İşlenmemiş Altın İthalatında Kota Uygulaması 2026: Kimler İthal Edebilir, 12 Tonluk Kotanın Dağıtımı, Rezerv ve Mücevher İhracatı Karşılığı Ek Kota, Kota Dışı İthalat Yolları, İhlalin Yaptırımı ve Kota Kararlarına Karşı Yargı Yolu

Hazine ve Maliye Bakanlığı, 7 Ağustos 2023’ten itibaren işlenmemiş altın ithalatına aylık kota uygulamaktadır. Bakanlığın açıklamasına göre kota, uzun dönem aylık ortalama olan 8 tonun 1,5 katı alınarak 12 ton belirlenmiş ve kıymetli madenler aracı kuruluşlarının Ocak 2022–Temmuz 2023 dönemindeki ithalat miktarlarına göre dağıtılmıştır. Kotanın dayanağı, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar m.7/7-b, Tebliğ 2008-32/34 m.6/11 ve Kıymetli Madenler Aracı Kuruluşları Yönetmeliği m.24’teki kısıtlama yetkisidir; kota kuralları Resmî Gazete’de değil, Bakanlık yazıları ve Borsa İstanbul duyurularıyla uygulanır. Dâhilde işleme kapsamındaki ithalat, sermayeye eklenmek üzere getirilen altın ve bankaların yurt dışındaki altınlarının yurda getirilmesi kota dışındadır. Zamanla kotanın bir bölümü bankalar üzerinden mücevher ihracatçılarına ve yetkili kuyum işletmelerine tahsis edilmiş, Ocak 2026 duyurusuyla mücevher ihracatı karşılığı ek kota ve yeni üyeler için rezerv kota kuralları yenilenmiştir. Bu rehber; kotanın hukuki dayanağını, kimlerin kotadan yararlanabileceğini, tahsis ve talep usulünü, kota dışı yolları, kota kurallarına aykırılığın sonuçlarını ve kota kararlarına karşı yargı yolunu mevzuat maddeleri üzerinden anlatır.

Kota Nedir ve Neden Getirildi?

Kota, belirli bir dönemde ithal edilebilecek işlenmemiş altının toplam miktarına idarece konulan üst sınırdır. Bakanlığın 2024 yılında yaptığı açıklamada kotanın gerekçesi rakamlarla ortaya konulmuştur: Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre 2022 yılında işlenmemiş altın ithalatı bir önceki yıla göre miktar bazında yüzde 200’ün üzerinde artışla 379,2 ton, yani 20,4 milyar dolar; 2023 yılının ilk yedi ayında ise yaklaşık 320 ton, yani 19,2 milyar dolar olmuştur. Merkez Bankası ödemeler dengesi verilerine göre 2022 yılındaki 49,1 milyar dolarlık cari açığın 19,4 milyar doları, 2023’ün ilk yedi ayındaki 42,3 milyar dolarlık açığın ise 17,7 milyar doları net altın ithalatından kaynaklanmıştır.

Bakanlık, çeşitli politika tedbirlerini değerlendirdikten sonra hızlı ve etkili bir tedbir olarak kotayı seçtiğini, 7 Ağustos 2023’ten itibaren uygulamaya geçildiğini ve aylık kota miktarının uzun dönem aylık ortalama olan 8 tonun 1,5 katı alınarak 12 ton belirlendiğini açıklamıştır. Kota, gümrük vergisi gibi bir mali yük değildir; ithalatı pahalılaştırmaz, miktarını sınırlar. Bu nedenle etkisi doğrudan hangi kuruluşun ne kadar ithalat yapabileceğinde görülür ve tahsisin nasıl yapıldığı sorusu, kota kadar önemli hâle gelir.

Kotanın sonuçları da Bakanlık açıklamasında yer almıştır: kotanın başladığı Ağustos 2023’ten yıl sonuna kadar işlenmemiş altın ithalatı bir önceki yılın aynı dönemine göre 3,2 milyar dolar düşüşle 10,3 milyar dolara, miktar bazında yüzde 32,7 azalışla 169,6 tona gerilemiştir. Merkez Bankası blogunda yayımlanan bir analiz ise kotadan sonra işlenmemiş altın ithalatı hızla gerilerken mücevherat ithalatının yaklaşık dört katına çıktığını, yani ithalatın bileşiminin değiştiğini göstermektedir.

Kotanın Hukuki Dayanağı

Kota, tek bir kanun maddesine değil, birbirine bağlı üç düzenlemedeki yetki hükümlerine dayanır. 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun m.1, 20 Temmuz 2025 tarihli 7555 sayılı Kanunla değiştirilmiş hâliyle, kıymetli madenlerin alım satımı ile ithal ve ihracının düzenlenmesi ve sınırlandırılması konusunda karar alma yetkisini Cumhurbaşkanına verir. Bu yetkiye dayanan 32 Sayılı Karar m.7/7, Hazine ve Maliye Bakanlığını işlenmemiş kıymetli maden ithaline ilişkin istisnaları belirlemeye (b bendi) ve ithalat yapacakların sağlaması gereken şartları, kayıt düzenlerini ve bildirimleri belirlemeye (d bendi) yetkili kılar.

Kotanın en somut dayanağı ise iki alt düzenlemededir. Tebliğ 2008-32/34 m.6/11, Bakanlığın işlenmemiş kıymetli maden ithalatını süre, miktar, kişi, işlem ve menşe bazında kısıtlamaya yetkili olduğunu belirtir. Kıymetli Madenler Borsası Aracı Kuruluşlarının Faaliyet Esasları ile Kıymetli Madenler Aracı Kurumlarının Kuruluşu Hakkında Yönetmelik m.24/1 de Bakanlığa aracı kuruluşlarca gerçekleştirilecek işlenmemiş kıymetli maden ithalatını süre, miktar, kişi ve işlem bazında kısıtlama yetkisi tanır. Borsa İstanbul’un 2 Ocak 2026 tarihli duyurusu, kotanın Karar m.7/2-b ve m.7/7-b, Yönetmelik m.24/1 ve Tebliğ m.6/11 çerçevesinde uygulandığını açıkça belirtir. Aracı kuruluş ve yetkili müessese olmanın kuruluş şartları, sermaye tutarları ve izin iptali halleri için kıymetli maden aracı kuruluşu ve yetkili müessese rehberimize bakılabilir.

Kota kurallarının kendisi Resmî Gazete’de yayımlanan bir tebliğ değildir. Uygulama, Bakanlığın Borsa İstanbul’a gönderdiği yazılar ve Borsanın Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası Direktörlüğü tarafından üyelere iletilen duyurularla yürütülmektedir. Kota rakamlarının kamuya açık tek resmî kaynağı Bakanlığın 2024 tarihli bilgilendirme duyurusu ile Borsa İstanbul duyurularıdır; aracı kuruluşlar güncel kotalarını Direktörlükten öğrenir. Bu yapı, hem kuralların hızla değiştirilebilmesini sağlar hem de kota kararlarının hukuki niteliği tartışmasını doğurur; bu tartışmaya yargı yolu bölümünde dönülecektir.

Kota Kimin İthalatına Uygulanır?

32 Sayılı Karar m.7/2-b uyarınca standart ve standart dışı işlenmemiş kıymetli madenlerin ithali yalnızca Merkez Bankası ile Bakanlıktan faaliyet izni alan ve Borsa İstanbul’a üye olan kıymetli madenler aracı kuruluşları tarafından yapılabilir. Bakanlık açıklaması bu noktadan hareket eder: işlenmemiş altın ithalatı aracı kuruluşlar aracılığıyla yapıldığından kota, bu kuruluşların gerçekleştirdiği ithalat işlemlerinde uygulanır. Aracı kuruluş sıfatının nasıl kazanıldığı ve ithalatın adım adım nasıl yürüdüğü altın ithalatı nasıl yapılır rehberimizde anlatılmıştır.

Aracı kuruluş olmayan kişiler, yani kuyumcular, mücevher üreticileri ve ihracatçılar kendi adlarına kota kapsamında ithalat yapamaz; çünkü zaten kendi adlarına işlenmemiş altın ithal edemezler. Bu kişilerin altına erişimi üç kanaldan olur: bir aracı kuruluş aracılığıyla ithalat, Borsa İstanbul’da yetkili kuruluşlardan alım ve dâhilde işleme rejimi kapsamında ithalat. Bunlardan yalnızca aracı kuruluş eliyle yapılan ithalat kotaya tabidir; dâhilde işleme kapsamındaki ithalat kota dışında bırakılmıştır.

Kota Nasıl Dağıtıldı?

Bakanlık, aylık kota miktarının dağılımı için belirleyici ölçüt olarak aracı kuruluşların Ocak 2022–Temmuz 2023 döneminde gerçekleştirdikleri ve kota kapsamına giren işlenmemiş altın ithalatı miktarlarını esas almış ve dağılımın nesnel, kural bazlı yapıldığını açıklamıştır. Bu ölçütün sonucu, kota öncesinde büyük hacimle ithalat yapan kuruluşların büyük pay, yeni kurulan ya da o dönemde ithalat yapmamış kuruluşların ise yalnızca rezervden pay alabilmesidir. Bu nedenle kotanın dağıtım ölçütü, sektörde en çok tartışılan konulardan biri olmuştur.

Dağılım zaman içinde değişmiştir. Bakanlık açıklamasına göre aracı kuruluş olmayan mücevher ihracatçılarının hammaddeye sınırlı erişimi ve uluslararası piyasalarla oluşan fiyat farkı üzerine kotanın bir bölümü, sadece mücevher ihracatçıları için bankalar üzerinden kullanılmak üzere tahsis edilmiştir. Ardından aracı kuruluşların payı azaltılarak ihracatçılara satış için ayrılan kota artırılmış ve yetkili kuyum işletmelerine satılmak üzere iki kamu bankasına kotanın bir bölümü verilmiştir. Mayıs 2024 itibarıyla Bakanlık, 12 tonluk kotanın yaklaşık yüzde 25’inin mücevher ihracatçılarına satış için, yüzde 38’inin kuyum işletmelerine satış için, yüzde 33’ünün 2022 ve 2023’te ithalat yapmış aracı kuruluşlar için ve yüzde 4’ünün yeni aracı kuruluşlar için rezerv olarak ayrıldığını açıklamıştır.

Bankalara ayrılan payın uygulaması Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünün Ocak 2024 tarihli yazısında somutlaşmıştır: 2022’de ithalat yapmamış ya da yeni izin almış aracı kuruluşlara dağıtılmak ve öngörülmeyen hâllerde kullanılmak üzere ayrılan aylık 2 tonluk kota, 2024 Şubat ayından itibaren 400’er kilogram olarak dört mevduat bankasına ve 200’er kilogram olarak iki katılım bankasına verilmiş; bankaların topladığı taleplerde ihracat bedeli kabul belgesi aranmayıp yalnızca gümrük beyannamesinin kontrol edilmesi ve ihracatçıların bankalara başvuru süresinin ayın ilk 10 iş günü olması kararlaştırılmıştır. Haziran 2024’te ise aracı kuruluşların ortağı olduğu şirketlere bankalarca altın satılmaması şartı kaldırılmıştır.

Rezerv Kota ve Yeni Üyeler

Kota uygulamasına başlandığında piyasada bulunmayan aracı kuruluşların tamamen dışlanmaması için bir rezerv ayrılmıştır. Borsa İstanbul’un 3 Mayıs 2024 tarihli duyurusuna göre rezerv; 1 Ocak 2022’den 7 Ağustos 2023’e kadar dâhilde işleme, sermayeye ekleme veya ihracat bedelinden mahsup dışında peşin ya da mal mukabili ithalat yapmamış aracı kuruluşlar, Borsa üyeliği kota uygulamasından sonra gerçekleşen aracı kuruluşlar ve Danıştay 13. Dairesinin 26 Aralık 2022 tarihli E.2019/3051, K.2022/4968 ve E.2019/3052, K.2022/4966 sayılı kararları kapsamında faaliyet izinleri geri verilen aracı kuruluşlar arasında dağıtılmak üzere ayrılmıştır. Bakanlığın 3 Mayıs 2024 tarihli yazısıyla bu rezerv 500 kilogramdan 510 kilograma çıkarılmıştır.

Rezervin dağıtım usulü şöyledir: kapsamdaki üyeler her ayın ilk beş iş günü içinde 25 kilogramı geçmemek üzere talep ettikleri miktarı Borsaya bildirir. Beş iş günü sonunda toplam talep rezervi aşarsa rezerv, talep eden üye sayısına bölünerek ortalama tahsis miktarı bulunur; bu miktarın altında talep edenlere talepleri, diğerlerine eşit miktar tahsis edilir. Talepler yalnızca KASA uygulamasındaki Elektronik Talimat Sistemi üzerinden 09.00–18.00 saatleri arasında iletilir; sistem dışı başvurular ve rezerv kapsamında olmayan üyelerin başvuruları işleme alınmaz. Ocak 2026 duyurusunda kural yenilenmiştir: Borsa üyeliği 31 Aralık 2025’ten sonra gerçekleşen aracı kuruluşlara dağıtılmak üzere 295 kilogram altın, üye başına 25 kilogram verilmek üzere rezerv olarak ayrılacak, talep fazlası hâlinde miktar tüm talep sahipleri arasında eşit ve her koşulda 25 kilogramı aşmayacak şekilde paylaştırılacaktır.

Mücevher İhracatı Karşılığı Ek Kota

Ocak 2026 duyurusu, mücevher ihracatçıları için bankalar aracılığıyla yapılan altın satışı uygulamasının yanına yeni bir kanal eklemiştir. 32 Sayılı Karar m.7/2-b, Tebliğ 2008-32/34 m.6/7-c, Tebliğ 2018-32/48 ve Yönetmelik m.12/A-7-c uyarınca ihracat bedelinden mahsup edilmek üzere bedelsiz ithalat zaten mümkündür; duyuru bu yolla yapılacak standart altın ithalatı için aracı kuruluşlara ilave kota tanımaktadır. Ek kota yalnızca 30 Aralık 2024 tarihli Türk Gümrük Tarife Cetvelinde 7113.19.00.00.11 ve 7113.19.00.00.12 GTİP kodları altındaki ürünlerin, yani altından mamul mücevherci eşyasının ihracat bedelinden mahsup için kullanılabilir ve yalnızca standart işlenmemiş altın ithalatına izin verir. Altın ve mücevher ihracatında 180 günlük süre, yüzde 35 Merkez Bankasına satış, ihracat bedeli karşılığında altın ithalatıyla mahsup ve terkin sınırları için ihracat bedellerinin yurda getirilmesi rehberimize bakılabilir.

Usul sıkıdır. Aracı kuruluş, her bir ithalat işlemi için gümrük beyannamesinin kapanış tarihinden en az bir iş günü önce ilgili ihracata ilişkin gümrük beyannamesiyle birlikte Borsaya başvurur; ithalat tutarının başka bir ihracat bedelinin mahsubunda kullanılmadığına ve kullanılmayacağına ilişkin yazılı beyan sunar. Başvurular zaman önceliğine göre kabul edilir ve öncelik, evrakın eksiksiz sunulup onaylanmasından sonra Ticaret Bakanlığı Tek Pencere Sistemi üzerinden verilecek Borsa onayına göre belirlenir. Aylık kota dolduğunda onay süreci durdurulur ve bekleyen başvurular iptal edilir.

Talebin kotayı aştığı ayda kısmen karşılanan son başvuru için bir ödünç mekanizması öngörülmüştür: eksik kalan miktar, aracı kuruluşa ve ihracatçıya takip eden ay tahsis edilebilecek kotadan ve takip eden ayın toplam kotasından ödünç olarak kullanılabilir; ancak takip eden ayın ilgili kotaları ödünç miktarlar düşülerek hesaplanır. Aynı duyuru, 71. fasıl altındaki diğer ürünlerin ihracat bedelinden mahsup amacıyla yapılan bedelsiz ithalatın bu ek kota uygulamasının dışında olduğunu belirtir. Bedelsiz ithalatın genel şartları için ihracat bedelinin yurda getirilmesi yazımıza bakılabilir.

Kota Dışında Kalan İthalat

Kota, kural olarak aracı kuruluşların peşin ve mal mukabili ödeme şekliyle yaptığı işlenmemiş altın ithalatına uygulanır. Bakanlık açıklaması ve Ocak 2026 duyurusu, üç işlem grubunu kotanın dışında bırakır. Birincisi, Dâhilde İşleme Rejimi Kararı kapsamında yapılan ithalattır; ihraç edilecek mamulün girdisi olarak getirilen altın, kotadan düşmez. İkincisi, Türkiye’de yerleşik bir tüzel kişinin sermayesine eklenmek üzere gerçekleştirilen ithalattır. Üçüncüsü, bankaların yurt dışında sahip olduğu altınların yurt içine getirilmesine ilişkin ithalattır.

Kota dışı olmak, sınırsız olmak demek değildir. Dâhilde işleme kapsamında aracı kuruluş olmayanların standart altın ithalatı Tebliğ 2008-32/34 m.6/8 uyarınca her işlemde 40 kilogramla sınırlıdır ve Yönetmelik m.12/A-15 uyarınca aracı kuruluşların açık dâhilde işleme izinlerindeki miktarlar toplamı kapasite raporundaki kapasitenin üçte birini geçemez. Sermaye olarak getirilen altın, Türk Ticaret Kanunu m.342 ve m.343 kapsamında ayni sermaye olarak eklenir ve sermayeye eklenene kadar Borsa saklama kasasında bloke tutulur. Dâhilde işleme rejiminin işleyişi ve taahhüt kapatma için dâhilde işleme rejimi ve ithalatta vergilendirme rehberimiz incelenebilir. Dâhilde işleme izniyle altın ithalatının aylık sınırları ve taahhüt kapatma süreleri için altın ihracatı yazımız incelenebilir.

İşlenmiş altın, yani ziynet ve mücevher ithalatı ise kotanın konusu değildir; Karar m.7/3 uyarınca Dış Ticaret Rejimi esasları içinde serbesttir. Kotanın işlenmemiş altınla sınırlı olması, mücevher ithalatındaki artışın nedenlerinden biridir. Mücevher İhracatçıları Birliği Başkanının Ağustos 2026’da basına yaptığı açıklamaya göre bitmiş takı ithalatı 2024’te yaklaşık 6 milyar dolara ulaşmış ve bunda hariçte işleme rejiminin payı olmuştur.

Kota Sonrası Ödeme, Bildirim ve Teslim Kuralları Değişmez

Kota, ithalatın miktarına konulan bir üst sınırdır; ithalatın kendi kurallarını değiştirmez. Aracı kuruluş, kota kapsamında yaptığı her ithalat için Yönetmelik m.12/A-1 uyarınca gümrük beyannamesinin kapanış tarihinden en az bir iş günü önce Borsaya ödeme şekli ve amaç bildiriminde bulunur, aracılık edilen kişinin bilgilerini bildirimde ve beyannamede gösterir, ithal ettiği altını Karar m.7/2-b uyarınca üç iş günü içinde Borsa İstanbul’a teslim eder. Peşin ödemede belgeler kapanıştan önce, mal mukabili ödemede kapanışı izleyen 60 gün içinde Borsaya sunulur.

Tebliğ 2008-32/34 m.6/6’ya göre işlenmemiş kıymetli madenler yalnızca peşin, mal mukabili ve bedelsiz ödeme şekilleriyle ithal edilebilir; bedelsiz ithalat ise Yönetmelik m.12/A-7’deki üç hâlle sınırlıdır. Kotanın hangi işlemlerden düşeceği de bu ödeme şekilleriyle bağlantılıdır: peşin ve mal mukabili ithalat kotadan düşer; dâhilde işleme ve sermaye amaçlı bedelsiz ithalat kota dışıdır; ihracat bedelinden mahsup amaçlı bedelsiz ithalat ise Ocak 2026 duyurusundaki ek kota kurallarına tabidir.

Kota Kurallarına Aykırılığın Sonuçları

Kota kurallarına aykırılık, niteliğine göre üç farklı sonuç doğurabilir. İlk grup, Borsa İstanbul düzeyindeki sonuçlardır. Kotası olmayan ya da kotasını doldurmuş bir aracı kuruluşun ithalat bildirimi Borsa tarafından onaylanmaz; Ticaret Bakanlığı Tek Pencere Sistemi üzerinden onay verilmediği için gümrük işlemi tamamlanamaz. Bildirim ile gümrük beyannamesi arasında uyumsuzluk bulunursa Yönetmelik m.12/A-3 uyarınca ithal edilen altın mahrece iade edilmek üzere aracı kuruluşa teslim edilir ve durum Bakanlığa bildirilir. Ek kota başvurusunda, beyannamenin başka bir mahsupta kullanılmadığına ilişkin beyanın gerçeğe aykırı çıkması hâlinde Yönetmelik m.21/9 uyarınca gerçeğe aykırı beyanda bulunan aracı kuruluş ve kişiler hakkında 1567 sayılı Kanun uyarınca işlem başlatılır.

İkinci grup, Bakanlık düzeyindeki idari yaptırımlardır. Yönetmelik m.21/3 Bakanlığa, mevzuata aykırı işlem ve hâllerin tespiti durumunda aykırılığın mahiyet ve önemine göre aracı kuruluşun faaliyetlerini sürekli ya da altı aya kadar geçici olarak durdurma yetkisi verir; aynı yıl içinde ikinci kez geçici durdurma faaliyet izninin iptaline yol açar (m.21/5). Borsa da m.21/8 uyarınca gerekli gördüğü takdirde aracı kuruluşun Borsa faaliyetlerini tedbiren bir ay süreyle durdurabilir ve Bakanlığın uygun görüşüyle bu süreyi birer aylık dönemler hâlinde uzatabilir.

Üçüncü grup, 1567 sayılı Kanun kapsamındaki idari para cezalarıdır. 32 Sayılı Karar m.1/2, Karara ve Karar uyarınca yayımlanan yönetmelik, tebliğ ve genelgelere muhalefeti 1567 sayılı Kanuna muhalefet sayar. Kanun m.3/1, Cumhurbaşkanının genel ve düzenleyici işlemlerindeki yükümlülüklere aykırı hareket edenlere, kanun metninde üç bin TL’den yirmi beş bin TL’ye kadar gösterilen ve Kabahatler Kanunu m.17/7 uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında artırılan idari para cezası öngörür. Kotayı aşmak amacıyla ithalatın gerçekte olmayan bir dâhilde işleme, sermaye veya ihracat mahsubu görünümüne sokulması ise m.3/4’teki muvazaalı işlem kabahatine girebilir; bu hâlde ceza, kaçırılan kıymetin rayiç bedeli kadardır. Fiil gümrükten kaçırma boyutuna ulaşırsa 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m.3 uygulanır ve idari para cezası yerine suç hükümleri devreye girer.

İdari para cezasının bir tüzel kişi yararına işlenen kabahatte tüzel kişiye de aynı miktarda verildiği, kabahatin konusunu yabancı paranın oluşturması hâlinde fiil tarihindeki Merkez Bankası döviz satış kurunun esas alındığı ve tekerrürde cezanın iki kat uygulandığı unutulmamalıdır. Cezaya karar verme yetkisi Cumhuriyet savcısındadır. Kaçakçılık suçunun unsurları ve etkin pişmanlık için 5607 sayılı Kanun kapsamında kaçakçılık suçu rehberimize, altın kaçakçılığından elde edilen gelirin aklanması için kara para aklama suçu yazımıza bakılabilir.

Kota Kararlarına Karşı Yargı Yolu

Kota tahsisi, kota miktarının değiştirilmesi, rezerv talebinin reddi veya ek kota başvurusunun onaylanmaması, Bakanlığın ya da Bakanlık adına hareket eden Borsa İstanbul’un tek taraflı iradesiyle kişilerin hukuki durumunu etkileyen idari işlemlerdir. Bu işlemlere karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 uyarınca yazılı bildirimden itibaren altmış gün içinde iptal davası açılabilir; işlem yazılı olarak bildirilmemişse öğrenme tarihi esas alınır. Dava açmadan önce İYUK m.11 uyarınca üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan makama başvurularak işlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi istenebilir; bu başvuru dava süresini durdurur.

Görevli mahkeme, işlemin niteliğine göre değişir. Belirli bir aracı kuruluşa yapılan kota tahsisi veya talebin reddi bireysel işlemdir ve Bakanlığın merkezinin bulunduğu Ankara’daki idare mahkemesinde dava konusu edilir. Kota kurallarını ülke çapında belirleyen Bakanlık yazısı ise düzenleyici işlem niteliğindedir ve 2575 sayılı Danıştay Kanunu m.24 uyarınca bakanlıkların düzenleyici işlemlerine karşı açılacak iptal davalarında ilk derece mahkemesi Danıştay’dır. Uygulamada bireysel işleme karşı açılan davada dayanak düzenleyici işlemin de birlikte dava konusu edilmesi, İYUK m.7/4 uyarınca mümkündür ve bu hâlde dava Danıştay’da görülür. Görev ayrımı için idari yargıda görevli mahkeme yazımıza bakılabilir.

Kota kararlarında yürütmenin durdurulması talebi özel önem taşır; çünkü aylık kota, dava sonuçlanana kadar defalarca yenilenir ve ithalat yapılamayan aylar geri gelmez. İYUK m.27/2, idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda yürütmenin durdurulmasına karar verilebileceğini düzenler. Kotanın gerekçesi cari açıkla mücadele olduğundan kamu yararı ile aracı kuruluşun teşebbüs özgürlüğü arasındaki denge, davanın esasını belirler. Yürütmenin durdurulmasının şartları için idari işlem iptal davası ve yürütmeyi durdurma rehberimiz, karara itiraz için yürütmenin durdurulması kararına itiraz dilekçesi örneğimiz incelenebilir.

Danıştay 13. Dairesinin 26 Aralık 2022 tarihli E.2019/3051, K.2022/4968 ve E.2019/3052, K.2022/4966 sayılı kararları, aracı kuruluşların faaliyet izinlerine ilişkin Bakanlık işlemlerinin yargı denetiminde sonuç doğurabildiğini göstermektedir; Borsa İstanbul’un rezerv duyurusu, bu kararlar kapsamında faaliyet izinleri geri verilen aracı kuruluşlara rezervden pay ayrıldığını açıkça belirtir. Kota gibi miktar sınırlamalarında yargı yolunun nasıl işlediğine ilişkin bir başka örnek için Şeker Dairesi kararlarına karşı yargı yolları yazımıza bakılabilir. 1567 sayılı Kanun kapsamındaki idari para cezalarında ise başvuru mercii idari yargı değil sulh ceza hâkimliğidir; süre ve usul idari para cezasına itiraz rehberimizde anlatılmıştır.

Kotanın Sektöre Etkisi ve Tartışmalar

Kota, cari açık hedefine ulaşmakla birlikte kuyum ve mücevher sektöründe ciddi eleştirilere konu olmuştur. Bakanlık, açıklamasında sektörle yapılan toplantılar sonucunda kota tahsisatları arasında aktarımlar yapıldığını, hammaddeye erişimin arttığını ve fiyat marjlarının azaldığını belirtmiştir. Sektör temsilcileri ise farklı bir tablo çizmektedir. Ağustos 2026’da yayımlanan bir habere göre Borsa İstanbul verilerine dayanan hesapla 2026’nın ilk yedi ayında altın ithalatı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 33,2 azalarak 48 tonun biraz üzerine gerilemiş; mücevher ihracatı ise 3,70 milyar dolarla yüzde 27 düşmüştür. Mücevher İhracatçıları Birliği, kota nedeniyle üretim ve istihdamın ağır darbe aldığını ve Kuyumcukent bölgesindeki büyük firmaların personel sayılarını yüzde 40–50 azalttığını açıklamıştır.

Bir başka tartışma, kotanın dağıtım ölçütüne ilişkindir. Geçmiş ithalat hacmine dayalı dağıtım, kota öncesinde büyük ithalatçı olan kuruluşları koruduğu, yeni girişimleri ise 25 kilogramlık rezerv dilimiyle sınırladığı için rekabet açısından eleştirilmektedir. Bakanlığın bankalar ve kuyum işletmeleri lehine yaptığı yeniden dağılım, bu eleştirilere kısmen cevap olsa da aracı kuruluşların payı yüzde 33’e inmiştir. Sektör, kotanın kaldırılmasını istemekte; Bakanlık ise cari dengeye olumlu katkısı nedeniyle uygulamayı sürdürmektedir. Bu tartışmanın hukuki boyutu, Anayasa Mahkemesinin 1567 sayılı Kanun m.1’e ilişkin kararında ifade ettiği gibi, teşebbüs özgürlüğünü sınırlayan tedbirlerin kanuni çerçevesinin yeterliliği sorusunda düğümlenmektedir.

Kuyumcu ve İhracatçı İçin Pratik Yol Haritası

Aracı kuruluş olmayan bir işletmenin kota ortamında altına erişim planı, hangi kanalın kendi durumuna uyduğunu belirlemekle başlar. Yalnızca yurt içine üretim yapan yetkili kuyum işletmesi için ana kanal, kamu bankalarına tahsis edilen kota üzerinden yapılan alımdır; bunun için Kuyum Ticareti Hakkında Yönetmelik kapsamında Ticaret Bakanlığı yetki belgesine sahip olmak gerekir. İhracat yapan mücevherci için iki kanal vardır: görevli bankalara ihracat beyannamesiyle başvurarak ayın ilk 10 iş günü içinde talep bildirmek ya da bir aracı kuruluş üzerinden Ocak 2026 duyurusundaki ek kotadan yararlanmak. Bu iki kanal aynı beyanname için birlikte kullanılamaz.

Sürekli üretim ve ihracat yapan işletmeler için dâhilde işleme izni, kota dışında kalan en geniş kapıdır; ancak standart altında işlem başına 40 kilogram sınırı ve ihracat taahhüdünün süresinde kapatılması şarttır. Ortaklık yapısı birbirine bağlı şirketler tek kota alacağından, grup şirketleri arasında ayrı kota beklentisiyle yeni şirket kurmak sonuç vermez. Her kanalda müşterinin kimliğinin tespiti ve işlemin kaydı altın ve kıymetli maden alımında MASAK yükümlülüklerine tabidir; kuyumculukta KDV ve belge düzeni için kuyumculuk ve değerli maden ticaretinde KDV rehberimize bakılabilir.

Kota kurallarının sık değişmesi, her ithalattan önce Borsa İstanbul’un güncel duyurusunun ve Bakanlık tahsisinin kontrol edilmesini zorunlu kılar. Bir ithalatın kotaya uygun olup olmadığı, hangi kanaldan yürütüleceği ya da reddedilen bir talebe karşı dava açılıp açılmayacağı konusunda değerlendirme için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz. Ticaret hukukunun diğer başlıkları için Ticaret Hukuku Rehberi sayfası incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Altın ithalat kotası nedir, ne zaman başladı?

İşlenmemiş altın ithalatına Hazine ve Maliye Bakanlığınca konulan aylık miktar sınırıdır. Uygulamaya 7 Ağustos 2023’te geçilmiş, aylık kota işlenmemiş altın ithalatının uzun dönem aylık ortalaması olan 8 tonun 1,5 katı alınarak 12 ton belirlenmiştir. Kota, aracı kuruluşların peşin ve mal mukabili ithalatına uygulanır.

Kotanın kanuni dayanağı nedir?

1567 sayılı Kanun m.1’e dayanan 32 Sayılı Karar m.7/7-b ve d, Tebliğ 2008-32/34 m.6/11 ve Kıymetli Madenler Aracı Kuruluşları Yönetmeliği m.24/1, Bakanlığa işlenmemiş kıymetli maden ithalatını süre, miktar, kişi ve işlem bazında kısıtlama yetkisi verir. Kota kuralları Bakanlık yazıları ve Borsa İstanbul duyurularıyla uygulanır.

Kota hâlâ uygulanıyor mu?

Evet. Borsa İstanbul’un 2 Ocak 2026 tarihli duyurusu kota kurallarının yenilendiğini göstermektedir ve Ağustos 2026’da yayımlanan sektör haberleri kotanın sürdüğünü teyit etmektedir. Güncel tahsisler Borsa İstanbul Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası Direktörlüğünden öğrenilir.

Kota kimlere dağıtılıyor?

Bakanlığın Mayıs 2024 açıklamasına göre 12 tonluk kotanın yaklaşık yüzde 25’i mücevher ihracatçılarına satış için bankalara, yüzde 38’i yetkili kuyum işletmelerine satış için iki kamu bankasına, yüzde 33’ü 2022–2023’te ithalat yapmış aracı kuruluşlara ve yüzde 4’ü yeni aracı kuruluşlar için rezerv olarak ayrılmıştır. Ocak 2026 duyurusuyla kota miktarlarında yeniden değişiklik yapılmıştır.

Kuyumcu olarak kota kapsamında altın ithal edebilir miyim?

Kendi adınıza hayır; işlenmemiş altını yalnızca aracı kuruluşlar ithal edebilir. Yetkili kuyum işletmesi iseniz kamu bankalarına tahsis edilen kota üzerinden altın satın alabilir, ihracatçı iseniz görevli bankalara ihracat beyannamesiyle başvurabilir ya da bir aracı kuruluş üzerinden ek kotadan yararlanabilirsiniz.

Hangi ithalat işlemleri kota dışındadır?

Dâhilde İşleme Rejimi Kararı kapsamındaki ithalat, Türkiye’de yerleşik bir tüzel kişinin sermayesine eklenmek üzere yapılan ithalat ve bankaların yurt dışındaki altınlarının yurda getirilmesi kota dışındadır. İşlenmiş altın ve mücevher ithalatı ise zaten kotanın konusu değildir.

Yeni kurulan aracı kuruluş kota alabilir mi?

Rezerv kotadan yararlanabilir. Ocak 2026 duyurusuna göre Borsa üyeliği 31 Aralık 2025’ten sonra gerçekleşen aracı kuruluşlar için 295 kg rezerv ayrılmış, üye başına en fazla 25 kg tahsis öngörülmüştür. Talepler her ayın ilk beş iş günü içinde KASA uygulamasındaki ELTAS üzerinden iletilir.

Mücevher ihracatı karşılığı ek kota nasıl kullanılır?

Aracı kuruluş, 7113.19.00.00.11 ve 7113.19.00.00.12 GTİP’li ürünlerin ihracat bedelinden mahsup edilmek üzere standart altın ithal etmek için gümrük beyannamesinin kapanışından en az bir iş günü önce ihracat beyannamesiyle Borsaya başvurur. İhracatçı başına aylık 25 kg, aracı kuruluş başına aylık 50 kg sınırı vardır; başvurular zaman önceliğine göre kabul edilir.

Ortaklık yapısı ilişkili şirketlere ayrı kota verilir mi?

Hayır. Borsa İstanbul duyurularına göre ortaklık yapısı ilişkili aracı kuruluşlara tek bir ortak kota verilmeye devam edilmektedir. Grup içinde yeni şirket kurmak ayrı kota sağlamaz.

Kotamı aşarak ithalat yaparsam ne olur?

Kota üstü ithalat bildirimi Borsa tarafından onaylanmaz ve gümrük işlemi tamamlanamaz. Bildirim ile beyanname uyumsuzsa altın mahrece iade edilir. Kotayı aşmak için gerçekte olmayan bir dâhilde işleme, sermaye veya ihracat mahsubu görünümü oluşturulmuşsa 1567 sayılı Kanun m.3/4 uyarınca kaçırılan kıymetin rayiç bedeli kadar idari para cezası, Yönetmelik m.21/3 uyarınca faaliyet durdurma ve gümrükten kaçırma hâlinde 5607 sayılı Kanun m.3 gündeme gelir.

Kota tahsisine veya reddedilen talebe karşı dava açabilir miyim?

Evet. Kota tahsisi ve talebin reddi idari işlemdir; İYUK m.7 uyarınca tebliğ veya öğrenmeden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılabilir. Bireysel işlem için Ankara idare mahkemesi, kota kurallarını belirleyen düzenleyici işlem için Danıştay görevlidir. Aylık kotanın geri gelmemesi nedeniyle İYUK m.27 kapsamında yürütmenin durdurulması talebi önem taşır.

Anayasa Mahkemesi kararı kotayı etkiler mi?

Anayasa Mahkemesi 17 Haziran 2025 tarihli kararıyla 1567 sayılı Kanun m.1’in eski hâlini yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine aykırı bularak iptal etmiş, iptal hükmünün Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir. Madde karar yayımlanmadan önce 7555 sayılı Kanunla yeniden düzenlendiğinden kota uygulaması sürmektedir; ancak karar, sınırlayıcı tedbirlerin kanuni çerçevesine ilişkin davalarda önemli bir dayanak oluşturur. Somut dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.