayenin beş katı veya daha fazla esas sermayesi olan anonim şirketler sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır; uygulamada bu eşik 1.250.000 TL olarak hesaplanır (Avukatlık Kanunu m.35/3).
Kuruluş ve sermaye uyumu için randevu alın
Esas sözleşme, ayni sermaye değerlemesi ve 31.12.2027 sermaye uyumu süreçlerini birlikte yürütelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
Dosyanız için değerlendirme
Anonim şirket kuruluşu; esas sözleşmenin imzalanması, sermayenin bankaya yatırılması, otuz gün içinde tescil ve ilan aşamalarından oluşur. Tüzel kişilik ancak tescille kazanılır. En az esas sermaye 1 Ocak 2024’ten itibaren 250.000 TL’dir ve mevcut şirketlerin bu tutara 31.12.2027’ye kadar uyum sağlaması gerekir. Kurulan şirketin ileride yaşayacağı uyuşmazlıkların çoğu, kuruluşta esas sözleşmeye yazılan veya yazılmayan hükümlerden doğar. Bu nedenle imtiyaz, devir sınırlaması ve temsil düzeni kuruluş aşamasında planlanmalıdır.
Bu içerik Ticaret ve Şirketler Hukuku alanındadır.
Şirketler hukuku · Anonim şirket kuruluşu ve sermaye (TTK 335-340) · Limited şirket kuruluşu · Asgari sermaye uyumu · Pay devri · Genel kurul kararının iptali · Yönetim kurulu sorumluluğu · Haklı sebeple fesih · Anonim şirket nasıl kapatılır · Tacir sıfatı ve defterler · Ticaret hukuku rehberi · Bu alandaki tüm rehberler


