Kentsel dönüşümde müteahhit seçimi, sürecin sonucunu belirleyen tek en kritik karardır. Riskli yapı tespiti, çoğunluk kararı ve tahliye aşamaları usul işlemleridir; asıl kayıp ya da kazanç, hangi yüklenicinin seçildiğinde ortaya çıkar.
Bu yazıda yüklenici hakkında yapılması gereken hukuki ve finansal incelemenin başlıkları, sözleşme öncesi kontrol listesi, teminat mekanizmaları ve yaygın kırmızı bayraklar ele alınmaktadır.
Neden Bu Kadar Kritik?
Kat karşılığı sözleşmede arsa sahibi, elindeki tek varlığı olan taşınmazın paylarını bir başkasına devrederek karşılığında ileride teslim edilecek bir eser bekler. Bu, hukuken riskli bir yapıdır: edim önce verilir, karşılığı sonra alınır.
Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 16.05.2025 tarihli, E.2024/1 ve K.2025/2 sayılı kararı bu riski artırmıştır. Karara göre, yükleniciye devredilen paylar üçüncü kişilere satılmış ya da üzerlerinde ipotek tesis edilmişse, sözleşmenin geçersizliği tespit edilse veya geriye etkili olarak feshedilse dahi tapuya güvenerek iyiniyetle aynî hak edinen üçüncü kişilerin kazanımı korunur.
Bunun pratik anlamı açıktır: yanlış yüklenici seçildiğinde, dava yoluyla taşınmazı geri almak eskisinden çok daha zordur. Koruma artık dava aşamasında değil, seçim ve sözleşme aşamasındadır.
Kararın tam metni ve sonuçları Yargıtay İBBGK 16.05.2025 kararı incelemesi sayfasında ele alınmaktadır. Sözleşmenin bütünü için kat karşılığı sözleşme rehberi sayfasına bakınız.
Kanun Yükleniciye Karşı Hangi Korumaları Sağlıyor?
Mevzuat, yüklenici seçimindeki riski bütünüyle maliklere bırakmaz; ancak sağladığı korumaların çoğu sorun çıktıktan sonra devreye girer. Bu nedenle aşağıdaki kurallar incelemenin yerine geçmez, incelemenin neye odaklanması gerektiğini gösterir.
Mevzuattaki korumalar
| Koruma | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Yetki belgesi | Yetki belgesi numarası bulunmayan veya belgesi iptal edilmiş müteahhide yapı ruhsatı düzenlenmez | İmar K. m.28 |
| Müteahhit payının satışı | 6306 sayılı Kanun kapsamındaki işlerde müteahhidin payına düşen bağımsız bölümleri satması, inşaatın ilerleme seviyesine ve idarenin iznine bağlıdır | 6306 s.K. m.6; Uyg. Yön. m.13 |
| İdari fesih | Müteahhitten kaynaklanan sebeplerle bir yıl içinde yapıma başlanmaz veya iş en az altı ay durursa, maliklerin kararı ve idarenin ihtarı üzerine sözleşme resen feshedilmiş sayılır | 6306 s.K. m.6 |
| Yapı hasarından sorumluluk | Yapı müteahhidi, yapı kullanma izninin alındığı tarihten itibaren taşıyıcı sistemden on beş yıl, diğer kısımlardan iki yıl süreyle kusuru oranında sorumludur | 4708 s.K. m.3 |
| Ayıp zamanaşımı | Taşınmaz yapılarda teslimden itibaren beş yıl; yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yıl | TBK m.478 |
| Yüklenicinin özen borcu | Benzer işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken meslekî ve teknik kurallara uygun davranış esas alınır | TBK m.471 |
Tablodaki korumaların ortak sınırı şudur: hiçbiri, mali gücü olmayan bir yükleniciden tahsil edilemeyecek bir alacağı tahsil edilebilir hâle getirmez. On beş yıllık sorumluluk, tasfiye edilmiş bir şirkete karşı işletilemez; idari fesih, üçüncü kişilere geçmiş arsa paylarını geri getirmez. Yükleniciden tapuyu iyiniyetle devralan kişinin kazanımı korunduğundan (TMK m.1023), korumanın asıl yeri seçim ve sözleşmedir.
Hukuki İnceleme
Yüklenici hakkında sözleşme öncesinde bakılması gereken hukuki başlıklar şunlardır:
Hukuki İnceleme Kontrol Listesi
| Başlık | Nereden | Kırmızı bayrak |
|---|---|---|
| Ticaret sicil kaydı | Ticaret sicil | Çok yeni kuruluş, düşük sermaye |
| İmza sirküleri | Şirketten | İmzalayanın temsil yetkisi yok |
| Yapı müteahhitliği yetki belgesi | İdare | Belge yok veya süresi dolmuş |
| Grup ve sınıf durumu | Yetki belgesi | İş büyüklüğüne uygun değil |
| Aleyhine davalar | Sorgulama | Tapu iptali ve fesih davaları çok |
| İcra takipleri | Sorgulama | Yoğun takip ve haciz |
| Konkordato / iflas | Sorgulama | Talep veya karar var |
| Ortakların geçmiş şirketleri | Ortak kimliği üzerinden | Tasfiye edilmiş sorunlu projeler |
- Ticaret sicil kaydı. Şirketin unvanı, kuruluş tarihi, sermayesi, ortakları ve temsile yetkili kişileri. Sözleşmeyi imzalayan kişinin temsil yetkisi imza sirkülerinden doğrulanmalıdır.
- Yetki belgesi. Yapı müteahhitliği yetki belgesi numarasının bulunup bulunmadığı ve geçerliliği.
- Grup ve sınıf durumu. Yüklenicinin üstlenebileceği iş büyüklüğüne ilişkin sınıflandırma.
- Devam eden davalar. Şirket ve ortakları aleyhine açılmış tapu iptali, tazminat ve fesih davaları.
- İcra takipleri. Aleyhine yürütülen takipler ve hacizler.
- Konkordato ve iflas. Şirket hakkında konkordato talebi ya da iflas kararı bulunup bulunmadığı. İnşaat sektöründe bu risk kâğıt üzerinde göründüğünden çok daha yaygındır.
- Şirket geçmişi. Kısa süre önce kurulmuş bir şirketse, ortakların önceki şirketlerinin akıbeti.
Son madde özellikle önemlidir. Uygulamada sıkça görülen yöntem, her proje için yeni bir şirket kurulması ve sorunlu projenin ardından şirketin tasfiye edilmesidir. Ortak kimliği üzerinden geçmiş sorgulanmadığında bu tablo görünmez.
Hangi kayıt nereden, hangi dayanakla incelenir?
İncelemenin bir bölümü herkese açık kayıtlardan yapılabilir; bir bölümü ise ancak yüklenicinin kendi sunacağı belgelerle mümkündür. Ayrımı bilmek, yükleniciden neyin istenmesi gerektiğini belirler.
Kayıtlara erişim
| Kayıt | Nasıl incelenir | Dayanak |
|---|---|---|
| Ticaret sicili | Sicil alenîdir; herkes sicilin içeriğini ve müdürlükte saklanan belgeleri inceleyebilir. Sicil gazetesinden unvan, sermaye, ortak ve yönetici değişiklikleri izlenir | TTK m.35 |
| Temsil yetkisi | Temsile yetkili kişiler tescil ve ilan edilir; imza sirküleri sicil kaydıyla karşılaştırılır | TTK m.373 |
| Yetki belgesi | Yetki belgesi numarası üzerinden belgenin geçerliliği ve grubu sorgulanır | İmar K. m.28 |
| Konkordato | Mühlet kararı ticaret sicili gazetesinde ve resmî ilan portalında ilan edilir, tapu müdürlüğüne bildirilir | İİK m.288 |
| İflas | İflas kararı ilan edilir | İİK m.166 |
| Dava ve icra dosyaları | Dosyaları yalnızca ilgilileri görebilir; yükleniciden kendi kayıtlarının dökümü istenir | İİK m.8 |
| Yüklenicinin taşınmazları | Teminat ipoteği kurulacak taşınmazın takyidatlı kaydı istenir | TMK m.1020 |
Herkese açık olmayan kayıtlar bakımından iki araç kullanılır. Birincisi belge istemektir: vergi ve sosyal güvenlik borcu bulunmadığına ilişkin güncel yazılar, devam eden dava ve takiplerin dökümü, tamamlanmış projelerin yapı kullanma izin belgeleri. İkincisi sözleşmeye beyan ve taahhüt hükmü koymaktır: yüklenici, hakkında konkordato veya iflas talebi bulunmadığını, sunduğu belgelerin doğru olduğunu ve yetki belgesinin geçerli olduğunu beyan eder; beyanın gerçeğe aykırı çıkması fesih sebebi sayılır. Taraflardan biri diğerinin aldatması sonucu sözleşme yapmışsa, yanılması esaslı olmasa bile sözleşmeyle bağlı değildir (TBK m.36); bu hak, aldatmanın öğrenildiği andan başlayarak bir yıl içinde kullanılmalıdır (TBK m.39). Yetki belgesinin kapsamı yetki belgesi rehberimizde, görüşmeden önce hazırlanacak evrak kentsel dönüşümde gerekli belgeler rehberimizde anlatılmıştır.
Finansal İnceleme
Yüklenicinin hukuken temiz görünmesi yeterli değildir; işi bitirebilecek finansal kapasitesi de olmalıdır. Yarım kalan inşaat, arsa sahibi için en ağır sonuçtur.
Finansal Kapasite Göstergeleri
| Gösterge | Olumlu | Riskli |
|---|---|---|
| Tamamlanmış proje | Teslimler taahhüde uygun | Kronik gecikme |
| Devam eden şantiye | Kapasiteyle orantılı | Aynı anda çok sayıda iş |
| Finansman kaynağı | Özkaynak veya banka kredisi | Yalnızca ön satışa bağımlı |
| Şantiye temposu | Düzenli işçi ve makine | Duraklama, boş şantiye |
| Tedarikçi ilişkisi | Ödemeler düzenli | Alt yüklenici alacak şikâyeti |
Bakılması gereken göstergeler:
- Tamamlanmış proje sayısı ve bu projelerin teslim tarihlerinin taahhütlere uygunluğu
- Hâlihazırda devam eden şantiye sayısı; aynı anda çok sayıda iş yürüten yüklenicinin nakit akışı riski
- Finansman kaynağı: özkaynak mı, banka kredisi mi, ön satış mı
- Önceki projelerdeki hak sahipleriyle görüşme; gecikme ve ayıp iddiaları
- Şantiyelerin yerinde görülmesi ve iş temposunun gözlenmesi
Ön satışa dayalı finansman modeli özellikle dikkat gerektirir: bu modelde yüklenici, devraldığı payları satarak inşaatı finanse eder. Satış hızı düştüğünde inşaat durur ve devredilmiş paylar geri alınamaz hâle gelir.
Sözleşme Öncesi Kontrol Listesi
Yüklenici belirlendikten sonra, sözleşme metninde bulunması gereken asgari hükümler şunlardır:
Sözleşmede Bulunması Gereken Asgari Hükümler
| Hüküm | Neden |
|---|---|
| Noterde düzenleme şekli | Onaylama şekil şartını karşılamaz |
| Kademeli pay devri | Payların erken kaybını önler |
| Devir ve ipotek sınırı | Üçüncü kişiye geçişi zorlaştırır |
| Kesin teslim tarihi | Temerrüdün tespiti için şart |
| Gecikme cezası | Caydırıcılık ve tazminat tabanı |
| Kira farkı yükümlülüğü | Kira yardımı bitince barınma riski |
| Paylaşım tablosu ve kroki | Bağımsız bölüm tahsisinde uyuşmazlığı önler |
| Teknik şartname | Ayıplı ifa tartışmasının ölçütü |
| İskân şartı | İskânsız teslim uygun teslim sayılmaz |
| Teminat | Yarım kalan inşaat riski |
| Fesih usulü | İhtar ve fesih hakkının işletilmesi |
- Noterde düzenleme şekli. Sözleşme taşınmaz devri borcu doğurduğundan noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır; noter onayı yeterli değildir.
- Kademeli pay devri. Payların tamamı başta devredilmemeli; devir inşaat seviyesi yüzdelerine bağlanmalıdır.
- Devir ve ipotek sınırı. Yüklenicinin devraldığı paylar üzerinde üçüncü kişilere devir ve ipotek tesis etme yetkisi sınırlanmalı, bu sınır tapuya yansıtılmalıdır.
- Kesin teslim tarihi. Takvim tarihi yazılmalı; başlangıcı belirsiz ifadelerden kaçınılmalıdır.
- Gecikme cezası. Sembolik değil caydırıcı tutarda, aylık ve net hesaplanabilir biçimde.
- Kira farkı yükümlülüğü. Kira yardımı süresi dolduktan sonraki dönem için yüklenicinin kira ödeme borcu.
- Paylaşım tablosu ve kroki. Hangi bağımsız bölümün kime ait olacağı kat ve daire numarasıyla, krokiye atıfla.
- Teknik şartname. Malzeme sınıfı, yalıtım, ortak alan donanımları.
- İskân şartı. Teslimin yapı kullanma izin belgesinin alınmasına bağlı olduğu.
- Teminat. Banka teminat mektubu ya da eşdeğer güvence.
- Fesih usulü. İhtar süresi, fesih hakkının doğduğu hâller ve sonuçları.
Sözleşmenin bütününe ilişkin ayrıntılı çerçeve için kat karşılığı sözleşme rehberine bakabilirsiniz.
Teminat Mekanizmaları
Sözleşmede teminat öngörülmesi, yarım kalan inşaat riskine karşı en etkili korumadır. Uygulamada kullanılan başlıca araçlar:
Teminat Araçları Karşılaştırması
| Araç | Güç | Dikkat |
|---|---|---|
| Banka teminat mektubu | Yüksek | Süresi inşaat takvimini aşmalı, kesin olmalı |
| İpotek | Yüksek | Yüklenicinin başka taşınmazı üzerinde |
| Cezai şart | Orta | Gecikme ve terk için ayrı ayrı yazılmalı |
| Ortakların şahsi kefaleti | Orta-yüksek | Şirket tasfiyesinde önem kazanır |
- Banka teminat mektubu. Belirli tutarda ve süresi inşaat takvimini aşan, kesin ve süresiz nitelikte olması tercih edilir.
- İpotek. Yüklenicinin başka bir taşınmazı üzerinde arsa sahipleri lehine ipotek tesisi.
- Cezai şart. Gecikme ve terk hâlleri için ayrı ayrı düzenlenmiş cezai şartlar.
- Kefalet. Şirket ortaklarının şahsi kefaleti; şirketin tasfiyesi hâlinde önem kazanır.
6306 sayılı Kanun uygulamasında müteahhitlerden alınan teminatlara ilişkin oran düzenlemeleri de bulunmaktadır; bu oranlar Uygulama Yönetmeliği değişiklikleriyle güncellenmektedir. Bu düzenlemeler idari nitelikte olup, arsa sahibinin sözleşmeye koyacağı özel teminatın yerine geçmez.
Teminatların hukuki niteliği
Her teminatın geçerlilik şartı ve paraya çevrilme yolu farklıdır. Banka teminat mektubu, üçüncü kişinin fiilini üstlenme hükmüne dayanan ve asıl borçtan bağımsız bir garanti sözleşmesi olarak kabul edilir (TBK m.128); mektubun kesin, süresiz ve ilk talepte ödemeli olması aranmalıdır. Teminat ipoteğinde, yüklenicinin tazminat ve ceza borcu baştan belli olmadığından taşınmazın güvence altına alacağı üst sınır gösterilir (TMK m.851, m.881). Ceza koşulunda alacaklı zararını ispat etmek zorunda değildir ve tacir olan yüklenici cezanın indirilmesini isteyemez (TBK m.180, TTK m.22).
Şirket ortaklarının kefaleti, şekil şartına uyulmadığında geçersiz kalır. Kefalet sözleşmesi yazılı şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz; kefilin sorumlu olacağı azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olması durumunda bu sıfatla yükümlülük altına girdiğini kendi el yazısıyla belirtmesi şarttır (TBK m.583). Evli kişinin kefaleti kural olarak eşin yazılı rızasına bağlıdır (TBK m.584). Teminat mektubuna ilişkin uyuşmazlıklar teminat mektubu rehberimizde, sözleşmede aranacak diğer hükümler kat karşılığı inşaat sözleşmesinde dikkat edilecek 10 madde rehberimizde yer almaktadır.
Kırmızı Bayraklar
Aşağıdaki durumlardan biri varsa, sözleşme imzalamadan önce bağımsız hukuki görüş almak gerekir:
- Sözleşmenin noterde onaylatılmak istenmesi, düzenleme şeklinden kaçınılması
- Bütün payların hemen devredilmesinde ısrar edilmesi
- Teslim tarihinin belirsiz bir olaya bağlanması
- Gecikme cezasının konulmak istenmemesi veya çok düşük tutulması
- Paylaşım tablosunun krokisiz ve yüzdeyle geçiştirilmesi
- “Bunlar sonra hallolur” denilerek imzanın acele ettirilmesi
- Yüklenicinin referans proje göstermekten kaçınması
- Şirketin çok yeni kurulmuş olması ve ortak geçmişinin sorgulanmasına direnç gösterilmesi
- Teminat verilmesinin reddedilmesi
Bu bayrakların hiçbiri tek başına yüklenicinin kötüniyetli olduğunu göstermez; ancak birden fazlası bir aradaysa risk ciddi biçimde artar.
Teslim sonrası ayıp sorumluluğu için eser sözleşmesinde ayıba karşı tekeffül; iskân için yapı kullanma izin belgesi sayfasına bakabilirsiniz.
Karar Maliklerin Ortak Sorumluluğudur
Yüklenici seçimi, salt çoğunlukla alınabilecek kararlardandır. Ancak çoğunluğun karar verebiliyor olması, incelemenin özensiz yapılabileceği anlamına gelmez.
Pratik öneri: maliklerden oluşan küçük bir komisyon kurun, incelemeyi yazılı rapora bağlayın ve raporu bütün maliklerle paylaşın. Böylece hem karar sağlıklı verilir hem de ileride ortaya çıkabilecek iç uyuşmazlıklarda kimin neyi bilerek karar verdiği belgelenmiş olur.
Çoğunluk kararının işleyişi ve katılmayan malikin durumu için karara katılmayan malikin payının satışı sayfasına bakınız.
Karar yeter sayısı ve katılmayan malikin durumu payın açık artırmayla satışı ve çoğunluk kararı sayfalarında; arsa payı orantısı arsa payı düzeltme davası sayfasında.
Karar, hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla alınır (6306 s.K. m.6) ve yalnızca yüklenicinin kim olacağını değil, hangi modelle çalışılacağını da kapsar. Toplantı tutanağına seçilen modelin, kabul edilen teklifin tarihinin ve yüklenicinin unvanının yazılması, teklifin tutanağa eklenmesi gerekir. Kat karşılığı, hasılat paylaşımı ve bedel karşılığı yaptırma modellerinde yükleniciden beklenen mali güç farklıdır; karşılaştırma kat karşılığı mı, hasılat paylaşımı mı rehberimizde yapılmıştır. İstanbul’daki yapım desteğinde hibe ve kredi, inşaat ilerledikçe yüklenicinin hesabına ödendiğinden, yüklenicinin işi bırakması hâlinde kredi borcu malikte kalır; bu risk Yarısı Bizden kampanyası rehberimizde anlatılmıştır.
Sözleşme İmzalandıktan Sonra Kontrol Bitmez
Due diligence, imza atıldığı anda sona eren bir işlem değildir. Yüklenicinin durumu inşaat süresince değişebilir ve bu değişimin erken fark edilmesi arsa sahibinin en güçlü savunmasıdır.
İnşaat süresince düzenli aralıklarla izlenmesi gereken kalemler şunlardır:
- Tapu takyidatları. Yükleniciye devredilen paylar üzerinde yeni haciz, ipotek veya devir doğup doğmadığı. Aylık kontrol makul bir sıklıktır.
- İnşaat seviyesi. Sözleşmedeki takvimle fiilî ilerlemenin karşılaştırılması; tarihli fotoğrafla belgelenmesi.
- Şantiyedeki iş temposu. İşçi ve makine hareketinin durması, ödeme sorunlarının ilk göstergesidir.
- Alt yüklenici ve tedarikçi şikâyetleri. Sahadaki alacak sorunları, mali sıkışıklığın erken sinyalidir.
- Konkordato ve iflas kayıtları. Şirket hakkında yeni bir talep doğup doğmadığı.
Bu kalemlerden birinde olumsuz gelişme görüldüğünde beklemek yerine hemen yazılı ihtar çekmek ve gerekiyorsa tapuya tedbir talebinde bulunmak gerekir. Tedbir, sonraki alıcıların iyiniyetini tartışmalı hâle getirdiğinden, geç kalınan her ay geri dönüşü zorlaştırır.
Takyidat izleme yöntemi süreç takibi sayfasında; temerrüt hâlinde seçimlik haklar müteahhit temerrüdü ve fesih ile fesih ve tapu iptali sayfalarında; yüklenicinin mali çöküşü inşaat sektöründe konkordato sayfasında anlatılmaktadır.
Seçilen Yüklenici İşi Bırakırsa: 6306 Sayılı Kanun’daki İdari Fesih Yolu
İnceleme ne kadar özenli yapılırsa yapılsın, yüklenicinin durumu inşaat sırasında bozulabilir. 6306 sayılı Kanun kapsamındaki işlerde maliklerin, mahkeme kararı beklemeden kullanabileceği özel bir yol vardır. Müteahhitten kaynaklanan sebeplerle bir yıl içinde yeni yapının yapım işine başlanmamış veya yapım işi belirli bir seviyede durdurulmuş ve en az altı aydır projenin bitirilmesini gerektirecek seviyede ekip ve ekipmanla inşaata devam edilmiyorsa, sözleşmelerin feshi istenebilir (6306 s.K. m.6).
- Maliklerin kararı. Malikler, hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğuyla fesih yönünde karar alır ve idareye başvurur.
- İdarenin incelemesi. İdare, müteahhitten bilgi ve belge ister; inşaat seviyesini yapı denetim kayıtlarından veya yerinde tespitle belirler (Uygulama Yönetmeliği m.13).
- İhtar. Şartlar oluşmuşsa müteahhide, otuz gün içinde işe başlaması veya devam etmesi, aksi hâlde sözleşmelerin resen feshedileceği ihtar edilir.
- Resen fesih. İhtara rağmen işe başlanmaz veya devam edilmezse, otuz günlük sürenin bittiği tarih itibarıyla malikler ile müteahhit arasındaki taşınmaz satış vaadi ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri, ilgililerin muvafakati aranmaksızın resen feshedilmiş sayılır.
- Şerhlerin terkini. Feshedilen sözleşmelere ilişkin tapu şerhleri terkin edilir; malikler yeni bir yükleniciyle anlaşabilir.
Bu yol hızlıdır, ancak iki sınırı vardır. Fesih, yükleniciye devredilmiş ve üçüncü kişilere geçmiş arsa paylarını kendiliğinden geri getirmez; yüklenicinin o ana kadar yaptığı işin hesabı da ayrıca görülür. Bu nedenle idari fesih yoluna başvurulurken inşaat seviyesi tespit ettirilmeli, tapudaki devirler ve hacizler incelenmeli, gerekiyorsa tedbir istenmelidir. Yarım kalan inşaatta izlenecek adımlar Yarım Kalan İnşaat ve Kat Karşılığı Merkezi sayfamızda, yüklenicinin iflası veya konkordatosu hâlindeki haklar müteahhit iflas etti rehberimizde, yükleniciden daire alanların konumu daire alıcısının hakları rehberimizde anlatılmıştır. Yüklenici incelemesi ve sözleşme taslağının değerlendirilmesi için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- En yüksek daire teklifini veren yükleniciyi başka hiçbir kritere bakmadan seçmek.
- Ticaret sicil kaydını ve imza sirkülerini hiç incelememek.
- Ortakların önceki şirketlerini sorgulamamak.
- Devam eden şantiye sayısını dikkate almamak.
- Teminat istemekten çekinmek.
- Sözleşmeyi avukata göstermeden imzalamak.
- Önceki projelerin hak sahipleriyle hiç görüşmemek.
Adım Adım Süreç
- Aday listesini oluşturun — En az üç yüklenici ile görüşün; tek teklif üzerinden karar vermeyin.
- Ticaret sicil ve yetki belgesini inceleyin — Unvan, sermaye, ortaklar, temsil yetkisi ve yapı müteahhitliği yetki belgesini doğrulayın.
- Dava ve takip durumunu araştırın — Şirket ve ortakları aleyhine açılmış davalar, icra takipleri, konkordato ve iflas kayıtlarını sorgulayın.
- Referans projeleri yerinde görün — Tamamlanmış ve devam eden şantiyeleri ziyaret edin; önceki hak sahipleriyle görüşün.
- Finansal kapasiteyi değerlendirin — Eş zamanlı yürütülen iş sayısını ve finansman modelini sorgulayın; ön satışa bağımlılığı ölçün.
- Komisyon raporu hazırlayın — İncelemeyi yazılı rapora bağlayın ve bütün maliklerle paylaşın.
- Sözleşmeyi avukatla kurgulayın — Kademeli pay devri, devir ve ipotek sınırı, gecikme cezası, teminat ve iskân şartını sözleşmeye yazdırın; noterde düzenleme şeklinde imzalayın.
Kentsel dönüşüm sürecinde hak kaybı yaşamayın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Sözleşmede Aranacak Güvenceler
Müteahhit seçimi kadar, seçimin sözleşmeye nasıl yansıdığı da belirleyicidir. Uyuşmazlıkların önemli bölümü, sözleşmede yer almayan hükümlerden doğar.
- Teslim süresi ve gecikme sonucu. Süre net bir tarihe bağlanmalı; gecikme hâlinde uygulanacak yaptırım yazılmalıdır.
- Kira yardımı yükümlülüğü. Kim ödeyecek, ne kadar süreyle, hangi tutarda ve gecikirse ne olacak?
- Paylaşım oranı ve daire seçimi. Hangi bağımsız bölümün kime ait olacağı, kat ve cephe belirtilerek somutlaştırılmalıdır.
- Teminat. Banka teminat mektubu veya ipotek gibi güvencelerin türü ve tutarı.
- Devir yasağı. Müteahhidin sözleşmeyi üçüncü kişiye devri malikin onayına bağlanmalıdır.
- Malzeme ve teknik şartname. Sözleşmenin eki olarak imzalanmalıdır; “kaliteli malzeme” ifadesi ölçülebilir değildir.
- Fesih hâlleri. Hangi durumlarda sözleşmenin feshedilebileceği ve sonuçları.
Müteahhitlik yetki belgesi durumu ayrıca kontrol edilmelidir; ayrıntı için yapı müteahhitliği yetki belgesi yazımıza bakılabilir.
Sözleşmede yazmayan hüküm, sonradan tartışılamaz
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
İmzadan Önce Yapılacak Araştırma
Müteahhit hakkında yapılacak inceleme, sözleşme müzakeresinden önce tamamlanmalıdır. Sonradan öğrenilen bilgiler pazarlık gücünü ortadan kaldırır.
- Yetki belgesi durumu. Belgenin geçerli olup olmadığı ve grubu.
- Tamamlanmış işler. Daha önce bitirilen projeler yerinde görülmeli, o projelerdeki maliklerle görüşülmelidir.
- Devam eden işler. Aynı anda yürütülen proje sayısı, taahhüt kapasitesini aşıyor olabilir.
- Hukuki durum. Şirket hakkında derdest dava ve takip bulunup bulunmadığı.
- Ortaklık yapısı. Sözleşmenin hangi tüzel kişiyle imzalandığı; proje bazlı kurulmuş sermayesiz şirketlere dikkat edilmelidir.
Bu araştırma tüm kat malikleri adına ortaklaşa yapılmalıdır; tek tek yürütülen görüşmeler, maliklerin farklı koşullarla bağlanmasına yol açar.
İlgili Konular ve Kaynaklar
Sözleşme ve müteahhit
- Yapı Hasarı Tazminat Dava Dilekçesi Örneği (4708)
- Arsa Payı Karşılığı Kat Yapım Sözleşmesi Rehberi: Şekil, Temerrüt, Fesih ve Tapu İptali
- Yargıtay İBBGK 16.05.2025 Kararı
- Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi Fesih ve Tapu İptal 2026
- Eser Sözleşmesinde Ayıba Karşı Tekeffül (İnşaat/Tadilat)
- İnşaat Sektöründe Konkordato 2026: Süreç ve Alacaklı Hakları
- Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi: Arsa Sahibinin ve Daire Alıcısının Hayatta Kalma Rehberi
- Müteahhitten Daire Alan Üçüncü Kişinin Hakları: Kat Karşılığı İnşaatta Alıcının Korunması
Kentsel dönüşüm süreci
- Kentsel Dönüşüm Rehberi: 6306 Sayılı Kanun, Riskli Yapı, Salt Çoğunluk ve Hak Sahipliği
- Riskli Yapı Tespitine İtiraz: 15 Günlük Süre, Teknik Heyet ve İptal Davası
- Kentsel Dönüşümde Kira Yardımı Başvurusu: Şartlar, Belgeler ve Süreç
- Kentsel Dönüşümde Karara Katılmayan Malikin Payı: Açık Artırma ile Satış Süreci
- Kentsel Dönüşüm Sürecini Takip Etme: ARAAD Sistemi, e-Devlet ve Kayıt Talebi
- Kentsel Dönüşümde Yıkım Masrafları: Kamu Alacağı Olarak Takip ve Malikin Sorumluluğu
- Kentsel Dönüşümde Güçlendirme mi Yıkım mı? KMK m.19/2 Kararı ve Şerhin Kaldırılması
- Riskli Yapı, Riskli Alan ve Rezerv Yapı Alanı Farkı: Hangi Kurallar Uygulanır?
Tapu ve teminat
- Gayrimenkul Satış Vaadi Sözleşmesi: Tapuya Şerh Verilir mi?
- Tapulu Taşınmaz Satış Vaadi Sözleşmesi: TBK m.237/2, TMK m.706 ve Noterlik Kanunu m.60 — Şekil, Şerh ve Tescile Zorlama (2026)
- Yapı Kullanma İzin Belgesi (İskan) Nedir? Nasıl Alınır?
- Kat Mülkiyeti ve Kat İrtifakı Arasındaki Fark Nedir?
- Arsa Payı Düzeltme Davası ve Paylaşma — KMK m.3, TMK m.698
İmar ve ruhsat
Sıkça Sorulan Sorular
Müteahhit seçerken önce neye bakmalıyım?
Daire teklifinden önce hukuki ve finansal duruma bakılmalıdır: ticaret sicil kaydı, yetki belgesi, aleyhine davalar, icra takipleri, konkordato riski ve devam eden şantiye sayısı.
Şirket yeni kurulmuşsa ne yapmalıyım?
Ortakların önceki şirketlerinin akıbetini sorgulayın. Her proje için yeni şirket kurup sorunlu projeden sonra tasfiye etme uygulaması yaygındır.
Teminat istemek hakkım mı?
Sözleşme serbestisi çerçevesinde teminat kararlaştırılabilir. Banka teminat mektubu, ipotek, cezai şart ve ortakların şahsi kefaleti kullanılan araçlardır.
Bütün payları başta devretmek zorunda mıyım?
Hayır. Devrin inşaat seviyesine bağlanması mümkündür ve arsa sahibini korur. Erken toplu devir, payların üçüncü kişilere geçmesi riskini büyütür.
Yüklenici payları satarsa geri alabilir miyim?
Yargıtay İBBGK’nın 16.05.2025 tarihli E.2024/1, K.2025/2 kararı uyarınca tapuya güvenerek iyiniyetle edinen üçüncü kişilerin kazanımı korunur. Bu nedenle geri alma eskisinden çok daha zordur.
Gecikme cezası ne kadar olmalı?
Kanunda sabit bir oran yoktur. Caydırıcı olması için kira kaybını karşılayacak ve aylık olarak net hesaplanabilecek biçimde belirlenmelidir.
Sözleşmeyi noterde onaylatmak yeterli mi?
Hayır. Sözleşmenin noterde düzenleme şeklinde yapılması gerekir; onaylama şekil şartını karşılamaz.
Teslim iskâna bağlanmalı mı?
Evet. Yapı kullanma izin belgesi alınmadan yapılan teslim sözleşmeye uygun teslim sayılmaz; bu şart sözleşmeye açıkça yazılmalıdır.
Müteahhit seçimi için tüm maliklerin onayı gerekir mi?
Yeniden yapım usulüne ilişkin kararlar hisseleri oranında paydaşların salt çoğunluğu ile alınabilir.
İncelemeyi kim yapmalı?
Maliklerden oluşan bir komisyonun inceleme yapıp yazılı rapor hazırlaması ve raporu tüm maliklerle paylaşması önerilir.
Müteahhidin yetki belgesi yoksa ne olur?
Yetki belgesi numarası bulunmayan veya belgesi iptal edilmiş müteahhide yapı ruhsatı düzenlenmez (İmar K. m.28). Belgenin geçerliliği ve grubu sözleşmeden önce sorgulanmalıdır.
Müteahhit kendi dairelerini ne zaman satabilir?
6306 sayılı Kanun kapsamındaki işlerde müteahhidin payına düşen bağımsız bölümleri satması, inşaatın ilerleme seviyesine ve idarenin iznine bağlıdır (6306 s.K. m.6; Uygulama Yönetmeliği m.13). Sözleşmeye ayrıca satış ve devir sınırı konulmalıdır.
Müteahhit işe başlamazsa sözleşme nasıl feshedilir?
Müteahhitten kaynaklanan sebeplerle bir yıl içinde yapıma başlanmaz veya iş en az altı ay durursa, maliklerin kararı ve idarenin otuz günlük ihtarı üzerine sözleşme resen feshedilmiş sayılır (6306 s.K. m.6). Genel hükümlere göre süre verip sözleşmeden dönme yolu da açıktır.
Müteahhidin konkordato ilan edip etmediğini nasıl öğrenirim?
Mühlet kararı ticaret sicili gazetesinde ve resmî ilan portalında ilan edilir (İİK m.288). Sözleşmeden önce ve inşaat süresince bu kayıtlar düzenli olarak kontrol edilmelidir.
Müteahhit yaptığı binadan kaç yıl sorumludur?
Yapı kullanma izninin alındığı tarihten itibaren taşıyıcı sistemden on beş yıl, diğer kısımlardan iki yıl süreyle kusuru oranında sorumludur (4708 s.K. m.3). Ayıptan doğan davalar taşınmaz yapılarda beş yılda, ağır kusur hâlinde yirmi yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.478).
Şirket ortağının kefaleti nasıl alınır?
Kefalet yazılı şekilde yapılır; kefilin sorumlu olacağı azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olduğunu kendi el yazısıyla belirtmesi gerekir (TBK m.583). Evli kefil için kural olarak eşin yazılı rızası aranır (TBK m.584).
📘 İlgili Rehberler
- Kentsel Dönüşüm (Ana Rehber)
- Kentsel Dönüşümde Gerekli Belgeler: Avukata Gitmeden Önce 8 Belge ve 20 Soru
- Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesinde Dikkat Edilecek 10 Madde: İmzadan Önce Kontrol Listesi
- Arsa Payı Karşılığı Kat Yapım Sözleşmesi Rehberi: Şekil, Temerrüt, Fesih ve Tapu İptali
- Yargıtay İBBGK 16.05.2025 Kararı
- Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi Fesih ve Tapu İptal 2026
- Kentsel Dönüşümde Karara Katılmayan Malikin Payı: Açık Artırma ile Satış Süreci
- Kentsel Dönüşüm Sürecini Takip Etme: ARAAD Sistemi, e-Devlet ve Kayıt Talebi
- Kentsel Dönüşüm Rehberi: 6306 Sayılı Kanun, Riskli Yapı, Salt Çoğunluk ve Hak Sahipliği
- İnşaat Sektöründe Konkordato 2026: Süreç ve Alacaklı Hakları
- Eser Sözleşmesinde Ayıba Karşı Tekeffül (İnşaat/Tadilat)
- Yarım Kalan İnşaatı Başka Müteahhide Tamamlatma: İkame İfa İzni ve Tamamlama Masrafı (Word ve PDF)
Dosyanız için ön değerlendirme alın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş veya reklam niteliği taşımaz. Süreler ve tutarlar mevzuat ile idare uygulamasına göre değişebilir; işlem öncesinde elinizdeki tebligat ve ilgili idarenin güncel duyurusu esas alınmalıdır. Nihai hukuki değerlendirme avukata aittir.


