“Limited şirkette sorumluluk sermaye ile sınırlıdır” kuralının en önemli istisnası kamu alacaklarıdır. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 35. maddesi uyarınca limited şirket ortakları, şirketten tahsil edilemeyen vergi, prim ve benzeri kamu borçlarından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumludur. Üstelik hisseyi devretmek, devir öncesi borçlar bakımından koruma sağlamaz. Bu rehberde ortak sorumluluğunun sınırlarını, müdür sorumluluğundan farkını ve ödeme emrine karşı savunma stratejisini anlatıyoruz.
İki Ayrı Sorumluluk: m.35 ve Mükerrer m.35
Uygulamada en sık karıştırılan nokta budur. Kanun, ortak ile yöneticiyi ayrı maddelerde ve farklı kapsamlarla düzenlemiştir:
| Ortak — m.35 | Kanuni temsilci — mükerrer m.35 | |
|---|---|---|
| Kim | Limited şirket ortakları | Müdürler, yönetim kurulu üyeleri, tüzel kişiliği olmayan teşekkülü idare edenler |
| Kapsam | Sermaye hissesi oranında | Alacağın tamamından |
| Nitelik | Doğrudan doğruya sorumluluk | Müşterek ve müteselsil sorumluluk |
| Anonim şirkette | Uygulanmaz | Uygulanır (yönetim kurulu üyeleri) |
Çifte sıfat riski: Limited şirketlerde ortak aynı zamanda müdür olabilir. Bu durumda kişi hem m.35 kapsamında hisse oranında, hem mükerrer m.35 kapsamında borcun tamamından takip edilebilir. Ödeme emrinde hangi sıfata dayanıldığının açıkça gösterilmiş olması gerekir; gösterilmemişse bu, dava dilekçesinde öne çıkarılacak bir usul sakatlığıdır.
Ortağın Sorumluluğu İkincildir
Madde metni açıktır: ortaklar, amme alacağından ancak şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan kısım bakımından sorumludur. Bu, sorumluluğun fer’i (ikincil) olduğu anlamına gelir; ilk muhatap her zaman şirket tüzel kişiliğidir.
2008 yılında yapılan değişiklikten sonra, tahsil imkânsızlığının fiilen gerçekleşmiş olması aranmamakta; tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması da ortağa gidilebilmesi için yeterli sayılmaktadır. Buna karşılık idarenin, şirket mal varlığı üzerinde ciddi bir araştırma ve takip yapmış olması beklenir. Şirket nezdinde yeterli çalışma yapılmaksızın doğrudan ortakların takibe alınması, iptal sebebi olarak ileri sürülebilir.
Şirketinizin borcu için size ödeme emri mi geldi?
Şirket nezdindeki takibin yeterliliği çoğu dosyada belirleyicidir.
Hisse Devri Sizi Kurtarmaz
2008 yılında maddeye eklenen iki fıkra, dolanlı devirlerle sorumluluktan kaçmayı önlemeyi amaçlar:
- m.35/2: Ortağın şirketteki sermaye payını devretmesi hâlinde, payı devreden ve devralan şahıslar devir öncesine ait amme alacaklarının ödenmesinden birinci fıkra hükmüne göre müteselsilen sorumlu tutulur.
- m.35/3: Amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda pay sahiplerinin farklı şahıslar olması hâlinde, bu şahıslar amme alacağının ödenmesinden müteselsilen sorumlu tutulur.
Pratik sonuç: 2020’de ortak olup 2023’te hissesini devreden kişi, 2021 dönemine ait bir vergi borcundan hâlâ sorumlu tutulabilir. Devralan da aynı borçtan sorumludur ve idare ikisine birden gidebilir.
Uygulamadaki tartışma: “Devir öncesine ait amme alacakları” ifadesinin kapsamı netleşmiş değildir. Bir yaklaşım, devirden önce tahakkuk etmiş ve vadesi geçmiş alacakları esas alır; başka bir yaklaşım ise devirden sonraki dönemde ortaya çıkan tarhiyatların eski ortağa yüklenemeyeceğini savunur. Bölge idare mahkemeleri arasında farklı yönde kararlar bulunmaktadır. Bu nedenle devir tarihi ile tahakkuk tarihlerinin dosyada net biçimde ortaya konması savunmanın en önemli unsurudur.
Hisse Devrinde Alınacak Önlemler
- Devir öncesi borç sorgulaması: Vergi dairesi ve SGK’dan borcu yoktur yazısı alınması, en azından devir anındaki tabloyu belgeler.
- Devir sözleşmesine iç ilişki kaydı: Devralanın, devir öncesi borçları üstlendiğine ve devredene rücu edilmesi hâlinde tazmin edeceğine ilişkin kayıt konulmalıdır. Bu kayıt idareye karşı ileri sürülemez ama taraflar arasında rücu imkânı sağlar.
- Tarih ve tescil kayıtları: Devrin tescil ve ilan tarihleri ile pay defteri kayıtları özenle saklanmalıdır.
- Müdürlükten ayrılış: Ortaklıktan ayrılmakla müdürlükten ayrılmak farklı işlemlerdir; müdürlük sıfatı sicilden silinmedikçe mükerrer m.35 riski sürer.
Takip Usulü ve Savunma Hatları
Ortaklar hakkındaki takip, 6183 sayılı Kanun’un 55. maddesine göre düzenlenen ödeme emrinin tebliği ile başlar. Ödeme emrine karşı vergi mahkemesinde dava açılır. Savunmada üzerinde durulması gereken başlıklar:
- Sıfat: Takip ortak sıfatına mı, temsilci sıfatına mı dayanıyor?
- Oran: İstenen tutar sermaye hissesini aşıyor mu? Aşan kısım için sorumluluk doğmaz.
- Dönem: Alacağın doğduğu dönemde ortak mıydınız? Devir tarihiyle tahakkuk tarihi örtüşüyor mu?
- İkincillik: Şirket hakkında yeterli takip yapıldı mı, tahsil imkânsızlığı usulünce tespit edildi mi?
- Asıl borcun hukuka uygunluğu: Şirket adına yapılan tarhiyata karşı süresinde dava açılmamışsa, ödeme emri aşamasında asıl borcun esasının tartışılması sınırlıdır; bu nedenle şirket aşamasındaki kanun yolları kritik önemdedir.
Hissenizi devrettiniz ama eski borç mu peşinizde?
Devir ve tahakkuk tarihlerinin kurgusu sonucu değiştirebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Limited şirketin vergi borcundan ortak sorumlu olur mu?
Evet. 6183 sayılı Kanun m.35 uyarınca limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumludur ve bu Kanun hükümlerine göre takibe tabi tutulur. Bu, Ticaret Kanunu’ndaki sınırlı sorumluluk ilkesinin kamu alacakları bakımından önemli bir istisnasıdır.
Ortağın sorumluluğu ile müdürün sorumluluğu aynı mı?
Hayır, iki ayrı maddede düzenlenmiştir ve kapsamları farklıdır. Ortaklar m.35’e göre sermaye hisseleri oranında sorumludur. Kanuni temsilciler (müdürler) ise mükerrer m.35’e göre amme alacağının tamamından, müşterek ve müteselsil olarak sorumludur. Hem ortak hem müdür olan kişi her iki sıfatla da takip edilebilir.
Önce şirketin takip edilmesi şart mı?
Ortağın sorumluluğu ikincil (fer’i) niteliktedir; önce şirket tüzel kişiliği takip edilmelidir. Ancak 2008 değişikliğinden sonra, alacağın şirketten tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması da ortakların şahsi mal varlığına gidilebilmesi için yeterli sayılmaktadır. Yine de idarenin şirket nezdinde ciddi bir araştırma ve takip yapmış olması aranır.
Hissemi devrettim, eski borçlardan kurtulur muyum?
Hayır. 6183 m.35/2 uyarınca ortağın sermaye payını devretmesi hâlinde, payı devreden ve devralan şahıslar devir öncesine ait amme alacaklarının ödenmesinden müteselsilen sorumlu tutulur. Devir, geçmiş dönem borçları bakımından koruma sağlamaz.
“Devir öncesine ait alacak” ne demek?
Bu ifadenin kapsamı uygulamada tartışmalıdır. Bir yaklaşıma göre, pay devrinden önce şirket adına tahakkuk etmiş ve vadesinde ödenmemiş, yani amme alacağı vasfını kazanmış alacaklar kastedilmektedir. Bölge idare mahkemeleri arasında farklı yönde kararlar bulunduğundan, devir tarihi ile tahakkuk tarihlerinin dosyada net biçimde ortaya konması savunmanın merkezinde yer alır.
Anonim şirket ortağı da aynı şekilde sorumlu mu?
Hayır. Anonim şirkette ortakların sorumluluğu taahhüt ettikleri sermaye payıyla sınırlıdır ve 6183 m.35 anonim şirket ortaklarına uygulanmaz. Buna karşılık anonim şirketin yönetim kurulu üyeleri ve kanuni temsilcileri, mükerrer m.35 uyarınca amme alacağının tamamından müşterek ve müteselsil olarak sorumludur.
Ödeme emri geldi, ne yapmalıyım?
Ortaklar hakkındaki takip, 6183 sayılı Kanun’un 55. maddesine göre düzenlenen ödeme emrinin tebliğiyle başlar. Ödeme emrine karşı vergi mahkemesinde dava açılabilir; süre kısadır ve kaçırılması takibin kesinleşmesine yol açar. Dava dilekçesinde hisse oranı, ortaklık sıfatının başlangıç-bitiş tarihleri ve şirket nezdindeki takibin yeterliliği ayrı ayrı tartışılmalıdır.
📚 İlgili Rehberler
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Ödeme emrine dava süresi kısa olduğundan, tebligatı aldığınız gün Hukukçular Evi Ankara ile iletişime geçin.
