📜 Dayanak Mevzuat
- 3194 sayılı İmar Kanunu m.27 — Köylerde uyulacak esaslar ve ruhsat muafiyeti
- 7221 sayılı Kanun m.8 (14/2/2020) — Muhtarın bildirim yükümlülüğü ve bedel alınmaması
- 7181 sayılı Kanun m.10 (4/7/2019) — Tarımsal amaçlı seralarda ruhsat muafiyeti
- 3194 sayılı İmar Kanunu m.28 — Tarım ve hayvancılık amaçlı yapılarda fennî mesuliyet
- 3194 sayılı İmar Kanunu m.30 — Fen ve sağlık kurallarına uygunluğun belirlenmesi
- Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği — Köy yerleşik alanı sınırının tespiti ve yapılaşma koşulları
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu — Tarım arazisinde amaç dışı kullanım izni
Köyde ruhsatsız ev yapmak, belirli şartlarla mümkündür ve bu yapılar kaçak yapı statüsünde olmaz. Dayanak, İmar Kanunu’nun 27. maddesidir. Ancak muafiyet sınırsız değildir: valilik onayı ve muhtarlığa bildirim şarttır.
Bu yazıda muafiyetin kapsamı, köy yerleşik alanı sınırının nasıl belirlendiği, valilik onayı usulü, muhtarın yükümlülüğü, muafiyetin sona erdiği noktalar ve tarım mevzuatıyla ilişki ele alınmaktadır.
Muafiyetin Kapsamı
Kanun’un 27. maddesine göre; belediye ve mücavir alanlar dışında, köylerin köy yerleşik alanlarında, civarında ve mezralarda yapılacak şu yapılar için yapı ruhsatı aranmaz:
- Konut,
- Entegre tesis niteliğinde olmayan ve imar planı gerektirmeyen tarım ve hayvancılık amaçlı yapılar,
- Köyde oturanların ihtiyaçlarını karşılayacak bakkal, manav, berber, köy fırını, köy kahvesi, köy lokantası, tanıtım ve teşhir büfeleri,
- Köy halkı tarafından kurulan ve işletilen kooperatiflerin işletme binası gibi yapılar.
Bu sayım, muafiyetin sınırını da gösterir. Listedeki nitelikleri taşımayan yapılar muafiyet kapsamında değildir.
Özellikle iki ibare dikkat edilmesi gereken filtredir: entegre tesis niteliğinde olmama ve imar planı gerektirmeme. Büyük ölçekli, entegre nitelikte bir tesis bu muafiyetten yararlanamaz.
Kaçak yapı sayılmaz
Bu yapılar, ruhsat alınmadan inşa edilse dahi kaçak yapı statüsünde olmaz. Muafiyet kanundan doğar.
Buna karşılık muafiyet şartlarına uyulmaması hâlinde durum değişir; aşağıda ele alınmaktadır.
Muafiyet Kapsamındaki ve Dışındaki Yapılar
| Yapı | Durum | Not |
|---|---|---|
| Köy yerleşik alanında konut | Ruhsat aranmaz | Valilik onayı ve muhtarlığa bildirim şartı |
| Tarım ve hayvancılık amaçlı yapı (yerleşik alan içinde) | Ruhsat aranmaz | Entegre tesis olmamalı ve imar planı gerektirmemeli |
| Bakkal, manav, berber, köy fırını, köy kahvesi, köy lokantası | Ruhsat aranmaz | Köyde oturanların ihtiyacına yönelik olmalı |
| Kooperatif işletme binası | Ruhsat aranmaz | Köy halkınca kurulup işletilmeli |
| Tarım ve hayvancılık amaçlı yapı (yerleşik alan DIŞINDA) | Yapı ruhsatı alınarak inşa zorunludur | Muafiyet sona erer |
| Entegre tesis niteliğindeki yapı | Muafiyet yok | Ruhsat gerekir |
| Tarımsal amaçlı sera (iskân dışı alan) | Ruhsat aranmadan yapılabilir | İl tarım ve orman müdürlüğünden uygun görüş şartı |
Şart: Valilik Onayı ve Muhtarlığa Bildirim
Muafiyet, hiçbir işlem yapılmayacağı anlamına gelmez. Kanun üç şart öngörmüştür:
- Etüt ve projelerin valilikçe onaylanması,
- Onayı müteakip muhtarlığa bildirim yapılması,
- Yapıların yöresel doku ve mimari özelliklere, fen, sanat ve sağlık kurallarına uygun olması.
Yani ruhsat aranmasa da, yapının fen ve sağlık koşullarına uygun olarak yapılacağını gösteren projelerin hazırlanıp valiliğe sunulması gerekir.
Önemli değişiklik: artık muhtar izni değil, bildirim
Bu nokta, eski kaynaklarda hâlâ yanlış aktarılmaktadır ve uygulamada karışıklığa yol açmaktadır.
Önceki dönemde köy yerleşik alanlarında konut yapmak muhtarlık iznine tabiydi. İmar Kanunu’nun 27. maddesinde 14/2/2020 tarihli ve 7221 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle artık muhtarlıktan izin alınması gerekmemektedir; valilikten alınan onayın muhtarlığa bildirilmesi yeterlidir.
Bu ayrım pratikte önemlidir: muhtarın onay vermemesi tek başına yapıya engel değildir. Aranan, valilik onayı ve bildirimdir.
Eski tarihli yargı kararlarında ve makalelerde “muhtarlıktan izin alınması gerekir” ifadesi görülebilir; bunlar değişiklik öncesi metne dayanır.
Etüt ve proje sorumluluğu
Kanun, sorumluluğu da belirler: etüt ve projelerin sorumluluğu müellifi olan mimar ve mühendislere aittir.
Ayrıca tarım ve hayvancılık amaçlı yapıların denetimine yönelik fennî mesuliyet, Kanun’un 28. maddesi hükümlerine göre mimar ve mühendislerce üstlenilir.
İnşa edilen yapının fen ve sağlık kurallarına uygunluğu ise Kanun’un 30. maddesine göre valiliklerce belirlenir.
Fennî mesuliyet ve şantiye organizasyonu için şantiye şefi ve fennî mesuliyet sayfasına bakabilirsiniz.
Süreç Adımları
| Adım | İşlem | Merci |
|---|---|---|
| 1 | Köy yerleşik alanı sınırının belirlenmiş olduğunun teyidi | Valilik / il genel meclisi kararı |
| 2 | Parselin sınır içinde kaldığının tespiti | İl özel idaresi veya ilgili idare |
| 3 | Etüt ve projelerin hazırlanması | Mimar ve mühendis müellif |
| 4 | Etüt ve projelerin onaylanması | Valilik |
| 5 | Onayın muhtarlığa bildirimi | Bildirim yeterlidir; izin aranmaz |
| 6 | Yapının projesine uygun inşası | Yapı sahibi ve müellif |
| 7 | Fen ve sağlık kurallarına uygunluğun belirlenmesi | Valilik (m.30) |
| 8 | Ulusal adres bilgi sistemine ve kadastro planlarına işlenmesi | Valilik |
Belediye sınırı dışında farklı bir rejim işler
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Bedel Alınmaz
14 Şubat 2020 tarihli düzenlemeyle eklenen hüküm, süreci mali olarak da hafifletmiştir.
Buna göre; kırsal yerleşik alanı ve civarı sınırlarının tespitinde ve bu alanlarda ruhsata tabi olmadan yapılabilecek yapılara ilişkin ilgili kurum veya kuruluşlarca yapılan etüt, proje ve proje uygunluk görüşü için; resim, harç, ücret, döner sermaye ücreti ve herhangi bir ad altında bedel alınmaz.
Bu, uygulamada sıkça talep edilen çeşitli ücretlerin dayanaksız olduğunu gösterir. Böyle bir talep geldiğinde bu hükme dayanılarak itiraz edilebilir.
Köy Yerleşik Alanı Sınırı Nasıl Belirlenir?
Muafiyetin uygulanabilmesi için parselin köy yerleşik alanı sınırı içinde kalması gerekir. Bu sınır kendiliğinden oluşmaz; bir idari işlemle belirlenir.
Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği iki ayrı alan tanımlar (m.4). Köy yerleşik (meskûn) alanı, köy ortak yapıları ile yapıldığı tarihteki mevzuata uygun inşa edilmiş yapıların toplu olarak bulunduğu yerlerde mevcut binaların en dışta olanlarının dış kenarlarından geçirilen çizginin içinde kalan alandır. Köy yerleşik alanı civarı ise bu çizgi ile en fazla 300 metre dışından geçirilecek olan, valiliklerce tespit edilerek il genel meclisince karara bağlanan sınırın içinde kalan alandır. Madde 27’deki muafiyet hem yerleşik alanı hem de civarını kapsar.
Büyükşehir belediyesi bulunan illerde ise kırsal yerleşik alanı ve civarı sınırları, ilçe belediye meclisinin teklifi üzerine büyükşehir belediye meclisi kararıyla belirlenir (İmar Kanunu m.27).
Ayrıca ihtiyaç duyulması hâlinde mevcut köy yerleşik alan sınırları il genel meclislerince yeniden belirlenebilir.
Bu nedenle ilk yapılacak iş, parselinizin bu sınır içinde kalıp kalmadığını ilgili idareden yazılı olarak teyit ettirmektir.
Kadastro şartı yoktur
Danıştay içtihadında; İmar Kanunu’nun 27. maddesi kapsamında inşa edilecek yapılarla ilgili olarak, yapının inşa edildiği alanda kadastro çalışması yapılmış olması zorunluluğunun bulunmadığı kabul edilmiştir.
Öncelikle köy yerleşik alanının tespit edilip edilmediğinin belirlenmesi, sonrasında yapının madde kapsamına girip girmediğinin değerlendirilmesi gerekir.
Muafiyetin Sona Erdiği Noktalar
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Parsel köy yerleşik alanı sınırı dışında | Tarım ve hayvancılık amaçlı yapılarda yapı ruhsatı alınarak inşa zorunludur |
| Belediye veya mücavir alan sınırları içinde | Madde 27 muafiyeti uygulanmaz |
| Yapı entegre tesis niteliğinde | Muafiyet yoktur |
| Yapı imar planı gerektiriyor | Muafiyet yoktur |
| Valilik onayı alınmamış | Muhtar durumu ivedilikle valiliğe bildirir |
| Muhtarlığa bildirim yapılmamış | Muhtar durumu ivedilikle valiliğe bildirir |
| Projesine aykırı yapı | Muhtar durumu ivedilikle valiliğe bildirir |
| Tarım arazisi vasfı | 5403 sayılı Kanun kapsamında ayrıca izin gerekebilir |
Muhtarın Bildirim Yükümlülüğü
2020 değişikliğiyle eklenen bir hüküm, denetimi köy düzeyine taşımıştır.
Hükme göre; maddede belirtilen projelerin valilik onayı ve muhtarlığa bildirim şartı sağlanmadan veya projesine aykırı yapı yapıldığının muhtarca tespiti ya da öğrenilmesi hâlinde, durum muhtar tarafından ivedilikle valiliğe bildirilir.
Bu, muafiyetin denetimsiz olmadığını gösterir. Şartlara uyulmadan yapılan yapı, muhtar aracılığıyla valiliğe intikal eder ve imar mevzuatının yaptırım rejimi işleyebilir.
Dolayısıyla “köyde nasılsa kimse karışmaz” yaklaşımı hukuken karşılıksızdır.
En Kritik Sınır: Yerleşik Alan Dışı
Uygulamadaki en yaygın hata bu noktada yapılır.
Kanun açıktır: köy yerleşik alan sınırları dışında kalan ve entegre tesis niteliğinde olmayan ve imar planı gerektirmeyen tarım ve hayvancılık amaçlı yapıların yapı ruhsatı alınarak inşa edilmesi zorunludur.
Yani aynı nitelikteki bir yapı;
- Köy yerleşik alanı içindeyse ruhsatsız yapılabilir,
- Köy yerleşik alanı dışındaysa ruhsat alınması zorunludur.
Bu nedenle sınır tespiti, tüm sürecin belirleyici unsurudur. Sınırın nerede geçtiğini bilmeden başlanan inşaat, ruhsatsız yapı riskine dönüşebilir.
Ruhsatsız yapının sonuçları için kaçak yapı ve yıkım riski ile yapı tatil tutanağı (m.32) sayfalarına bakabilirsiniz.
Seralarda özel muafiyet
4 Temmuz 2019 tarihli düzenlemeyle ayrı bir muafiyet getirilmiştir.
Belediye ve mücavir alanlar içinde veya dışındaki iskân dışı alanlarda yapılacak tarımsal amaçlı seralar; entegre tesis niteliğinde olmamak ve ilgili il tarım ve orman müdürlüğünden uygun görüş alınmak koşuluyla, yapı ruhsatı aranmadan yapılabilir.
Bu muafiyet köy yerleşik alanıyla sınırlı değildir; iskân dışı alanları kapsar. Ancak uygun görüş şartı zorunludur; ayrıca seranın etüt ve projelerinin ruhsat vermeye yetkili idarece incelenmesi ve fen, sanat ve sağlık kurallarına uygun olması gerekir. Etüt, proje ve inşaatın sorumluluğu müellif ve fennî mesul mimar ve mühendislere aittir; bu yapılar ilgili idarece ulusal adres bilgi sistemine ve kadastro paftasına işlenir (m.27).
Köyde Kamu Yapıları
Madde, köyün ortak ihtiyaçları için de bir kolaylık öngörür.
İmar planı olmayan köy yerleşik alanı sınırları içerisinde köyün ihtiyacına yönelik olarak ilk ve orta öğretim tesisi, ibadet yeri, sağlık tesisi, güvenlik tesisi gibi yapılar için imar planı şartı aranmaz.
Ancak yer seçimi, valilikçe oluşturulan bir komisyonca hâlihazır harita veya kadastro paftaları üzerinde kesin sınırları ile belirlenir.
Bu yapı ve tesislere, uygulama projelerine göre ilgili yatırımcı kamu kurum ve kuruluşu adına yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni verilir.
Yani burada muafiyet ruhsattan değil, imar planı şartındandır.
Yapılaşma Koşulları
Ruhsat aranmaması, sınırsız yapılaşma anlamına gelmez. Plansız Alanlar İmar Yönetmeliğinde koşullar belirlenmiştir.
Köy ve mezraların yerleşik alanlarında bir parselde tarım ve hayvancılık amaçlı yapıların ve konut yapılarının müştemilat dâhil taban alanı kat sayısı, %40’ı geçemez (Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği m.51).
Komşu mesafeleri ise; civarın yapı düzeni ve karakterine, yapılacak binaların münferit konut veya tarımsal işletme birimi (ahır, samanlık, arabalık ve benzeri) oluşuna göre ilgili idare tarafından takdir ve tayin olunur.
Bu nedenle proje hazırlanmadan önce ilgili idareden taban alanı oranı ve komşu mesafeleri hakkında yazılı bilgi alınmalıdır.
Köyde kaç katlı ve kaç ev yapılabilir?
Plansız Alanlar İmar Yönetmeliğinin beşinci bölümü, belediye ve mücavir alan dışında planı bulunmayan köy ve mezraların yerleşik alanları ile kırsal yerleşik alanlarda uygulanacak yapılaşma esaslarını sayısal olarak belirler:
Köy yerleşik alanında yapılaşma koşulları
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kat sayısı | En fazla 2 kat (7,50 m); meyilden dolayı birden fazla kat kazanılamaz | Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği m.52 |
| Taban alanı | Bir parselde tarım ve hayvancılık amaçlı yapılar ile konutların müştemilat dâhil taban alanı kat sayısı %40’ı geçemez | Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği m.51 |
| Parseldeki yapı sayısı | İfraz edilmedikçe bir parsele konut, tarımsal ve hayvancılık amaçlı yapılar ve bunların lüzumlu müştemilatı dışında birden fazla yapı yapılamaz; bir yapıda birden fazla bağımsız bölüm olabilir | Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği m.50 |
| Hisseli büyük parsel | 1500 m²’den büyük hisseli parsellerde maliklerin muvafakatiyle, aralarında en az 6 m bulunan, hissedar sayısını ve her durumda 3 adedi geçmeyen bina yapılabilir; her binanın inşaat alanı 250 m²’yi, toplamı 750 m²’yi geçemez | Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği m.50 |
| Muhtarlığa bildirim yapılmadan başlanan yapı | Yönetmelik bu yapıları “imar mevzuatına aykırı yapı” tanımına almıştır | Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği m.4/20 |
Komşu mesafeleri ise civarın yapı düzenine ve binanın konut ya da tarımsal işletme birimi olmasına göre ilgili idarece takdir edilir; bu nedenle proje hazırlanmadan önce ilgili idareden yazılı bilgi alınması yerinde olur. Köylerde yapıların etüt ve projeleri ilgili idarenin veya Bakanlığın taşra teşkilatının mimar ve mühendisleri tarafından da hazırlanabilir (İmar Kanunu m.8/1-h).
Tarım Mevzuatıyla İlişki
Köydeki parsellerin çoğu aynı zamanda tarım arazisi niteliğindedir. Bu durumda iki mevzuat üst üste biner.
İmar Kanunu bakımından ruhsat muafiyeti bulunması, tarım mevzuatı bakımından izin gerekmediği anlamına gelmez. Tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanılması ayrı bir izne tabidir.
Bu nedenle konut yapılacak parselin vasfı mutlaka kontrol edilmeli ve gerekiyorsa tarım dışı kullanım izni alınmalıdır.
Tarım arazisinin amaç dışı kullanımı ve izin süreci için tarım arazisinin amaç dışı kullanımı (5403) ve tarım dışı kullanım izni sayfalarına bakabilirsiniz. Tarlaya ev yapma şartlarının bütünü için tarlaya ev ve bağ evi yapma şartları sayfasına bakınız.
Kontrol Listesi
- Parselin belediye ve mücavir alan sınırları dışında olduğunu doğrulayın.
- Köy yerleşik alanı sınırının belirlenip belirlenmediğini ve parselinizin içeride kalıp kalmadığını yazılı sorun.
- Yapının maddedeki sayılan yapı türlerinden birine girdiğini teyit edin.
- Entegre tesis niteliğinde olmadığını ve imar planı gerektirmediğini değerlendirin.
- Mimar ve mühendis müellifçe etüt ve proje hazırlatın.
- Projeleri valilik onayına sunun ve onayı muhtarlığa bildirin.
- Etüt ve proje işlemleri için bedel talep edilemeyeceğini bilin.
- Taban alanı oranı ve komşu mesafelerini idareden öğrenin.
- Parselin tarım arazisi vasfını ve gereken izinleri kontrol edin.
- Yapıyı onaylı projesine uygun inşa edin.
Sık Yapılan Hatalar
- Muafiyeti “hiçbir işlem gerekmez” sanmak; valilik onayı ve bildirim şarttır.
- Hâlâ muhtardan izin alınması gerektiğini düşünmek; bildirim yeterlidir.
- Parselin köy yerleşik alanı sınırı içinde olup olmadığını teyit etmeden inşaata başlamak.
- Yerleşik alan dışındaki tarım ve hayvancılık yapısında ruhsat almamak.
- Entegre tesis niteliğindeki yapıyı muafiyet kapsamında sanmak.
- Etüt ve proje işlemleri için istenen bedelleri sorgusuz ödemek.
- Projeye aykırı inşa etmek; muhtar durumu valiliğe bildirir.
- Tarım arazisi vasfını ve 5403 kapsamındaki izinleri gözden kaçırmak.
Adım Adım Süreç
- Alan statüsünü doğrulayın — Parselin belediye ve mücavir alan sınırları dışında olduğunu teyit edin.
- Yerleşik alan sınırını sorun — Köy yerleşik alanı sınırının belirlenip belirlenmediğini ve parselin içeride kaldığını yazılı öğrenin.
- Yapı türünü kontrol edin — Yapının maddede sayılan türlerden birine girdiğini ve entegre tesis olmadığını değerlendirin.
- Etüt ve proje hazırlatın — Mimar ve mühendis müellifçe fen ve sağlık kurallarına uygun proje düzenletin.
- Valilik onayı alın — Etüt ve projeleri valilik onayına sunun.
- Muhtarlığa bildirin — Onayı muhtarlığa bildirin; izin alınması gerekmez.
- Yapılaşma koşullarını öğrenin — Taban alanı oranı ve komşu mesafelerini ilgili idareden yazılı isteyin.
- Tarım iznini ayrıca alın — Parsel tarım arazisi vasfındaysa gerekli izinleri ayrıca yürütün.
İmar uyuşmazlığında süre kaybetmeyin
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Köyde yapılaşma dosyanız için görüşelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
İlgili Konular ve Kaynaklar
Kırsal alanda yapılaşma
- Tarım Dışı Kullanım İzni Başvuru ve Dava Dilekçesi (5403)
- Köy Yerleşik Alanında Yapı ve Yıkım Kararının İptali Dilekçesi (İmar m.27)
- Kıyı Kenar Çizgisine İtiraz ve İptal Dava Dilekçesi (3621 m.9)
- Tarım Arazisine (Tarlaya) Ev ve Bağ Evi Yapma Şartları 2026
- 5403 Sayılı Kanun ve Tarım Arazisinin Amaç Dışı Kullanımı
- Tarım Dışı Kullanım İzni Nasıl Alınır? (5403 Sayılı Kanun, 2026)
- Tarım Arazisine Elektrik, Su ve Doğal Gaz Aboneliği Alınır mı? (2026)
- Mera Vasıflı Arazi ve Yapılaşma Yasağı (4342 Sayılı Kanun)
- Zeytinlik Alanlarında Yapılaşma (3573): %10 Sınırı, 3 Kilometre Kuralı ve Ağaç Sökümü
- Hazine Arazisi ve 2/B — Tahsis, Satış ve Hak Sahipliği
İmar mevzuatı ve ruhsat
- İmar Hukuku Rehberi: Yapı Ruhsatı, Yıkım Kararı, Parselasyon ve İmar Davaları
- Yapı Ruhsatı (İmar Kanunu m.21, 26-27, 29): Zorunluluk, İstisnalar ve Ruhsat Süresi
- İmar Kanunu m.32: Yapı Tatil Tutanağı, Mühürleme ve Bir Aylık Süre
- İmar Para Cezası (İmar Kanunu m.42): Kime, Nasıl Hesaplanır, Nasıl İtiraz Edilir?
- Kaçak (Ruhsatsız) Yapı ve Yıkım Riski
- Ruhsatsız Yapı ve Yıkım Kararları
- Muvakkat Yapı ve Geçici İnşaat Ruhsatı (İmar Kanunu m.33): 10 Yıl, Tapu Şerhi ve Bedel
Yapı denetimi ve sorumluluk
- Şantiye Şefi: Atama Zorunluluğu, Görev Süresi ve İmar Mevzuatındaki Sorumluluğu
- Yapı Denetimi (4708 sayılı Kanun): Sorumluluk, 15 Yıllık Süre ve İdari Yaptırımlar
- Zemin Etüdü Zorunluluğu: Plana Esas Jeolojik-Jeoteknik Etüt ile Parsel Bazlı Etüt Farkı
- Yapı Malikinin Sorumluluğu (Bina ve Yapı Eserleri)
Tapu ve arazi
- Kadastro Tespitine İtiraz ve Kadastro Davaları: Askı İlanı, Süreler ve 10 Yıl Sınırı
- Tapudaki Şerhler, Haciz ve İpotek: Tapu Kaydını (Takyidat) Okumak
- Taşınmaz Satışında Tapu Devri Nasıl Yapılır? Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Tarım Arazisi Mirasta Neden Bölünmez? Yeter Gelirli Arazi ve Ehil Mirasçı
- Arsa ve Tarla Alırken İmar Durumu ve Riskler
Yaptırımlar
- Tapusuz Taşınmazın Kamulaştırılmasında Zilyedin Beyan Dilekçesi Örneği (2026) — 2942 m.19
- İmar Kirliliğine Neden Olma Savunma Dilekçesi Örneği (2026) — TCK m.184
- Olağanüstü Zamanaşımı ile Tescil Dava Dilekçesi Örneği (2026) — TMK m.713
- İmar Kirliliğine Neden Olma (TCK 184): Ruhsatsız Yapı ve Cezayı Tamamen Kaldıran Etkin Pişmanlık
- İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu (TCK 184): Kaçak Yapıda Hapis ve Kurtuluş Yolu
- İmar Yaptırımları: Yapı Tatil, Para Cezası, Yıkım ve TCK 184’e Genel Bakış
Büyükşehir İllerinde Durum: Mahalleye Dönüşüm ve Kırsal Mahalle Statüsü
Yirmi yedinci maddedeki muafiyet, taşınmazın bulunduğu yerin “köy” olmasına bağlıdır. Büyükşehir belediyesi bulunan illerde ise köy tüzel kişilikleri kaldırılmış ve köyler mahalleye dönüşmüştür. Bu durum, muafiyetin bu illerde uygulanıp uygulanmayacağı sorusunu doğurur.
| Konu | Dayanak | Hüküm |
|---|---|---|
| Tüzel kişiliğin kaldırılması | 6360 SK m.1 | Kanun’da sayılan illere bağlı ilçelerin mülki sınırları içerisinde yer alan köy ve belde belediyelerinin tüzel kişiliği kaldırılmış, köyler mahalle olarak, belediyeler ise belde ismiyle tek mahalle olarak bağlı bulundukları ilçenin belediyesine katılmıştır |
| İstanbul ve Kocaeli | 6360 SK m.1 | İstanbul ve Kocaeli il mülki sınırları içerisinde bulunan köylerin tüzel kişiliği kaldırılarak bağlı bulundukları ilçe belediyesine mahalle olarak katılmıştır |
| Tip mimari proje | 6360 SK | İlçe belediyeleri veya talep etmeleri hâlinde büyükşehir belediyeleri, tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüşen köylerde yapılacak ticari amaç taşımayan yapılar için yürürlükteki imar mevzuatı doğrultusunda yörenin geleneksel, kültürel ve mimari özelliklerine uygun tip mimari projelere ilişkin düzenlemeye tabidir |
| Kırsal mahalle | 5216 SK ek m.3 | Köy veya belde belediyesi iken mahalleye dönüşen ve büyükşehir belediyesi sınırları içinde bulunup sosyo-ekonomik durumu, şehir merkezine uzaklığı, belediye hizmetlerine erişebilirliği ve mevcut yapılaşma durumu gibi hususlar dikkate alınarak, ilgili ilçe belediye meclisinin kararı ve teklifi üzerine büyükşehir belediye meclisinin en geç doksan gün içinde alacağı karar ile kırsal yerleşim özelliği taşıdığı tespit edilen mahalleler kırsal mahalle kabul edilir |
| Kırsal yerleşik alan | 5216 SK ek m.3 | Belirlemenin mahalle düzeyinde yapılması esastır; ancak tamamı kırsal mahalle olarak tespit edilmeyen diğer mahallelerde de on bin metrekareden az olmamak kaydıyla kırsal yerleşik alan belirlenebilir |
| İmar harçları | 5216 SK ek m.3 | Kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olarak belirlenen yerlerde, 2464 sayılı Kanun uyarınca alınması gereken bina inşaat harcı ile imarla ilgili harçlar alınmaz |
| Emlak vergisi | 5216 SK ek m.3 | Bu yerlerde mesken amaçlı kullanılan binalar ile zirai istihsalde kullanılan bina, arsa ve araziler emlak vergisinden muaftır |
| Uygulama düzenlemesi | Yönetmelik | Kırsal Mahalle ve Kırsal Yerleşik Alan Yönetmeliği 15/4/2021 tarihli ve 31455 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır |
6360 sayılı Kanunun birinci maddesiyle sayılan illerde köy tüzel kişilikleri kaldırılmış ve köyler ilçe belediyesine mahalle olarak katılmıştır. Ancak bu, 27. madde rejiminin büyükşehirlerde tamamen sona erdiği anlamına gelmez. İmar Kanunu m.8/1-(ğ) (14/2/2020 tarihli ve 7221 sayılı Kanunla değişik) şunu düzenler: büyükşehir belediyesi sınırının il sınırı olması nedeniyle mahalleye dönüşen ve nüfusu 5.000’in altında kalan yerlerin kırsal yerleşim özelliğinin devam edip etmediğine büyükşehir belediye meclisince karar verilir; büyükşehir belediye meclisince aksine bir karar alınmadıkça, uygulama imar planı yapılıncaya kadar bu alanlardaki uygulamalar 27. madde hükümlerine göre yürütülür. Bu alanlarda 27. maddede belirtilen projeler valilik yerine ilçe belediyesince onaylanır ve muhtarlığa bildirilir.
Dolayısıyla büyükşehir illerinde üç soru belirleyicidir: yer nüfusu 5.000’in altında kalan ve mahalleye dönüşmüş eski bir köy mü, büyükşehir belediye meclisi aksine bir karar almış mı ve uygulama imar planı yapılmış mı? Bu şartlar varsa ruhsat muafiyeti ilçe belediyesi onayı ve muhtarlığa bildirimle sürer; yoksa ilçe belediyesinin genel ruhsat rejimi işler. Aynı bende göre kırsal alanlarda iş yeri açma ve çalışma izni, köy yerleşik alanlarında kalan yapılar için kırsal yapı belgesine göre verilir; köylerdeki konutlarda iş yeri açma ve çalışma izni alınarak ev pansiyonculuğu da yapılabilir. Sahada belirleyici olan günlük dildeki “köy” adı değil, bu idari statü ve kararlardır. Yerleşik alan dışındaki yapıların akıbeti için köy yerleşik alanında yıkım kararına karşı dava incelenmelidir.
Bu dönüşümün yarattığı boşluğu doldurmak üzere 2020 yılında getirilen düzenleme, kırsal mahalle ve kırsal yerleşik alan statüsüdür. Buna göre köy veya belde belediyesi iken mahalleye dönüşen ve büyükşehir sınırları içinde bulunan yerler; sosyo-ekonomik durumu, şehir merkezine uzaklığı, belediye hizmetlerine erişebilirliği ve mevcut yapılaşma durumu gibi ölçütler dikkate alınarak kırsal mahalle kabul edilebilir. Belirleme, ilgili ilçe belediye meclisinin kararı ve teklifi üzerine büyükşehir belediye meclisinin en geç doksan gün içinde alacağı karara bağlıdır. Belirlemenin mahalle düzeyinde yapılması esas olmakla birlikte, tamamı kırsal mahalle sayılmayan mahallelerde on bin metrekareden az olmamak kaydıyla kırsal yerleşik alan da belirlenebilir.
Bu statünün imar bakımından somut sonucu ise dikkatle okunmalıdır; çünkü sağladığı şey ruhsat muafiyeti değildir. Madde, kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olarak belirlenen yerlerde bina inşaat harcı ile imarla ilgili harçların alınmayacağını öngörür. Bu bir mali muafiyettir; kırsal mahalle kararı tek başına yapı ruhsatı zorunluluğunu kaldırmaz. Aynı şekilde mesken amaçlı binalar ile zirai istihsalde kullanılan taşınmazlara tanınan emlak vergisi muafiyeti de vergiye ilişkindir. Ruhsat sorusunun cevabı, 5216 ek m.3’teki kırsal mahalle kararında değil, İmar Kanunu m.8/1-(ğ) ve m.27’de aranmalıdır. Kırsal Mahalle ve Kırsal Yerleşik Alan Yönetmeliği de İmar Kanunu m.8/1-(ğ) ve m.27 uyarınca belirlenen kırsal yerleşik alan ve civarı sınırlarını kendi kapsamı dışında tutar (Yön. m.1/2); aynı adı taşıyan bu iki kavram karıştırılmamalıdır.
Pratik olarak yapılması gereken üç şey vardır. Birincisi, taşınmazın bulunduğu ilin büyükşehir olup olmadığının ve yerin idari statüsünün belirlenmesidir; bu bilgi ilçe belediyesinden yazılı olarak istenmelidir. İkincisi, yer kırsal mahalle veya kırsal yerleşik alan olarak belirlenmişse belirleme kararının tarih ve sayısının alınmasıdır; zira statü belediye meclisi kararına dayanır ve aynı usulle kaldırılabilir. Üçüncüsü, statünün hangi yükümlülükleri kaldırdığının kaldırmadığından ayrılmasıdır; harç muafiyeti ile ruhsat zorunluluğu farklı başlıklardır. Ruhsat rejiminin genel çerçevesi için yapı ruhsatı ve ruhsat süresi, tarımsal vasıflı taşınmazlardaki ek sınırlar için tarım arazisinin amaç dışı kullanımı incelenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Köyde ruhsatsız ev yapılabilir mi?
Belediye ve mücavir alanlar dışında köy yerleşik alanlarında, civarında ve mezralarda yapılacak konut için yapı ruhsatı aranmaz; ancak valilik onayı ve muhtarlığa bildirim şarttır.
Bu yapılar kaçak yapı sayılır mı?
Hayır. Madde 27 kapsamında ruhsat alınmadan yapılan yapılar kaçak yapı statüsünde olmaz.
Hangi yapılar muafiyet kapsamındadır?
Konut, entegre tesis niteliğinde olmayan ve imar planı gerektirmeyen tarım ve hayvancılık amaçlı yapılar ile bakkal, manav, berber, köy fırını, köy kahvesi, köy lokantası, teşhir büfeleri ve köy kooperatiflerinin işletme binası gibi yapılar.
Muhtardan izin almak gerekir mi?
Hayır. Yapılan değişiklikle muhtarlıktan izin alınması gerekmemekte, valilikten alınan onayın muhtarlığa bildirilmesi yeterli sayılmaktadır.
Proje hazırlatmak gerekir mi?
Evet. Yapının fen ve sağlık kurallarına uygun yapılacağını gösteren etüt ve projelerin hazırlanıp valilik onayına sunulması gerekir.
Etüt ve proje için ücret alınır mı?
Kırsal yerleşik alan sınırlarının tespiti ve ruhsata tabi olmayan yapılara ilişkin etüt, proje ve proje uygunluk görüşü için resim, harç, ücret, döner sermaye ücreti ve herhangi bir ad altında bedel alınmaz.
Köy yerleşik alanı sınırı nasıl belirlenir?
Köy yerleşik alanı, yapıların toplu bulunduğu yerde en dıştaki binaların dış kenarlarından geçirilen çizginin içidir; civarı ise bu çizginin en fazla 300 metre dışından geçirilen, valilikçe tespit edilip il genel meclisince karara bağlanan sınırın içidir (Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği m.4).
Büyükşehirlerde yetki kimdedir?
Kırsal yerleşik alanı ve civarı sınırları büyükşehirlerde ilçe belediye meclisinin teklifi üzerine büyükşehir belediye meclisi kararıyla belirlenir (İmar K. m.27). Nüfusu 5.000’in altındaki eski köylerde, büyükşehir belediye meclisi aksine karar almadıkça uygulama imar planı yapılıncaya kadar m.27 uygulanır ve projeleri ilçe belediyesi onaylar (m.8/1-ğ).
Yerleşik alan dışında da muafiyet var mı?
Hayır. Köy yerleşik alan sınırları dışında kalan tarım ve hayvancılık amaçlı yapıların yapı ruhsatı alınarak inşa edilmesi zorunludur.
Seralarda durum nedir?
İskân dışı alanlarda yapılacak tarımsal amaçlı seralar, entegre tesis niteliğinde olmamak ve il tarım ve orman müdürlüğünden uygun görüş alınmak koşuluyla ruhsat aranmadan yapılabilir.
Projeye aykırı yapı yapılırsa ne olur?
Valilik onayı ve bildirim şartı sağlanmadan veya projesine aykırı yapı yapıldığının muhtarca tespiti hâlinde durum ivedilikle valiliğe bildirilir.
Büyükşehirde köyde (mahallede) ruhsatsız ev yapılabilir mi?
Nüfusu 5.000’in altında kalan ve mahalleye dönüşmüş eski köylerde, büyükşehir belediye meclisi aksine karar almadıkça uygulama imar planı yapılıncaya kadar İmar Kanunu m.27 uygulanır; projeler ilçe belediyesince onaylanır ve muhtarlığa bildirilir (m.8/1-ğ). Bu şartlar yoksa genel ruhsat rejimi geçerlidir.
Köyde kaç katlı ev yapılabilir?
Köy ve mezraların yerleşik alanları ve civarı ile kırsal yerleşik alanlarda en fazla 2 kat (7,50 m) yapılabilir; meyilden dolayı birden fazla kat kazanılamaz (Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği m.52).
Köyde bir parsele kaç ev yapılabilir?
İfraz edilmedikçe bir parsele konut ve tarımsal yapılar ile lüzumlu müştemilatı dışında birden fazla yapı yapılamaz. 1500 m²’den büyük hisseli parsellerde maliklerin muvafakatiyle en fazla 3 bina yapılabilir; her biri 250 m², toplamı 750 m² ile sınırlıdır (Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği m.50).
Muhtarlığa bildirim yapmadan başlanan köy evi ne sayılır?
Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği, muhtarlığa bildirim yapılmadan başlanan yapıları imar mevzuatına aykırı yapı tanımına almıştır (m.4/20). Muhtar da bu durumu ivedilikle valiliğe bildirir (İmar Kanunu m.27).
📘 İlgili Rehberler
- İmar Hukuku (Ana Rehber)
- Tarım Arazisine (Tarlaya) Ev ve Bağ Evi Yapma Şartları 2026
- 5403 Sayılı Kanun ve Tarım Arazisinin Amaç Dışı Kullanımı
- Tarım Dışı Kullanım İzni Nasıl Alınır? (5403 Sayılı Kanun, 2026)
- Yapı Ruhsatı (İmar Kanunu m.21, 26-27, 29): Zorunluluk, İstisnalar ve Ruhsat Süresi
- Kaçak (Ruhsatsız) Yapı ve Yıkım Riski
- Zeytinlik Alanlarında Yapılaşma (3573): %10 Sınırı, 3 Kilometre Kuralı ve Ağaç Sökümü
- Mera Vasıflı Arazi ve Yapılaşma Yasağı (4342 Sayılı Kanun)
- İmar Hukuku Rehberi: Yapı Ruhsatı, Yıkım Kararı, Parselasyon ve İmar Davaları
- Şantiye Şefi: Atama Zorunluluğu, Görev Süresi ve İmar Mevzuatındaki Sorumluluğu
Yıkım kararı, para cezası veya ruhsat reddi mi aldınız?
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş veya reklam niteliği taşımaz. İdari dava süreleri hak düşürücüdür; ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Somut dosyanız için tebligat tarihiniz ve yürürlükteki mevzuat esas alınmalıdır. Nihai hukuki değerlendirme avukata aittir.


