Riskli yapının yerine ne yapılacağına malikler karar verir ve kanun bu kararın seçeneklerini adıyla sayar: yeniden bina yaptırılması, payların satışı, kat karşılığı veya hasılat paylaşımı ve diğer usuller (6306 s.K. m.6). Uygulamada beş model öne çıkar. Kat karşılığında malik arsa payının bir bölümünü verir, karşılığında yeni daire alır. Hasılat paylaşımında malik daire değil, dairelerin satışından elde edilen gelirden pay alır. Bedel karşılığı yaptırmada malikler inşaatın parasını öder, arsa payı vermez. Güçlendirmede bina yıkılmaz, taşıyıcı sistem iyileştirilir. Payın satışında malik süreçten çıkar. Yeniden yapım modellerine hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla karar verilirken (6306 s.K. m.6), güçlendirme kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızasını gerektirir (KMK m.19). Modeller arasındaki asıl fark, riskin kimde kaldığıdır: inşaatın bitmemesi, dairelerin satılamaması, maliyetin artması ve alıcılara karşı sorumluluk her modelde farklı tarafa düşer. Bu sayfada beş modelin işleyişi, hukuki dayanağı, riskleri ve hangi durumda hangisinin öne çıktığı karşılaştırılmaktadır.
Müteahhit hangi modeli öneriyor?
Teklifin kat karşılığı mı, hasılat paylaşımı mı olduğunu ve riskin kimde kaldığını imzadan önce değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppKısa Cevap: Beş Model Tek Tabloda
Kentsel dönüşümde modeller
| Model | Malik ne verir | Malik ne alır | Temel risk | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Kat karşılığı | Arsa payının bir bölümünü | Yeni binada bağımsız bölüm | İnşaatın yarım kalması, tapunun erken devri | 6306 s.K. m.6; TMK m.706; TBK m.470 |
| Hasılat paylaşımı | Arsayı projeye tahsis eder | Satış gelirinden pay | Dairelerin satılamaması, alıcılara karşı sorumluluk | 6306 s.K. m.6; TBK m.26, 620, 638 |
| Bedel karşılığı yaptırma | İnşaat bedelini | Binanın tamamını | Finansman yükü, maliyet artışı | TBK m.470, 480-482 |
| Güçlendirme | Güçlendirme masrafını | Mevcut dairesini korur | Beşte dört rızanın ve sürenin sağlanamaması | KMK m.19; Uyg. Yön. m.8 |
| Payın satışı | Arsa payını | Satış bedelini | Değerin düşük belirlenmesi | 6306 s.K. m.6; TMK m.732 |
Modeller birbirini tamamen dışlamaz. Aynı binada bazı malikler daire alırken bazıları payını satabilir; kat karşılığı sözleşmesine, yükleniciye kalan dairelerin satışından pay verilmesi hükmü eklenebilir. Ancak her karma kurgu, iki modelin riskini birlikte taşır ve sözleşmenin buna göre yazılması gerekir.
Kanun Hangi Modelleri Sayıyor, Karar Nasıl Alınır?
6306 sayılı Kanun, yıkılan riskli yapının arsasının öncelikle malikleri tarafından değerlendirilmesini esas alır ve maliklerin karar verebileceği konuları sayar: parsellerin tevhit edilmesi, münferit veya birleştirilerek ya da imar adası bazında uygulama yapılması, yeniden bina yaptırılması, payların satışı, kat karşılığı veya hasılat paylaşımı ve diğer usuller ile yeniden değerlendirilmesi. Bu konularda hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla karar verilir (6306 s.K. m.6). 7 Kasım 2023 tarihli ve 7471 sayılı Kanun’dan önce aranan çoğunluk en az üçte ikiydi.
Bu hükümden iki sonuç çıkar. Birincisi, karar yalnızca “bina yeniden yapılsın mı” sorusuna değil, hangi usulle yapılacağına da ilişkindir; toplantı tutanağında seçilen modelin ve kabul edilen teklifin açıkça yazılması gerekir. İkincisi, “diğer usuller” ifadesi listenin sınırlı olmadığını gösterir; malikler bedelini ödeyerek yaptırma gibi başka bir yol da seçebilir. Karara katılmayan malikin arsa payı, rayiç değeri tespit ettirilerek anlaşan paydaşlara açık artırma usulüyle satılabilir; bu süreç karara katılmayan malikin payının satışı rehberimizde anlatılmıştır.
Bina 6306 sayılı Kanun kapsamında değilse, yani riskli yapı tespiti yoksa, tablo değişir. Paylı mülkiyette paylı malın tamamı üzerindeki tasarruf işlemleri kural olarak bütün paydaşların kabulüne bağlıdır (TMK m.692); kat mülkiyetinde ana taşınmazın temliki gibi tasarruflar bütün kat maliklerinin oybirliğiyle yapılabilir (KMK m.45). Bu durumda hangi model seçilirse seçilsin, sözleşmeyi bütün maliklerin imzalaması gerekir.
1. Kat Karşılığı (Arsa Payı Karşılığı) İnşaat
En yaygın modeldir. Malikler arsa paylarının bir bölümünü yükleniciye devretmeyi, yüklenici de kendi finansmanıyla binayı yapıp kararlaştırılan bağımsız bölümleri maliklere teslim etmeyi üstlenir. Sözleşme, yüklenicinin eser meydana getirme borcunu (TBK m.470) ve arsa sahibinin arsa payını devir borcunu birlikte içerir; arsa payının devri borcu nedeniyle noterde düzenleme şeklinde yapılır (TMK m.706, TBK m.237).
Malik bakımından modelin üstünlüğü, cebinden para çıkmadan yeni bir daire edinmesi ve satış riskini taşımamasıdır: daireler satılsa da satılmasa da malikin alacağı bağımsız bölüm bellidir. Zayıf yönü, inşaatın finansmanının yüklenicinin kendi dairelerini satmasına bağlı olmasıdır. Yüklenici satış yapamaz ya da kaynağı başka işe aktarırsa inşaat durur. Yükleniciye erken devredilen arsa payları üçüncü kişilere geçmişse, tapuya iyiniyetle güvenen alıcının kazanımı korunur (TMK m.1023) ve malik payını geri alamayabilir; bu konu içtihadı birleştirme kararı incelememizde ele alınmıştır.
Bu riskler sözleşmeyle yönetilir: payların inşaat seviyesine göre kademeli devri, teminat mektubu, gecikme cezası, teknik şartname ve teslimin iskâna bağlanması. Bu hükümler kat karşılığı inşaat sözleşmesinde dikkat edilecek 10 madde rehberimizde tek tek anlatılmıştır. Sözleşmenin genel çerçevesi için kat yapım sözleşmesi rehberimize, paylaşım oranının düşük kaldığı dosyalar için düşük oran ve gabin rehberimize bakılabilir.
2. Hasılat Paylaşımı (Gelir Paylaşımlı) İnşaat
Hasılat paylaşımında malike daire verilmez. Yüklenici binayı yapar, bağımsız bölümler üçüncü kişilere satılır ve satışlardan elde edilen gelir sözleşmedeki oranda malikler ile yüklenici arasında paylaşılır. Kanun bu modeli kat karşılığının yanında adıyla anar (6306 s.K. m.6), ancak içeriğini düzenlemez; sözleşmenin kuralları taraflarca belirlenir (TBK m.26). Sözleşme çoğu zaman satış vaadi unsuru da içerdiğinden noterde düzenleme şeklinde yapılır (TBK m.237).
Modelin malik için çekici yanı, konut fiyatları yükselirken bu artıştan pay almasıdır; kat karşılığında malikin alacağı daire sayısı sabittir, hasılat paylaşımında ise satış fiyatı arttıkça malikin payı da artar. Karşılığında malik, kat karşılığında taşımadığı bir riski üstlenir: daireler satılamazsa ya da beklenen fiyata satılamazsa geliri düşer veya gecikir. Paylaşılan şey kâr değil, satış geliridir; bu nedenle maliyet artışı kural olarak yüklenicinin sorunudur, ancak satışların durması iki tarafı birlikte etkiler.
Hukuki nitelik tartışması ve alıcılara karşı sorumluluk
Hasılat paylaşımlı sözleşmenin hukuki niteliği tartışmalıdır ve bu tartışma malik için doğrudan sonuç doğurur. Adi ortaklık, iki ya da daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmedir (TBK m.620). Ortaklar, bir ortaklık ilişkisi çerçevesinde üçüncü kişiye karşı birlikte veya bir temsilci aracılığıyla üstlendikleri borçlardan, aksi kararlaştırılmamışsa müteselsilen sorumlu olurlar (TBK m.638).
Yargı kararlarında, hasılat paylaşımlı sözleşmelerin adi ortaklık olarak nitelendirildiği ve arsa sahibinin daire alıcılarına karşı yükleniciyle birlikte sorumlu tutulduğu örnekler vardır. Öğretide ise tarafların kâr ve zararı değil brüt geliri paylaştığı, bu nedenle sözleşmenin adi ortaklıktan ayrıldığı ve eser, satış ve ortaklık unsurlarını barındıran karma nitelikli bir sözleşme sayılması gerektiği savunulmaktadır. Malik için güvenli varsayım şudur: daireler arsa sahibinin tapusundan ya da onun adına satılıyorsa, yüklenici inşaatı bitirmediğinde alıcıların talepleri arsa sahibine de yönelebilir. Kat karşılığında yükleniciden daire alan kişi kural olarak yüklenicinin alacaklısıdır; hasılat paylaşımında ise malik, satışın tarafı hâline gelebilir. Kat karşılığındaki alıcının konumu daire alıcısının hakları rehberimizde anlatılmıştır.
Tapu kimde kalır, satışı kim yapar?
Hasılat paylaşımında arsa payları çoğu zaman yükleniciye devredilmez; tapu maliklerde kalır ve bağımsız bölümler alıcılara doğrudan maliklerin tapusundan devredilir. Bu düzen tapu riskini azaltır, ancak yüklenicinin satışları yürütebilmesi için maliklerden vekâlet istemesine yol açar. Vekil, özel olarak yetkili kılınmadıkça taşınmazı devredemez (TBK m.504); satış yetkisi içeren bir vekâlet verilecekse, yetkinin hangi bağımsız bölümleri, hangi asgari fiyatı ve hangi inşaat aşamasından sonraki satışları kapsadığı vekâletnamede ve sözleşmede sınırlanmalıdır. Sınırsız satış vekâleti, yüklenicinin daireleri bedelini ortak hesaba yatırmadan satmasına imkân verir. Daha güvenli kurgu, her satışta tapu devrinin, bedelin ortak proje hesabına yatırıldığı belgelendikten sonra yapılmasıdır.
Sözleşmede aranacak hükümler
Hasılat paylaşımlı sözleşmede aranacak hükümler
| Hüküm | Neden gerekli |
|---|---|
| Paylaşım oranı ve matrahı | Payın brüt satış bedeli üzerinden mi, vergi ve masraflar düşüldükten sonra mı hesaplanacağı yazılmalıdır |
| Asgari gelir taahhüdü | Satışlar beklenenin altında kalsa bile malike ödenecek alt tutar ve ödeme tarihleri belirlenmelidir |
| Asgari satış fiyatı | Yüklenicinin daireleri değerinin altında satmasını önler; fiyat listesinin malik onayına bağlanması gerekir |
| Ortak proje hesabı | Satış bedellerinin tek bir banka hesabında toplanması ve paylaşımın bu hesaptan yapılması |
| Hesap inceleme hakkı | Malikin satış sözleşmelerini, tahsilatları ve hesap hareketlerini inceleyebilmesi |
| Satılamayan bölümler | Belirli tarihe kadar satılamayan dairelerin kime, hangi değerle kalacağı |
| Tapu devir zamanı | Alıcıya tapunun hangi aşamada ve kimin imzasıyla verileceği; bedeli ödenmeyen daire için devir yapılmayacağı |
| Alıcılara karşı sorumluluk | İnşaatın bitmemesi veya ayıp nedeniyle malikin ödemek zorunda kalacağı tutarların yükleniciye rücu edileceği ve teminatla karşılanacağı |
| Pazarlama ve satış giderleri | Reklam, satış ofisi ve komisyon giderlerinin kime ait olduğu |
| Teminat ve süreler | Kat karşılığında olduğu gibi kesin süreler, gecikme cezası ve teminat mektubu |
Sözleşme adi ortaklık sayılırsa, yönetim yetkisi olmayan ortak da ortaklığın işleyişi hakkında bilgi alma ve kayıtları inceleme hakkına sahiptir (TBK m.631). Bu hakkın sözleşmeye açıkça yazılması, nitelik tartışmasından bağımsız bir güvence sağlar. Vergi sonuçları da modelle birlikte değişir: hasılat paylaşımında bağımsız bölümler doğrudan üçüncü kişilere satıldığından, malikin elde ettiği payın niteliği ve belgelendirilmesi ayrıca değerlendirilir. Ayrıntı kat karşılığı inşaatta vergilendirme rehberimizde yer almaktadır.
Kat Karşılığı ile Hasılat Paylaşımı: Yan Yana Karşılaştırma
İki modelin karşılaştırması
| Ölçüt | Kat karşılığı | Hasılat paylaşımı |
|---|---|---|
| Malikin edimi | Arsa payının bir bölümünü yükleniciye devreder | Arsayı projeye tahsis eder; daireler alıcılara satılır |
| Malikin karşılığı | Belirli bağımsız bölümler | Satış gelirinin belirli bir oranı |
| Satış riski | Yüklenicide | Malik ve yüklenicide birlikte |
| Fiyat artışından yararlanma | Yalnızca aldığı dairenin değeri artar | Satış fiyatı arttıkça payı artar |
| Alıcılara karşı konum | Kural olarak taraf değildir | Satışın tarafı hâline gelebilir; birlikte sorumluluk riski |
| Tapu riski | Erken devredilen payın üçüncü kişiye geçmesi | Tapunun alıcıya bedel tahsil edilmeden devri |
| Denetim ihtiyacı | İnşaat seviyesinin izlenmesi | İnşaat seviyesi ile birlikte satış ve tahsilatın izlenmesi |
| Uygun olduğu durum | Malik yeni binada oturmak veya daire sahibi kalmak istiyorsa | Malik nakde dönmek istiyorsa ve proje satış kabiliyeti yüksekse |
Tablodan çıkan sonuç şudur: hasılat paylaşımı, malike daha yüksek gelir ihtimali sunar, ancak malikin süreci daha yakından izlemesini ve sözleşmenin daha ayrıntılı yazılmasını gerektirir. Dairesinde oturmaya devam etmek isteyen malik için kat karşılığı, taşınmazını nakde çevirmek isteyen ve satış gücü yüksek bir bölgede bulunan malik için hasılat paylaşımı daha uygun olabilir. Her iki modelde de yüklenicinin mali gücü belirleyicidir; inceleme yöntemi müteahhit seçimi rehberimizde, yüklenicinin iflası hâlindeki haklar ise müteahhit iflas etti rehberimizde anlatılmıştır.
Bir örnek üzerinden
On bağımsız bölümlü riskli bir binanın yerine, imar durumuna göre on altı bağımsız bölümlü yeni bir bina yapılabildiğini varsayalım. Rakamlar yalnızca modellerin mantığını göstermek içindir; gerçek oranlar parselin değerine, inşaat maliyetine ve bölgeye göre değişir.
- Kat karşılığında malikler on daireyi alır, altı daire yükleniciye kalır. Yüklenici bu altı daireyi satamazsa inşaatın finansmanı aksar; maliklerin alacağı daire sayısı ise değişmez.
- Hasılat paylaşımında on altı dairenin tamamı satılır ve gelir, örneğin maliklere yüzde altmış, yükleniciye yüzde kırk oranında paylaşılır. Fiyatlar yükselirse maliklerin geliri artar; satışlar durursa malikler ne daire ne de gelir elde eder. Asgari gelir taahhüdü bu boşluğu kapatır.
- Bedel karşılığı yaptırmada on altı dairenin tamamı maliklerde kalır; malikler inşaat bedelini öder ve fazladan altı daireyi kendi aralarında paylaşır ya da satarak maliyeti karşılar.
- Güçlendirmede on daire olduğu gibi kalır; malikler güçlendirme masrafını paylaşır, yeni imar hakkından yararlanılmaz.
3. Bedel Karşılığı Yaptırma: Malikler İnşaatın Parasını Öder
Üçüncü modelde malikler arsa payı vermez; yükleniciye inşaatın bedelini öder ve binanın tamamı maliklerde kalır. Bu, eser sözleşmesinin yalın hâlidir: yüklenici eseri meydana getirmeyi, iş sahibi bedel ödemeyi üstlenir (TBK m.470). Arsa payının devri söz konusu olmadığından tapu riski doğmaz ve üçüncü kişi alıcılarla ilişki kurulmaz.
Bedelin nasıl belirlendiği modelin riskini tayin eder. Bedel götürü olarak belirlenmişse yüklenici eseri o bedelle yapmakla yükümlüdür; eser öngörülenden fazla emek ve masraf gerektirse bile bedelin artırılmasını isteyemez, ancak öngörülemeyen olağanüstü durumlarda hâkimden uyarlama istenebilir (TBK m.480). Bedel önceden belirlenmemiş veya yaklaşık olarak belirlenmişse, yapıldığı yer ve zamanda eserin değerine ve yüklenicinin giderine bakılarak belirlenir (TBK m.481). Yaklaşık bedelin iş sahibinin kusuru olmaksızın aşırı ölçüde aşılacağı anlaşılırsa iş sahibi sözleşmeden dönebilir; eser kendi arsası üzerine yapılıyorsa bedelden uygun bir indirim isteyebilir veya tamamlanan kısım için hakkaniyete uygun bir bedel ödeyerek sözleşmeyi feshedebilir (TBK m.482). Maliyet artışı tartışmaları maliyet artışı ve uyarlama rehberimizde ele alınmıştır.
Bu modelde malikler yapı sahibi sıfatını bütün sonuçlarıyla taşır. Yapı denetim hizmeti, yapı denetim kuruluşu ile yapı sahibi veya vekili arasında akdedilen sözleşmeye göre yürütülür ve yapı sahibi, yapım işi için anlaştığı müteahhidi bu konuda vekil tayin edemez (4708 s.K. m.2, m.5). Hakediş ödemelerinin yapı denetim kayıtlarındaki inşaat seviyesine bağlanması, hem ödemenin karşılığının alındığını gösterir hem de yüklenicinin işi bırakması hâlinde hesaplaşmayı kolaylaştırır.
Modelin güçlü yanı, maliklerin arsanın tamamını ve imar hakkının bütününü korumasıdır; yükleniciye daire bırakılmadığından yeni binada malik sayısı artmaz. Zayıf yanı finansmandır: her malikin payına düşen bedeli ödeyebilmesi gerekir ve ödeyemeyen bir malik bütün projeyi durdurabilir. Bu nedenle sözleşmede ödeme takvimi inşaat seviyesine bağlanmalı, ödemeyen malikin payına düşen borcun nasıl karşılanacağı düzenlenmelidir. Kamu kaynaklı kredi ve faiz destekleri bu modelde belirleyici olabilir; şartlar kredi ve faiz desteği rehberimizde yer almaktadır. Ayıplı işlerden doğan haklar bu modelde de geçerlidir ve ayıba karşı tekeffül rehberimizde anlatılmıştır.
4. Güçlendirme: Bina Yıkılmadan Riskin Giderilmesi
Riskli yapı tespiti kendiliğinden yıkım kararı anlamına gelmez. Uygulama Yönetmeliği, riskli yapının yıktırılması yerine güçlendirilmesinin istenebileceğini düzenler: maliklerce güçlendirmenin teknik olarak mümkün olduğu tespit ettirilir, Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 19. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen şekilde güçlendirme kararı alınır, güçlendirme projesi hazırlatılır ve imar mevzuatı çerçevesinde ruhsat alınır (Uygulama Yönetmeliği m.8). Belirlenen süre içinde güçlendirme tamamlanırsa tapudaki riskli yapı kaydı kaldırılır.
Yeniden yapım ile güçlendirmenin karşılaştırması
| Ölçüt | Yeniden yapım | Güçlendirme |
|---|---|---|
| Karar çoğunluğu | Hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğu (6306 s.K. m.6) | Kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası (KMK m.19) |
| Katılmayan malik | Payı açık artırmayla satılabilir | Rızası alınamazsa çoğunluk sağlanamaz |
| Süre | Tahliye ve yıkım için verilen süre doksan günü geçemez (Uyg. Yön. m.8) | Karar, proje ve ruhsat aynı süre içinde tamamlanmalıdır |
| Sonuç | Yeni bina, yeni tapu | Mevcut bina ve tapu korunur; riskli yapı kaydı kaldırılır |
| Masraf | Modele göre yüklenici veya malikler | Malikler |
Güçlendirmenin güç tarafı çoğunluk ve süredir. Yeniden yapım için salt çoğunluk yeterliyken, güçlendirme için beşte dört çoğunluğun yazılı rızası gerekir; üstelik teknik rapor, karar, proje ve ruhsatın yıkım için verilen süre içinde tamamlanması beklenir. Bu nedenle güçlendirme düşünülüyorsa, tespit bildirilir bildirilmez harekete geçmek gerekir. Mevcut daire büyüklüğünü korumak isteyen, yeni imar planında alan kaybedecek olan ya da taşınmak istemeyen malikler için güçlendirme anlamlı bir seçenektir; ancak binanın yaşı ve taşıyıcı sisteminin durumu teknik olarak elverişli olmalıdır. Ayrıntı güçlendirme mi yıkım mı rehberimizde, tapudaki kaydın kaldırılması riskli yapı şerhi rehberimizde yer almaktadır.
5. Payı Satıp Çıkmak
Kanun, maliklerin karar verebileceği konular arasında payların satışını da sayar (6306 s.K. m.6). Malik, süreçte yer almak istemiyorsa payını diğer maliklere, yükleniciye veya üçüncü bir kişiye satabilir. Bu, karara katılmadığı için payı açık artırmayla satılan malikin durumundan farklıdır: gönüllü satışta bedeli ve koşulları malik belirler, zorunlu satışta ise rayiç değer tespit edilir ve pay anlaşan paydaşlara satılır.
Gönüllü satışta üç noktaya dikkat edilir. Birincisi değerdir: arsa payının değeri, mevcut dairenin değil, parselin imar hakkının ve payın bu hak içindeki oranının değeridir; imar durumu belgesi olmadan sağlıklı bir değer belirlenemez. İkincisi önalım hakkıdır: kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulu taşınmazda bağımsız bölümün satışında diğer kat maliklerinin önalım hakkı yoktur (KMK m.8); ancak bina yıkılıp taşınmaz arsa olarak paylı mülkiyete döndükten sonra payın üçüncü kişiye satışında diğer paydaşların önalım hakkı gündeme gelebilir (TMK m.732). Üçüncüsü zamanlamadır: satışın riskli yapı tespitinden önce mi, karar aşamasında mı, yıkımdan sonra mı yapıldığı hem değeri hem de uygulanacak kuralları değiştirir.
Yükleniciye satış ayrı bir dikkat gerektirir. Bedelin tamamı tapu devrinden önce ya da devirle aynı anda tahsil edilmeli; bedelin “inşaat bitince” ödeneceği bir satış, fiilen teminatsız bir kat karşılığı sözleşmesine dönüşür.
Hangi Model Kime Uygun?
Model seçimi hukuki olduğu kadar ekonomik bir karardır; aşağıdaki tablo kesin bir öneri değil, değerlendirmede bakılacak ölçütleri gösterir.
Duruma göre öne çıkan model
| Durum | Öne çıkan model | Gerekçe |
|---|---|---|
| Malikler yeni binada oturmak istiyor, nakit imkânı sınırlı | Kat karşılığı | Cepten ödeme yapılmaz; alınacak daire baştan bellidir |
| Parsel değerli, satış kabiliyeti yüksek, malikler nakde dönmek istiyor | Hasılat paylaşımı | Fiyat artışından pay alınır; karşılığında satış riski üstlenilir |
| Maliklerin ödeme gücü var, imar hakkı sınırlı | Bedel karşılığı yaptırma | Yükleniciye daire bırakılmaz; arsanın tamamı maliklerde kalır |
| Yeni imar planı alan kaybettiriyor, bina teknik olarak elverişli | Güçlendirme | Mevcut alan korunur; beşte dört rıza ve süre şartı aranır |
| Malik süreçte yer almak istemiyor veya mirasçılar anlaşamıyor | Payın satışı | Belirsizlik sona erer; değer tespiti belirleyicidir |
| Yüklenicinin mali gücü zayıf veya belirsiz | Bedel karşılığı veya güçlü teminatlı kat karşılığı | Finansmanı yüklenicinin satışına bağlı modeller risklidir |
Bu ölçütlerin yanında maliklerin kendi durumu da belirleyicidir. İpotekli dairesi olan, kiracısı bulunan ya da payı miras yoluyla bölünmüş malik için her modelin sonucu farklıdır; mirasçılar arasındaki karar alma miras kalan binada kentsel dönüşüm rehberimizde anlatılmıştır. Yeni binada hangi dairenin alınacağı ve arsa payının nasıl hesaplanacağı bağımsız bölüm tahsisi ve şerefiye rehberimizde ele alınmıştır.
Model Seçimi Nasıl Karara Bağlanır?
Modelin tartışılacağı yer malikler toplantısıdır. Toplantıdan önce her teklif aynı ölçütlerle karşılaştırılabilir hâle getirilmelidir: maliklere kalacak toplam alan veya gelir, teslim süresi, teminat, kira ödemesi, ek ödeme talebi ve yüklenicinin mali durumu. Kat karşılığı teklifi ile hasılat paylaşımı teklifi doğrudan karşılaştırılamaz; birinde belli bir daire, diğerinde belirsiz bir gelir vardır. Bu nedenle hasılat paylaşımı teklifinde asgari gelir taahhüdü, karşılaştırmanın temel verisidir.
Karar tutanağına seçilen modelin adı, kabul edilen teklifin tarihi ve yüklenicinin unvanı yazılmalı; teklif tutanağa eklenmelidir. Tutanakta yalnızca “binanın yeniden yapılmasına” karar verilmişse, sonradan imzalanan sözleşmenin çoğunluk kararına dayanıp dayanmadığı tartışma konusu olur. Karar alındıktan sonra sözleşme noterde düzenlenir; kat karşılığında ve hasılat paylaşımında arsa payının devri veya satış vaadi unsuru nedeniyle resmî şekil aranır (TMK m.706, TBK m.237). Toplantı ve karar belgeleri kentsel dönüşümde gerekli belgeler rehberimizde, malikin haklarının bütünü malikin hakları rehberimizde anlatılmıştır.
Sık Yapılan Hatalar
- Hasılat paylaşımını kat karşılığının bir türü sanmak. Malik daire değil gelir alır ve satış riskini paylaşır.
- Asgari gelir taahhüdü almamak. Satışlar durduğunda malikin eline ne geçeceği belirsiz kalır.
- Alıcılara karşı sorumluluğu düşünmemek. Sözleşme adi ortaklık sayılırsa malik alıcılara karşı müteselsilen sorumlu tutulabilir (TBK m.638).
- Satış bedellerinin yüklenicinin hesabında toplanmasına izin vermek. Ortak proje hesabı ve hesap inceleme hakkı sözleşmeye yazılmalıdır.
- Güçlendirmeyi geç gündeme getirmek. Beşte dört rıza, proje ve ruhsat yıkım için verilen süre içinde tamamlanmalıdır (KMK m.19; Uyg. Yön. m.8).
- Bedel karşılığı modelde bedeli yaklaşık bırakmak. Götürü bedel maliyet artışı riskini yükleniciye bırakır (TBK m.480).
- Payı yükleniciye vadeli satmak. Bedel tahsil edilmeden yapılan devir teminatsız kalır.
- Karar tutanağına modeli yazmamak. Sözleşmenin çoğunluk kararına dayandığı ispatlanamayabilir (6306 s.K. m.6).
Sıkça Sorulan Sorular
Kat karşılığı ile hasılat paylaşımı arasındaki fark nedir?
Kat karşılığında malik arsa payı karşılığında yeni binadan belirli bağımsız bölümleri alır. Hasılat paylaşımında malik daire almaz; dairelerin satışından elde edilen gelirden sözleşmedeki oranda pay alır ve satış riskini paylaşır.
Hasılat paylaşımlı inşaat sözleşmesi kanunda düzenlenmiş mi?
6306 sayılı Kanun bu modeli kat karşılığının yanında adıyla sayar (m.6), ancak içeriğini düzenlemez. Sözleşmenin kuralları taraflarca belirlenir (TBK m.26).
Hasılat paylaşımında arsa sahibi daire alıcılarına karşı sorumlu olur mu?
Olabilir. Yargı kararlarında bu sözleşmelerin adi ortaklık sayıldığı ve arsa sahibinin yükleniciyle birlikte sorumlu tutulduğu örnekler vardır (TBK m.620, m.638). Sözleşmeye rücu ve teminat hükmü konulmalıdır.
Hasılat paylaşımında gelir mi, kâr mı paylaşılır?
Uygulamada paylaşılan satış geliridir. Payın brüt bedel üzerinden mi, vergi ve masraflar düşüldükten sonra mı hesaplanacağı sözleşmede açıkça yazılmalıdır.
Asgari gelir taahhüdü nedir?
Satışlar beklenenin altında kalsa bile yüklenicinin malike ödemeyi üstlendiği alt tutardır. Kanunda zorunlu değildir; sözleşmeyle kararlaştırılır ve hasılat paylaşımında malikin temel güvencesidir.
Kentsel dönüşümde model kararı hangi çoğunlukla alınır?
Yeniden bina yaptırılması, payların satışı, kat karşılığı veya hasılat paylaşımı gibi usullere hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla karar verilir (6306 s.K. m.6).
Güçlendirme için hangi çoğunluk gerekir?
Kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası gerekir (KMK m.19). Yeniden yapım için aranan salt çoğunluk güçlendirme için yeterli değildir.
Riskli yapı tespitinden sonra güçlendirme yapılabilir mi?
Evet. Teknik olarak mümkün olduğu tespit ettirilir, karar alınır, proje hazırlatılır ve ruhsat alınırsa güçlendirme yapılabilir (Uygulama Yönetmeliği m.8). İşlemlerin yıkım için verilen süre içinde tamamlanması gerekir.
Malikler binayı parasını ödeyerek yaptırabilir mi?
Evet. Kanun “diğer usuller” ile değerlendirmeye izin verir (6306 s.K. m.6). Bu durumda yükleniciyle bedel karşılığı eser sözleşmesi yapılır (TBK m.470) ve arsa payı devredilmez.
Götürü bedelle anlaşırsam müteahhit sonradan fiyat artırabilir mi?
Kural olarak hayır. Götürü bedelde yüklenici, eser öngörülenden fazla masraf gerektirse bile bedelin artırılmasını isteyemez; ancak öngörülemeyen olağanüstü durumlarda hâkimden uyarlama istenebilir (TBK m.480).
Payımı satarsam diğer maliklerin önalım hakkı var mı?
Kat mülkiyeti veya kat irtifakı kuruluyken yoktur (KMK m.8). Bina yıkılıp taşınmaz paylı mülkiyete döndükten sonra üçüncü kişiye satışta önalım hakkı gündeme gelebilir (TMK m.732).
Kat karşılığı sözleşmesine hasılat payı da eklenebilir mi?
Evet. Taraflar sözleşme içeriğini serbestçe belirleyebilir (TBK m.26). Karma kurguda iki modelin riskleri birlikte doğar; sözleşme her iki kısım için ayrı hüküm içermelidir.
Hasılat paylaşımlı sözleşme noterde mi yapılır?
Satış vaadi veya arsa payının devri unsuru içerdiği ölçüde evet; taşınmaz satışı vaadi resmî şekilde düzenlenmedikçe geçerli olmaz (TBK m.237, TMK m.706).
Bina riskli yapı değilse hangi çoğunluk aranır?
6306 sayılı Kanun’un salt çoğunluk kuralı uygulanmaz. Paylı malın tamamı üzerindeki tasarruflar kural olarak bütün paydaşların kabulüne (TMK m.692), kat mülkiyetinde temliki tasarruflar oybirliğine bağlıdır (KMK m.45).
İlgili Rehberler
- Kentsel Dönüşüm Rehberi
- Yarım Kalan İnşaat ve Kat Karşılığı Merkezi
- Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesinde Dikkat Edilecek 10 Madde
- Kentsel Dönüşümde Gerekli Belgeler ve 20 Soru
- Yarısı Bizden Kampanyası 2026-2027: Şartlar, Hibe ve Kredi, 1,5 Kat Kuralı, Başvuru ve Geri Ödeme
- Kentsel Dönüşümde Güçlendirme mi Yıkım mı?
- Karara Katılmayan Malikin Payının Satışı
- Kentsel Dönüşümde Müteahhit Seçimi
- Kat Karşılığı İnşaatta Vergilendirme
- Kentsel Dönüşümde 9 Hukuki Tuzak
Teklifleri birlikte karşılaştıralım
Kat karşılığı, hasılat paylaşımı veya bedel karşılığı tekliflerini aynı ölçütlerle değerlendirip sözleşme taslağını inceleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsApp

