21 Eylül 2026

Serbest Bölgede Kuyum Üretimi ve Altın Ticareti: 3218 Sayılı Kanun, Kazanç ve Ücret İstisnası (2026 Değişikliği), KDV İhracat İstisnası, Türkiye’ye Satış, Envanter ve Dava Dilekçesi

Serbest bölgeler, kuyum ve mücevher üretimi ile değerli taş ve kıymetli maden ticareti için gümrük, vergi ve kambiyo bakımından özel bir hukuki alan sunar. 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun 6. maddesine göre serbest bölgeler, Türkiye Gümrük Bölgesinin parçaları olmakla birlikte ithalat vergileri, ticaret politikası önlemleri ve kambiyo mevzuatının uygulanması bakımından Türkiye Gümrük Bölgesi dışında kabul edilen yerlerdir ve bu bölgelerde gümrük ve kambiyo mükellefiyetine dair mevzuat hükümleri uygulanmaz. Gümrük Kanununun 152 ila 162. maddeleri aynı yaklaşımı benimser: her türlü eşya bölgeye konulabilir, eşyanın bölgede kalma süresi sınırsızdır, izin gerekmeksizin mutat elleçleme yapılabilir ve bölgede faaliyette bulunanlar eşyayı bulunduğu yere konulmasından sonra kırk sekiz saat içinde envanter kayıtlarına geçirmek zorundadır. Kanunun 8. maddesine göre serbest bölge ile Türkiye’nin diğer yerleri arasındaki ticaret dış ticaret rejimine tabidir; bölgeden Türkiye’ye altın veya mücevher çıkarılması ithalat hükümlerine tabi olur. Vergi bakımından geçici 3. madde, Avrupa Birliğine tam üyeliğin gerçekleştiği yılın sonuna kadar serbest bölgelerde üretim faaliyetinde bulunan mükelleflerin bu bölgelerde imal ettikleri ürünlerin satışından elde ettikleri kazançları gelir veya kurumlar vergisinden istisna eder; üretilen ürünlerin FOB bedelinin en az yüzde seksen beşini ihraç eden mükelleflerin personel ücretlerine ilişkin gelir vergisi terkin edilir ve bu şartın kapsamı 17.04.2026 tarihli değişiklikle yurt dışına, serbest bölge içine veya diğer serbest bölgelere yapılan satışları içerecek şekilde genişletilmiştir. KDV Kanununun 12. maddesi uyarınca serbest bölgedeki alıcıya yapılan ve bölgeye ulaşan teslimler ihracat istisnası kapsamındadır. Bu rehber, serbest bölgede kuyum faaliyetinin hukuki çerçevesini, vergi avantajlarını, Türkiye ile ticaretin kurallarını ve uyuşmazlık alanlarını doğrulanmış mevzuat hükümleriyle anlatır.

Serbest bölgede kuyum üretimi veya kıymetli maden ve taş ticareti mi yapıyorsunuz ya da kazanç istisnası, KDV veya Türkiye’ye satış işlemleri nedeniyle bir vergi veya gümrük uyuşmazlığı mı yaşıyorsunuz?

Serbest bölge faaliyet ruhsatı ve üretim faaliyetinin kurgulanması, kazanç ve ücret istisnalarının şartları, serbest bölgeye teslimlerde KDV ihracat istisnası, bölgeden Türkiye’ye satışta ithalat ve kıymetli maden kuralları, envanter ve gümrük denetimi ile tarhiyat ve gümrük uyuşmazlıklarında Hukukçular Evi uzman kadrosuyla yanınızdayız. Telefon: 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp
Kısa cevap: Serbest bölge, gümrük, ithalat vergileri ve kambiyo bakımından Türkiye dışında sayılır (3218 s.K. m.6; GK m.152). Bölgede imal edilen mücevherin satış kazancı gelir veya kurumlar vergisinden istisnadır (geçici m.3/2-a). Türkiye’den bölgedeki alıcıya yapılan teslim KDV bakımından ihracattır (KDVK m.12). Bölgeden Türkiye’ye satış ise ithalattır (3218 m.8) ve kıymetli maden ithalat kuralları ile binde 9 ücret uygulanır (m.7). Ayrıntı için 0554 648 37 15.

Serbest Bölge Hukuken Nedir?

3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun 1. maddesine göre Kanunun amacı; ihracata yönelik yatırım ve üretimi teşvik etmek, doğrudan yabancı yatırımları ve teknoloji girişini hızlandırmak ve işletmeleri ihracata yönlendirmektir. Kanunun 6. maddesi serbest bölgeleri, Türkiye Gümrük Bölgesinin parçaları olmakla beraber; yer ve sınırları Cumhurbaşkanınca belirlenmiş, serbest dolaşımda olmayan eşyanın herhangi bir gümrük rejimine tabi tutulmaksızın ve serbest dolaşıma sokulmaksızın, gümrük mevzuatında öngörülen hâller dışında kullanılmamak ya da tüketilmemek kaydıyla konulduğu, ithalat vergileri ile ticaret politikası önlemlerinin ve kambiyo mevzuatının uygulanması bakımından Türkiye Gümrük Bölgesi dışında olduğu kabul edilen ve serbest dolaşımdaki eşyanın bir serbest bölgeye konulması nedeniyle normal olarak eşyanın ihracına bağlı olanaklardan yararlandığı yerler olarak tanımlar. Aynı madde, bu bölgelerde gümrük ve kambiyo mükellefiyetine dair mevzuat hükümlerinin uygulanmayacağını belirtir. Mücevher ihracatında A.TR, EUR.1 ve menşe şahadetnamesi, dahilde işleme girdisinde A.TR sınırı ve sonradan kontrol için kuyum ihracatında menşe rehberimize bakılabilir.

Gümrük Kanununun 152. maddesi de serbest bölgeleri benzer biçimde tanımlar ve bölgeyi ithalat vergileri ile ticaret politikası önlemlerinin uygulanması bakımından Türkiye Gümrük Bölgesi dışında sayar. Kuyum sektörü açısından bu, yurt dışından getirilen altının, gümüşün, değerli taşların ve yarı mamullerin bölgeye ithalat vergisi ödenmeden konulabilmesi, bölgede işlenerek mücevhere dönüştürülebilmesi ve yeniden yurt dışına gönderilebilmesi anlamına gelir. Kıymetli madenlerin Türkiye’ye ithalatına ilişkin kısıtlamalar ve vergiler, eşya bölgede kaldığı sürece devreye girmez; bu kurallar altın ithalatı ve 32 sayılı Karar ve altın ithalat kotası rehberlerimizde anlatılmıştır.

Serbest bölgenin temel nitelikleri

KonuKuralDayanak
Gümrük ve kambiyo bakımından statüTürkiye Gümrük Bölgesi dışında kabul edilir3218 s.K. m.6; GK m.152
Gümrük ve kambiyo mükellefiyetiBölgede uygulanmaz3218 s.K. m.6
Konulabilecek eşyaSerbest dolaşımda olan veya olmayan her türlü eşyaGK m.154
Kalma süresiSınırsızGK m.156
Türkiye ile ticaretDış ticaret rejimine tabi3218 s.K. m.8
ÖdemelerDövizle; Cumhurbaşkanı TL’ye karar verebilir3218 s.K. m.9

Faaliyet Ruhsatı ve Faaliyet Alanı

3218 sayılı Kanunun 5. maddesine göre yerli veya yabancı gerçek veya tüzel kişiler, ruhsat almak kaydıyla serbest bölgelerde faaliyette bulunabilir; serbest bölgelerde faaliyette bulunan yatırımcı kullanıcılara Hazinenin özel mülkiyetindeki arazi, arsa ve binalar kiralanabilir veya bunlar üzerinde kırk dokuz yıla kadar irtifak hakkı tesis edilebilir. m.4’e göre serbest bölgelerde, uygun görülecek her türlü sınai, ticari ve hizmetle ilgili faaliyet yapılabilir; üretici işletmelerin talepleri hariç olmak üzere fiyat, kalite ve standartlarla ilgili olarak kamu kurum ve kuruluşlarına kanunlarla ve diğer mevzuatla verilen yetkiler serbest bölgelerde uygulanmaz.

Kuyum işletmesi açısından ruhsatın türü, vergi sonuçlarını doğrudan belirler: üretim faaliyeti için alınmış bir ruhsat ile ticaret veya depolama faaliyeti için alınmış bir ruhsat, kazanç istisnasından yararlanma bakımından farklı sonuçlar doğurur. Ruhsatta tanımlanan faaliyet ile fiilen yürütülen faaliyetin uyumlu olması, vergi incelemelerinde ilk sorgulanan husustur. Kıymetli madenlerde fiyat ve kalite mevzuatının serbest bölgede kural olarak uygulanmaması ise bölgeden Türkiye’ye çıkarılan ürünlerin, Türkiye’deki ayar ve standart kurallarına tabi olmasına engel değildir; ürün serbest dolaşıma girdiği anda Türkiye mevzuatı uygulanır.

Ruhsat türü ve sonuç

FaaliyetKazanç istisnasıNot
Üretim (döküm, zincir, montür, taş mıhlama)Bölgede imal edilen ürünlerin satış kazancı istisnaGeçici m.3/2-a
Hizmet (bakım, onarım, montaj, test, depolama vb.)Alıcı yurt dışında yerleşik ve mal Türkiye’ye girmeden yurt dışına gidiyorsa istisnaGeçici m.3/2-a
Alım satımMaddedeki istisna kapsamı dışındaGenel hükümler

Gümrük Kanunu Açısından İşleyiş: Elleçleme, İşleme, Envanter

Gümrük Kanununun 155. maddesine göre, belirli istisnalar dışında serbest bölgeye giren eşyanın gümrük idarelerine sunulmasına ve beyanname verilmesine gerek yoktur; ancak doğrudan Türkiye Gümrük Bölgesi dışından gelen veya bölgeye ihracat kaydıyla konulan eşyanın gümrüğe sunulması ve gerekli gümrük işlemine tabi tutulması şarttır. Gümrük idareleri, ilgilinin talebi üzerine bölgeye konulmuş eşyanın gümrük statüsünü onaylayan bir belge verebilir; m.162’ye göre bu belge, eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine getirilmesinde veya bir rejime tabi tutulmasında gümrük statüsünün kanıtıdır. m.157’ye göre bölgeye konulmuş serbest dolaşımda olmayan eşya; şartları gerçekleştiğinde serbest dolaşıma girebilir, izin gerekmeksizin mutat elleçleme işlemlerine tabi tutulabilir, dahilde işleme, gümrük kontrolü altında işleme veya geçici ithalat rejimine tabi tutulabilir, gümrüğe terk veya imha edilebilir. m.158 ise bu hâller dışında serbest dolaşımda olmayan eşyanın bölgede tüketilemeyeceğini veya kullanılamayacağını düzenler.

Kuyum işletmeleri için en kritik yükümlülük envanterdir. Gümrük Kanununun 159. maddesine göre serbest bölgelerde depolama, işçilik, işleme veya alım satım faaliyetinde bulunan kişiler gümrük idarelerince kabul edilen forma uygun envanter kayıtları tutar; eşya, kişiye ait yere konulmasından sonra kırk sekiz saat içinde envanter kayıtlarına geçirilir ve kayıtlar gümrük idarelerine eşyayı teşhis ve eşya hareketlerini izleme olanağı verecek şekilde tutulur. Altın gibi fire ve dönüşüm içeren bir üretim sürecinde bu, giren has altın ile çıkan ürün ve fire arasındaki dengenin envanterde izlenebilir olması anlamına gelir. Gümrük idareleri m.153 uyarınca bölgeye giren, bölgede kalan veya çıkan eşyayı muayene edebilir.

Gümrük Kanunu kapsamında yükümlülükler

YükümlülükKuralDayanak
Gümrük gözetimi ve muayeneGiriş, kalış ve çıkışta muayene edilebilirGK m.153
BeyanKural olarak gerekmez; yurt dışından gelen eşya ve ihracat kaydıyla konulan eşya hariçGK m.155
Mutat elleçlemeİzin gerekmezGK m.157
İşlemeDahilde işleme veya gümrük kontrolü altında işleme rejimiGK m.157
EnvanterYere konulduktan sonra 48 saat içinde kayıtGK m.159
Statü belgesiGümrük statüsünün kanıtıGK m.155, 162
Serbest bölgedeki kuyum üretiminde envanteri ayar bazında ve has altın karşılığıyla tutun; giren altın, üretilen mücevher, fire, talaş ve rafinaja gönderilen hurda ayrı kalemler olarak izlenmelidir. Gümrük idaresinin muayenesinde envanter ile fiziki stok arasında açıklanamayan fark, en sık karşılaşılan sorundur.

Vergi Avantajları: Kazanç, Ücret, Damga Vergisi

3218 sayılı Kanunun geçici 3. maddesinin ikinci fıkrası, Avrupa Birliğine tam üyeliğin gerçekleştiği tarihi içeren yılın vergilendirme döneminin sonuna kadar uygulanacak üç temel avantaj öngörür. (a) bendine göre serbest bölgelerde üretim faaliyetinde bulunan mükelleflerin bu bölgelerde imal ettikleri ürünlerin satışından elde ettikleri kazançlar ile belirli hizmet alanlarında faaliyette bulunan ve hizmetin tamamını Türkiye’de yerleşmiş olmayan kişilere veren hizmet işletmelerinin, hizmete konu malların Türkiye’ye girişi olmaksızın yabancı bir ülkeye gönderilmesi şartıyla bu hizmetlerden elde ettikleri kazançlar gelir veya kurumlar vergisinden müstesnadır; bu istisnanın Gelir Vergisi Kanunu m.94/1-6-b ile Kurumlar Vergisi Kanunu m.15 ve 30 uyarınca yapılacak tevkifata etkisi yoktur. Hizmet alanları maddede bakım, onarım, montaj, demontaj, elleçleme, ayrıştırma, ambalajlama, etiketleme, test etme ve depolama olarak sayılmıştır.

(b) bendine göre bu bölgelerde üretilen ürünlerin FOB bedelinin en az yüzde seksen beşini ihraç eden mükelleflerin istihdam ettikleri personele ödedikleri ücretler üzerinden, asgari geçim indirimi uygulandıktan sonra hesaplanan gelir vergisi, verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden indirilmek suretiyle terkin edilir; Cumhurbaşkanı bu oranı yüzde elliye kadar indirmeye ve kanuni seviyesine kadar yükseltmeye yetkilidir ve yıllık satış tutarı bu oranın altında kalan mükelleflerden zamanında tahsil edilmeyen vergiler cezasız olarak, gecikme zammıyla birlikte tahsil edilir. Güncel metne göre bu oranın hesabında yurt dışına yapılan ihracatın yanında serbest bölge içine veya diğer serbest bölgelere yapılan satışlar da dikkate alınır; bu genişleme 17.04.2026 tarihli ve 33227 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle yapılmıştır. (c) bendine göre bu bölgelerde gerçekleştirilen faaliyetlerle ilgili olarak yapılan işlemler ve düzenlenen kâğıtlar damga vergisi ve harçlardan müstesnadır.

Geçici m.3/2 kapsamındaki avantajlar

AvantajŞartBent
Kazanç istisnası (üretim)Bölgede imal edilen ürünlerin satışı(a)
Kazanç istisnası (hizmet)Sayılan hizmetler; alıcı yurt dışında yerleşik; mal Türkiye’ye girmeden yurt dışına(a)
Ücretlerde gelir vergisi terkiniÜretilen ürünlerin FOB bedelinin en az %85’inin yurt dışına, bölge içine veya diğer bölgelere satışı(b)
Damga vergisi ve harç istisnasıBölgedeki faaliyetlerle ilgili işlem ve kâğıtlar(c)
SüreAB tam üyeliğinin gerçekleştiği yılın sonuna kadarFıkra girişi
Kazanç ve ücret istisnaları, faaliyet ruhsatında belirtilen faaliyete ve fiilen yürütülen işe bağlıdır. Ruhsatınız üretim için alınmışsa bölgede gerçekten üretim yapıldığını gösteren kayıtları, ihracat oranına bağlı ücret terkininde ise yurt dışına, bölge içine ve diğer bölgelere yapılan satışların FOB bedellerini dönem bazında izleyen bir tablo tutun; oran tutmazsa terkin edilen vergiler gecikme zammıyla geri istenir.

Kuyumda “Üretim” Nedir? Kazanç İstisnasının Sınırı

Kazanç istisnası, bölgede imal edilen ürünlerin satışından elde edilen kazançlara tanınır; bölgede yalnızca alım satım yapılan veya dışarıda üretilip bölgeye getirilen ürünlerin satışından elde edilen kazançlar bu kapsamda değildir. Kuyum sektöründe üretimin sınırı bu nedenle önemli bir uyuşmazlık alanıdır. Altının eritilmesi, döküm, zincir örme, kalıplama, taş mıhlama, montaj ve cilalama gibi işlemlerin bir bütün hâlinde yeni bir mücevher ortaya çıkarması üretim niteliği taşır; buna karşılık yalnızca ambalajlama, etiketleme veya hazır ürünlerin set hâline getirilmesi üretim sayılmayabilir. Vergi idaresi, üretim ruhsatı bulunan bir işletmenin bölge dışında üretilmiş ürünleri bölgede satarak istisna uygulamasını, istisna şartlarına aykırılık olarak değerlendirir.

Bu nedenle serbest bölgedeki kuyum üreticisinin, üretim süreçlerini gösteren makine ve teçhizat listelerini, işçilik kayıtlarını, has altın girişi ile ürün çıkışını eşleştiren envanter kayıtlarını ve personel çalışma belgelerini düzenli tutması gerekir. Bölgedeki bir şirketle Türkiye’deki ilişkili şirketler arasındaki işlemler ise transfer fiyatlandırması yönünden ayrıca incelenebilir; bu konu kuyumcu örtülü kazanç ve transfer fiyatlandırması rehberimizde anlatılmıştır.

Türkiye’den Serbest Bölgeye Satış: KDV İhracat İstisnası

KDV Kanununun 12. maddesine göre bir teslimin ihracat teslimi sayılabilmesi için teslimin yurt dışındaki bir müşteriye veya serbest bölgedeki alıcıya yapılması ve malın Türkiye Cumhuriyeti gümrük bölgesinden çıkarak bir dış ülkeye veya bir serbest bölgeye vasıl olması gerekir. KDV Genel Uygulama Tebliğine göre serbest bölgedeki alıcı kavramı, ilgili mevzuat çerçevesinde bu bölgelerde faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişi alıcıları ifade eder ve ihracat teslimine ait fatura ile benzeri belgelerin serbest bölgedeki alıcı adına düzenlenmesi gerekir. Buna göre Türkiye’deki bir kuyum üreticisinin serbest bölgedeki bir firmaya sattığı mücevher, KDVK m.11/1-a’daki ihracat istisnasından yararlanır ve bu teslime ilişkin yüklenilen KDV iade konusu yapılabilir.

Taşımacılık bakımından ise farklı bir kural vardır: KDV Genel Uygulama Tebliğine göre serbest bölgeden yurt dışına veya yurt dışından serbest bölgeye yapılan taşımalar KDVK m.14 gereğince KDV’den istisnadır; ancak serbest bölgeden ülke içindeki herhangi bir noktaya veya ülke içinden serbest bölgeye yapılan taşımacılık bu istisna kapsamına girmez. KDVK m.16/1-c uyarınca yurt dışından getirilerek serbest bölgeye konulan malların bu yerlerde teslimi de, mal serbest dolaşıma girmedikçe KDV’den istisnadır. KDV iadesi süreci mücevher ihracatında KDV iadesi rehberimizde anlatılmıştır.

KDV kuralları

İşlemKDVDayanak
Türkiye’den bölgedeki alıcıya teslim (mal bölgeye ulaşır)İhracat istisnasıKDVK m.11/1-a, 12
Yurt dışından bölgeye konulan malın bölgede teslimiSerbest dolaşıma girmedikçe istisnaKDVK m.16/1-c
Bölge ile yurt dışı arası taşımaİstisnaKDVK m.14
Bölge ile yurt içi arası taşımaVergiye tabiKDV Genel Uygulama Tebliği
Bölgeden Türkiye’ye satışİthalat; KDV ve diğer vergiler3218 s.K. m.8

Serbest Bölgeden Türkiye’ye Satış: İthalat ve Binde 9

3218 sayılı Kanunun 8. maddesine göre serbest bölge ile Türkiye’nin diğer yerleri arasında yapılacak ticaret dış ticaret rejimine tabidir; serbest bölge ile diğer ülkeler ve serbest bölgeler arasında ise dış ticaret rejimi uygulanmaz. Bu, bölgede üretilen bir mücevherin veya bölgede depolanan altının Türkiye’deki bir alıcıya satılmasının hukuken ithalat olduğu anlamına gelir: ithalat vergileri, KDV ve kıymetli madenlerin ithalatına ilişkin özel kurallar bu aşamada uygulanır. Gümrük Kanununun 160. maddesine göre serbest bölgeden Türkiye Gümrük Bölgesinin bir başka yerine getirilen eşya, serbest dolaşımda değilse ilgili gümrük hükümlerine tabidir. m.161 uyarınca gümrük yükümlülüğü doğduğunda, eşyanın bölgede kalış süresindeki depolanma ve muhafaza masrafları, fiyattan ayrı gösterilmişse gümrük kıymetine dahil edilmez.

Kanunun 7. maddesi ayrıca bir ücret öngörür: yurt dışından bölgeye getirilen malların CIF değeri üzerinden binde 1 ve bölgeden Türkiye’ye çıkarılan malların FOB değeri üzerinden binde 9 oranında peşin ödenecek ücretler alınır; bakım, onarım ve fason üretim gibi bazı hâller ile 6 Şubat 2004’ten sonra ruhsat alan imalatçı kullanıcıların durumları için madde ayrıntılı istisnalar ve kurallar içerir. Kıymetli madenlerin Türkiye’ye ithalatındaki vergi ve kota kuralları altın ithalatında vergiler ve altın ithalat kotası, gümrük kıymeti ise gümrük kıymeti rehberlerimizde yer almaktadır.

3218 s.K. m.7 kapsamında ücret

İşlemOranEsas
Yurt dışından bölgeye getirilen malBinde 1CIF değeri
Bölgeden Türkiye’ye çıkarılan malBinde 9FOB değeri
Bakım, onarım, fason üretim ve diğer istisnalarMaddedeki özel kurallar3218 s.K. m.7/2

Küçük Tutarlı Gönderiler ve Basitleştirmeler

3218 sayılı Kanunun 8. maddesi, serbest bölge ile Türkiye arasındaki ilişkilerde bazı basitleştirmeler de öngörür. Bedeli 5.000 ABD doları veya karşılığı Türk lirasını geçmeyen Türkiye mahreçli mallar, isteğe bağlı olarak ihracat işlemine tabi tutulmayabilir. Ayrıca serbest bölgelerde faaliyette bulunan işletmelerde yatırım amacıyla kullanılan makine ve ekipmanın bakım onarım ihtiyaçlarının Türkiye’nin diğer yerlerinde karşılanması, bölge faaliyetleri sonucu ortaya çıkan atık ve hurdaların Türkiye’ye çıkarılması ve benzeri durumlarda, vergi mükellefiyetine ilişkin hükümler hariç olmak üzere iş ve işlemlerin basitleştirilmesine ilişkin usul ve esasların ilgili bakanlıklarca belirleneceği düzenlenmiştir. Kuyum üretiminde ortaya çıkan talaş ve hurdanın Türkiye’deki bir rafineriye gönderilmesi bu hükümle ilgilidir; ancak kıymetli maden içeren hurdanın Türkiye’ye çıkarılması, kıymetli maden ithalatına ilişkin kurallar bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

Kambiyo: Döviz ile Ödeme ve Bedelin Yurda Getirilmesi

3218 sayılı Kanunun 6. maddesi bölgede kambiyo mükellefiyetine ilişkin mevzuat hükümlerinin uygulanmayacağını, 9. maddesi ise serbest bölgelerdeki faaliyetlerle ilgili her türlü ödemenin dövizle yapılacağını ve Cumhurbaşkanının ödemelerin Türk lirası olarak yapılmasına da karar verebileceğini düzenler. Bu durum, bölgedeki kuyum işletmesinin yurt dışı ile yaptığı işlemlerde döviz kullanımında esneklik sağlar. Buna karşılık Türkiye’deki bir ihracatçının bölgedeki alıcıya yaptığı satışta, ihracat bedelinin yurda getirilmesine ilişkin kambiyo kurallarının nasıl uygulanacağı ayrıca değerlendirilmelidir; bu kurallar ihracat bedellerinin yurda getirilmesi rehberimizde anlatılmıştır.

Diğer Rejimlerle İlişki

Serbest bölge, kuyum sektöründe kullanılan diğer rejimlerle birlikte düşünülmelidir. Dahilde işleme rejimi, serbest bölge yerine Türkiye’deki bir üretim tesisinde ithal altınla ihracat üretimini sağlar; bu rejim altın ihracatında dahilde işleme rehberimizde anlatılmıştır. Türkiye’deki bir üreticinin bir işlemi serbest bölgede yaptırması hariçte işleme niteliği taşıyabilir; KDV Genel Uygulama Tebliğine göre serbest bölgeye geçici olarak ihraç edilen eşyanın işleme faaliyeti sonucunda elde edilen üründe üçüncü ülke menşeli girdi kullanılmaması ve işlemin tamamen işçilik olması durumunda KDV işçilik faturasındaki kıymet üzerinden tahsil edilir; ayrıntılar hariçte işleme rejimi rehberimizdedir. Değerli taşların bölgede depolanması ve yeniden ihracı renkli değerli taş ithalatı, Türkiye’ye getirilmeden yapılan altın alım satımı transit altın ticareti, altın rafinerisi kurulması ise altın rafinerisi kurmak rehberlerimizde yer almaktadır.

Dava Dilekçesi Örneği: Kazanç İstisnasının Reddi

Aşağıdaki örnek, serbest bölgede üretim ruhsatıyla mücevher üreten bir şirketin, vergi incelemesinde faaliyetinin “üretim değil montaj ve ticaret” olduğu gerekçesiyle kazanç istisnasının reddedilmesi ve kurumlar vergisi ile vergi ziyaı cezası tarh edilmesi üzerine hazırlanmıştır. Olay ve talepler somut dosyaya göre uyarlanmalıdır.

İSTANBUL NÖBETÇİ VERGİ MAHKEMESİNE

DAVACI: … Mücevher Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, … Serbest Bölgesi, adres: …, vergi no: …

VEKİLİ: Av. Ad Soyad, adres

DAVALI: … Vergi Dairesi Müdürlüğü

DAVA KONUSU: 2025 hesap dönemine ilişkin olarak tarh edilen … TL kurumlar vergisi ile kesilen … TL vergi ziyaı cezasının kaldırılması talebidir.

TEBLİĞ TARİHİ: …/…/2026

AÇIKLAMALAR

1. Müvekkil şirket, … Serbest Bölgesinde üretim faaliyeti için verilmiş … sayılı faaliyet ruhsatıyla altın ve pırlantalı mücevher üretmektedir. Şirketin bölgedeki tesisinde döküm makineleri, zincir örme makineleri, lazer kaynak ve taş mıhlama tezgâhları bulunmakta, … kişi üretim personeli çalışmaktadır.

2. Vergi inceleme raporunda, müvekkilin bir kısım ürünlerde yurt dışından yarı mamul hâlde getirilen parçaları birleştirdiği, bu faaliyetin üretim değil montaj olduğu ileri sürülerek, 3218 sayılı Kanunun geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendindeki kazanç istisnası reddedilmiş ve dava konusu tarhiyat yapılmıştır.

3. 3218 sayılı Kanunun geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi, serbest bölgelerde üretim faaliyetinde bulunan mükelleflerin bu bölgelerde imal ettikleri ürünlerin satışından elde ettikleri kazançları gelir veya kurumlar vergisinden istisna eder. Müvekkil, üretim ruhsatına sahiptir ve ürünler bölgedeki tesiste imal edilmektedir.

4. Rapora konu ürünlerde yarı mamul parçalar, bölgedeki tesiste altın dökümü ile üretilen montürlerle birleştirilmekte, lazer kaynakla sabitlenmekte, taşlar mıhlanmakta ve cilalama yapılarak yeni bir mücevher ortaya çıkarılmaktadır. Bu süreç, girdiden farklı tarife pozisyonunda, farklı nitelik ve değerde yeni bir ürün meydana getirir ve basit bir montaj değil imalattır. Raporda, işlemlerin bu bütünlüğü değerlendirilmemiş, üretim hattının yalnızca bir aşaması ayrılarak nitelendirme yapılmıştır.

5. Kaldı ki aynı maddenin (a) bendi, montaj hizmetini dahi belirli şartlarla istisna kapsamında saymaktadır; kanun koyucunun serbest bölgedeki katma değer yaratan işlemleri geniş biçimde teşvik etme iradesi açıktır. Müvekkilin gümrük idaresince kabul edilen envanter kayıtları, bölgeye giren has altın ile üretilen ürünler arasındaki dönüşümü ve üretim sürecini açıkça göstermektedir.

6. İstisnanın haksız olarak reddedildiği anlaşıldığından, bu tarhiyata bağlı olarak kesilen vergi ziyaı cezasının da kaldırılması gerekir.

HUKUKİ SEBEPLER

3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu m.1, 4, 6, geçici m.3; 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.159; 213 sayılı VUK ve ilgili mevzuat.

DELİLLER

Faaliyet ruhsatı, vergi inceleme raporu, makine ve teçhizat listesi, envanter kayıtları, üretim ve personel kayıtları, fotoğraflar, bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.

SONUÇ VE İSTEM

Açıklanan nedenlerle dava konusu kurumlar vergisi ile vergi ziyaı cezasının kaldırılmasına, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.

Tarih, vekil ad soyad, imza

Ekler: Vekâletname, ihbarnameler, inceleme raporu, ruhsat, envanter kayıtları, teknik belgeler

Serbest Bölgede Kuyum İçin Kontrol Listesi

Kurulum ve işleyiş

KonuYapılacak
RuhsatFaaliyetin (üretim, ticaret, hizmet) ruhsatta doğru tanımlanması
Üretim kanıtıMakine, personel ve süreç kayıtları
EnvanterAyar ve has altın bazında, 48 saat içinde kayıt
%85 şartıYurt dışı, bölge içi ve diğer bölgelere satışların takibi
Türkiye’ye satışİthalat rejimi, kıymetli maden kuralları ve binde 9 ücret
Türkiye’den alımFaturanın bölgedeki alıcı adına düzenlenmesi; malın bölgeye ulaşması
İlişkili işlemlerTransfer fiyatlandırması belgeleri

Mücevherin kargo yoluyla ihracı mücevher e-ihracatı, altın ve kuyumdaki bütün gümrük ve vergi uyuşmazlıkları ise altın ve kuyumda gümrük ve vergi davaları rehberlerimizde yer almaktadır. Dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Serbest bölge hukuken yurt dışı mı sayılır?

3218 s.K. m.6 ve GK m.152 uyarınca ithalat vergileri, ticaret politikası önlemleri ve kambiyo mevzuatının uygulanması bakımından Türkiye Gümrük Bölgesi dışında kabul edilir; bölgede gümrük ve kambiyo mükellefiyeti uygulanmaz.

Serbest bölgede kuyum üretiminden elde edilen kazanç vergiden istisna mı?

Evet. 3218 s.K. geçici m.3/2-a uyarınca bölgede üretim faaliyetinde bulunanların bölgede imal ettikleri ürünlerin satış kazancı, AB tam üyeliğinin gerçekleştiği yılın sonuna kadar gelir veya kurumlar vergisinden istisnadır.

Bölgede alıp sattığım mücevherin kazancı da istisna mı?

Hayır. İstisna bölgede imal edilen ürünlerin satış kazancına tanınır; bölge dışında üretilip bölgede satılan ürünlerin ticari kazancı bu kapsamda değildir.

Personel ücretlerinde gelir vergisi avantajı nedir?

Geçici m.3/2-b uyarınca üretilen ürünlerin FOB bedelinin en az yüzde seksen beşini ihraç edenlerin personel ücretlerine ilişkin gelir vergisi terkin edilir; 17.04.2026 tarihli değişiklikle bu orana bölge içine ve diğer serbest bölgelere yapılan satışlar da dahil edilmiştir.

Türkiye’den serbest bölgedeki bir firmaya mücevher satmak KDV’de ihracat mıdır?

Evet. KDVK m.12 uyarınca serbest bölgedeki alıcıya yapılan ve mal bölgeye ulaşan teslimler ihracat istisnası kapsamındadır; fatura bölgedeki alıcı adına düzenlenmelidir.

Serbest bölgeden Türkiye’ye mücevher satmak ne sayılır?

3218 s.K. m.8 uyarınca bölge ile Türkiye arasındaki ticaret dış ticaret rejimine tabidir; bu satış ithalattır ve ithalat vergileri, KDV ve kıymetli maden ithalat kuralları uygulanır.

Bölgeden Türkiye’ye çıkan malda ek ücret var mı?

3218 s.K. m.7/1-b uyarınca bölgeden Türkiye’ye çıkarılan malların FOB değeri üzerinden binde 9, yurt dışından bölgeye getirilen malların CIF değeri üzerinden binde 1 ücret alınır; maddede bazı istisnalar vardır.

Altın serbest bölgede ne kadar kalabilir?

GK m.156 uyarınca eşyanın serbest bölgelerde kalabileceği süre sınırsızdır.

Serbest bölgede envanter nasıl tutulur?

GK m.159 uyarınca gümrükçe kabul edilen forma uygun olarak; eşya yerine konulduktan sonra kırk sekiz saat içinde kayda geçirilir ve kayıtlar eşya hareketlerini izlemeye elverişli olmalıdır.

Serbest bölgede ödemeler hangi parayla yapılır?

3218 s.K. m.9 uyarınca dövizle; Cumhurbaşkanı ödemelerin Türk lirası olarak yapılmasına da karar verebilir.

Serbest bölge ile Türkiye arasındaki taşımada KDV var mı?

KDV Genel Uygulama Tebliğine göre bölge ile yurt dışı arasındaki taşımalar KDVK m.14 uyarınca istisnadır; bölge ile yurt içi arasındaki taşımalar ise vergiye tabidir.

Serbest bölgede damga vergisi ödenir mi?

Geçici m.3/2-c uyarınca bölgede gerçekleştirilen faaliyetlerle ilgili işlemler ve düzenlenen kâğıtlar damga vergisi ve harçlardan müstesnadır.

Küçük tutarlı gönderilerde ihracat beyannamesi gerekir mi?

3218 s.K. m.8 uyarınca bedeli 5.000 ABD dolarını veya karşılığı Türk lirasını geçmeyen Türkiye mahreçli mallar, isteğe bağlı olarak ihracat işlemine tabi tutulmayabilir.

Kazanç istisnam reddedildi. Ne yapabilirim?

Tarhiyata karşı vergi mahkemesinde dava açabilirsiniz; faaliyetin üretim niteliğini makine, personel, süreç ve envanter kayıtlarıyla ispat etmek belirleyicidir. Somut dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.

Bu konuda avukat desteğine mi ihtiyacınız var?

Durumunuzu Hukukçular Evi uzman kadrosuyla değerlendirin; ilk görüşme için 0554 648 37 15 numaralı hattımızdan ulaşabilirsiniz.

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp

Dosyanız için değerlendirme

Süreler kısadır ve usul hataları geri alınamaz. Belgelerinizi birlikte inceleyelim. Telefon: 0554 648 37 15

İletişime Geçin

Bu içerik Vergi Hukuku alanındadır.

Vergi Hukuku Rehberi  ·  Bu alandaki tüm rehberler  ·  Tüm hukuk dalları

Post by Av. Fatma Öztürk