Kentsel dönüşümde hak sahipliğinin ölçüsü binanın fiilî durumu değil, tapudaki arsa payıdır. Riskli yapı yıkıldığında kat mülkiyeti ve kat irtifakı terkin edilir, taşınmaz malikleri adına payları oranında tescil edilir ve yeniden yapım kararı hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla alınır (6306 s.K. m.6). Bu nedenle ruhsatta bulunmayan bir kat, sonradan eklenen bir oda ya da daireye katılmış bir ortak alan, tapuda bir arsa payına bağlanmamışsa yeni binada kendiliğinden hak doğurmaz. Yapı Kayıt Belgesi de bu sonucu değiştirmez: belge, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir ve yapının yenilenmesi hâlinde yürürlükteki imar mevzuatı uygulanır (İmar K. geçici m.16). Belgeye dayanılarak kat mülkiyeti kurulmuş ve kaçak bölüme arsa payı verilmişse o bölümün maliki hak sahibidir; kurulmamışsa kullanıcının hakkı, varsa parseldeki payıyla sınırlıdır. Bu sayfada kaçak kat, eklenti, iskânsız bina ve hisseli tapu durumlarında kimin ne ölçüde hak sahibi olduğu, yıkımdan önce hangi adımların atılabileceği ve malikler arasında nasıl anlaşılabileceği anlatılmaktadır.
Dairenizin tapudaki karşılığı ile fiilî durumu farklı mı?
Arsa payınızı, yapı kayıt belgenizi ve yeni projedeki hakkınızı yıkımdan önce değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppKısa Cevap: Duruma Göre Hak Sahipliği
Kaçak ve ruhsata aykırı durumlarda hak sahipliği
| Durum | Tapudaki karşılığı | Kentsel dönüşümdeki konumu |
|---|---|---|
| Ruhsatlı dairede kapatılmış balkon, eklenen oda | Arsa payı değişmemiştir | Ek alan hak doğurmaz; hak, mevcut arsa payıyla sınırlıdır |
| Ruhsatta olmayan kat, tapuda bağımsız bölüm yok | Kaçak bölümün arsa payı yoktur | Kullanıcı malik sayılmaz; parselde payı varsa o payla sınırlı hak sahibidir |
| Kaçak bölüm için Yapı Kayıt Belgesi alınmış, kat mülkiyeti kurulmamış | Belge tapuda mülkiyet doğurmaz | Belge dönüşümle sona erer; hak sahipliği arsa payına göre belirlenir |
| Yapı Kayıt Belgesiyle kat mülkiyeti kurulmuş, arsa payı verilmiş | Bağımsız bölüm tapuda kayıtlıdır | Malik, arsa payı oranında hak sahibidir |
| Bütün bina ruhsatsız, tapu arsa paylı (hisseli) | Paydaşlar arsada paylı maliktir | Hak, hisse oranına göredir; fiilî daire büyüklüğü belirleyici değildir |
| Ruhsatlı ama iskânsız bina, kat irtifakı kurulu | Kat irtifakı ve arsa payı vardır | Kat irtifakı sahipleri arsa payı oranında hak sahibidir |
| Ortak alanın daireye katılması | Ortak alan bütün maliklere aittir | Kullanan malike ek hak doğurmaz |
Hak Sahipliğinin Ölçüsü Neden Arsa Payı?
Kat mülkiyeti ve kat irtifakı, bağımsız bölümlerin konum ve büyüklüklerine göre hesaplanan değerleriyle oranlı olarak özgülenen arsa payı üzerine kurulur (KMK m.3). Bina ayakta olduğu sürece malikin hakkı bağımsız bölümü üzerindedir; bina yıkıldığında bağımsız bölüm ortadan kalkar ve geriye arsa payı kalır.
6306 sayılı Kanun bu sonucu açıkça düzenler. Üzerindeki bina yıkılarak arsa hâline gelen taşınmazlarda daha önce kurulmuş olan kat irtifakı veya kat mülkiyeti, ilgililerin muvafakati aranmaksızın resen terkin edilir ve taşınmaz malikleri adına payları oranında tescil edilir. Parselin nasıl değerlendirileceğine, yani yeniden bina yaptırılmasına, payların satışına, kat karşılığı veya hasılat paylaşımı gibi usullere, sahip oldukları hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla karar verilir (6306 s.K. m.6).
Bu iki kuraldan üç sonuç çıkar. Oy gücü arsa payına göredir; büyük bir kaçak alanı kullanan malik, arsa payı küçükse kararda az söz sahibidir. Yeni binadaki pay da arsa payına göre belirlenir; müteahhit, maliklere kalacak toplam alanı arsa payları oranında dağıtır. Tapuda arsa payı bulunmayan kişi, binada yıllarca oturmuş olsa bile malik sıfatıyla karara katılamaz. Arsa payının yeni binadaki daireye nasıl dönüştüğü bağımsız bölüm tahsisi ve şerefiye rehberimizde anlatılmıştır.
Yapı Kayıt Belgesi Kentsel Dönüşümde Ne Olur?
Yapı Kayıt Belgesi, 3194 sayılı İmar Kanunu’na 7143 sayılı Kanunla eklenen geçici 16. madde uyarınca, 31 Aralık 2017’den önce yapılmış ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar için verilmiştir. Belgenin sağladıkları sınırlıdır ve kentsel dönüşüm bakımından üç kural belirleyicidir.
Belge geçicidir. Kanun’un ifadesiyle Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir; belge düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleri uygulanır (İmar K. geçici m.16). Bina yıkıldığında belgenin sağladığı koruma sona erer; yeni bina, o günkü imar planının izin verdiği emsal, yükseklik ve kat sayısına göre yapılır. Eski binadaki kaçak kat yeni projede yer alamaz.
Belge mülkiyet doğurmaz. Yapı Kayıt Belgesi bir tapu belgesi değildir; yapıyı imara aykırı yapı olma niteliğinden çıkarmaz. Belge alınmış olması, kaçak bölüme kendiliğinden arsa payı kazandırmaz.
Belgeyle kat mülkiyeti kurulmuş olabilir. Yapı Kayıt Belgesi alınan yapılarda, maliklerin tamamının muvafakati bulunması ve gerekli bedelin ödenmesi hâlinde, yapı kullanma izin belgesi aranmaksızın cins değişikliği yapılabilir ve kat mülkiyeti kurulabilir (İmar K. geçici m.16). Bu yol kullanılmış ve kaçak bölüm bağımsız bölüm olarak tapuya işlenip arsa payı almışsa, artık tapuda kayıtlı bir mülkiyet hakkı vardır ve bu hak dönüşümde arsa payı oranında korunur. Belirleyici soru şudur: belge yalnızca alınmış mıdır, yoksa belgeye dayanarak tapuda işlem yapılmış mıdır?
Yapı Kayıt Belgesi kentsel dönüşümde neyi sağlar, neyi sağlamaz?
| Konu | Durum | Dayanak |
|---|---|---|
| Belgenin süresi | Yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir | İmar K. geçici m.16 |
| Yeni binadaki imar hakkı | Belge ek imar hakkı vermez; yürürlükteki imar mevzuatı uygulanır | İmar K. geçici m.16 |
| Mülkiyet | Belge tek başına arsa payı veya mülkiyet kazandırmaz | TMK m.706; KMK m.3 |
| Kat mülkiyetine geçiş | Bütün maliklerin muvafakatiyle kurulmuşsa tapudaki hak korunur | İmar K. geçici m.16 |
| Yıkım kararı ve para cezası | Belge alınan yapılarda iptal edilmiştir | İmar K. geçici m.16 |
| Güçlendirme | İlave inşaat alanı oluşturmamak koşuluyla yapılabilir | İmar K. geçici m.21 |
Kaçak veya Ruhsatsız Yapı İçin Riskli Yapı Tespiti Yapılabilir mi?
Riskli yapı tespiti için yapının ruhsatlı olması şart değildir. Uygulama Yönetmeliği, inşaat hâlinde olup ikamet edilmeyen yapılar ile metrukluk veya başka bir sebeple statik bakımdan yapı bütünlüğü bozulmuş yapıların riskli yapı tespitine konu edilmeyeceğini düzenler; ruhsatsızlık bu istisnalar arasında sayılmamıştır (Uygulama Yönetmeliği m.7).
Tespiti kimin yaptırabileceği tapu durumuna göre değişir. Tespit, malikler veya kanuni temsilcileri tarafından yaptırılır (6306 s.K. m.3). Kat irtifakı veya kat mülkiyeti kurulmadığı için arsa paylı tapu varsa, arsa üzerinde fiilen bulunan yapının riskli yapı tespiti, yapının sahibi olan arsa payı sahibince yaptırılır (Uygulama Yönetmeliği m.7). Tapuda payı bulunmayan kullanıcı, örneğin kaçak katı adi yazılı bir senetle satın almış kişi, bu yetkiye sahip değildir. Tespit ve itiraz süreci riskli yapı tespiti ve itiraz rehberimizde anlatılmıştır.
Durum Durum İnceleme
1. Ruhsatlı dairede eklenti: kapatılmış balkon, eklenen oda, birleştirilen daire
En sık görülen durumdur. Malik, tapudaki dairesini ruhsata aykırı biçimde büyütmüştür; ancak arsa payı ilk kurulduğu gibi kalmıştır. Yeni binada bu malikin hakkı arsa payına göre hesaplanır; fiilen kullandığı ek alan hesaba girmez. Eklenti için Yapı Kayıt Belgesi alınmış olması sonucu değiştirmez, çünkü belge dönüşümle birlikte hükmünü yitirir. Malik, müteahhitle veya diğer maliklerle anlaşarak ek alanın karşılığını bedel ödeyerek satın alabilir; bu bir hak değil, anlaşma konusudur.
2. Ruhsatta olmayan kat veya daire: tapuda bağımsız bölüm yok
Binaya sonradan kat çıkılmış ya da bodrum, çatı arası veya dükkân daireye çevrilmiş, ancak bu bölüm tapuda bağımsız bölüm olarak kayıtlı değildir. Bu bölümün arsa payı yoktur. Bölümü kullanan kişi parselde başka bir bağımsız bölümün maliki ise hakkı o bölümün arsa payıyla sınırlıdır. Parselde hiç payı yoksa, örneğin kaçak daireyi tapu devri olmaksızın satın almışsa, malik sıfatı bulunmaz. Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmeler resmî şekilde düzenlenmedikçe geçerli olmaz (TMK m.706, TBK m.237); adi yazılı satış senedi, alıcıyı arsada paydaş yapmaz. Bu kişinin talepleri, kendisine satış yapan kişiye yöneliktir.
3. Yapı Kayıt Belgesiyle kat mülkiyetine geçilmiş kaçak bölüm
Kaçak kat için Yapı Kayıt Belgesi alınmış, bütün maliklerin muvafakatiyle kat mülkiyeti kurulmuş ve bu bölüme arsa payı özgülenmişse, bölümün maliki diğer maliklerle aynı konumdadır: karara arsa payı oranında katılır ve yeni binada arsa payı oranında hak sahibi olur. Ancak yeni bina yürürlükteki imar mevzuatına göre yapılacağından, eski binadaki toplam alan yeni projede karşılanamayabilir. Bu eksilme yalnızca kaçak bölümün malikine değil, arsa payları oranında bütün maliklere yansır. Kat mülkiyetine geçilirken arsa paylarının nasıl belirlendiği bu nedenle kritik önemdedir.
4. Bütün bina ruhsatsız, tapu arsa paylı
Parsel hisseli tapuyla birkaç kişiye aittir; üzerine ruhsatsız bir bina yapılmış ve her paydaş bir daireyi kullanmaktadır. Hukuken ortada bağımsız bölüm yoktur; paydaşlar arsaya payları oranında maliktir. Paylı malın tamamı üzerindeki tasarruflar kural olarak bütün paydaşların kabulüne bağlıdır (TMK m.692); yapı riskli yapı olarak tespit edilmişse karar hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla alınır (6306 s.K. m.6). Fiilen büyük daireyi kullanan paydaşın hissesi küçükse, yeni binadaki payı da küçük olur. Paydaşlar arasında fiilî kullanımı gösteren bir taksim anlaşması bulunsa bile, bu anlaşma tapudaki hisse oranlarını değiştirmez; yeni binadaki paylaşım için ayrıca anlaşılması gerekir. Miras yoluyla bölünmüş paylar için miras kalan yapıda ruhsatsızlık ve Yapı Kayıt Belgesi rehberimize ve miras kalan binada kentsel dönüşüm rehberimize bakılabilir.
5. Ruhsatlı ama iskânsız bina
Bina ruhsatlı yapılmış, kat irtifakı kurulmuş, ancak yapı kullanma izin belgesi alınmadığı için kat mülkiyetine geçilememiştir. Yapının kullanılabilmesi için ruhsatı veren idareden izin alınması zorunludur (İmar K. m.30); iskânın bulunmaması binayı kaçak yapmaz, yalnızca kat mülkiyetine geçişi engeller. Kat irtifakı sahipleri arsa payı oranında hak sahibidir ve dönüşüm bakımından kat malikleriyle aynı konumdadır. İskân konusu yapı kullanma izin belgesi rehberimizde anlatılmıştır.
6. Ortak alanın daireye katılması
Çatı arası, sığınak, kapıcı dairesi, bahçe ya da merdiven boşluğu gibi ortak yerler bir malik tarafından dairesine katılmış olabilir. Ortak yerler bütün kat maliklerine aittir; bir malikin uzun süre kullanması bu yer üzerinde ona ayrı bir hak kazandırmaz ve arsa payını artırmaz. Yeni binada bu alan için ek pay istenemez.
Yıkımdan Önce Arsa Payı Düzeltilebilir mi?
Arsa payları, bağımsız bölümlerin değerleriyle oranlı olarak özgülenmemişse, her kat maliki veya kat irtifakı sahibi arsa paylarının yeniden düzenlenmesi için mahkemeye başvurabilir (KMK m.3). Kentsel dönüşüm öncesinde bu dava, arsa payı baştan yanlış belirlenmiş malikler için en önemli araçtır: aynı büyüklükteki iki daireye farklı arsa payı yazılmışsa ya da dükkânlara değerlerinin çok altında pay verilmişse, düzeltme yeni binadaki payı doğrudan etkiler.
Davanın iki sınırı vardır. Birincisi, değerlendirme kat irtifakının veya kat mülkiyetinin kurulduğu tarihteki değerlere göre yapılır; sonradan doğan değer artış ve azalmaları dikkate alınmaz. Sonradan yapılan kaçak eklenti, bu nedenle tek başına arsa payının artırılmasını sağlamaz. İkincisi, dava bina ayaktayken açılabilir; bina yıkıldığında bağımsız bölümler ortadan kalktığı için karşılaştırma yapılamaz hâle gelir. Riskli yapı tespiti yapılmış ve yıkım süresi işlemeye başlamışsa, davanın gecikmeden açılması ve gerekiyorsa delil tespiti istenmesi gerekir. Dava, arabuluculuğa başvuru şartına tabidir. Ayrıntı arsa payı düzeltme davası rehberimizde yer almaktadır.
Arsa payı düzeltme davasının çerçevesi
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Şart | Arsa payının, bağımsız bölümün değeriyle oransız belirlenmiş olması (KMK m.3) |
| Değerlendirme tarihi | Kat irtifakının veya kat mülkiyetinin kurulduğu tarih |
| Dikkate alınmayan | Sonradan doğan değer artış ve azalmaları; sonradan yapılan eklentiler |
| Fiilî sınır | Bina ayaktayken açılmalıdır; yıkımdan sonra karşılaştırma yapılamaz |
| Ön şart | Dava açmadan önce arabulucuya başvuru |
| Sonuç | Arsa payları yeniden belirlenir; yeni binadaki pay buna göre hesaplanır |
Malikler Arasında Anlaşma: Fiilî Durum Paylaşıma Nasıl Yansıtılır?
Kanun hak sahipliğini arsa payına bağlar, ancak maliklerin kendi aralarında farklı bir paylaşım üzerinde anlaşmasını yasaklamaz; taraflar sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilir (TBK m.26). Uygulamada üç yol görülür.
Fiilî durumu paylaşıma yansıtmanın yolları
| Yol | Nasıl işler | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Ek alanın bedelle satın alınması | Arsa payına düşenden büyük daire isteyen malik, farkın bedelini öder | Birim fiyat ve ödeme takvimi müteahhit sözleşmesine yazılmalıdır |
| Malikler arası paylaşım protokolü | Bütün malikler, arsa payından farklı bir dağıtım üzerinde anlaşır | Bütün maliklerin imzası gerekir; salt çoğunlukla dayatılamaz |
| Arsa payı devri | Büyük alan isteyen malik, diğerlerinden tapuda arsa payı satın alır | Devir resmî şekilde yapılır; vergi ve harç sonuçları ayrıca değerlendirilir |
Salt çoğunlukla alınan karar, arsa payı esasına dayanır; çoğunluk, azınlıkta kalan malikin arsa payına düşen hakkını kaçak alan kullanan başka bir malik lehine azaltamaz. Tersine, kaçak alan kullanan malik de salt çoğunluğa dayanarak fiilî durumunun korunmasını isteyemez. Anlaşma sağlanamazsa paylaşım arsa paylarına göre yapılır ve karara katılmayan malikin payı satışa konu olabilir; bu süreç karara katılmayan malikin payının satışı rehberimizde anlatılmıştır.
Müteahhit sözleşmesinde her malike verilecek bağımsız bölüm tek tek gösterilmeli, arsa payından fazla alan alan malikin ödeyeceği fark ve eksik alan alan malike ödenecek denkleştirme yazılmalıdır. Sözleşmede aranacak diğer hükümler kat karşılığı inşaat sözleşmesinde dikkat edilecek 10 madde rehberimizde yer almaktadır.
Paylaşım protokolünde şu hususlar yazılmalıdır: her malikin tapudaki arsa payı ve fiilen kullandığı alan; yeni binada her malike verilecek bağımsız bölüm; arsa payına düşenden fazla alan alan malikin ödeyeceği fark ve ödeme zamanı; eksik alan alan malike yapılacak ödeme; protokolün müteahhit sözleşmesinin eki olduğu. Protokol, arsa payı devri veya satış vaadi içeriyorsa noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır (TMK m.706, TBK m.237).
Bir örnek üzerinden
Dört katlı ve sekiz daireli olarak ruhsat almış, sonradan iki daireli beşinci bir kat çıkılmış bir binayı düşünelim. Tapuda sekiz bağımsız bölüm vardır ve her birine sekizde bir arsa payı özgülenmiştir; beşinci kattaki iki dairenin tapuda karşılığı yoktur. Bina riskli yapı olarak tespit edilip yıkıldığında, arsa sekiz malik adına sekizde birer payla tescil edilir. Yeni imar durumu yine dört kata izin veriyorsa, maliklere kalacak alan sekiz malik arasında eşit paylaşılır; beşinci kattaki daireleri kullananlar ayrı bir pay alamaz. Aynı binada beşinci kat için Yapı Kayıt Belgesi alınmış, bütün maliklerin muvafakatiyle kat mülkiyeti kurulmuş ve on bağımsız bölüme arsa payı verilmiş olsaydı, arsa on malik adına tescil edilir ve paylaşım on malik arasında yapılırdı. İki tablo arasındaki fark, belgenin alınmış olması değil, tapuda işlem yapılmış olmasıdır.
Yeni Binada Ne Değişir?
Kaçak katlı binalarda maliklerin en sık karşılaştığı sürpriz, yeni binanın eskisinden küçük çıkmasıdır. Eski bina, bugünkü imar planının izin verdiğinden fazla kata veya alana sahip olabilir; yeni bina ise yürürlükteki imar mevzuatına göre yapılır (İmar K. geçici m.16). Bunun sonuçları şunlardır:
- Toplam alan azalabilir. Eski binadaki kaçak katın alanı yeni projede karşılanmaz; maliklere dağıtılacak toplam alan küçülür.
- Müteahhidin payı sorun olur. Kat karşılığı modelde müteahhide de pay ayrılması gerektiğinden, maliklerin her birine düşen alan daha da azalır. Bu durumda bedel karşılığı yaptırma veya güçlendirme seçenekleri gündeme gelir; modeller kat karşılığı mı, hasılat paylaşımı mı rehberimizde karşılaştırılmıştır.
- Güçlendirme mevcut alanı korur. Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarda, ilave inşaat alanı oluşturmamak koşuluyla Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre güçlendirme yapılabilir (İmar K. geçici m.21). Riskli yapı tespitinden sonraki güçlendirme şartları güçlendirme mi yıkım mı rehberimizde anlatılmıştır.
- Destek hesapları etkilenebilir. İstanbul’daki yapım yardımında yeni projenin mevcut bağımsız bölüm sayısının veya inşaat alanının bir buçuk katını geçmemesi aranır ve mevcut konut ile işyerlerini ilçe belediyesi tespit eder. Ruhsata aykırı bölümlerin bu hesapta nasıl değerlendirileceği başvurudan önce belediyeden yazılı olarak sorulmalıdır; ayrıntı Yarısı Bizden kampanyası rehberimizde yer almaktadır.
İmar durumu belgesi bu nedenle ilk alınacak belgedir; yeni binada ne kadar alan yapılabileceği bilinmeden hiçbir teklif değerlendirilemez. Hazırlanacak belgeler kentsel dönüşümde gerekli belgeler rehberimizde sıralanmıştır.
Malik Olmayan Kullanıcının Durumu
Kaçak bölümü kullanan ancak tapuda payı bulunmayan kişi malik sıfatıyla sürece katılamaz; yine de bütünüyle korumasız değildir. 6306 sayılı Kanun’un 5. maddesi, anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine, kiracılarına ve yapıda ikamet edenlere yönelik geçici konut tahsisi ve kira yardımı gibi imkânları düzenler; bu desteklerden kimin, hangi şartlarla yararlanacağı sıfata göre değişir. Destekler geçici konut tahsisi, enkaz bedeli ve tahliye rehberimizde ve kira yardımı başvurusu rehberimizde anlatılmıştır.
Kaçak daireyi bedel ödeyerek almış kişinin asıl talebi, satıcıya karşıdır. Geçerli bir tapu devri yapılmamışsa ödenen bedelin iadesi istenebilir; satıcı aynı parselde paydaş ise ve devir taahhüdü resmî şekilde yapılmışsa tescil talebi de değerlendirilir. Bu talepler bina yıkılmadan önce ileri sürülmeli ve fiilî durum belgelenmelidir; yıkımdan sonra dairenin varlığını ve büyüklüğünü ispat etmek güçleşir.
Kaçak bölümü kullanan kişinin sıfatına göre konumu
| Sıfat | Karara katılır mı? | Yeni binada pay alır mı? | Kime başvurur? |
|---|---|---|---|
| Parselde arsa payı olan malik | Evet, arsa payı oranında | Evet, arsa payı oranında | Müteahhit ve diğer malikler |
| Tapuda payı olmayan kullanıcı | Hayır | Hayır | Kendisine yer gösteren veya satış yapan kişi |
| Kaçak bölümde oturan kiracı | Hayır | Hayır | Kiraya veren; destekler için idare |
| Adi senetle satın alan | Hayır | Hayır | Satıcı; bedelin iadesi veya şartları varsa tescil |
İdari ve Cezai Boyut
Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı hakkında idare yapıyı mühürler, süre verir ve aykırılık giderilmezse yıkım kararı alır (İmar K. m.32); ayrıca yapının sahibine ve müteahhidine idari para cezası verilir (İmar K. m.42). Yapı Kayıt Belgesi alınan yapılarla ilgili olarak bu Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ve tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilmiştir (İmar K. geçici m.16); belge bulunmayan kaçak bölümler bakımından ise bu yaptırımlar gündemde kalır.
Kentsel dönüşüm, bu tabloyu fiilen sona erdirir: bina yıkıldığında aykırılık da ortadan kalkar. Ceza hukuku bakımından imar kirliliğine neden olma suçunda, kişinin ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirmesi hâlinde kamu davası açılmaz, açılmış olan dava düşer (TCK m.184). Suçun unsurları ve etkin pişmanlık kaçak bina cezası rehberimizde anlatılmıştır. Yapı Kayıt Belgeli yapının kamulaştırılması hâlindeki bedel ise ayrı bir rehberimizde ele alınmıştır.
Yıkımdan Önce Yapılacaklar
- Tapu kaydını ve arsa payını kontrol edin. Fiilen kullandığınız alan ile tapudaki bağımsız bölüm ve arsa payı aynı mı? Bütün maliklerin arsa paylarını gösteren listeyi edinin.
- Yapı Kayıt Belgesinin sonuçlarını belirleyin. Belge yalnızca alındı mı, yoksa belgeyle cins değişikliği ve kat mülkiyeti işlemi yapıldı mı?
- Mimari proje ile mevcut durumu karşılaştırın. Belediye arşivindeki proje ile binanın bugünkü hâli arasındaki farkları yazılı hâle getirin.
- İmar durumu belgesini alın. Yeni binada yapılabilecek toplam alanı ve kat sayısını öğrenin.
- Fiilî durumu belgeleyin. Bina yıkılmadan önce dairelerin ölçülerini, fotoğraflarını ve gerekiyorsa mahkeme eliyle tespitini yaptırın.
- Arsa payı düzeltme davasını değerlendirin. Arsa payı baştan oransız belirlenmişse dava bina ayaktayken açılmalıdır (KMK m.3).
- Paylaşımı yazıya dökün. Arsa payından farklı bir dağıtım isteniyorsa bütün maliklerin imzaladığı bir protokol yapın ve müteahhit sözleşmesine ekleyin.
- Süreleri kaçırmayın. Riskli yapı tespitine itiraz süresi on beş, idari işlemlere karşı dava süresi otuz gündür (6306 s.K. m.3, m.6).
Malikin haklarının bütünü malikin hakları rehberimizde, süreçte en sık yapılan hatalar kentsel dönüşümde hukuki tuzaklar rehberimizde, sürecin tamamı Kentsel Dönüşüm Rehberi sayfamızda yer almaktadır.
Sık Yapılan Hatalar
- Yapı Kayıt Belgesini kalıcı hak sanmak. Belge kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir (İmar K. geçici m.16).
- Fiilî metrekareye göre daire beklemek. Hak sahipliği arsa payına göredir (6306 s.K. m.6; KMK m.3).
- Kaçak daireyi adi senetle satın almak. Tapu devri olmadan mülkiyet kazanılmaz (TMK m.706).
- Arsa payı düzeltme davasını yıkımdan sonraya bırakmak. Bina yıkıldığında karşılaştırma yapılamaz.
- Yeni binanın eski bina kadar olacağını varsaymak. Yeni bina yürürlükteki imar mevzuatına göre yapılır.
- Paylaşım protokolünü bütün maliklere imzalatmamak. Arsa payından farklı dağıtım çoğunlukla dayatılamaz.
- Fiilî durumu belgelemeden binayı boşaltmak. Yıkımdan sonra dairenin büyüklüğü ispat edilemez.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaçak katta oturan kentsel dönüşümde daire alır mı?
Tapuda arsa payı varsa o pay oranında hak sahibidir. Kaçak kat tapuda bağımsız bölüm olarak kayıtlı değilse ve kullanıcının parselde payı yoksa malik sayılmaz; hak sahipliği arsa payına göre belirlenir (6306 s.K. m.6).
Yapı Kayıt Belgesi kentsel dönüşümde geçerli mi?
Hayır. Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir; yapının yenilenmesi hâlinde yürürlükteki imar mevzuatı uygulanır (İmar K. geçici m.16).
Yapı Kayıt Belgesi ile kat mülkiyetine geçtim; hakkım korunur mu?
Evet. Belgeye dayanarak kat mülkiyeti kurulmuş ve bölümünüze arsa payı özgülenmişse tapuda kayıtlı maliksiniz; arsa payınız oranında hak sahibi olursunuz.
Balkonu kapattım, dairem büyüdü; yeni binada daha büyük daire alabilir miyim?
Kendiliğinden hayır. Arsa payınız değişmediği için hakkınız aynıdır. Daha büyük daire, farkın bedeli ödenerek veya bütün maliklerin anlaşmasıyla alınabilir.
Kaçak kat yeni binada yeniden yapılabilir mi?
Yeni bina yürürlükteki imar mevzuatına göre yapılır (İmar K. geçici m.16). İmar planı o kata izin vermiyorsa yeniden yapılamaz.
Ruhsatsız bina için riskli yapı tespiti yaptırılabilir mi?
Evet. Ruhsatsızlık, riskli yapı tespitine engel hâller arasında sayılmamıştır. Arsa paylı tapuda tespit, yapının sahibi olan arsa payı sahibince yaptırılır (Uygulama Yönetmeliği m.7).
Hisseli tapulu arsadaki binada kim ne kadar hak sahibidir?
Paydaşlar hisseleri oranında hak sahibidir. Fiilen kullanılan dairenin büyüklüğü belirleyici değildir; karar hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla alınır (6306 s.K. m.6).
İskânı olmayan binada kentsel dönüşüm olur mu?
Evet. İskânın bulunmaması binayı kaçak yapmaz. Kat irtifakı sahipleri arsa payı oranında hak sahibidir.
Arsa payım dairemin değerine göre düşük; ne yapabilirim?
Bina yıkılmadan önce arsa payının düzeltilmesi davası açabilirsiniz (KMK m.3). Değerlendirme, kat irtifakının veya kat mülkiyetinin kurulduğu tarihteki değerlere göre yapılır.
Kaçak eklenti nedeniyle arsa payım artırılabilir mi?
Kural olarak hayır. Arsa payı düzeltme davasında sonradan doğan değer artışları dikkate alınmaz; sonradan yapılan kaçak eklenti tek başına arsa payını artırmaz.
Çoğunluk, kaçak alan kullanan malike daha büyük daire verebilir mi?
Azınlıktaki malikin arsa payına düşen hakkı azaltılarak veremez. Arsa payından farklı bir dağıtım, bütün maliklerin anlaşmasını gerektirir (TBK m.26).
Kaçak daireyi senetle aldım, tapum yok; ne yapabilirim?
Taşınmaz devri resmî şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz (TMK m.706, TBK m.237). Talebiniz size satış yapan kişiye yöneliktir; ödediğiniz bedelin iadesini isteyebilirsiniz. Bina yıkılmadan önce hareket edilmelidir.
Yapı Kayıt Belgeli binada güçlendirme yapılabilir mi?
Evet. İlave inşaat alanı oluşturmamak koşuluyla Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre güçlendirme yapılabilir (İmar K. geçici m.21).
Kaçak yapı nedeniyle kesilen cezalar dönüşümle kalkar mı?
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapılarda yıkım kararları ve tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilmiştir (İmar K. geçici m.16). Belge yoksa cezalar ayrıca değerlendirilir; yıkımla birlikte aykırılık sona erer.
İlgili Rehberler
- Kentsel Dönüşüm Rehberi
- İmar Barışı ve Yapı Kayıt Belgesi
- Kentsel Dönüşümde Arsa Payı, Şerefiye ve Bağımsız Bölüm Tahsisi
- Arsa Payı Düzeltme Davası
- Kentsel Dönüşümde Gerekli Belgeler ve 20 Soru
- Kat Karşılığı mı, Hasılat Paylaşımı mı, Güçlendirme mi?
- Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesinde Dikkat Edilecek 10 Madde
- Yarısı Bizden Kampanyası
Yıkımdan önce hakkınızı netleştirin
Tapu kaydınızı, arsa payınızı ve yapı kayıt belgenizi inceleyip paylaşımı yazılı hâle getirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsApp

