Kaçak (Ruhsatsız) Yapıda İdari Yaptırımlar: Mühürleme ve Para Cezası

Kaçak yapı, halk arasında kullanılan bir tabirdir; mevzuattaki karşılığı ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıdır. Bu yazı, böyle bir yapının tespit edilmesinden sonra işleyen idari ve cezai süreci anlatır: mühürleme, para cezası, yıkım kararı ve TCK m.184 kapsamındaki ceza soruşturması. Yıkım kararı elinize geçtikten sonra açılacak iptal davasının usulünü ayrı bir rehberde ele alıyoruz.

Sürecin en yanlış anlaşılan yönü şudur: tek bir olaydan üç ayrı sonuç doğar ve bunlar birbirinin yerine geçmez. Belediyeye para cezasını ödemek ceza soruşturmasını sonlandırmaz; ceza mahkemesinden beraat almak yıkım kararını ortadan kaldırmaz. Her biri ayrı savunma gerektirir.

Kaçak Yapı Nedir? Hukuki Tanım ve “Bina Vasfı”

İmar Kanunu m.21 uyarınca, kanun kapsamındaki bütün yapılar için ruhsat alınması zorunludur. Ruhsat alınmadan yapılan ya da ruhsat ve eklerindeki projelere aykırı olarak yapılan her imalat, mevzuat bakımından aykırı yapıdır.

Her imalat suç oluşturmaz

İdari yaptırım ile ceza sorumluluğunun kapsamı aynı değildir. TCK m.184 bakımından belirleyici olan, imalatın bina vasfı taşıyıp taşımadığıdır. Yargıtay uygulamasında en çok tartışılan husus budur. Betonarme olması şart değildir; ahşap veya prefabrik yapılar da sabit ve kalıcı nitelikteyse suç kapsamına girebilir. Buna karşılık taşıyıcı sistemi etkilemeyen, inşaat alanını ve ruhsat eki projeleri değiştirmeyen küçük imalatlar bakımından ceza sorumluluğu tartışmalıdır; bu tür dosyalarda savunmanın ekseni doğrudan bina vasfı olur.

Ruhsatlı yapı sonradan ruhsatsız hâle gelebilir

İmar Kanunu m.29 uyarınca, ruhsat alındığı hâlde öngörülen süreler içinde başlanmayan veya bitirilmeyen yapıların ruhsatı hükümsüz hâle gelir. Ruhsatı hükümsüz kalan yapıda inşaata devam edilmesi, yapıyı ruhsatsız yapı konumuna sokar ve m.32 ile m.42 süreci işletilir. Uygulamada bu durum, uzun süre bekletilmiş inşaatlarda sıkça karşımıza çıkar.

Birinci Süreç — İdari Tespit: Mühürleme ve Yapı Tatil Tutanağı

İmar Kanunu m.32 uyarınca, ruhsat alınmadan yapıya başlandığının veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığının ilgili idarece ya da fenni mesulce tespiti üzerine, belediye veya valilikçe o andaki inşaat durumu tespit edilir, yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Bu tespit belgesi yapı tatil tutanağıdır.

Tutanağın taşıması gereken unsurlar

• Aykırılığın niteliği, ölçüleri ve konumu — soyut ifadeler yeterli değildir
• Yapının o andaki inşaat seviyesi ve krokisi
• Açık adres ve ada-parsel bilgisi
• Mühürleme kaydı
• Düzenleyen görevlilerin sıfatı ve imzası
• Aykırılığın giderilmesi için tanınan süre

Bir aylık süre ve tapu bildirimi

Mühürlemeden sonra yapı sahibine, ruhsat alması veya aykırılığı gidermesi için en çok bir aylık süre tanınır. Danıştay içtihadına göre bu süre üst sınırdır; olayın niteliğine göre daha kısa süre tanınması mümkündür. Ayrıca aykırılık, tapu kütüğünün beyanlar hanesinde belirtilmek üzere tapu dairesine bildirilir. Aykırılık giderildiğinde, idarece tapuya bildirim yapılmadan bu kayıt kaldırılamaz.

Tutanak ayrıca dava edilebilir

Yapı tatil tutanağı kesin ve yürütülmesi zorunlu bir idari işlemdir; tek başına iptal davasına konu edilebilir. Davayı yapı sahibi açabileceği gibi, yapıyı kat karşılığı olarak inşa eden müteahhit de açabilir. Tutanak usulüne aykırı düzenlenmişse, ona dayanan yıkım kararı ve para cezası da sakatlanır. Bu nedenle savunmanın ilk hedefi çoğunlukla tutanağın kendisidir.

İkinci Süreç — İmar Para Cezası (m.42)

Aynı aykırılık nedeniyle İmar Kanunu m.42 uyarınca idari para cezası uygulanır. Ceza, encümen kararıyla verilir ve genellikle yıkım kararıyla aynı toplantıda alınır.

Ceza nasıl belirlenir?

Cezanın hesabında yapının konumu, aykırılığa konu alanın büyüklüğü ve yapı sınıfı gibi ölçütler esas alınır. Kanun ayrıca belirli aykırılık türleri bakımından ceza miktarının artırılmasını öngörür. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellendiğinden, somut ceza miktarı işlem tarihindeki mevzuata göre hesaplanmalıdır.

Kime kesilir?

Para cezası yalnızca yapı sahibine yönelmez. Yapı müteahhidi, şantiye şefi ve fenni mesul de kendi kusurları oranında muhatap olabilir. Bu nedenle cezanın hangi sıfatla kesildiği ve o sıfatın somut olayda gerçekten bulunup bulunmadığı denetlenmelidir.

İtiraz yolu ayrıdır

Para cezası ile yıkım kararı ayrı idari işlemlerdir ve süreleri ayrı işler. İkisinin de ayrıca dava edilmesi gerekir; birinin iptali diğerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Üçüncü Süreç — Cezai Boyut: TCK m.184

İmar kirliliğine neden olma suçu, TCK’nın “Çevreye Karşı Suçlar” bölümünde m.184’te düzenlenmiştir. Korunan hukuki değer, sağlıklı ve dengeli çevredir. Suç re’sen soruşturulur; şikâyete bağlı değildir.

Fıkralar neyi kapsar?

• m.184/1 — Yapı ruhsatı alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapmak ya da yaptırmak
• m.184/2 — Ruhsatsız başlatılan inşaat şantiyelerine altyapı hizmeti bağlantısı sağlanması
• m.184/3 — Yapı kullanma izni bulunmayan binalarda sınai faaliyete müsaade edilmesi

TCK m.184/6 uyarınca ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri, 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılar bakımından uygulanmaz.

Etkin pişmanlık: m.184/5

Kanun, imar kirliliğinin giderilmesini teşvik eden özel bir etkin pişmanlık kuralı öngörmüştür. Kişinin ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirmesi hâlinde, birinci ve ikinci fıkra bakımından kamu davası açılmaz; açılmış olan kamu davası düşer; mahkûm olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.

Bu düzenlemenin iki sınırı vardır:

• m.184/3 kapsam dışıdır. Sınai faaliyete müsaade etme suçunda etkin pişmanlık uygulanmaz.
• “Eksikleri gidermek” yeterli değildir. Yapının hem imar planına hem ruhsata tam uygun hâle getirilmesi gerekir. Uygulamadaki en kritik hata, kısmi düzeltmeyi tam uygunluk sanmaktır. Uyumlaştırma, ilgili idare kararları ve onaylı projelerle belgelenmelidir.

Yıkım idarece yapılmışsa etkin pişmanlık işler mi?

Yargıtay uygulamasında, yıkımın idarece gerçekleştirildiği hâllerde failin yıkıma fiilen karşı gelip gelmediği ve cebri icra gibi bir zorlama olmaksızın kendiliğinden yıkım masraflarını ödeyip ödemediği araştırılır. Bu iki koşulun gerçekleştiği tespit edilirse m.184/5 uygulanabilir; aksi hâlde uygulanmaz. Masraf ödemesinin iradi olduğunu gösteren belgelerin dosyaya sunulması bu nedenle belirleyicidir.

HAGB ve zamanaşımı

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin düzenleme Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş, iptal kararı 1 Ağustos 2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Ayrıca m.184/5 zaten HAGB’den daha ileri bir sonuç doğurduğundan, aynı dosyada ayrıca HAGB yoluna gidilmesi genel olarak mümkün görülmez. Suç, öngörülen cezaların türü ve üst sınırı bakımından TCK m.66/1-e uyarınca sekiz yıllık olağan dava zamanaşımına tabidir.

Encümen kararı ile mahkeme kararı aynı şey değildir

Uygulamadaki en yaygın hata budur. Belediye encümeninin verdiği para cezası ve yıkım kararı idari işlemdir; idare mahkemesinde denetlenir. TCK m.184 dosyası ise asliye ceza mahkemesinde görülür. İdari yargıdaki iptal kararı ceza dosyasını kendiliğinden sonlandırmaz.

Kaçak Yapı Ruhsata Bağlanabilir mi?

Yapının imar planına, yönetmeliklere ve teknik mevzuata uygun hâle getirilebiliyor olması hâlinde ruhsata bağlanması mümkündür. Bu ihtimal iki bakımdan hayatidir: idari süreçte yıkımı önler, cezai süreçte m.184/5 kapsamında kamu davasının düşmesini sağlar.

Buna karşılık plan hükümlerine, emsal ve çekme mesafesi kurallarına ya da kat adedi sınırlamalarına aykırı yapılar ruhsata bağlanamaz. Yapının ruhsata bağlanabilirliğinin idarece araştırılmadan doğrudan yıkım yoluna gidilmesi, işlemi sakatlayabilecek bir eksikliktir.

Yapı Kayıt Belgesinin Etkisi

İmar Kanunu geçici m.16 kapsamında alınmış geçerli bir yapı kayıt belgesi, belge kapsamındaki aykırılıklar bakımından yıkım ve para cezası işlemlerine karşı koruma sağlar. Ancak koruma sınırlıdır:

• Belge yalnızca kapsamındaki aykırılıkları korur. Belge alındıktan sonra yapılan imalatlar koruma dışındadır. Yargı uygulamasında, şikâyet konusu imalatın belge tarihinden sonra yapılıp yapılmadığının keşifle araştırılması gerektiği vurgulanmaktadır.
• Belge beyana dayalıdır; beyanın gerçeğe aykırılığı tespit edilirse iptal edilir ve süreçler yeniden işler.
• Belge yapı güvenliğini garanti etmez.

Kim Sorumlu? Malik, Müteahhit ve Fenni Mesul

Sorumluluk tek bir kişide toplanmaz. Yapı sahibi, yapı müteahhidi, şantiye şefi ve fenni mesul, kendi görev ve kusurları çerçevesinde hem idari yaptırımın hem de cezai sorumluluğun muhatabı olabilir. TCK m.184/1’de suçun “yapan” yanında “yaptıran” bakımından da düzenlenmiş olması, malikin bizzat inşaatta bulunmamasının tek başına sorumluluğu kaldırmadığı anlamına gelir.

Kat karşılığı inşaat ilişkisinde, sözleşmedeki iç sorumluluk paylaşımı idareye karşı ileri sürülemez; ancak sözleşme tarafları arasında rücu ilişkisi doğurur.

Adım Adım: Mühürleme Sonrası Yapılacaklar

1. Tutanağı fotoğraflayın. Yapıya asılan tutanağın tam metnini görüntüleyin; asılma tarihi bütün sürelerin başlangıcıdır.
2. Unsurları denetleyin. Ölçü, kroki, adres, mühür kaydı ve düzenleyenin sıfatı yerinde mi kontrol edin.
3. Ruhsata bağlanabilirliği araştırın. Yapının plana ve yönetmeliğe uygun hâle getirilip getirilemeyeceğini teknik olarak inceletin.
4. Bir aylık süreyi kullanın. Uygun hâle getirilebiliyorsa süre içinde ruhsat başvurusu yapın.
5. Mührün kaldırılmasını yazılı isteyin. Aykırılık giderildiğinde idareden yazılı talepte bulunun.
6. Tapu kaydını takip edin. Beyanlar hanesindeki kaydın kaldırılması için idareden tapuya bildirim yapılmasını isteyin.
7. Encümen kararlarını izleyin. Yıkım ve para cezası kararlarının tebliğ tarihlerini ayrı ayrı kaydedin.
8. İki dosyayı ayrı yönetin. İdari yargıdaki iptal davası ile asliye ceza mahkemesindeki dosya farklı savunma stratejisi gerektirir.
9. Etkin pişmanlık belgelerini toplayın. Ruhsat, onaylı proje, idare kararı veya iradi ödeme dekontunu dosyaya sunun.

Mühürlü Yapıda İnşaata Devam: TCK 203

Mühürleme sonrası en pahalı hata budur ve çoğu zaman “nasılsa ceza yeriz, işi bitirelim” düşüncesiyle yapılır. Oysa devreye üçüncü ve ayrı bir suç girer.

Türk Ceza Kanunu m.203 şunu düzenler: kanun veya yetkili makamların emri uyarınca bir şeyin saklanmasını veya varlığının aynen korunmasını sağlamak için konulan mührü kaldıran veya konuluş amacına aykırı hareket eden kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.

Kritik olan ikinci seçimlik harekettir: mühre hiç dokunmadan inşaata devam etmek de suçtur. Maddenin gerekçesinde bu açıkça belirtilmiştir; mühür altına alınan, nizamlara aykırı inşaat faaliyetine mühre dokunmaksızın devam edilmesi de mührün fekki gibi ceza yaptırımına tabidir.

Suçun özellikleri:

• Şikâyete tabi değildir, resen soruşturulur; şikâyetin geri çekilmesi davanın düşmesine yol açmaz.
• Uzlaştırma kapsamında değildir.
• Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir; dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır.
• Sonradan ruhsat alınması suçu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Suç, mühürleme işlemine aykırı hareket edildiği anda tamamlanmış olur; sonradan ruhsat alınması ancak lehe değerlendirmeye konu olabilir.
• Ayrı ayrı mühürlemeler söz konusuysa zincirleme suç hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca tartışılır.

Pratik sonuç: mühürlemeden sonra sahada hiçbir iş yapılmamalıdır. Ruhsata bağlama başvurusu yapılsa dahi, izin alınmadan inşaata devam edilmesi ayrı bir ceza dosyası doğurur. Böylece aynı yapı için üç ayrı süreç birden yürür: idari yaptırım, TCK m.184 ve TCK m.203.

Yıkımın İnfazı ve Masrafı

Kaçak yapı dosyalarının en geç fark edilen kalemi, yıkımın kimin cebinden çıkacağıdır.

Verilen süre içinde yapı malik tarafından yıkılmazsa idare tarafından yıktırılır ve masraf ilgilisinden tahsil edilir. Tutar, yapının büyüklüğüne ve enkaz kaldırma maliyetine göre ciddi rakamlara ulaşabilir.

Buradan iki pratik sonuç çıkar:

• Kendi yıkımınız genellikle daha ucuzdur. Dava kaybedilecekse ve aykırılık giderilemiyorsa, yapıyı kendi imkânlarıyla kaldırmak idarece yıktırılmasından daha az maliyetlidir; ayrıca sökülebilir malzeme kurtarılabilir.
• Masraf takibi ayrı bir idari işlemdir. Yıkım masrafının tahsiline ilişkin işlem de dava edilebilir; tutarın dayanağı ve hesabı denetlenebilir.

Bu nedenle strateji kurulurken dört maliyet birlikte hesaplanmalıdır: idari para cezası, yıkım masrafı, yargılama gideri ve aykırılığı giderme (ruhsata bağlama) maliyeti. Çoğu dosyada dördüncüsü, ilk üçünün toplamından düşüktür ve tek başına bütün süreçleri kapatır.

Mühürleme Sonrası Süre Haritası

Mühürleme, zincirin başlangıcıdır ve sonrasında birden fazla süre paralel işlemeye başlar. Karışıklığı önlemek için tek tabloda toplamak gerekir:

• Aykırılığı giderme süresi. Tutanakta verilen süre içinde yapı ruhsata uygun hâle getirilir veya ruhsat alınırsa mühür kaldırılabilir.
• Encümen kararına karşı dava süresi. Yıkım ve para cezası kararının tebliğinden itibaren işler ve hak düşürücüdür.
• Yürütmeyi durdurma talebi. Dava dilekçesiyle birlikte ileri sürülmelidir; dava açılmış olması yıkımı kendiliğinden durdurmaz.
• Yürütmeyi durdurma reddine itiraz. Tebliği izleyen günden itibaren yedi gün, bir defaya mahsus.
• İstinaf. Esas karara karşı tebliğden itibaren otuz gün.
• Ceza soruşturması. İdari süreçten bağımsız yürür; ifade daveti geldiğinde ayrıca takip edilir.

Bu takvim mühürleme tarihinden itibaren yazılı olarak tutulmalı ve her tebligat tarihi kaydedilmelidir. Dilekçe eşleştirmesi için imar yaptırımları genel bakış yazımıza bakılabilir.

Komşunun Kaçak Yapısı: Ne Yapılabilir?

Kaçak yapı meselesi her zaman yapı sahibi tarafından yaşanmaz; çoğu zaman komşu, yan parseldeki aykırı yapıdan zarar görür.

Bu durumda iki ayrı hat işletilebilir:

1. İdari hat: ihbar ve başvuru. İlgili belediyeye yazılı başvuru yapılarak aykırılığın tespiti ve gereğinin yapılması istenir. Başvuru evrak kaydıyla verilmeli ve kayıt numarası alınmalıdır. İdare işlem yapmaz veya cevap vermezse, bu durum da bir idari işlem sayılır ve süresinde dava edilebilir.

Burada kritik nokta menfaat ilgisidir: başvuranın komşu parsel maliki olması, aykırı yapının güneş, manzara, mahremiyet, çekme mesafesi veya yapılaşma hakkı bakımından kendisini etkilediğini somut olarak göstermesi gerekir.

2. Özel hukuk hattı. Aykırı yapı komşu parsele taşmışsa taşkınlık, kullanımı engelliyorsa müdahalenin önlenmesi gündeme gelir. Ayrıntı için taşkın yapı ve temliken tescil yazımıza bakılabilir.

Ayrıca yapı ruhsatlı ancak ruhsat hukuka aykırı verilmişse, ruhsatın iptali için idare mahkemesinde dava açılabilir; ayrıntı için yapı ruhsatının iptali dava dilekçesi yazımıza bakılabilir.

Kaçak Yapı Satın Alırken

Ruhsatsız veya ruhsata aykırı bir yapının satışı yasak değildir; ancak alıcı, gördüğünden fazlasını devralır.

Alım öncesinde belediyeden yazıyla sorulması gerekenler:

• Yapının ruhsat ve iskân durumu,
• Hakkında yapı tatil tutanağı, yıkım kararı veya idari para cezası bulunup bulunmadığı,
• Tahsil edilmemiş ceza olup olmadığı,
• Yapı kayıt belgesi varsa kapsamı ve geçerliliği,
• Taşınmazın imar durumu ve plandaki fonksiyonu.

Tapu tarafında ise tek bir kontrol çoğu riski ortaya çıkarır: kat irtifakı mı, kat mülkiyeti mi? Kat irtifakı ise iskânın neden alınmadığı araştırılmalıdır; cevap çoğu zaman giderilmemiş bir aykırılıktır.

Sözleşmeye yazılması gerekenler: yapının aykırılık durumu, aykırılığın kim tarafından ve hangi sürede giderileceği, maliyetin kime ait olacağı ve öngörülen sürede iskân alınamazsa uygulanacak sonuç. Bu hususlar yazılmadığında, sonradan ayıptan sorumluluk tartışması doğar.

Yapı Kamu Arazisindeyse: 775 Sayılı Kanun Rejimi

Kaçak yapıda izlenecek usulü belirleyen şey yalnızca yapının ruhsatsız olması değil, üzerinde bulunduğu zeminin kime ait olduğudur. Yapı kamuya ait bir arazi üzerindeyse İmar Kanunu’nun yanında Gecekondu Kanunu’nun kendi rejimi gündeme gelir.

İki rejim arasındaki fark usulde ortaya çıkar. Özel mülkiyete tabi bir parselde yapılan ruhsatsız yapıda İmar Kanunu’nun öngördüğü sıra işler: yapı tatil tutanağı düzenlenir, aykırılığın giderilmesi için süre tanınır, ardından encümen kararıyla yıkıma geçilir. Buna karşılık yapı kamuya ait bir arazi üzerindeyse Gecekondu Kanunu’nun ilgili maddesi devreye girer ve bu maddenin öngördüğü usul çok daha kısadır. Dolayısıyla dosyada ilk belirlenmesi gereken husus, yapının bulunduğu zeminin mülkiyet durumudur. Bu bilgi tapu kaydından ve idarenin işlem dosyasından çıkarılmalıdır. İmar Kanunu’ndaki sıra için yapı tatil tutanağı ve mühürleme incelenmelidir.

Bununla birlikte maddenin bu hızlı usule ilişkin bölümü bakımından güncel durum ayrıca kontrol edilmelidir. Maddenin, izinsiz yapıların hiçbir karar alınmasına lüzum kalmaksızın derhal yıktırılacağını öngören bölümü Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş ve iptal hükmünün yürürlüğe girmesi, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonraya bırakılmıştır. Bu nedenle işlemin tesis edildiği tarihte hangi metnin yürürlükte olduğu belirlenmeden değerlendirme yapılmamalıdır; dosyada işlem tarihi ile iptal hükmünün yürürlük tarihi karşılaştırılmalıdır.

Maddenin uygulama alanı da sanıldığı kadar geniş değildir ve bu sınırlar dilekçede ileri sürülebilir. Yargı kararlarında, maddenin uygulanabilmesi için yapının kişinin kendisine ait olmayan bir arazi veya arsa üzerinde bulunmasının arandığı belirtilmektedir. Ayrıca Hazine arazisinde bulunmakla birlikte yetkili idari makamca tahsis edilmiş yapılar bakımından bu Kanun hükümlerinin uygulanmayacağı kabul edilmektedir. Kıyı Kanunu kapsamındaki yerler bakımından da bu maddeye göre yıkım kararı alınamayacağı, İmar Kanunu hükümlerinin uygulanması gerektiği ifade edilmektedir. Dolayısıyla yapının bulunduğu yerin kıyı mevzuatı kapsamında olup olmadığı ayrıca araştırılmalıdır.

Masraf bakımından ise İmar Kanunu’ndaki durumla paralel bir sonuç ortaya çıkar. Yargı kararlarında, Gecekondu Kanunu’nda yıkım masrafının fazlasıyla isteneceğine ilişkin bir hüküm bulunmadığı belirtilmektedir. Buna rağmen uygulamada gönderilen bildirimlerde masrafın fazlasıyla tahsil edileceği ifadesine yer verilebilmektedir. Böyle bir ibare içeren işleme karşı, tahsil edilebilecek tutarın fiilen yapılan masrafla sınırlı olduğu ileri sürülebilir. Sonuç olarak kamu arazisindeki kaçak yapı dosyalarında üç husus baştan tespit edilmelidir: zeminin mülkiyeti, işlemin dayandığı kanun ve işlem tarihinde yürürlükte olan metin. Yıkım kararlarının genel çerçevesi için ruhsatsız yapı ve yıkım kararları, tahsis belgesine dayalı talepler için tapu tahsis belgesi incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaçak yapı ne demektir?

Mevzuattaki karşılığı ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıdır. İmar Kanunu m.21 uyarınca kanun kapsamındaki yapılar için ruhsat alınması zorunludur.

Her ruhsatsız imalat suç oluşturur mu?

Hayır. TCK m.184 bakımından imalatın bina vasfı taşıması aranır. Taşıyıcı sistemi etkilemeyen küçük imalatlarda ceza sorumluluğu tartışmalıdır.

Ahşap veya prefabrik yapı suç kapsamına girer mi?

Betonarme olması şart değildir. Ahşap veya prefabrik yapılar da sabit ve kalıcı nitelikteyse suç kapsamına girebilir.

Ruhsatlı yapım sonradan ruhsatsız hâle gelir mi?

Evet. m.29 uyarınca süresinde başlanmayan veya bitirilmeyen yapının ruhsatı hükümsüz kalır; devam edilirse m.32 ve m.42 işletilir.

Mühürlemeden sonra ne kadar süre verilir?

Ruhsat alınması veya aykırılığın giderilmesi için en çok bir aylık süre tanınır. Danıştay içtihadına göre bu süre üst sınırdır.

Para cezası kime kesilir?

Yapı sahibinin yanında müteahhit, şantiye şefi ve fenni mesul de kendi kusurları oranında muhatap olabilir.

Para cezasını ödersem ceza davası düşer mi?

Hayır. İdari para cezası ile TCK m.184 kapsamındaki ceza soruşturması ayrı süreçlerdir; biri diğerini sonlandırmaz.

TCK 184’te etkin pişmanlık nasıl uygulanır?

Bina imar planına ve ruhsatına uygun hâle getirilirse birinci ve ikinci fıkra bakımından kamu davası açılmaz, açılmışsa düşer, mahkûm olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.

Etkin pişmanlık her fıkrada uygulanır mı?

Hayır. m.184/3’te düzenlenen sınai faaliyete müsaade etme suçunda etkin pişmanlık hükmü uygulanmaz.

Eksikleri gidermek etkin pişmanlık için yeterli mi?

Yeterli değildir. Yapının hem imar planına hem ruhsata tam uygun hâle getirilmesi ve bunun onaylı proje ile idare kararlarıyla belgelenmesi gerekir.

Belediye yıkımı yaptıysa etkin pişmanlıktan yararlanabilir miyim?

Yıkıma fiilen karşı gelinmediğinin ve yıkım masraflarının zorlama olmaksızın kendiliğinden ödendiğinin tespiti hâlinde yararlanılabilir.

İmar kirliliği suçunda HAGB uygulanır mı?

HAGB düzenlemesi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş, iptal 1 Ağustos 2024’te yürürlüğe girmiştir. Ayrıca m.184/5 daha ileri bir sonuç doğurur.

Bu suçta zamanaşımı kaç yıldır?

TCK m.66/1-e uyarınca sekiz yıllık olağan dava zamanaşımına tabidir.

Yapı kayıt belgem varsa ceza alır mıyım?

Belge kapsamındaki aykırılıklar korunur. Ancak imalatın belge tarihinden sonra yapılıp yapılmadığı keşifle araştırılır.

Kaçak yapı ruhsata bağlanabilir mi?

Yapı imar planına, yönetmeliklere ve teknik mevzuata uygun hâle getirilebiliyorsa mümkündür. Plana aykırı yapılar ruhsata bağlanamaz.