Altın, değerli taş ve mücevher ticareti, uluslararası yaptırım rejimlerinin en yoğun biçimde uygulandığı alanlardan biridir. Türk kuyum işletmeleri çoğu zaman yaptırıma doğrudan muhatap olmadan, bankalar, muhabir bankalar ve Avrupa Birliğindeki alıcılar aracılığıyla bu rejimlerin sonuçlarıyla karşılaşır: bir transferin muhabir bankada durdurulması veya iade edilmesi, hesabın “uyum incelemesi” gerekçesiyle kısıtlanması, AB’deki alıcının malın Rus menşeli altın veya elmas içermediğine dair kanıt istemesi. Avrupa Birliğinin 833/2014 sayılı Tüzüğüne 2022/1269 sayılı Tüzükle eklenen 3o maddesi, 22 Temmuz 2022’den sonra Rusya’dan ihraç edilen Rus menşeli altın ve altın mücevherin doğrudan veya dolaylı ithalatını, satın alınmasını ve devrini yasaklar ve bu yasak, üçüncü bir ülkede işlenmiş ve Rus altını içeren ürünleri de kapsar; Rus menşeli elmaslar ve bunları içeren mücevherler de aşamalı olarak yasak kapsamına alınmıştır. Amerika Birleşik Devletlerinde 22 Aralık 2023 tarihli 14114 sayılı Başkanlık Kararnamesi, Rusya’nın askerî-sanayi tabanıyla bağlantılı önemli işlemlere aracılık eden yabancı finansal kuruluşlara ikincil yaptırım uygulanmasının yolunu açmıştır; bankaların temkinli davranışının arka planında bu risk vardır. Türk hukukunda ABD veya AB’nin tek taraflı yaptırımları kural olarak doğrudan bağlayıcı değildir; BM Güvenlik Konseyi kararlarına dayanan malvarlığı dondurma ise 6415 ve 7262 sayılı Kanunlarla iç hukuka aktarılmıştır. Banka ile müşteri arasındaki uyuşmazlıkta TBK m.20-25’teki genel işlem koşulları denetimi, karşı tarafla sözleşmede ise m.136’daki imkânsızlık ve m.138’deki aşırı ifa güçlüğü hükümleri belirleyicidir. Bu rehber, altın ve mücevher ticaretinde yaptırım riskini, banka transferlerinin durdurulmasına karşı izlenecek yolu ve uyum yapısını doğrulanmış kaynaklarla anlatır.
Altın veya mücevher ticaretinizde bir transfer muhabir bankada durduruldu, iade edildi ya da hesabınız “yaptırım uyumu” gerekçesiyle mi kısıtlandı; AB’deki alıcınız Rus menşeine ilişkin kanıt mı istiyor?
Banka işlemlerinin hukuki dayanağının incelenmesi, hesabın ve paranın serbest bırakılması için ihtar ve dava süreçleri, karşı tarafla sözleşmede yaptırım, imkânsızlık ve uyarlama değerlendirmesi, AB ihracatında menşe ve tedarik zinciri belgelerinin hazırlanması, yaptırım listelerine ilişkin risk değerlendirmesi ve uyum programının kurulması süreçlerinde Hukukçular Evi uzman kadrosuyla yanınızdayız. Telefon: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppKıymetli Maden Ticaretinin Yaptırım Haritası
Altın ve değerli taş ticareti, yüksek değerin küçük hacimde taşınabilmesi ve kolay nakde çevrilebilmesi nedeniyle yaptırım rejimlerinin özel olarak hedef aldığı bir alandır. Türk kuyum işletmelerini etkileyen başlıca rejimler; Avrupa Birliğinin Rusya’ya yönelik kısıtlayıcı tedbirleri, Birleşik Krallığın benzer düzenlemeleri, Amerika Birleşik Devletlerinin Rusya ve diğer ülkelere yönelik yaptırımları ile BM Güvenlik Konseyi kararlarıdır. Bu rejimlerin ortak özelliği, yalnızca yaptırım uygulanan ülke veya kişiyle doğrudan yapılan işlemleri değil, üçüncü ülkeler üzerinden yürütülen dolaylı işlemleri ve yaptırımın atlatılmasına hizmet eden işlemleri de hedef almasıdır.
Avrupa Birliğinde 833/2014 sayılı Tüzüğün 3o maddesi, 21 Temmuz 2022 tarihli 2022/1269 sayılı Tüzükle eklenmiştir. Avrupa Komisyonunun açıklamalarına göre yasak; platinle kaplanmış altın, işlenmemiş veya yarı işlenmiş ya da toz hâlindeki altın, altın hurda ve döküntüleri ile altın sikkeleri kapsayan listedeki ürünler ve altın mücevherler için uygulanır ve bu ürünler Rus menşeli olup 22 Temmuz 2022’den sonra Rusya’dan ihraç edilmişse doğrudan veya dolaylı ithalat, satın alma ve devir yasaktır; AB’ye ithal eden, ürünün bu tarihten önce Rusya’dan ihraç edildiğini gümrüğe kanıtlamalıdır. Yasak, üçüncü bir ülkede işlenmiş ve listedeki Rus altınını içeren ürünleri de kapsar. Komisyon ayrıca kıymetli metal mücevherlere ilişkin ithalat yasağının 3i maddesinde, Rus elmaslarına ilişkin aşamalı yasağın 3p maddesinde ve değeri en az 300 avro olan mücevher ve elmasların Rusya’ya ihracat yasağının 3h maddesinde yer aldığını belirtmektedir.
Başlıca yaptırım kuralları (özet)
| Rejim | Kural | Türk kuyumcusu için anlamı |
|---|---|---|
| AB 833/2014 m.3o | Rus menşeli altın ve altın mücevher ithalatı yasak; üçüncü ülkede işlenmiş ürünler dahil | AB’ye ihracatta Rus altını içermediğinin kanıtı |
| AB 833/2014 m.3p | Rus elmasları ve bunları içeren mücevherler aşamalı yasak; izlenebilirlik | Elmaslı mücevherde menşe ve izlenebilirlik belgesi |
| AB 833/2014 m.3i | Kıymetli metal mücevherlerde ithalat yasağı | Rusya kaynaklı ürünlerde risk |
| AB 833/2014 m.3h | Rusya’ya 300 avro ve üzeri mücevher ihracatı yasak | AB kaynaklı ürünlerin Rusya’ya aktarımında risk |
| Birleşik Krallık | Rus altın mücevheri ve Rus altını içeren işlenmiş altın ithalatı yasak | İngiltere’ye ihracatta benzer kanıt |
| ABD EO 14114 | Rusya’nın askerî-sanayi tabanına aracılık eden yabancı bankalara ikincil yaptırım | Bankaların temkinli davranışı |
| BM Güvenlik Konseyi | Malvarlığı dondurma | Türkiye’de 6415 ve 7262 sayılı Kanunlarla uygulanır |
Türk Hukuku Yaptırımlara Nasıl Bakar?
Türkiye’nin hukuk düzeninde ABD, AB veya Birleşik Krallığın tek taraflı yaptırımları kural olarak doğrudan bağlayıcı değildir; bir Türk kuyum işletmesinin bu rejimlerde yasaklanan bir işlemi yapması, yalnızca bu nedenle Türk hukukunda suç veya idari yaptırım doğurmaz. BM Güvenlik Konseyi kararlarına dayanan malvarlığı dondurma tedbirleri ise terörün finansmanının önlenmesine ilişkin 6415 sayılı Kanun ile kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanının önlenmesine ilişkin 7262 sayılı Kanun çerçevesinde iç hukukta uygulanır. Bu iki alan arasındaki fark, Türk işletmesinin kendi yükümlülüklerinin belirlenmesinde temel başlangıç noktasıdır.
Ancak doğrudan bağlayıcılığın bulunmaması, yaptırımların Türk işletmesini etkilemediği anlamına gelmez. Türk bankaları uluslararası para transferlerini muhabir bankalar üzerinden yapar ve bu bankalar ABD veya AB hukukuna tabidir; ABD’nin 14114 sayılı Kararnamesi ise, Rusya’nın askerî-sanayi tabanıyla bağlantılı önemli işlemlere aracılık eden yabancı finansal kuruluşların ABD’deki muhabir hesaplara erişiminin kesilmesine ve varlıklarının bloke edilmesine imkân tanır. Bu risk, bankaları yaptırımlarla bağlantılı olabilecek her işlemde son derece temkinli davranmaya yöneltir. AB’deki alıcılar da AB hukukuna tabi olduğundan, Türk ihracatçıdan menşe ve tedarik zinciri kanıtı ister. Sonuç olarak yaptırımlar, Türk kuyum işletmesine hukuki değil ama ticari ve bankacılık kanalıyla, çoğu zaman çok sert biçimde ulaşır.
Türk hukukunda yaptırımların etkisi
| Kaynak | Türk hukukunda durumu | Pratik etkisi |
|---|---|---|
| ABD ve AB tek taraflı yaptırımları | Kural olarak doğrudan bağlayıcı değil | Bankalar, muhabir bankalar ve yabancı alıcılar üzerinden etki |
| BM Güvenlik Konseyi kararları | 6415 ve 7262 sayılı Kanunlarla uygulanır | Malvarlığı dondurma |
| Bankanın iç uyum politikası | Sözleşme ve genel işlem koşulları | Transfer reddi, hesap kısıtlaması |
| MASAK mevzuatı | Şüpheli işlem bildirimi ve müşterinin tanınması | Bildirim, erteleme ve bloke riski |
İlk 72 Saat: Transfer Durduruldu veya İade Edildi
Bir altın veya mücevher satışının bedeli muhabir bankada durdurulduğunda veya gönderene iade edildiğinde, işletme sahiplerinin ilk refleksi çoğu zaman alıcıdan parayı başka bir bankadan, başka bir para biriminden veya bir aracı şirket üzerinden göndermesini istemektir. Bu refleks, yaptırım bağlamında en tehlikeli adımdır: işlemin yaptırımdan kaçınma amacıyla yeniden yapılandırılması, yaptırımın atlatılması olarak değerlendirilebilir ve hem bankaların hem de yabancı otoritelerin gözünde işletmeyi riskli konuma sokar. Bu nedenle ilk adım, yeni bir ödeme kanalı aramak değil, olayın hukuki niteliğini tespit etmektir.
İlk günlerde yapılması gerekenler şunlardır: bankadan transferin durdurulma veya iade gerekçesini yazılı olarak istemek; muhabir bankanın kimliğini ve talep ettiği bilgileri öğrenmek; alıcının, alıcının ortaklarının ve nihai faydalanıcılarının yaptırım listelerinde yer alıp almadığını kontrol etmek; satılan ürünlerin altın ve taş kaynaklarını gösteren tedarik belgelerini bir araya getirmek; satış sözleşmesindeki yaptırım, mücbir sebep ve ödeme hükümlerini incelemek ve alıcıyla yapılacak yazışmalarda, işlemi yaptırımdan kaçınmaya yönelik görünen önerilerden kaçınmak. Bankaya sunulacak açıklama ve belgeler, sonradan hem banka ile uyuşmazlıkta hem de olası bir MASAK incelemesinde delil olacaktır.
İlk 72 saat
| Adım | Amaç |
|---|---|
| Bankadan yazılı gerekçe ve muhabir banka bilgisi | Durdurmanın hukuki dayanağının tespiti |
| Alıcı, ortakları ve nihai faydalanıcılarının liste kontrolü | Gerçek bir yaptırım bağlantısı olup olmadığı |
| Altın ve taş tedarik belgelerinin toplanması | Menşe ve kaynak kanıtı |
| Sözleşmedeki yaptırım ve mücbir sebep hükümleri | Karşı tarafla hukuki ilişkinin yönetimi |
| Alternatif kanal arayışından kaçınma | Yaptırım atlatma görüntüsünün önlenmesi |
| Bankaya belgeli açıklama | Transferin veya hesabın serbest bırakılması |
Banka ile Müşteri Arasındaki Hukuki İlişki
Türk bankasının bir transferi durdurması, iade etmesi veya hesabı kısıtlaması, banka ile müşteri arasındaki sözleşmeye göre değerlendirilir. Bankaların müşterilerle yaptığı sözleşmeler büyük ölçüde genel işlem koşullarından oluşur. TBK m.20’ye göre genel işlem koşulları, bir sözleşme yapılırken düzenleyenin ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla önceden tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu hükümlerdir. m.21’e göre karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının sözleşmenin kapsamına girmesi, düzenleyenin bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi vermesine, içeriğini öğrenme imkânı sağlamasına ve karşı tarafın bunları kabul etmesine bağlıdır; aksi hâlde yazılmamış sayılır. m.24’e göre düzenleyene tek yanlı olarak karşı taraf aleyhine sözleşme hükmünü değiştirme ya da yeni düzenleme getirme yetkisi veren kayıtlar yazılmamış sayılır; m.25’e göre genel işlem koşullarına dürüstlük kurallarına aykırı olarak karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte hükümler konulamaz.
Bu hükümler, bankanın “kendi uyum politikası uyarınca herhangi bir işlemi gerekçe göstermeksizin durdurabileceği” türünden geniş kayıtlara dayanan uygulamaların denetiminde önemlidir. Bununla birlikte, bankanın gerçek bir yaptırım riski karşısında makul önlemler alması, dürüstlük kuralına aykırı kabul edilmeyebilir; özellikle muhabir bankanın durdurduğu bir transferde Türk bankasının bu durdurmayı aşma imkânı sınırlıdır. Bu nedenle uyuşmazlığın başarısı, müşterinin işlemin yaptırımla bağlantısız olduğunu belgelerle gösterebilmesine ve bankanın aldığı tedbirin ölçülülüğüne bağlıdır. MASAK kaynaklı erteleme ve blokeler ise ayrı bir hukuki rejime tabidir ve MASAK blokesi ile şirket hesabının blokesi rehberlerimizde anlatılmıştır.
Genel işlem koşulları denetimi
| Kural | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Aleyhe koşul açıkça bildirilmemiş ve kabul edilmemiş | Yazılmamış sayılır | TBK m.21 |
| Sözleşmenin niteliğine yabancı koşul | Yazılmamış sayılır | TBK m.21 |
| Tek yanlı değiştirme yetkisi veren kayıt | Yazılmamış sayılır | TBK m.24 |
| Dürüstlük kuralına aykırı aleyhe hüküm | Konulamaz | TBK m.25 |
Karşı Tarafla Sözleşme: Ödeme Yapılamıyorsa Ne Olur?
Yaptırım nedeniyle bedelin ödenememesi, alıcı ile satıcı arasındaki sözleşmenin akıbetini de etkiler. Türk hukukunun uygulandığı sözleşmelerde TBK m.136’ya göre borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa borç sona erer; karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde imkânsızlık sebebiyle borçtan kurtulan borçlu, karşı taraftan almış olduğu edimi sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri vermekle yükümlüdür ve henüz kendisine ifa edilmemiş edimi isteme hakkını kaybeder; borçlu ifanın imkânsızlaştığını alacaklıya gecikmeksizin bildirmez ve zararın artmaması için gerekli önlemleri almazsa bundan doğan zararları gidermekle yükümlüdür. Ancak bir ödemenin belirli bir kanaldan yapılamaması her zaman imkânsızlık sayılmaz; ödeme yaptırım bağlantısı olmayan başka bir hukuka uygun yoldan yapılabiliyorsa, borç devam eder.
TBK m.138 ise aşırı ifa güçlüğünü düzenler: sözleşme yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve mevcut olguları, ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirirse, borçlu hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını, bu mümkün değilse sözleşmeden dönmeyi isteyebilir; madde yabancı para borçlarına da uygulanır. Yaptırımların sözleşmeden sonra ortaya çıkması veya genişlemesi, bu hükmün uygulanma alanına girebilir. Uluslararası satışlarda Viyana Satım Sözleşmesi uygulanıyorsa, borçlunun kontrolü dışındaki engellere ilişkin hükümleri de değerlendirilir. Alacağın tahsili için izlenecek genel yollar yurt dışındaki alıcı bedeli ödemedi rehberimizde anlatılmıştır.
Sözleşme yönetimi
| Durum | Hukuki sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| İfa kusursuz olarak imkânsızlaştı | Borç sona erer; alınan edim iade | TBK m.136 |
| İmkânsızlığın bildirilmemesi | Doğan zarardan sorumluluk | TBK m.136 |
| Olağanüstü durum, aşırı ifa güçlüğü | Uyarlama veya dönme | TBK m.138 |
| Başka hukuka uygun ödeme yolu var | Borç devam eder | Genel hükümler |
| Sözleşmede yaptırım maddesi | Kararlaştırılan sonuç | Sözleşme |
AB’ye Mücevher İhracatı: Rus Altını ve Elması İçermediğinin Kanıtı
Türk kuyum ihracatının önemli bir kısmı Avrupa Birliğine yapılır ve 833/2014 sayılı Tüzüğün 3o maddesi, üçüncü ülkede işlenmiş ürünlerde Rus altını kullanılmasını da yasakladığından, AB’deki alıcılar ve gümrük idareleri Türk ihracatçıdan kullanılan altının kaynağına ilişkin kanıt isteyebilir. Elmaslı mücevherlerde 3p maddesi çerçevesinde izlenebilirlik belgeleri gündeme gelir. Bu durumda Türk ihracatçının elindeki en güçlü araç, kendi tedarik zincirinin belgelenmesidir: altının hangi rafineriden veya hangi borsa üyesinden, hangi tarihte, hangi belgeyle alındığı ve kullanılan elmasların kaynağı.
Bu belgeleme, aynı zamanda menşe ve dolaşım belgeleriyle uyumlu olmalıdır; A.TR veya menşe belgelerinde yer alan bilgilerle tedarik zinciri belgeleri arasında çelişki, sonradan kontrolde ciddi sorun doğurur. Tanınmış rafinerilerden ve uluslararası sorumlu tedarik standartlarına uyan kaynaklardan altın alınması, bu kanıtı kolaylaştırır. Menşe ve dolaşım belgeleri kuyum ihracatında menşe, rafineri ve sorumlu tedarik altın rafinerisi kurmak, elmasın özel rejimi elmas ithalatı ve Kimberley Süreci, renkli taşlarda menşe ise renkli değerli taş ithalatı rehberlerimizde anlatılmıştır.
AB ihracatı için belge dosyası
| Belge | Amaç |
|---|---|
| Altın alış faturaları ve kaynağı (rafineri, borsa üyesi) | Rus menşeli altın kullanılmadığının gösterilmesi |
| Hurda ve eski altın kullanımına ilişkin kayıtlar | Karışık kaynakların açıklanması |
| Elmas ve taş alış belgeleri, sertifikalar | Elmaslarda izlenebilirlik |
| Üretim ve stok kayıtları | Girdiyle ürün arasındaki bağlantı |
| Menşe ve dolaşım belgeleri | Beyanların tutarlılığı |
| Tedarikçi beyanları ve sözleşme taahhütleri | Zincirin önceki halkalarından güvence |
Rusya ve Diğer Riskli Pazarlarla Ticaret
Türk hukuku Türk işletmesinin Rusya ile ticaret yapmasını kural olarak yasaklamaz; ancak bu ticaretin yaptırım bağlamındaki sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir. AB kaynaklı ürünlerin Türkiye üzerinden Rusya’ya aktarılması, AB tedarikçisi bakımından yasak olabilir ve bu tedarikçiyle ilişkiyi, sözleşmedeki yaptırım taahhütlerini ve bankacılık ilişkilerini doğrudan etkiler. Rusya ile yapılan altın ticaretinde bankaların muhabir banka riskleri nedeniyle transferleri reddetmesi yaygındır. Aynı işletmenin hem Rusya hem AB ile çalışması hâlinde, stokların ve belgelerin ayrı tutulması, AB’ye giden ürünlerde Rus altını bulunmadığının ispatını mümkün kılar.
Transit ticaret ve serbest bölge kullanımı da bu değerlendirmenin parçasıdır. Türkiye’ye getirilmeden yapılan altın alım satımı transit altın ticareti, serbest bölgede kuyum faaliyeti ise serbest bölgede kuyum rehberlerimizde anlatılmıştır; bu yapıların yaptırım riskinin yüksek olduğu işlemlerde kullanılması, bankalar ve yabancı otoriteler tarafından özellikle incelenir.
Yaptırım Listesine Alınma Riski ve Listeden Çıkış
Yaptırım rejimlerinin en ağır sonucu, bir işletmenin veya yöneticilerinin bir yaptırım listesine alınmasıdır. ABD’de Hazine Bakanlığına bağlı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisinin listesine alınan bir kişi veya şirketin ABD ile bağlantılı bütün varlıkları bloke edilir ve bu kişilerle işlem yapılması ABD kişileri için yasaklanır; uygulamada dünya genelindeki bankalar da bu kişilerle çalışmayı reddeder. AB’de de benzer biçimde varlık dondurma listeleri tutulur. Listeye alınma, çoğu zaman yaptırım uygulanan ülkeyle yoğun ticaret, liste kapsamındaki kişilerle ortaklık veya yaptırımın atlatılmasına aracılık ettiği değerlendirilen işlemler nedeniyle olur.
Listeye alınan kişinin, ilgili otoriteye listeden çıkarılma başvurusunda bulunma ve belirli rejimlerde yargı yoluna başvurma imkânı vardır; ancak bu süreçler uzun, belgeye dayalı ve yabancı hukuk bilgisi gerektiren süreçlerdir ve Türk avukatla yabancı hukuk uzmanlarının koordinasyonunu gerektirir. Bu nedenle asıl önemli olan, listeye alınma riskini doğuran işlemlerden önceden kaçınmak ve uyum yapısını belgeli biçimde kurmaktır. Kuyum sektöründe uyum ve aklama riskleri kuyumcu uyum danışmanlığı ve MASAK ile kuyumcu aklama suçu rehberlerimizde anlatılmıştır.
Türkiye’deki Hukuki Riskler: MASAK ve Aklama
Yaptırımlar Türk hukukunda kural olarak doğrudan bağlayıcı olmasa da, yaptırımlarla bağlantılı işlemler Türk mevzuatı bakımından da inceleme konusu olabilir. Kuyum işletmeleri MASAK mevzuatı kapsamında yükümlüdür; müşterinin tanınması, şüpheli işlem bildirimi ve kayıt saklama yükümlülükleri, yaptırım riski taşıyan işlemlerde özellikle önem kazanır. Kaynağı belirsiz, aracılar üzerinden yürütülen ve ekonomik gerekçesi açıklanamayan altın işlemleri, aklama şüphesiyle incelenebilir. Bu inceleme, işletmenin hesaplarına bloke konulması ve soruşturma açılması sonucunu doğurabilir. Menşe beyanlarının gerçeğe aykırı olması ise gümrük mevzuatı bakımından ayrı yaptırımlara yol açar. Bu nedenle yaptırım uyumu, yalnızca yabancı otoritelere karşı değil, Türk mevzuatına uyum bakımından da bir gerekliliktir.
Kuyum İşletmesi İçin Yaptırım Uyum Programı
Yaptırım riskini yöneten bir kuyum işletmesinin temel uyum unsurları şunlardır: müşteri, tedarikçi ve nihai faydalanıcıların yaptırım listelerine karşı taranması ve bu taramanın belgelenmesi; altın ve değerli taş tedarik zincirinin belgelenmesi ve yüksek riskli menşelerin tespiti; farklı pazarlara yönelik stokların ve belgelerin ayrılması; satış ve alım sözleşmelerine yaptırım, menşe ve ödeme kanalı taahhütlerinin konulması; bankalarla işlem öncesinde yüksek riskli işlemler hakkında açık iletişim kurulması ve çalışanların yaptırım atlatma işaretleri konusunda eğitilmesi. Bu programın yazılı ve güncel tutulması, bir transferin durdurulduğu veya bir incelemenin başladığı anda işletmenin en güçlü savunma aracıdır.
Uyum programı kontrol listesi
| Unsur | Amaç |
|---|---|
| Müşteri ve tedarikçi taraması, belgeleme | Yaptırım bağlantısının önlenmesi |
| Tedarik zinciri ve menşe belgeleri | AB ve diğer pazarlara kanıt |
| Pazar bazında stok ve belge ayrımı | Karışımın önlenmesi |
| Sözleşmelerde yaptırım ve ödeme kanalı maddeleri | Sorumluluğun paylaştırılması |
| Banka ile ön iletişim | Transfer reddinin önlenmesi |
| Çalışan eğitimi | Atlatma işaretlerinin tanınması |
| Yazılı ve güncel politika | İnceleme anında savunma |
Dava Dilekçesi Örneği: Bankanın Hesaptaki Parayı Ödememesi
Aşağıdaki örnek, AB’deki bir alıcıdan gelen ve yaptırımla bağlantısı bulunmayan bir mücevher satış bedelinin, müşterinin Türk bankasındaki hesabına geçtikten sonra banka tarafından yalnızca iç uyum politikasına dayanılarak ve herhangi bir yargı veya MASAK kararı bulunmaksızın ödenmemesi üzerine hazırlanmıştır. Ticari davalarda para alacağına ilişkin taleplerde dava şartı arabuluculuğun tamamlanmış olması gerekir. Olay ve talepler somut dosyaya göre uyarlanmalıdır.
İSTANBUL NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNE
İHTİYATİ TEDBİR TALEPLİDİR
DAVACI: … Mücevherat İhracat Anonim Şirketi, adres: …, vergi no: …
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, adres
DAVALI: … Bankası Anonim Şirketi, adres: …
DAVA KONUSU: Davacının davalı bankadaki … numaralı döviz hesabında bulunan … avronun faiziyle ödenmesi, yargılama süresince bu tutarın hesaptan başka bir yere aktarılmamasına ihtiyati tedbir yoluyla karar verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil şirket, … ülkesinde yerleşik … GmbH’ye … tarihli fatura ve … sayılı gümrük beyannamesiyle 18 ayar altın ve pırlantalı mücevher ihraç etmiş, satış bedeli … avro …/…/2026 tarihinde alıcının AB’deki bankasından müvekkilin davalı bankadaki hesabına gelmiş ve hesaba geçmiştir.
2. Davalı banka, …/…/2026 tarihli yazısıyla, iç uyum politikası çerçevesinde yaptırım riski değerlendirmesi yapıldığını belirterek hesaptaki tutarın ödenmeyeceğini bildirmiştir. Yazıda herhangi bir mahkeme kararı, MASAK işlemi veya kanuni bir dayanak gösterilmemiştir.
3. Müvekkil, davalının talebi üzerine alıcının ve ortaklarının hiçbir yaptırım listesinde yer almadığını gösteren tarama sonuçlarını, ihraç edilen ürünlerde kullanılan altının Türkiye’de Borsa İstanbul üyesi bir kuruluştan alındığını gösteren faturaları, pırlantaların kaynak belgelerini ve üretim kayıtlarını …/…/2026 tarihinde davalıya sunmuştur. Buna rağmen ödeme yapılmamıştır.
4. Hesaba geçen para müvekkile aittir ve davalı banka, hesap sözleşmesi gereğince bu tutarı müvekkilin talebi üzerine ödemekle yükümlüdür. Türkiye’nin taraf olmadığı tek taraflı yaptırım rejimleri Türk hukukunda kendiliğinden bir ödeme engeli oluşturmaz; kaldı ki somut olayda ne alıcı ne de mal herhangi bir yaptırım rejimiyle bağlantılıdır.
5. 6098 sayılı TBK m.21 ve 24 bakımından; davalının dayandığı ve bankaya herhangi bir gerekçe göstermeksizin ödemeyi durdurma yetkisi veren genel nitelikteki hükümler, müvekkile açıkça bildirilip kabul ettirilmemişse yazılmamış sayılır; bankaya tek yanlı olarak müşteri aleyhine yeni düzenleme getirme yetkisi veren kayıtlar da aynı sonuca tabidir.
6. 6098 sayılı TBK m.25 bakımından; bu tür bir hüküm sözleşmeye girmiş kabul edilse bile, müşterinin belgelerle yaptırım bağlantısının bulunmadığını ortaya koyduğu bir işlemde, bankanın süresiz biçimde ödemeyi durdurmasına imkân tanıyan bir yorum dürüstlük kurallarına aykırı olarak müşterinin durumunu ağırlaştırır ve kabul edilemez.
7. Müvekkil …/…/2026 tarihli ihtarnameyle ödeme talebinde bulunmuş, davalı temerrüde düşmüştür. 6102 sayılı TTK m.5/A uyarınca arabulucuya başvurulmuş ve …/…/2026 tarihli son tutanakla anlaşma sağlanamamıştır.
8. 6100 sayılı HMK m.389 bakımından; davalının tutarı kendi iç değerlendirmesine dayanarak göndericiye iade etmesi veya başka bir hesaba aktarması hâlinde müvekkilin hakkına kavuşması önemli ölçüde zorlaşacağından, yargılama süresince tutarın hesapta muhafazasına ihtiyati tedbir yoluyla karar verilmesi gerekmektedir.
HUKUKİ SEBEPLER
6098 sayılı TBK m.20, 21, 24, 25; 6102 sayılı TTK m.5/A; 6100 sayılı HMK m.389 vd. ve ilgili mevzuat.
DELİLLER
Hesap sözleşmesi ve genel işlem koşulları, hesap ekstresi, banka yazışmaları, fatura ve gümrük beyannamesi, yaptırım tarama sonuçları, altın ve pırlanta kaynak belgeleri, ihtarname, arabuluculuk son tutanağı, bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
Açıklanan nedenlerle öncelikle ihtiyati tedbir talebimizin kabulüne; yargılama sonunda … avronun temerrüt tarihinden itibaren işleyecek faiziyle davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih, vekil ad soyad, imza
Ekler: Vekâletname, hesap sözleşmesi, ekstre, yazışmalar, fatura, beyanname, tarama sonuçları, kaynak belgeleri, ihtarname, son tutanak
Avukatınıza Getirmeniz Gereken Dosya
Yaptırımlarla bağlantılı bir banka veya ticaret uyuşmazlığında hızlı hareket edebilmek için aşağıdaki belgelerin bir arada sunulması gerekir. Belgelerin elektronik kopyaları ilk görüşmede yeterlidir.
Dosya kontrol listesi
| Belge | Neyi kanıtlar |
|---|---|
| Banka yazışmaları, durdurma veya iade bildirimi | Bankanın gerekçesi |
| Hesap sözleşmesi ve genel işlem koşulları | Bankanın yetkisinin sınırı |
| Satış sözleşmesi, fatura, gümrük beyannamesi | İşlemin gerçekliği |
| Alıcı ve ortaklarının şirket bilgileri, tarama sonuçları | Yaptırım bağlantısının bulunmaması |
| Altın ve taş kaynak belgeleri, üretim kayıtları | Menşe ve tedarik zinciri |
| Menşe ve dolaşım belgeleri | Beyanların tutarlılığı |
| Şirketin uyum politikası ve eğitim kayıtları | Özen ve iyiniyet |
İhracat bedelinin yurda getirilmesi ihracat bedellerinin yurda getirilmesi, uluslararası tedarikte dolandırıcılık riski uluslararası altın tedarik dolandırıcılığı, yurt dışından vekâlet yurt dışından vekâletname rehberlerimizde, altın ve kuyumdaki bütün gümrük ve vergi uyuşmazlıkları ise altın ve kuyumda gümrük ve vergi davaları rehberimizde yer almaktadır. Dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
ABD ve AB yaptırımları Türk kuyum işletmesini bağlar mı?
Türk hukukunda tek taraflı yaptırımlar kural olarak doğrudan bağlayıcı değildir; ancak bankalar, muhabir bankalar ve AB’deki alıcılar bu kurallara tabi olduğundan yaptırımlar ticari ve bankacılık kanalıyla etkili olur. BM Güvenlik Konseyi kararlarına dayanan dondurmalar 6415 ve 7262 sayılı Kanunlarla uygulanır.
AB’ye Rus altını içeren mücevher satabilir miyim?
Hayır. AB 833/2014 sayılı Tüzüğün 3o maddesi, 22 Temmuz 2022’den sonra Rusya’dan ihraç edilen Rus menşeli altın ve altın mücevherin ithalatını, satın alınmasını ve devrini yasaklar; yasak üçüncü ülkede işlenmiş ve Rus altını içeren ürünleri de kapsar.
AB alıcım altının kaynağını soruyor. Ne sunmalıyım?
Altın alış faturalarını ve kaynağını (rafineri, borsa üyesi), üretim ve stok kayıtlarını, elmaslı ürünlerde taşların kaynak ve izlenebilirlik belgelerini ve menşe belgelerini tutarlı bir dosya hâlinde sunun.
Elmaslı mücevherde ayrıca kural var mı?
Evet. AB Komisyonuna göre 833/2014 sayılı Tüzüğün 3p maddesi Rus elmaslarını ve bunları içeren mücevherleri aşamalı olarak yasaklar ve izlenebilirlik belgesi gerektirir.
Transferim muhabir bankada durduruldu. Parayı başka yoldan gönderttirebilir miyim?
Hukuki değerlendirme yapmadan hayır. Yaptırım bağlantısı olan bir işlemin başka banka, para birimi veya aracı üzerinden yeniden yapılması yaptırımın atlatılması olarak değerlendirilebilir.
Bankam neden bu kadar temkinli?
ABD’nin 22 Aralık 2023 tarihli 14114 sayılı Kararnamesi, Rusya’nın askerî-sanayi tabanıyla bağlantılı önemli işlemlere aracılık eden yabancı bankaların ABD’deki muhabir hesap erişiminin kesilmesine ve varlıklarının bloke edilmesine imkân tanır; bankalar bu riski önlemek için temkinli davranır.
Banka hesaptaki paramı ödemiyor. Hukuki dayanağım nedir?
Hesap sözleşmesi ve genel işlem koşulları denetimi: TBK m.21 uyarınca açıkça bildirilmeyen aleyhe koşullar, m.24 uyarınca tek yanlı değiştirme yetkisi veren kayıtlar yazılmamış sayılır; m.25 dürüstlük kuralına aykırı aleyhe hükümleri yasaklar. MASAK veya yargı kararına dayanan blokeler ayrı rejime tabidir.
Yaptırım nedeniyle alıcı ödeme yapamıyorsa sözleşme ne olur?
Türk hukukunda ifa kusursuz olarak imkânsızlaşırsa TBK m.136 uyarınca borç sona erer ve alınan edim iade edilir; ödeme başka hukuka uygun yoldan yapılabiliyorsa borç devam eder. Olağanüstü durumlarda m.138 uyarınca uyarlama veya dönme istenebilir.
Aşırı ifa güçlüğü yabancı para borcunda da uygulanır mı?
Evet. TBK m.138’in son cümlesi hükmün yabancı para borçlarında da uygulanacağını açıkça belirtir.
Rusya ile altın ticareti Türkiye’de suç mu?
Türk hukuku kural olarak bunu yasaklamaz; ancak bankacılık, AB bağlantılı tedarikçiler ve yaptırım listeleri bakımından ciddi riskler doğurur. Menşe beyanları gerçeğe uygun olmalı ve kaynağı belirsiz işlemler MASAK ve aklama mevzuatı bakımından incelenebilir.
Yaptırım listesine alınırsam ne olur?
İlgili rejime bağlı varlıklarınız bloke edilir ve bankalar genellikle işlem yapmayı reddeder. Listeden çıkarılma başvurusu ve bazı rejimlerde yargı yolu vardır; süreç uzun ve belgeye dayalıdır.
Uyum programı neden gerekli?
Müşteri ve tedarikçi taraması, tedarik zinciri belgeleri, stok ayrımı ve sözleşme maddeleri, bir transfer durdurulduğunda veya inceleme başladığında işletmenin en güçlü savunma aracıdır.
Bankaya karşı dava açmadan önce arabuluculuk şart mı?
Ticari davalarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak talepleri için TTK m.5/A uyarınca arabuluculuk dava şartıdır; ihtiyati tedbir talebi ise arabuluculuktan önce de yapılabilir.
Yurt dışındaki bir hukuk sistemiyle ilgili süreci siz mi yürütürsünüz?
Türkiye ayağındaki banka ve sözleşme uyuşmazlıkları, belge dosyası ve uyum yapısı Türk avukatla yürütülür; yabancı otoritelere başvuru gerektiğinde yabancı hukuk uzmanlarıyla koordinasyon sağlanır. Somut dosyanız için 0554 648 37 15 numaralı hattan bize ulaşabilirsiniz.
📚 İlgili Rehberler
Bu konuda avukat desteğine mi ihtiyacınız var?
Durumunuzu Hukukçular Evi uzman kadrosuyla değerlendirin; ilk görüşme için 0554 648 37 15 numaralı hattımızdan ulaşabilirsiniz.
📞 Hemen Arayın💬 WhatsAppDosyanız için değerlendirme
Süreler kısadır ve usul hataları geri alınamaz. Belgelerinizi birlikte inceleyelim. Telefon: 0554 648 37 15
İletişime GeçinBu içerik Vergi Hukuku alanındadır.
Vergi Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları