Etkisiz kılma soruşturması, bir ülkeye uygulanan dampinge karşı verginin üçüncü bir ülke, parça ithalatı veya ticaret şeklinin değiştirilmesi yoluyla aşıldığı şüphesiyle açılır; sonunda önlem, üçüncü ülke menşeli veya çıkışlı ithalata da genişletilebilir (99/13482 sayılı Karar m.11; İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik m.38). Bu soruşturmalarda damping ve zarar yeniden hesaplanmaz; soruşturma süresince ithalat teminata bağlanabilir. Üçüncü ülkedeki gerçek üretici, soru formunu 37 gün içinde cevaplayıp üretimini belgelerse muaf tutulabilir. Muafiyetten yararlanmak için ithalatta Üretici/İhracatçı Belgesi sunulur (Tebliğ No: 2025/1).
Bu rehber, önleme tabi bir ürünü Çin dışındaki bir ülkeden ithal eden Türk firmaları, o ülkede üretim yapıp Türkiye’ye satan üreticiler ve bunların hukuk ve dış ticaret birimleri için yazıldı. Etkisiz kılmanın ne olduğunu, Ticaret Bakanlığı’nın 2025-2026 tebliğlerinde hangi verilere baktığını, soruşturma açıldığında ilk 37 günde yapılacakları, teminatın ne zaman istendiğini ve sonunda ne olduğunu, gerçek üretimin nasıl ispatlanacağını, muafiyetin ve Üretici/İhracatçı Belgesinin nasıl işlediğini ve soruşturmadan sonra üretime başlayan firmanın yeni ihracatçı incelemesiyle nasıl muafiyet alabileceğini anlatıyor. Sonunda üç dilekçe örneği yer alıyor.
Bu yazının dayanakları. 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun m.13, 14 ve Ek m.2; 99/13482 sayılı Karar m.2/1-i, m.5 ve m.11; İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik (RG 30.10.1999, 23861) m.22, 25, 26, 34, 36 ve 38-42; 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.19, 20 ve 242.
Uygulama örnekleri, İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ No: 2025/1, 2025/2, 2025/20, 2025/21, 2025/22, 2025/23, 2025/25, 2025/26, 2025/34, 2026/5, 2026/6, 2026/14, 2026/15 ve 2026/30’un Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki resmî metinlerinden; yargı kararları Danıştay’ın karar arama sisteminden alınmıştır. Metin 17 Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır.
Türkiye’nin dampinge karşı önlemlerinin büyük bölümü Çin menşeli ürünlere uygulanır. Önlem yürürlüğe girdikten sonra aynı ürünün Malezya, Mısır, Romanya, Kosova veya bir Avrupa Birliği ülkesinden gelmeye başlaması sık rastlanan bir durumdur. Bu ithalatın bir kısmı gerçek üretime dayanır, bir kısmı ise önlemden kaçınmak için yapılan aktarma, basit montaj ya da etiket değişikliğidir. Ticaret Bakanlığı ikisini ayırmak için etkisiz kılma soruşturması açar. Soruşturmanın sonucunda gerçek üreticiler muaf tutulur, diğerlerine Çin’e uygulanan vergi aynen uygulanır.
2025 ve 2026 yıllarında Resmî Gazete’de yayımlanan tebliğler bu sürecin ne kadar hızlı işlediğini gösteriyor. Mısır menşeli dokuma kumaşa yönelik soruşturmada sekiz Mısırlı üretici muaf tutulmuş, diğer bütün firmalara CIF bedelin yüzde 42,44’üne varan vergi uygulanmıştır (Tebliğ No: 2025/21). Avrupa Birliği’nden (İspanya hariç) gelen zincir ithalatında ise hiçbir firma muaf tutulmamış ve ton başına 1.200 ABD doları önlem bütün ithalata genişletilmiştir (Tebliğ No: 2025/20). Fark, soruşturmaya kimin katıldığı ve üretimini nasıl belgelediğidir.
Etkisiz kılma soruşturmasının yerli üretici tarafını, yani başvurunun nasıl hazırlanacağını yerli üretici rehberimizde anlattık. Bu yazı soruşturmanın karşı tarafına, ithalatçıya ve üçüncü ülkedeki üreticiye odaklanıyor. Soruşturmanın genel çerçevesi için Damping Soruşturması ve Dampinge Karşı Vergi Merkezi sayfamıza bakabilirsiniz.
Hangi Durumdasınız? İlk Bakılacak Belge ve İlk Adım
Duruma göre ilk adım
| Durum | İlk bakılacak belge | Süre | İlk adım |
|---|---|---|---|
| Tedarik ettiğiniz ülke için etkisiz kılma soruşturması açıldı | Açılış tebliği ve inceleme raporunun gizli olmayan özeti | Yayımdan veya bildirimden itibaren 37 gün | İthalatçı soru formu; tedarikçinin soruşturmaya katılmasının sağlanması |
| Üçüncü ülkede üretici olarak soruşturmaya konu oldunuz | Açılış tebliği ve Bakanlığın bildirim yazısı | 37 gün | Üretici soru formu, vekâletname, üretimin belgelenmesi |
| Açılış tebliği ithalatın teminata bağlanmasını öngördü | Tebliğin “Karar ve işlemler” maddesi | Tebliğin yayımından itibaren | Teminat tutarı, nakit akışı ve satış sözleşmelerinin gözden geçirilmesi |
| Sonuç tebliği yayımlandı, muaf firmalar arasında yer alıyorsunuz | Sonuç tebliğindeki önlem tablosu | Her ithalatta tescil anında | Üretici/İhracatçı Belgesi düzeni |
| Sonuç tebliği yayımlandı, muaf tutulmadınız | Sonuç tebliği ve eki Bilgilendirme Raporu | Danıştay’da dava için 60 gün | Dava değerlendirmesi; bir yıl sonra ara gözden geçirme |
| Soruşturma döneminden sonra üretime veya Türkiye’ye satışa başladınız | Önlemi genişleten tebliğ ve soruşturma dönemi | Süre yok | Yeni ihracatçı için gözden geçirme başvurusu |
| Muaf firmanın unvanı değişti veya şirket birleşti | Muafiyeti tanıyan tebliğ | Değişiklikten önce | Ara gözden geçirme başvurusu |
| Gümrükte tedarikçinizin belgesi kabul edilmedi | Ek tahakkuk ve gerekçesi | Tebliğden itibaren 15 gün | Gümrük idaresine itiraz |
Etkisiz Kılma Nedir? Kanun, Karar ve Yönetmelik’teki Tanım
Kanun, yürürlükteki önlemlerin etkisiz kılınması hâlinde yapılacak işlemlerin usul ve esaslarının Cumhurbaşkanı Kararı ile belirleneceğini öngörür (3577 sayılı Kanun m.13). Karar bu kavramı şöyle tanımlar: yürürlükteki dampinge karşı vergiden kaçınma dışında yeterli bir haklı nedeni veya ekonomik gerekçesi bulunmayan bir uygulama, işlem veya iş sonucunda, Türkiye ile üçüncü bir ülke, Türkiye ile önleme konu ülke veya Türkiye ile önleme konu ülkedeki firmalar arasındaki ticaretin gerçekleştirilme şeklinde bir değişikliğin meydana geldiğine ve önlemin iyileştirici etkisinin azaltıldığına veya bertaraf edildiğine dair delillerin bulunduğu hâller (Karar m.2/1-i). Yönetmelik aynı unsurları tekrarlar ve bu soruşturmalarda dampingin, sübvansiyonun ve zararın tespitine ilişkin hükümlerin uygulanmayacağını belirtir (m.38).
Etkisiz kılmanın üç unsuru
| Unsur | Ne anlama gelir | Tipik delil |
|---|---|---|
| Ticaretin gerçekleştirilme şeklinde değişiklik | Önlemden sonra ithalatın önleme tabi ülkeden başka bir ülkeye, parçaya veya başka bir ürüne kayması | Ülke bazında ithalat istatistikleri; üçüncü ülkenin önleme tabi ülkeden ithalatındaki artış |
| Kaçınma dışında haklı neden veya ekonomik gerekçenin yokluğu | Değişikliği açıklayan ticari bir sebebin bulunmaması | Üçüncü ülkede kayda değer üretim kapasitesinin olmaması; üretimin önlemden sonra başlaması; düşük katma değer |
| İyileştirici etkinin azalması | Önlemin yerli üretim dalı için sağladığı korumanın zayıflaması | Üçüncü ülke ithalatının birim fiyatının önleme tabi ülke ve genel ortalama düzeyinde veya altında kalması |
Damping ve zararın yeniden incelenmemesi, savunmanın konusunu daraltır. Danıştay da etkisiz kılma soruşturmasında damping marjı hesaplanmadığı ve yerli üretim dalının zararının ortaya konulmadığı yönündeki itirazları, Yönetmeliğin 38’inci maddesine dayanarak reddetmiştir (Danıştay 7. D., E.2024/631, K.2025/4350). Savunma bu nedenle üç unsur üzerinde, özellikle gerçek üretimin ve ekonomik gerekçenin varlığı üzerinde kurulmalıdır.
Yönetmelik, etkisiz kılma ve gözden geçirme soruşturmalarında normal soruşturma usullerinden yalnızca niteliğine uygun olanların uygulanacağını belirtir (m.40). Damping, sübvansiyon ve zarar hükümleri de ancak gerek görülürse ve niteliğe uygunsa uygulanır (m.41). Bu nedenle soru formu, gizlilik, dosyayı inceleme ve nihai bildirim gibi usul güvenceleri etkisiz kılma soruşturmasında da geçerlidir; ancak Bakanlığın takdir alanı daha geniştir.
Etkisiz Kılmanın Türleri ve Sonuçları
Karar’ın 11’inci maddesi, etkisiz kılmanın farklı biçimlerine farklı sonuçlar bağlar. Yönetmelik de ihraç fiyatlarının düşürülmesi yoluyla etkisiz kılmayı ayrı bir yol olarak düzenler (m.39).
Etkisiz kılma türleri ve hukuki sonuçları
| Tür | Örnek | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Üçüncü ülke üzerinden aktarma veya basit işlem | Çin’den gelen kumaşın üçüncü ülkede yalnızca boyanması veya laminasyonu | Önlem o ülke menşeli veya çıkışlı ithalata genişletilir; gerçek üreticiler muaf tutulabilir | Karar m.11/1; Yönetmelik m.38 |
| Parça veya yarı mamul ithalatı | Önleme tabi iplik yerine bir önceki aşamadaki iplik ithalatı ve Türkiye’de basit işlem | Önlem önleme konu ülkeden benzer mallar veya parçalarına genişletilir | Karar m.11/1 |
| Ayrı oranlı firma üzerinden yönlendirme | Düşük oranlı firmanın başka üreticilerin malını kendi adıyla ihraç etmesi | Ayrı oranı olan firmanın oranı, o ülkedeki en yüksek oranı geçmemek üzere yükseltilir | Karar m.11/2 |
| İhraç fiyatının düşürülmesi | Önlemden sonra ithal ürünün Türkiye’deki satış fiyatının hiç değişmemesi | Soruşturma yeniden açılır, damping marjı yeniden hesaplanır | Karar m.11/2; Yönetmelik m.39 |
Uygulamada en sık görülen tür, üçüncü ülke üzerinden ithalattır. Sentetik filament iplikten dokunmuş kumaşa Çin için konulan önlem, yıllar içinde Filipinler, Bulgaristan, Yunanistan, Malezya, İspanya, İtalya ve Almanya’daki belirli firmalar, Bosna-Hersek, Kuzey Makedonya, Avrupa Birliği ülkeleri ve Mısır menşeli veya çıkışlı ithalata genişletilmiş; Kosova için de 2026’da soruşturma açılmıştır (Tebliğ No: 2026/14 m.5). Aynı önlemde Güney Kore’deki bazı firmaların oranı, önlemi etkisiz kıldıkları tespit edildiği için yükseltilmiştir. Parça yoluyla etkisiz kılmaya örnek olarak, poliesterden tekstüre iplik önleminin yarı mamul olan kısmen çekimli iplik ithalatıyla etkisiz kılındığı gerekçesiyle konulan geçici önlem gösterilebilir; Danıştay bu önlemi hukuka uygun bulmuştur (E.2018/692, K.2020/4170).
Bakanlık Neye Bakıyor? Açılış Tebliğlerindeki Göstergeler
Etkisiz kılma soruşturmaları başvuru üzerine veya Bakanlığın kendi incelemesi sonucunda açılır (Yönetmelik m.38). 2025-2026 açılış tebliğlerinde Bakanlık aynı göstergeleri kullanmaktadır: Türkiye İstatistik Kurumu verileriyle ülke bazında ithalat miktarı ve birim fiyatı, Uluslararası Ticaret Merkezi (Trademap) veya Eurostat verileriyle üçüncü ülkenin önleme tabi ülkeden ithalatı ve Türkiye’ye ihracatının payı.
2025-2026 açılış tebliğlerindeki bulgular
| Tebliğ ve ürün | Üçüncü ülkeden ithalat | Üçüncü ülkenin ticaretindeki tablo |
|---|---|---|
| 2026/5: Romanya, boru bağlantı parçaları (başvuru üzerine) | Toplam ithalattaki payı 2023’te yüzde 1 iken 2025’te yüzde 16; birim fiyat 3,4’ten 2,9 ABD doları/kg’a düştü | Romanya’nın bu üründeki ithalatında Çin’in payı yüzde 29’dan yüzde 60-61’e çıktı; Romanya’nın ihracatında Türkiye’nin payı yüzde 18’den yüzde 85’e yükseldi (Eurostat) |
| 2026/14: Kosova, sentetik filament dokuma kumaş (re’sen) | 2023’te 23,4 ton iken 2025’te 1.112 ton | Birim fiyatların Çin birim fiyatlarına yakınsadığı belirtildi; Trademap’te Kosova verisi bulunmuyor |
| 2025/34: BAE, Güney Kore, Mısır, dokuma kumaş (re’sen) | Mısır’dan ithalatta belirgin artış | Mısır’ın bu üründeki ihracatında Türkiye yüzde 61 payla ilk sırada; Mısır’ın ithalatında Çin’in payı yüzde 87; Güney Kore’nin ortalama ihraç fiyatı 11,1, Türkiye’ye ihraç fiyatı 4,2 ABD doları/kg |
| 2025/23: BAE, İtalya, Mısır, poliüretan suni deri (re’sen) | Mısır’ın payı 2022’de yüzde 2 iken 2024’te yüzde 14; BAE’den 2024’te ilk kez 309 ton | Çin’den ithalat 2022-2024 arasında düzenli olarak geriledi |
Bu bulgular soruşturmanın açılması için yeterli görülmüştür, ancak soruşturmanın sonucunu belirlemez. Sonuç, soruşturma sırasında toplanan firma verilerine ve yerinde doğrulamaya bağlıdır. Bu nedenle üçüncü ülkedeki üretici için açılış tebliği bir suçlama değil, üretimini belgeleme çağrısıdır. Soruşturmaya katılmayan firmalar hakkında karar mevcut verilere göre verilir (Yönetmelik m.26) ve bu veriler açılış tebliğindeki istatistiklerden ibarettir.
2025-2026’da Sonuçlanan Soruşturmalar: Kim Muaf Tutuldu?
Aşağıdaki tablo, 2025 ve 2026 yıllarında yayımlanan etkisiz kılma sonuç tebliğlerini ve bu dönemde önlemi genişletilmiş ülkelerde açılan yeni ihracatçı incelemelerini gösterir. Etkisiz kılma soruşturmaları açılıştan itibaren 11 ile 17 ay arasında, yeni ihracatçı incelemesi ise yaklaşık altı buçuk ayda sonuçlanmıştır. Yönetmelik, soruşturmaların özel durumlar dışında bir yıl içinde sonuçlandırılmasını ve gerektiğinde altı ay uzatılmasını öngörür (m.30).
2025-2026 etkisiz kılma sonuçları
| Sonuç tebliği | Ülke ve ürün | Açılış | Muaf tutulan | Diğerleri için önlem |
|---|---|---|---|---|
| 2025/2 (04.02.2025) | Malezya, kontrplak | 2023/33 (28.11.2023) | İş birliği yapan üç üretici | 140 ABD doları/m³ |
| 2025/20 (25.08.2025) | Avrupa Birliği (İspanya hariç), mafsal halkalı zincirler | 2024/19 (21.05.2024) | Yok | 1.200 ABD doları/ton |
| 2025/21 (28.08.2025) | Mısır, sentetik filament iplikten dokunmuş kumaş | 2024/5 (21.03.2024) | İş birliği yapan sekiz üretici | CIF bedelin yüzde 42,44’ü (110 gr/m² üstü) ve yüzde 21,13’ü |
| 2025/22 (04.09.2025) | Malezya, sentetik veya suni devamsız liflerden dokunmuş kumaş | 2024/28 (27.09.2024) | İş birliği yapan bir üretici | CIF bedelin yüzde 44’ü |
| 2026/6 (13.03.2026) | Malezya, kontrplak (yeni ihracatçı) | 2025/25 (27.08.2025) | Başvuran yeni üretici | Başvuran için sıfır |
Tablodaki her sonuç tebliğinde muaf tutulan firmaların ortak özelliği, soruşturmada iş birliğinde bulunmalarıdır: tebliğler muafiyeti “iş birliğinde bulunan” firmalarla sınırlamış ve onları unvanlarıyla saymıştır. Avrupa Birliği’ne yönelik zincir soruşturmasında muaf firma yoktur. Sonuç tebliğleri, muaf firmaların ürettiği eşyada önlemin uygulanmamasını Üretici/İhracatçı Belgesi ibrazına bağlamıştır (Tebliğ No: 2025/21 m.6/2; 2025/22 m.6/2).
17 Kasım 2026 itibarıyla, 2025/23, 2025/24 ve 2025/34 sayılı Tebliğlerle 2025’te ve 2026/5 ile 2026/14 sayılı Tebliğlerle 2026’da açılan etkisiz kılma soruşturmalarının sonuç tebliğine Mevzuat Bilgi Sistemi’nde rastlamadık. Bu soruşturmalarda soru formu süreleri geçmiş olsa da nihai bildirim ve dinleme aşamaları önemini korur.
Önlemlerin bugüne kadar hangi ülkelere genişletildiğini ürün ürün görmek ve süren beş etkisiz kılma soruşturmasını izlemek için yürürlükteki dampinge karşı önlemler sayfasındaki sektör tablolarına bakılabilir.
Soruşturma Açıldı: İlk 37 Gün
Etkisiz kılma soruşturmasının açılış tebliğleri aynı kalıbı izler. Bilinen ithalatçılara, bilinen yabancı üretici ve ihracatçılara ve ülkenin Ankara’daki büyükelçiliğine bildirim yapılır. Bildirimde açılış tebliği, başvurunun veya inceleme raporunun gizli olmayan özeti ve soru formlarına erişim bilgisi yer alır. Bildirim almayanlar bilgilere Bakanlığın internet sitesinde “Ticaret Politikası Savunma Araçları”, “İzleme ve Önlemlerin Etkisiz Kılınması”, “Soruşturmalar” sekmelerinden ulaşır (Tebliğ No: 2026/14 m.8; 2026/5 m.8).
Açılış tebliğlerindeki usul kuralları
| Konu | Kural | Kaynak |
|---|---|---|
| Soru formu süresi | Bildirimin gönderildiği tarihten itibaren posta süresi dahil 37 gün; bildirim gönderilmeyenler için tebliğin yayımından itibaren 37 gün | Tebliğ No: 2026/14 m.9/1 |
| Diğer bilgi ve görüşler | Tebliğin yayımından itibaren en geç 37 gün içinde | Tebliğ No: 2026/14 m.9/2 |
| Yerli üretici, dernek ve sendikaların görüşü | Soruşturmanın akışını etkilemeyecek şekilde soruşturma süresince | Tebliğ No: 2026/14 m.9/3 |
| Dil | Yazılı ve sözlü iletişim Türkçe; soru formu cevapları hariç Türkçe olmayan belge dikkate alınmaz | Tebliğ No: 2026/14 m.8/3 |
| Yurt dışı firmanın temsili | İmza yetkilisince imzalanmış, Türkçe veya İngilizce tercümeli, apostil şerhli vekâletname; apostil yoksa konsolosluk tasdiki | Tebliğ No: 2026/14 m.8/4 |
| Gönderim | Türkiye’deki firmalar kendi KEP adreslerinden Bakanlığın KEP adresine ve belirtilen e-posta adresine; yurt dışındakiler posta ve e-posta ile | Tebliğ No: 2026/14 m.11 |
| Yetkili birim | İthalat Genel Müdürlüğü İthalat Politikalarını İzleme ve Değerlendirme Dairesi | Tebliğ No: 2026/14 m.11; 2026/5 m.12 |
| İş birliğine gelmeme | Bilgi sağlanmaz, yanlış bilgi verilir veya soruşturma engellenirse karar mevcut verilere göre alınır | Yönetmelik m.26 |
| Başlangıç | Soruşturma tebliğin yayımı tarihinde başlamış sayılır | Tebliğ No: 2026/14 m.12 |
Etkisiz kılma soruşturmaları, damping soruşturmalarını yürüten Damping ve Sübvansiyon Dairesi tarafından değil, İthalat Politikalarını İzleme ve Değerlendirme Dairesi tarafından yürütülür. Yazışmaların doğru birime ve tebliğde gösterilen adrese yapılması gerekir. Yurt dışındaki üretici için en uzun işlem vekâletnamedir: imza, tercüme ve apostil işlemleri soru formunun hazırlanmasıyla eş zamanlı başlatılmalıdır. Süre uzatımı istenebilir, ancak uzatma Bakanlığın takdirindedir; talep gerekçeli ve süre dolmadan yapılmalıdır.
Soruşturma Süresince Teminat: Ne Zaman İstenir, Sonunda Ne Olur?
Karar’ın 11’inci maddesi, etkisiz kılma soruşturması süresince soruşturma konusu malların ithalatının, etkisiz kılındığı öngörülen önlem tutarı kadar teminata bağlanabileceğini öngörür. 2025-2026 açılış tebliğlerinin hepsinde, soruşturma konusu ithalatın soruşturma süresince teminata bağlanabileceği ayrı bir maddede belirtilmiştir (Tebliğ No: 2025/23 m.11/2; 2025/34 m.11/2; 2026/5 m.11/2). Teminatın ne zaman uygulanacağı ise Kurul kararına bağlıdır.
Teminat uygulamasında üç durum
| Durum | Örnek | Sonuç |
|---|---|---|
| Teminat açılış tebliğiyle birlikte kararlaştırılır | Kosova menşeli/çıkışlı kumaş ithalatı, Çin’e uygulanan önlem tutarında teminata bağlandı (Tebliğ No: 2026/14 m.7/2) | Tebliğin yayımından itibaren her ithalatta teminat |
| Açılış tebliği yalnızca teminat imkânını belirtir | Romanya, BAE, İtalya, Mısır ve Güney Kore soruşturmaları (Tebliğ No: 2026/5, 2025/23, 2025/34) | Soruşturma sırasında ayrı bir kararla teminat uygulanabilir |
| Soruşturma teminatla yürütülmüş ve sonuçlanmış | Malezya kumaş soruşturması; sonuç tebliği teminata bağlanmış işlemler için Karar’ın 11’inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre işlem yapılmasını öngördü (Tebliğ No: 2025/22 m.6/4) | Teminatların irat kaydı veya iadesi |
Soruşturma sonunda teminatın akıbeti Karar’ın 11’inci maddesine göre belirlenir: önlem uygulanmasına karar verilirse karar verilen önlem ile mevcut önlem arasındaki farka karşılık gelen teminat hazineye irat kaydedilir; bu farktan fazla olan teminat iade edilir, az olan kısım için tahsilat yapılmaz; soruşturma önlemsiz kapatılırsa teminat uygulamasına son verilir ve alınan teminatlar iade edilir. Bu kural ithalatçı için iki sonuç doğurur. Birincisi, soruşturma süresince verilen teminat, sonunda belirlenecek önlemden fazla olamaz; fazlası geri alınır. İkincisi, sonuç tebliğinde muaf tutulan bir firmanın ürettiği eşya için verilen teminatın iadesi istenebilir.
Üçüncü Ülkedeki Üretici: Gerçek Üretim Nasıl İspatlanır?
Üçüncü ülkedeki üretici için soruşturmanın asıl sorusu, Türkiye’ye satılan malın kendi tesisinde, esaslı işlemle üretilip üretilmediği ve Türkiye’ye satışın önlemden kaçınma dışında bir ticari gerekçeye dayanıp dayanmadığıdır. Bakanlık bu soruyu soru formu cevapları, muhasebe kayıtları, açık kaynak araştırması ve yerinde doğrulamayla cevaplar.
Gerçek üretimi gösteren belgeler
| Konu | Belge ve veri |
|---|---|
| Kuruluş ve yatırım | Şirketin kuruluş tarihi, ortaklık yapısı, tesis ve makine yatırımının tarihleri ve tutarları; yatırımın önlemden önce planlandığını gösteren kurul kararları ve sözleşmeler |
| Üretim kapasitesi | Makine listesi, hat sayısı, vardiya düzeni, kapasite raporu, elektrik ve doğalgaz tüketimi, işçi sayısı ve bordrolar |
| Girdiler | Hammadde ve yarı mamullerin kaynak ülkeleri, miktarları ve fiyatları; önleme tabi ülkeden alınan girdinin payı |
| Katma değer | Ürün başına maliyet dökümü; işçilik, enerji, yerel girdi ve genel üretim giderlerinin sınai maliyetteki payı |
| Satış yapısı | Ülke bazında satışlar; Türkiye’ye satışın toplam satış içindeki payı ve fiyatı; diğer pazarlardaki müşteriler |
| Üretim süreci | Teknik akış şeması; hangi aşamanın tesiste yapıldığı; ürünün temel niteliğini kazandığı aşama |
| Muhasebe | Bağımsız denetim raporları; stok hareketleri; hammadde girişi ile mamul çıkışının mutabakatı |
Danıştay’ın etkisiz kılma tebliğlerine karşı açılan davalarda verdiği kararlar, Bakanlığın hangi tespitlerle muafiyeti reddettiğini gösterir:
Muafiyetin reddedildiği tespitler
| Tespit | Karar |
|---|---|
| Ana girdi önleme tabi ülkeden geliyor; yapılan işlem ürünün temel niteliğini değiştirmiyor; katma değer yüzde 2 düzeyinde; üretimin yaklaşık yüzde 99’u Türkiye’ye satılıyor | Danıştay 7. D., E.2024/631, K.2025/4350 |
| İhracatçıların bir kısmı iplik üretmiyor, yalnızca boyama yapıyor; firma soruşturmada yanlış ve yanıltıcı bilgi vermiş | Danıştay 7. D., E.2021/1519, K.2024/2799 |
| Faturalandırılan ham madde miktarı ve kanıtlanan işçi sayısıyla iddia edilen miktarda üretim yapılması mümkün değil | Danıştay 7. D., E.2022/2360, K.2024/5140 |
| Yerinde doğrulamada üretim tesisi bulunamadı; makine ve teçhizatın nereye gittiği ve kalıpların satıldığı kanıtlanamadı | Danıştay 7. D., E.2019/3218, K.2021/2579 |
Başarılı örnekler de vardır. İspanya, İtalya, Tayland ve Yunanistan’a yönelik bir etkisiz kılma soruşturmasında, tam ve eksiksiz iş birliği yapan İtalyan bir üreticinin fabrikasında yapılan yerinde doğrulamada üretim tesislerinin çalışır durumda olduğu ve firmanın önlemi etkisiz kılma faaliyetinde bulunmadığı tespit edilmiş, bu firma için önlem sıfır olarak belirlenmiştir; Danıştay bu ayrımı hukuka uygun bulmuştur (E.2017/2193, K.2020/4106). Mısır kumaş soruşturmasında sekiz, Malezya kontrplak soruşturmasında üç üretici aynı şekilde muaf tutulmuştur.
Yerinde doğrulamada yapılan tespitlerin bir protokolle kayda geçirilmesi ve firma özel nihai bildirimin dikkatle incelenmesi gerekir. Danıştay, doğrulama sonunda tutanak düzenlenmediği itirazını, protokol imzalandığı, tespitlerin firma özel nihai bildirimde açıklandığı ve firmanın bunlara yazılı ve sözlü itiraz edebildiği gerekçesiyle reddetmiştir (E.2024/631). Nihai bildirimdeki her tespite, rakam ve belgeyle itiraz edilmelidir.
İthalatçı Ne Yapmalı?
İthalatçı soruşturmanın doğrudan muhatabı değildir; muafiyet üreticiye tanınır. Ancak sonuçtan en çok etkilenen taraftır: önlem genişletilirse vergiyi ithalatçı öder, soruşturma süresince teminatı ithalatçı verir. İthalatçının yapabilecekleri şunlardır:
- Soru formunu cevaplamak. İthalatçı soru formu, ithalatın miktarını, fiyatını ve tedarikçileri gösterir. Cevap vermeyen ithalatçının verileri hesaba katılmaz ve soruşturma onun aleyhine mevcut verilere göre sonuçlanabilir.
- Tedarikçiyi soruşturmaya katmak. Muafiyet yalnızca iş birliğinde bulunan üreticilere tanınmaktadır. Tedarikçiniz soru formunu cevaplamazsa ürettiği mal “diğerleri” oranına tabi olur.
- Tedarikçinin gerçek üretici olduğunu doğrulamak. Tesis ziyareti raporu, üretim kapasitesi ve girdi kaynakları tedarik ilişkisinin başında istenmelidir. Ticaret şirketi aracılığıyla yapılan alımlarda malın hangi tesiste üretildiği belgelenmelidir.
- Sözleşmeyi gözden geçirmek. Önlem genişletilirse ve teminat istenirse maliyetin kime ait olacağı, tedarikçinin soruşturmaya katılma ve belge sunma yükümlülüğü sözleşmede yazılı olmalıdır.
- Görüş bildirmek. Ürününüzün önleme tabi ülkeden gelen ürünle aynı olmadığını, farklı bir tarife pozisyonunda veya farklı bir kullanım alanında olduğunu düşünüyorsanız bunu 37 gün içinde yazılı olarak bildirin.
İthalatçının damping soruşturmasındaki genel yükümlülüklerini ve tedarik sözleşmesine eklenecek maddeleri ithalatçı rehberimizde ayrıntılı olarak ele aldık.
Üçüncü ülke üzerinden yapılan aktarma, idari olarak önlemin genişletilmesine yol açarken eşyanın menşeinin bilerek gerçeğe aykırı gösterildiği iddia edilen dosyalarda kaçakçılık soruşturmasına da konu olabilir. Yargıtay, Malezya ve Filipinler üzerinden getirilen Çin menşeli klimalar hakkındaki kararında yöneticilerin kastını kişi kişi değerlendirmiştir. Ceza boyutunu sahte menşe ve damping kaçırma rehberimizde anlattık.
Muafiyet ve Üretici/İhracatçı Belgesi
Sonuç tebliğinde muaf tutulan firma, önlem tablosunda unvanıyla ve sıfır oranla yer alır. Muafiyet kendiliğinden işlemez: gümrükte, eşyanın muaf firma tarafından üretildiğini gösteren Üretici/İhracatçı Belgesi aranır (Tebliğ No: 2025/21 m.6/2; 2025/22 m.6/2; 2026/6 m.6/1). Belgenin usul ve esasları 2025/1 sayılı Tebliğ’de düzenlenmiştir. Bu Tebliğ, daha önce aynı konuyu düzenleyen 2002/1 sayılı Tebliğ’i yürürlükten kaldırmış ve eski Tebliğ’e yapılan atıfların kendisine yapılmış sayılacağını hükme bağlamıştır (m.9 ve m.10). Bu nedenle 2025/2 sayılı Tebliğ gibi eski tebliğe atıf yapan sonuç tebliğlerinde de bugün 2025/1 sayılı Tebliğ uygulanır.
Üretici/İhracatçı Belgesinin kuralları (Tebliğ No: 2025/1)
| Konu | Kural | Madde |
|---|---|---|
| Belgeyi kim düzenler | İthalatçı adına gümrük beyanına esas faturayı düzenleyen üretici, ihracatçı veya tacir firma; bilgisayar ortamında, İngilizce, eksiksiz | m.5/1 |
| İmza | İmza yetkisini haiz yetkilinin ıslak imzası | m.5/2 |
| Ne zaman sunulur | Serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescilinde; serbest dolaşıma girişten sonra sunulan belge kabul edilmez | m.5/4 ve m.5/7 |
| Beyannameye kayıt | Fatura numarası ve tarihi beyannamenin 44 numaralı kutusuna yazılır | m.5/5 |
| Şekil farkları | Önemsiz veya şekilsel farklar, belgenin eşyaya ait olduğu kesin ise geçerliliği ortadan kaldırmaz | m.5/6 |
| Belge sunulmazsa | “Diğer firmalar” için belirlenen önlem uygulanır | m.4/2 |
| Sorumluluk ve ispat | İthalatçı, üretici/ihracatçı ve tacir ayrı ayrı sorumludur; doğruluğun ispat yükü ithalatçıdadır | m.6/1 |
| Denetim | Bakanlık ithalat sırasında veya sonrasında denetim yapabilir; yurt dışı tesislerde yerinde inceleme yapabilir | m.6/2 ve m.6/3 |
| Saklama | Üretici, ihracatçı ve tacir belgenin kopyasını ve destekleyici kayıtları tescilden itibaren üç yıl saklar | m.6/4 |
| İnceleme sürerken | En yüksek önlem tutarında teminat verilerek eşya teslim alınabilir | m.6/5 |
| Belge geçersiz sayılırsa | En yüksek önlem uygulanır; vergi kaybı varsa gümrük mevzuatının usulsüzlük hükümleri işletilir | m.6 ve m.8 |
| Geçerlilik süresi | Düzenlendiği tarihten itibaren bir yıl; antrepo ve serbest bölgede geçen süre için durdurma kuralı | m.7 |
İthalatçı açısından en önemli kural ispat yüküdür. Belgenin doğruluğu sonradan sorgulandığında, malın gerçekten muaf firma tarafından üretildiğini ithalatçı ispat etmek zorundadır; ispat edilemezse en yüksek önlem uygulanır ve gümrük mevzuatının ceza hükümleri gündeme gelebilir (Tebliğ No: 2025/1 m.6 ve m.8). Muaf firmanın malını aracı bir ticaret şirketinden alan ithalatçı, malın muaf firmanın tesisinden çıktığını gösteren fatura ve sevkiyat zincirini dosyasında tutmalıdır. Gümrükte belge nedeniyle yapılan ek tahakkuklara itiraz ve dava yolunu Damping Merkezi sayfamızda anlattık.
Muaf üreticinin malı için düzenlenen belgenin gümrükte şekil eksikliği nedeniyle kabul edilmediği dosyalarda Danıştay çoğunlukla eşyanın gerçek üreticisine bakmakta; buna karşılık belge ile fatura arasındaki bağın kurulamadığı yolda satış dosyalarında tahakkuku onamaktadır. Bu kararları, teminatla teslim imkânını ve ek tahakkuka itiraz yolunu Üretici/İhracatçı Belgesi rehberimizde ele aldık.
Soruşturmadan Sonra Üretime Başlayan Firma: Yeni İhracatçı İncelemesi
Önlem bir ülkeye genişletildiğinde, soruşturma döneminde Türkiye’ye satış yapmamış gerçek bir üretici de “diğerleri” oranına tabi olur. Bu firmanın yolu yeni ihracatçı için gözden geçirme soruşturmasıdır. Soruşturma döneminde önleme konu malı Türkiye’ye ihraç etmemiş üretici veya ihracatçı, kendisi için ayrı bir belirleme yapılmasını yazılı olarak isteyebilir. Başvurucu, önleme konu ülkedeki ihracatçı veya üreticilerle bağlantılı olmadığını ve soruşturma döneminden sonra Türkiye’ye ihracat yaptığını ya da önemli miktarda ihracat için geri dönülemez bir sözleşme yükümlülüğü altına girdiğini kanıtlamalıdır. Soruşturma, yerli üreticilerin görüşü alındıktan sonra hızlandırılmış şekilde başlatılır ve yürütülür (Yönetmelik m.36). Soruşturma sonuçlanıncaya kadar başvurucunun ihraç ettiği mal için önlem teminata bağlanır (3577 sayılı Kanun Ek m.2).
Önlemi genişletilmiş ülkelerde yeni ihracatçı incelemeleri
| Tebliğ | Başvurucu ve ürün | Tespitler | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 2025/25 (27.08.2025) ve 2026/6 (13.03.2026) | Malezya’daki bir kontrplak üreticisi | Soruşturma dönemi olan 01.01.2021-30.09.2023’te Türkiye’ye ihracatı yok; ilk ihracat Ocak 2024; bağlantı bulgusu yok; yerli üreticilerin derneğinden görüş istendi, yanıt gelmedi | Firmanın yeni ihracatçı ve üretici olduğu, önlemi etkisiz kılmaya yönelik faaliyeti bulunmadığı tespit edildi; önlem sıfır |
| 2025/26 (29.08.2025) | Malezya’daki bir kumaş üreticisi | Soruşturma dönemi 2017-2019’da ihracatı yok; ilk ihracat Nisan 2025; bağlantı bulgusu yok; yerli üreticilerden yanıt gelmedi | Soruşturma açıldı |
| 2026/15 (09.05.2026) | Hindistan’da 26.10.2023’te kurulan bir menteşe üreticisi | Soruşturma dönemi 2015-2019’da ihracatı yok; ihracat 2024’te başladı; bağlantı bulgusu yok; yerli üreticilerin derneği mevcut önlemin etkinliğinin korunmasını istedi | Soruşturma açıldı |
Bu örnekler iki noktayı gösterir. Birincisi, başvurunun dayanağı önleme konu ülkedeki firmalarla bağlantının bulunmamasıdır; Hindistan’daki başvurucunun sermayesinin iki yabancı şirkete ait olduğu tebliğde yazılmış, ancak Hindistan’daki önleme tabi üretici veya ihracatçılarla bağlantılı olduğuna dair bulgu bulunmamıştır (Tebliğ No: 2026/15 m.6). İkincisi, Malezya kontrplak örneğinde inceleme başvurudan sonra yaklaşık altı buçuk ayda sonuçlanmış ve firma için sıfır oran belirlenmiştir. Yeni ihracatçı incelemesi, sonuç tebliğinde muaf tutulamayan gerçek üretici için en hızlı yoldur.
Sonuç Tebliğinden Sonra: Gümrükte Uygulama, Ara Gözden Geçirme ve Dava
Sonuç tebliğinden sonra kullanılabilecek yollar
| Yol | Kim için | Şart ve süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Teminatın iadesi | Muaf firmanın malı için teminat vermiş ithalatçı; önlemsiz kapatma | Sonuç tebliğinden sonra gümrük idaresine başvuru | Karar m.11 |
| Ek tahakkuka itiraz | Belgesi kabul edilmeyen veya menşei sorgulanan ithalatçı | Tebliğden itibaren 15 gün | 4458 sayılı Kanun m.242 |
| Danıştay’da iptal davası | Muaf tutulmayan üretici; ithalatçı | Yayımdan itibaren 60 gün | 2577 sayılı Kanun m.7; 2575 sayılı Kanun m.24 |
| Ara gözden geçirme | Koşulları önemli ölçüde değişen üretici veya ithalatçı; unvan değişikliği | Önlemin yürürlüğe girmesinden bir yıl sonra | Yönetmelik m.34 |
| Yeni ihracatçı incelemesi | Soruşturma döneminde Türkiye’ye satış yapmamış, bağlantısız üretici | Süre yok; Türkiye’ye ihracat veya geri dönülemez sözleşme şart | Yönetmelik m.36; Kanun Ek m.2 |
| Asıl önlemin nihai gözden geçirmesi | Bütün ilgili taraflar | Asıl önlemin beş yıllık süresine bağlı | Yönetmelik m.35 |
Genişletilen önlem asıl önleme bağlıdır. Sonuç tebliğleri, önleme tabi ülkeye uygulanan önlemde yapılacak değişikliklerin genişletilen önlem için de geçerli olacağını öngörmektedir (Tebliğ No: 2025/2 m.6/3; 2025/20 m.6/2). Asıl önlem nihai gözden geçirme sonunda kalkarsa veya oranı değişirse üçüncü ülkeye uygulanan önlem de buna göre değişir.
Danıştay’da açılan davaların sonuçlarını ve dilekçenin nasıl kurulacağını Damping Tebliğine Karşı Danıştay’da İptal Davası rehberimizde ayrıntılı olarak ele aldık. Bu rehberde incelediğimiz kararların yarıdan fazlası etkisiz kılma tebliğlerine karşı açılmıştır ve hepsinde dava reddedilmiştir. Bu nedenle etkisiz kılma soruşturmasında asıl mücadele alanı, soruşturmanın kendisidir.
Etkisiz kılma soruşturmasıyla genişletilen önlemlerde muaf firmalar ara gözden geçirmeyle değiştirilebilir; 2025’te sonuçlanan bir ara gözden geçirmede birçok AB üreticisi muaf firmalar arasına eklenmiş, bir üretici ise muafiyetten çıkarılmıştır. Ayrıntılar gözden geçirme rehberimizde.
Etkisiz Kılma Tespitleri Ceza Davasına Taşınır: Yargıtay Kararları
Etkisiz kılma soruşturmasında Bakanlık uzmanlarının yaptığı tespitler yalnızca önlemin genişletilmesine dayanak olmaz. Aynı raporlar, ithalatçı şirketin yöneticileri hakkında açılan kaçakçılık davalarında delil olarak kullanılmaktadır. Yargıtay’ın, Çin menşeli duvar tipi split klimalara 2006’da konulan yüzde 25 oranındaki önlemle ilgili üç kararı bunu açıkça gösterir.
Etkisiz kılma tespitlerinin ceza davasındaki sonucu
| Karar | Bakanlık incelemesindeki tespitler | Ceza davasındaki sonuç |
|---|---|---|
| Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 14.02.2024, E.2022/497, K.2024/62 | Vietnam’daki ihracatçı önlemden sonra kurulmuş ve tamamı Çin sermayeli; 2008’deki ihracatının yüzde 73’ü Türkiye’ye; aksam ve parçaların yaklaşık yüzde 90’ı Çin’den, Vietnam’da yalnızca montaj ve ambalajlama | İthalatçı şirket yetkililerinin mahkûmiyetine karşı yapılan itiraz reddedildi: 3 yıl 1 ay 15 gün hapis, adlî para cezası ve ele geçirilemeyen eşyanın gümrüklenmiş değerinin müsaderesi |
| Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 15.04.2026, E.2025/580, K.2026/232 | Malezya’daki firmaların üretim kapasitesi yok, yalnızca basit montaj; ürün kodları Çin’deki üreticilerin kodlarıyla aynı; girdilerin yüzde 81’i Çin menşeli; yedek parça Çin’den | İlk derece mahkemesinin beraat kararında direnmesi bozuldu; suçun unsurlarının oluştuğu kabul edildi |
| Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 04.10.2023, E.2021/4859, K.2023/7706 | Önlemden sonra Malezya ve Tayland’dan ithalatta dikkat çekici artış; mamul klimaların Malezya ve Filipinler’de yeniden etiketlenip birkaç gün içinde Türkiye’ye sevki | Dört yönetici hakkındaki beraat bozuldu; hissedar ve genel müdür yardımcısı hakkındaki beraat onandı |
Bu kararlardan ithalatçı için üç sonuç çıkar. Birincisi, soruşturma raporundaki kapasite, girdi oranı ve ürün kodu tespitleri yıllar sonra ceza mahkemesinin önüne gelir; soruşturma sırasında bu tespitlere cevap verilmemesi ceza davasındaki savunmayı da zayıflatır. İkincisi, Genel Kurul yöneticilerin menşei bildiği sonucunu; şirketin önlemden önce aynı ürünü önleme tabi ülkeden almasından ve önlemden sonra da sipariş veya yedek parça ilişkisinin o ülkedeki üreticiyle sürmesinden çıkarmaktadır. Tedarikçi değişikliğinin ticari gerekçesi ve yapılan kontroller baştan belgelenmelidir. Üçüncüsü, menşe şahadetnamelerinin ihracatçı ülke makamlarınca orijinal olarak teyit edilmesi sonucu değiştirmemiştir. Ceza davasındaki savunmayı sahte menşe ve damping kaçırma rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.
Menşe Kuralları ile Etkisiz Kılma Arasındaki Fark
İthalatçıların sık düştüğü yanılgı, geçerli bir menşe belgesinin etkisiz kılma tespitine karşı yeterli olduğunu düşünmektir. İki sistem farklı sorulara cevap verir.
Menşe kuralları ve etkisiz kılma
| Menşe kuralları | Etkisiz kılma | |
|---|---|---|
| Soru | Eşya hangi ülke menşelidir? | Ticaretin şekli önlemden kaçınmak için mi değişti? |
| Ölçüt | Yeni ürün imali veya ekonomik yönden gerekli son esaslı işçilik; amacı belirli ülkelere uygulanan hükümleri aşmak olan işlem menşe kazandırmaz | Ticaret yönünde değişiklik, haklı nedenin yokluğu, iyileştirici etkinin azalması |
| Karar veren | Gümrük idaresi; tercihli menşede ihracatçı ülke idaresiyle iş birliği | İthalatta Haksız Rekabeti Değerlendirme Kurulu |
| Sonuç | Eşyanın gerçek menşeine göre vergi ve önlem; ek tahakkuk ve ceza | Önlemin üçüncü ülke menşeli veya çıkışlı ithalata genişletilmesi |
| Dayanak | 4458 sayılı Kanun m.19 ve m.20 | Karar m.11; Yönetmelik m.38 |
Danıştay, Kuzey Makedonya’daki bir üreticinin ihraç ettiği eşyaya ait menşe belgelerinin gümrükte yapılan sonradan kontrolde olumlu sonuçlanmasının, etkisiz kılma tespitini sakatlamayacağını kabul etmiştir (E.2024/631, K.2025/4350). Tersine, etkisiz kılma soruşturmasında muaf tutulmak da gümrükte menşe sorgulamasını engellemez. Menşe şüphesiyle yapılan dampinge karşı vergi ek tahakkukları ayrı bir konudur ve ayrı bir rehberde ele alınacaktır. Tercihli menşe belgelerinin sonradan kontrolünü menşe ve dolaşım belgeleri rehberimizde anlattık.
Etkisiz kılma soruşturmasından bağımsız olarak, gümrük idaresi menşe belgesini geçersiz sayıp dampinge karşı vergi tahakkuk ettirirse, idarenin eşyanın önleme tabi ülke menşeli olduğunu somut olarak tespit etmesi gerekir. Bu dosyalardaki Danıştay kararlarını Menşe Şüphesiyle Dampinge Karşı Vergi Ek Tahakkuku ve Para Cezası rehberimizde inceledik.
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
Taraflara göre belgeler
| Taraf | Belgeler |
|---|---|
| Üçüncü ülkedeki üretici | Kuruluş ve ortaklık belgeleri; yatırım ve makine faturaları; kapasite raporu; bordrolar; enerji faturaları; girdi alım faturaları ve kaynak ülke dağılımı; ürün başına maliyet dökümü; ülke bazında satış listesi; bağımsız denetim raporları; vekâletname, tercüme ve apostil |
| İthalatçı | İthalat beyannameleri ve faturalar; tedarikçi listesi; tedarik sözleşmeleri; tesis ziyaret raporları; Üretici/İhracatçı Belgeleri; teminat ve ödeme belgeleri; Türkiye’deki satış fiyatları |
| Her iki taraf | Açılış tebliği; gizli olmayan özet; soru formu cevapları ve gönderim kanıtları; nihai bildirim ve verilen görüşler; yerinde doğrulama protokolü; sonuç tebliği ve Bilgilendirme Raporu |
Adım Adım Takvim
Açılıştan sonuca ve sonrasına
| Zaman | Üretici | İthalatçı |
|---|---|---|
| Açılış günü | Tebliği ve gizli olmayan özeti incelemek; vekâletname sürecini başlatmak | Teminat kararı olup olmadığını kontrol etmek; tedarikçiyi bilgilendirmek |
| 1-37. gün | Üretici soru formunu ve destekleyici belgeleri hazırlamak, süresinde göndermek | İthalatçı soru formu ve yazılı görüş; tedarikçinin katılımını takip etmek |
| Soruşturma süresince | Eksiklik yazılarına hızlı cevap; yerinde doğrulamaya hazırlık | Teminatlı ithalatın kaydını tutmak; sözleşme fiyatlarını uyarlamak |
| Nihai bildirim | Firma özel nihai bildirime her tespit için rakamlı itiraz; dinleme talebi | Genel nihai bildirime görüş |
| Sonuç tebliği | Muafiyet varsa belge düzenini kurmak; yoksa 60 gün içinde dava değerlendirmesi | Teminat iadesi; belge kontrolü; ek tahakkuka 15 gün içinde itiraz |
| Sonraki dönem | Bir yıl sonra ara gözden geçirme; yeni üretici için yeni ihracatçı incelemesi | Tedarikçi değişikliğinde belge ve muafiyet kontrolü |
Üçüncü Ülkedeki Üretici Adına Görüş ve Muafiyet Talebi Örneği
Aşağıdaki örnek, etkisiz kılma soruşturmasında üçüncü ülkede yerleşik bir üretici adına, soru formu cevabıyla birlikte veya nihai bildirimden önce sunulmak üzere hazırlanmıştır. Yazı Türkçe olmalıdır; soru formu cevapları dışında Türkçe olmayan belge dikkate alınmaz. Her iddia ekteki belgeye bağlanmalıdır.
T.C. TİCARET BAKANLIĞI
İTHALAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
(İthalat Politikalarını İzleme ve Değerlendirme Dairesi)
ANKARA
GÖRÜŞ SUNAN: [Üretici unvanı], [ülke] — [adres], [e-posta]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres], [kayıtlı elektronik posta adresi]
İLGİ: [Tarih] tarihli ve [sayı] sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: [yıl/sayı]) ile [ülke] menşeli/çıkışlı [ürün] ithalatına yönelik açılan önlemlerin etkisiz kılınmasına karşı soruşturma
KONU: Müvekkilin ürettiği eşyanın önlemi etkisiz kılmadığına ilişkin görüşlerimizin sunulması ve müvekkilin muaf tutulması talebidir.
AÇIKLAMALAR
A. Yönetmelik m.38 ve Karar m.2/1-i: Müvekkilin Türkiye’ye ihracatı önlemden kaçınma dışında bir ekonomik gerekçeye dayanmaktadır
1. Müvekkil [yıl] yılında [şehir]’de kurulmuş olup [ürün] üretimine [yıl] yılında başlamıştır. Tesis yatırımına ilişkin yönetim kurulu kararı [tarih] tarihlidir ve [önleme konu ülke] menşeli ürüne uygulanan dampinge karşı önlemin yürürlüğe girdiği [tarih] tarihinden önceye aittir. Yatırımın toplam tutarı [tutar] olup makine faturaları ve finansman sözleşmeleri ektedir.
2. Müvekkilin soruşturma dönemindeki toplam satışlarının yüzde [oran]’ı iç piyasaya, yüzde [oran]’ı [ülkeler]’e, yüzde [oran]’ı Türkiye’ye yapılmıştır. Türkiye’ye satışlar, müvekkilin [ürün segmenti] alanındaki ürünlerine Türkiye’deki [sektör] sanayisinden gelen talep ve [lojistik veya ticari gerekçe] nedeniyle artmıştır. Müvekkilin Türkiye’deki müşterilerinin bir kısmı, önlemden önce de müvekkilden alım yapmaktadır; buna ilişkin faturalar ektedir.
3. Açılış tebliğinde [ülke]’nin bu üründeki ihracatında Türkiye’nin payının arttığı belirtilmektedir. Ülke düzeyindeki bu artış, ülkedeki bütün firmaların aynı nitelikte faaliyet gösterdiği anlamına gelmez. Müvekkilin Türkiye’ye satışının kendi ihracatı içindeki payı, ülke ortalamasının belirgin biçimde altındadır ve satışlar birden fazla pazara dağılmaktadır.
B. Yönetmelik m.38: Ürün müvekkilin tesisinde esaslı işlemle üretilmektedir
4. Müvekkilin tesisinde [hat sayısı] üretim hattı ve [sayı] çalışan bulunmaktadır. Üretim süreci [hammadde]’den başlayarak [aşamalar] aşamalarından oluşmakta, ürün temel niteliğini [aşama] aşamasında kazanmaktadır. Teknik akış şeması, makine listesi, bordrolar ve enerji faturaları ektedir.
5. Soruşturma döneminde müvekkilin kullandığı ana girdinin yüzde [oran]’ı yerel tedarikçilerden, yüzde [oran]’ı [diğer ülkeler]’den, yalnızca yüzde [oran]’ı [önleme konu ülke]’den temin edilmiştir. Ürün başına maliyet dökümüne göre yerel işçilik, enerji, yerel girdi ve genel üretim giderlerinin sınai maliyetteki payı yüzde [oran]’dır. Bu oran, yalnızca boyama, kesme veya ambalajlama gibi basit işlemlerle elde edilebilecek katma değerin çok üzerindedir.
6. Müvekkilin hammadde girişleri ile mamul çıkışları, bağımsız denetimden geçmiş stok kayıtlarıyla birbirini tutmaktadır. Faturalandırılan hammadde miktarı, beyan edilen işçi sayısı ve kapasite, Türkiye’ye ve diğer pazarlara yapılan satış miktarını karşılamaktadır; mutabakat tablosu ektedir.
C. Yönetmelik m.38: Müvekkilin ihracatı önlemin iyileştirici etkisini azaltmamaktadır
7. Müvekkilin Türkiye’ye ihraç fiyatı soruşturma döneminde ortalama [tutar] ABD doları/kg olup [önleme konu ülke] menşeli ürünün ortalama ithal fiyatına yürürlükteki önlem eklendiğinde ulaşılan fiyatın üzerindedir. Müvekkil ayrıca [ürün segmenti] ürünlerinde yoğunlaşmakta olup bu ürünler [önleme konu ülke]’den gelen ürünlerle aynı müşteri grubuna satılmamaktadır.
D. Karar m.11 ve Yönetmelik m.21: Muafiyet tanınması ve yerinde doğrulama
8. Müvekkil soru formunu süresinde ve eksiksiz cevaplamış, istenen bütün belgeleri sunmuştur. Müvekkil, beyanlarının tesislerinde ve muhasebe kayıtları üzerinde doğrulanmasını kabul etmekte ve doğrulama için uygun tarihleri Bakanlığın takdirine bırakmaktadır.
9. Müvekkil, muaf tutulması hâlinde Türkiye’ye ihraç ettiği eşya için 2025/1 sayılı Tebliğ uyarınca Üretici/İhracatçı Belgesi düzenleyeceğini, belge ve destekleyici kayıtları üç yıl saklayacağını ve Bakanlıkça yapılacak denetimleri kabul ettiğini taahhüt eder. Müvekkil, başka üreticilerin ürettiği malı kendi adıyla Türkiye’ye ihraç etmemekte olup bu yönde bir uygulamanın muafiyetin kaldırılması sonucunu doğuracağını bilmektedir.
E. Yönetmelik m.22: Gizlilik
10. Müşteri adları, birim maliyetler ve tedarikçi bilgileri ticari sır niteliğinde olup gizlilik kaydıyla sunulmuştur. Bu bilgilerin gizli olmayan özetleri ayrıca eklenmiştir.
SONUÇ VE TALEP
11. Açıklanan nedenlerle; müvekkilin ürettiği eşya yönünden önlemin etkisiz kılınmadığının tespitine, soruşturma sonucunda yayımlanacak tebliğde müvekkilin unvanına yer verilerek muaf tutulmasına ve soruşturma süresince teminat uygulanmasına karar verilmesi hâlinde müvekkilin ürettiği eşyanın bu uygulamadan ayrık tutulmasına karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
[Tarih]
Görüş sunan vekili
Av. [ad soyad]
EKLER: Vekâletname, tercümesi ve apostil; kuruluş ve ortaklık belgeleri; yatırım kararı ve makine faturaları; kapasite raporu, bordrolar ve enerji faturaları; girdi alım faturaları ve kaynak ülke tablosu; maliyet dökümü; ülke bazında satış tablosu; stok mutabakatı; bağımsız denetim raporları; gizli olmayan özet.
Muaf Tutulan Üreticinin Malı İçin Teminatın İadesi Talebi Örneği
Soruşturma süresince teminat vermiş ithalatçı, sonuç tebliğinde tedarikçisi muaf tutulmuşsa veya soruşturma önlemsiz kapatılmışsa teminatın iadesini gümrük idaresinden ister. Aşağıdaki örnek muafiyet durumu için hazırlanmıştır.
T.C. TİCARET BAKANLIĞI
[ ] GÜMRÜK MÜDÜRLÜĞÜNE
[İL]
BAŞVURAN: [İthalatçı unvanı] — vergi kimlik no: [ ], [adres], [kayıtlı elektronik posta adresi]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres], [kayıtlı elektronik posta adresi]
İLGİ: (a) [Tarih] tarihli ve [sayı] sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: [yıl/sayı]) ile açılan önlemlerin etkisiz kılınmasına karşı soruşturma; (b) [Tarih] tarihli ve [sayı] sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan sonuç tebliği (Tebliğ No: [yıl/sayı])
KONU: Ekli listede gösterilen [sayı] adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi için alınan teminatların iadesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
A. İlgi (b) Tebliğ m.[ ]: Tedarikçimiz muaf tutulmuştur
1. Müvekkil şirket, soruşturma süresince [ülke]’de yerleşik [üretici unvanı] tarafından üretilen [ürün]’ü ekli listedeki beyannamelerle ithal etmiş ve ilgi (a) Tebliğ uyarınca bu ithalat için toplam [tutar] TL teminat vermiştir.
2. İlgi (b) Tebliğ’in [madde] maddesindeki önlem tablosunda [üretici unvanı] için önlem sıfır olarak belirlenmiş ve firma muaf tutulmuştur.
B. Karar m.11: Muaf firmanın malı için alınan teminat iade edilmelidir
3. 99/13482 sayılı Karar’ın 11’inci maddesi, soruşturma sonunda karar verilen önlem ile mevcut önlem arasındaki farka karşılık gelen teminatın irat kaydedileceğini, bu farktan fazla olan teminatın iade edileceğini öngörmektedir. Muaf tutulan firma için karar verilen önlem sıfır olduğundan, bu firmanın ürettiği eşya için alınan teminatın tamamının iadesi gerekir. İlgi (b) Tebliğ’in [madde] maddesi de teminata bağlanmış işlemler için Karar’ın 11’inci maddesine göre işlem yapılacağını öngörmektedir.
C. 2025/1 sayılı Tebliğ m.6: Eşyanın muaf firma tarafından üretildiği belgelidir
4. Teminatlı ithalatlar sırasında muafiyet henüz bulunmadığından Üretici/İhracatçı Belgesi aranmamıştır. Eşyanın [üretici unvanı] tarafından üretildiği; beyanname eki faturalarda üretici olarak bu firmanın gösterilmesi, konşimentolarda yükleyicinin aynı firma olması ve firmanın [tarih] tarihli üretici beyanıyla sabittir. Bu belgeler ekte sunulmuştur. Müvekkil, idarenin gerekli görmesi hâlinde ilave belge sunmaya hazırdır.
SONUÇ VE TALEP
5. Açıklanan nedenlerle; ekli listedeki beyannameler için alınan [tutar] TL teminatın müvekkile iadesine, teminat mektubu ile verilen teminatlar yönünden mektupların iadesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
[Tarih]
Başvuran vekili
Av. [ad soyad]
EKLER: Vekâletname; beyanname listesi; teminat alındıları veya teminat mektubu örnekleri; faturalar ve konşimentolar; üretici beyanı; ilgi (b) Tebliğ.
Yeni İhracatçı İncelemesi Başvurusu Örneği
Önlem bir ülkeye genişletildikten sonra Türkiye’ye satışa başlayan bağlantısız ve gerçek bir üretici, kendisi için ayrı belirleme yapılmasını isteyebilir. Başvuruda üç şartın her biri belgeyle gösterilmelidir (Yönetmelik m.36).
T.C. TİCARET BAKANLIĞI
İTHALAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
(İthalat Politikalarını İzleme ve Değerlendirme Dairesi)
ANKARA
BAŞVURAN: [Üretici unvanı], [ülke] — [adres], [e-posta]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres], [kayıtlı elektronik posta adresi]
İLGİ: [Tarih] tarihli ve [sayı] sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: [yıl/sayı]) ile [ülke] menşeli/çıkışlı ithalata genişletilen dampinge karşı önlem
KONU: Yönetmeliğin 36’ncı maddesi uyarınca müvekkil için yeni ihracatçı için gözden geçirme soruşturması açılması talebidir.
AÇIKLAMALAR
A. Yönetmelik m.36: Müvekkil soruşturma döneminde Türkiye’ye ihracat yapmamıştır
1. İlgi Tebliğ ile sonuçlanan soruşturmanın soruşturma dönemi [başlangıç]-[bitiş] tarihleri arasıdır. Müvekkil bu dönemde soruşturma konusu ürünü Türkiye’ye ihraç etmemiştir. Müvekkilin ilk ihracatı [tarih] tarihlidir; ülke gümrük idaresinden alınan ihracat dökümü ve muhasebe kayıtları ektedir.
B. Yönetmelik m.36: Müvekkil önleme tabi ihracatçı ve üreticilerle bağlantılı değildir
2. Müvekkilin ortakları [ortaklar] olup bunların hiçbiri [ülke]’deki önleme tabi üretici veya ihracatçılarda ya da [önleme konu ülke]’deki üretici veya ihracatçılarda pay sahibi, yönetici veya temsilci değildir. Ticaret sicil kayıtları, ortaklar ve yöneticiler listesi ile ortakların beyanları ektedir.
3. Müvekkilin [önleme konu ülke]’den hammadde aldığı bir tedarikçisi bulunmakla birlikte, bu ilişki olağan bir alım satım ilişkisi olup tedarikçinin müvekkil üzerinde kontrolü veya müvekkilin tedarikçi üzerinde kontrolü yoktur. Tedarikçiden alınan girdinin müvekkilin toplam girdisi içindeki payı yüzde [oran]’dır.
C. Yönetmelik m.36: Müvekkil soruşturma döneminden sonra Türkiye’ye ihracat yapmıştır
4. Müvekkil [tarih]-[tarih] tarihleri arasında Türkiye’ye [miktar] [birim] ürün ihraç etmiştir. Ayrıca [Türk alıcı] ile [tarih] tarihinde [miktar] [birim] için geri dönülemez nitelikte bir satış sözleşmesi imzalanmıştır. Faturalar, gümrük beyannameleri ve sözleşme ektedir.
D. Yönetmelik m.38 ve Karar m.11: Müvekkil gerçek üreticidir
5. Müvekkilin [yıl] yılında kurulan tesisinde [sayı] üretim hattı ve [sayı] çalışan bulunmaktadır; ürün [aşama] aşamasında temel niteliğini kazanmaktadır. Kapasite raporu, makine listesi, bordrolar, enerji faturaları ve maliyet dökümü ektedir. Müvekkil, beyanlarının tesislerinde doğrulanmasını kabul eder.
E. 3577 sayılı Kanun Ek m.2: Teminat
6. Kanun’un Ek 2’nci maddesi uyarınca inceleme sonuçlanıncaya kadar müvekkilin ihraç ettiği mal için önlemin teminata bağlanacağı müvekkilin bilgisindedir. Müvekkilin Türk alıcıları teminatın banka teminat mektubu ile verilmesini talep etmektedir.
SONUÇ VE TALEP
7. Açıklanan nedenlerle; müvekkil için yeni ihracatçı için gözden geçirme soruşturması açılmasına ve soruşturma sonunda müvekkilin ürettiği eşya için önlemin sıfır olarak belirlenmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
[Tarih]
Başvuran vekili
Av. [ad soyad]
EKLER: Vekâletname, tercümesi ve apostil; ticaret sicil kayıtları ve ortaklık yapısı; ortak ve yönetici beyanları; ihracat dökümü; faturalar, beyannameler ve satış sözleşmesi; kapasite raporu, makine listesi, bordrolar, enerji faturaları; maliyet dökümü; gizli olmayan özet.
Sık Yapılan Hatalar
- Soruşturmaya katılmamak. Muafiyet yalnızca iş birliğinde bulunan üreticilere tanınmaktadır; katılmayanlar hakkında karar açılış tebliğindeki istatistiklere göre verilir.
- Menşe belgesine güvenmek. Geçerli bir menşe belgesi etkisiz kılma tespitini tek başına ortadan kaldırmaz.
- Damping ve zarar tartışmasına girmek. Bu soruşturmalarda damping ve zarar hükümleri uygulanmaz; savunma gerçek üretim ve ekonomik gerekçe üzerine kurulmalıdır.
- Kapasiteyi aşan satış beyan etmek. Ham madde, işçi ve enerji verileri satış miktarını karşılamıyorsa beyanların tamamı güvenilirliğini kaybeder.
- Yanıltıcı bilgi vermek. Yanlış bilgi, muafiyetin reddine ve iş birliğinde bulunulmamış sayılmaya yol açar.
- Vekâletnameyi son haftaya bırakmak. İmza, tercüme ve apostil işlemleri 37 günlük süreyi aşabilir.
- Teminatı hesaba katmamak. Teminat açılış tebliğiyle birlikte kararlaştırılabilir ve bir yılı aşan süre işletme sermayesine bağlanır.
- Belgeyi beyannameden sonra sunmak. Serbest dolaşıma girişten sonra sunulan Üretici/İhracatçı Belgesi kabul edilmez.
- Unvan değişikliğinde muafiyetin süreceğini varsaymak. Muafiyet tüzel kişiliğe bağlıdır; değişiklikten önce gözden geçirme yolu planlanmalıdır.
Hukukçular Evi Etkisiz Kılma Soruşturmalarında Ne Yapar?
Açılış tebliği yayımlandığı gün teminat kararını, soru formu sürelerini ve Bakanlığın dayandığı istatistikleri çıkarıyor; yurt dışındaki üretici için vekâletname, tercüme ve apostil sürecini yönetiyoruz. Üretim kapasitesi, girdi kaynakları ve katma değeri gösteren dosyayı üreticinin muhasebe ve üretim ekipleriyle birlikte hazırlıyor, yerinde doğrulamaya hazırlık yapıyor ve nihai bildirime rakamlı itirazları sunuyoruz.
İthalatçılar için soru formu, tedarikçinin soruşturmaya katılımının takibi, teminat ve tedarik sözleşmesi düzenlemesi, sonuç tebliğinden sonra teminat iadesi ve Üretici/İhracatçı Belgesi düzenini yürütüyoruz. Muaf tutulamayan üreticiler için yeni ihracatçı ve ara gözden geçirme başvurularını, gerektiğinde Danıştay’da iptal davasını takip ediyoruz. Büromuz Ankara’dadır; soruşturmayı yürüten Ticaret Bakanlığı ve davalara bakan Danıştay ile aynı şehirde çalışıyoruz.
Açılış tebliğini ve tedarik ilişkinize ilişkin belgeleri 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz.
İlgili Rehberler
- Yürürlükteki Dampinge Karşı Önlemler 2026: Ürün, Ülke ve Oran Tablosu
- Üretici/İhracatçı Belgesi: Firma Bazlı Damping Oranı, Belgenin Reddi ve Ek Tahakkuka İtiraz
- Sahte Menşe ve Damping Kaçırma: 5607 Sayılı Kanun Kapsamında Kaçakçılık Soruşturması ve Ceza Davası
- Dampinge Karşı Vergi İadesi: Teminat, Geri Verme, İade Soruşturması ve Faiz
- Dampinge Karşı Önlemin 5 Yılı Doluyor: Nihai ve Ara Gözden Geçirme — İthalatçı ve İhracatçı Rehberi
- Menşe Şüphesiyle Dampinge Karşı Vergi Ek Tahakkuku ve Para Cezası: İtiraz, Dava ve İade
- Damping Soruşturması ve Dampinge Karşı Vergi Merkezi
- Ürünüme Damping Soruşturması Açıldı: İthalatçı Ne Yapmalı?
- Türkiye’ye İhracat Yapan Üreticiye Damping Soruşturması: İhracatçı Savunması
- Dampingli İthalattan Zarar Gören Yerli Üretici: Damping Şikâyeti Başvurusu
- Damping Tebliğine Karşı Danıştay’da İptal ve Yürütmeyi Durdurma Davası
- Menşe ve Dolaşım Belgeleri: A.TR, EUR.1, Menşe Şahadetnamesi ve Sonradan Kontrol
- Gümrük Kıymeti ve İthalatta Değer Beyanı
- Gümrük Vergisi İadesi: Geri Verme ve Kaldırma
- Gümrük Uzlaşması: Ek Tahakkuk ve Gümrük İdari Para Cezasında Uzlaşma
- Çin Menşeli Kaynak Makinelerinde Nihai Gözden Geçirme Soruşturması Ne Anlama Geliyor?
- Ticaret Hukuku Rehberi
- Vergi Hukuku Rehberi
- İdare Hukuku Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
Önlemlerin etkisiz kılınması ne demektir?
Dampinge karşı vergiden kaçınma dışında yeterli bir haklı nedeni veya ekonomik gerekçesi bulunmayan bir uygulama sonucunda ticaretin gerçekleştirilme şeklinin değişmesi ve önlemin iyileştirici etkisinin azalmasıdır (99/13482 sayılı Karar m.2/1-i; Yönetmelik m.38). Tipik örneği, önleme tabi ürünün üçüncü bir ülke üzerinden veya orada basit bir işlemden geçirilerek Türkiye’ye satılmasıdır.
Etkisiz kılma soruşturmasında damping marjı hesaplanır mı?
Hayır. Bu soruşturmalarda Yönetmeliğin dampingin, sübvansiyonun ve zararın tespitine ilişkin hükümleri uygulanmaz (m.38). Danıştay da damping marjı hesaplanmadığı itirazını bu gerekçeyle reddetmiştir (Danıştay 7. D., E.2024/631, K.2025/4350).
Soruşturmayı kim açar?
Yerli üreticilerin başvurusu üzerine veya Genel Müdürlüğün teklifiyle kendiliğinden açılır (Yönetmelik m.38). 2026’da Romanya’ya yönelik soruşturma bir yerli üreticinin başvurusuyla, Kosova’ya yönelik soruşturma ise Bakanlığın kendi incelemesiyle açılmıştır (Tebliğ No: 2026/5 ve 2026/14).
Soru formunu ne kadar sürede cevaplamalıyım?
Bildirimin gönderildiği tarihten itibaren posta süresi dahil 37 gün içinde; bildirim almayanlar için tebliğin yayımından itibaren 37 gün içinde (Tebliğ No: 2026/14 m.9). Soru formu cevapları dışında bütün yazışmalar Türkçe olmalıdır.
Soruşturma sürerken ithalatta teminat istenir mi?
İstenebilir. Karar’ın 11’inci maddesi soruşturma süresince ithalatın önlem tutarı kadar teminata bağlanmasına imkân verir. Kosova soruşturmasında teminat açılış tebliğiyle birlikte kararlaştırılmıştır (Tebliğ No: 2026/14 m.7/2); diğer açılış tebliğlerinde yalnızca teminata bağlanabileceği belirtilmiştir.
Soruşturma bitince verdiğim teminat ne olur?
Önlem uygulanırsa karar verilen önleme karşılık gelen teminat irat kaydedilir, fazlası iade edilir, eksik kısım için tahsilat yapılmaz; soruşturma önlemsiz kapatılırsa teminatların tamamı iade edilir (Karar m.11). Muaf tutulan firmanın ürettiği eşya için verilen teminatın iadesi de istenebilir.
Üçüncü ülkedeki üretici nasıl muaf tutulur?
Soruşturmada iş birliği yaparak üretim kapasitesini, girdi kaynaklarını, katma değeri ve Türkiye’ye satışın ticari gerekçesini belgelemesi gerekir. 2025’te Mısır’da sekiz, Malezya’da kontrplakta üç ve kumaşta bir üretici bu şekilde muaf tutulmuştur (Tebliğ No: 2025/21, 2025/2, 2025/22).
Muafiyetten yararlanmak için gümrükte ne sunulur?
Muaf firmanın düzenlediği Üretici/İhracatçı Belgesi, beyannamenin tescilinde sunulur; serbest dolaşıma girişten sonra sunulan belge kabul edilmez. Belge bir yıl geçerlidir ve doğruluğunun ispat yükü ithalatçıdadır (Tebliğ No: 2025/1 m.5, 6 ve 7).
Fabrikamız soruşturmadan sonra kuruldu; muafiyet alabilir miyiz?
Soruşturma döneminde Türkiye’ye ihracat yapmamış, önleme tabi firmalarla bağlantısı olmayan ve sonradan ihracat yapan üretici yeni ihracatçı incelemesi isteyebilir (Yönetmelik m.36). İnceleme süresince ihracatı teminata bağlanır (3577 sayılı Kanun Ek m.2). Malezya’daki bir kontrplak üreticisi için inceleme yaklaşık altı buçuk ayda sonuçlanmış ve önlem sıfır olarak belirlenmiştir (Tebliğ No: 2026/6).
Menşe belgem geçerli; yine de önlem uygulanabilir mi?
Evet. Menşe kuralları eşyanın hangi ülke menşeli olduğunu belirler (4458 sayılı Kanun m.19 ve m.20); etkisiz kılma ise ticaretin şeklinin önlemden kaçınmak için değişip değişmediğini sorar. Danıştay, menşe belgelerinin sonradan kontrolünün olumlu sonuçlanmasının etkisiz kılma tespitini sakatlamadığını kabul etmiştir (E.2024/631).
Muaf firmanın unvanı değişirse muafiyet devam eder mi?
Kendiliğinden devam etmez. Malezya’daki bir klima üreticisinin muafiyetinin unvan değişikliği gerekçesiyle ilişkili şirket için devamı talebi uygun bulunmamış, şirket bunun üzerine kısmi ara gözden geçirme başvurusunda bulunmuştur (Tebliğ No: 2026/30).
Sonuç tebliğine karşı dava açabilir miyim?
Evet; tebliğin Resmî Gazete’de yayımını izleyen günden itibaren altmış gün içinde Danıştay’da dava açılabilir (2577 sayılı Kanun m.7; 2575 sayılı Kanun m.24). Ancak Danıştay’ın yayımlanan kararlarında etkisiz kılma tebliğlerine karşı açılan davaların tamamı reddedilmiştir; asıl mücadele soruşturma sırasında yapılmalıdır.
Kaynakça
- 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun, m.13, 14 ve Ek m.2.
- 99/13482 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Karar, m.2/1-i, m.5 ve m.11.
- İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik (RG 30.10.1999, 23861), m.22, 26, 30, 34, 35, 36 ve 38-42.
- 4458 sayılı Gümrük Kanunu, m.19, 20 ve 242.
- İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğler: No: 2025/1 (RG 27.03.2025, 32854); 2025/2 (RG 04.02.2025, 32803); 2025/20 (RG 25.08.2025, 32997); 2025/21 (RG 28.08.2025, 33000); 2025/22 (RG 04.09.2025, 33007); 2025/23 (RG 25.08.2025, 32997); 2025/25 (RG 27.08.2025, 32999); 2025/26 (RG 29.08.2025, 33001); 2025/34 (RG 21.10.2025, 33054); 2026/5 (RG 07.03.2026, 33189); 2026/6 (RG 13.03.2026, 33195); 2026/14 (RG 06.05.2026, 33245); 2026/15 (RG 09.05.2026, 33248); 2026/30 (RG 21.08.2026, 33347).
- Danıştay Yedinci Dairesi kararları: E.2024/631, K.2025/4350 (16.12.2025); E.2022/2360, K.2024/5140 (11.12.2024); E.2021/1519, K.2024/2799 (30.05.2024); E.2019/3218, K.2021/2579 (28.05.2021); E.2018/692, K.2020/4170 (22.10.2020); E.2017/2193, K.2020/4106 (20.10.2020).
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu: E.2022/497, K.2024/62 (14.02.2024); E.2025/580, K.2026/232 (15.04.2026). Yargıtay 7. Ceza Dairesi: E.2021/4859, K.2023/7706 (04.10.2023).
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her soruşturma kendi tebliği, soruşturma dönemi ve verileriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Tedarik ettiğiniz ülkeye etkisiz kılma soruşturması mı açıldı? 37 gün dolmadan değerlendirelim
Soru formu, gerçek üretimin belgelenmesi, muafiyet talebi, teminat ve yeni ihracatçı incelemesi için açılış tebliği ve tedarik belgelerinizle hemen arayın.
Süreyi kaçırmayın
Soru formu ve görüşler için 37 gün; teminat kararı açılış tebliğiyle birlikte gelebilir. Sonuç tebliğine karşı dava için 60 gün, gümrükteki ek tahakkuka itiraz için 15 gün vardır. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Damping Merkezi · Ticaret Hukuku Rehberi · Vergi Hukuku Rehberi · İdare Hukuku Rehberi · Dilekçe Örnekleri · İletişim


