İş Mahkemesinde Yargılama: Görev, Yetki ve Usul

İş hukukundan doğan uyuşmazlıklar, genel mahkemelerde değil özel olarak kurulmuş iş mahkemelerinde görülür. Doğru mahkemede, doğru usulle ve süresinde dava açmak, hak kaybını önlemenin ilk şartıdır. Bu yazı, iş mahkemesinde yargılamayı 7036 sayılı Kanun çerçevesinde açıklar.

İş Mahkemeleri ve Görev Alanı

İş mahkemeleri, 7036 sayılı Kanun uyarınca Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşüyle, tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde kurulur. Görev alanı: 4857 sayılı İş Kanunu ile Türk Borçlar Kanunu’nun hizmet sözleşmesine ilişkin hükümlerine tabi işçi–işveren uyuşmazlıkları, 5953 sayılı Kanun’a tabi gazeteciler ve 854 sayılı Deniz İş Kanunu’na tabi gemi adamlarına ilişkin uyuşmazlıklar ile SGK ve İŞKUR’a karşı açılan davalardır (yalnızca idari para cezalarına itirazlar bu kapsamın dışındadır). Kısacası, hangi kanunda düzenlenirse düzenlensin hizmet sözleşmesine ilişkin uyuşmazlıklar iş mahkemesinin görevindedir.

Yetkili Mahkeme

İş mahkemelerinde yetkili mahkeme (m. 6): davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir. Davalı birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. İş kazasından doğan tazminat davalarında ise ayrıca kazanın veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Önemli bir kural: bu hükümlere aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir; taraflar sözleşmeyle yetkili mahkemeyi değiştiremez.

Dava Öncesi Zorunlu Adımlar

İş mahkemesinde dava açmadan önce iki zorunlu adım gündeme gelebilir. Birincisi: işçi/işveren alacağı, tazminatı ve işe iade davalarında arabuluculuğa başvuru dava şartıdır. İkincisi: SGK ve diğer sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda (zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti hariç), dava açmadan önce SGK’ya başvurulması zorunludur. Bu adımlar atlanırsa dava usulden reddedilebilir.

Basit Yargılama Usulü

İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır (m. 7). Bu usul, yazılı yargılamaya göre daha hızlıdır: dilekçe teatisi sınırlıdır (cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri kural olarak verilmez), deliller dilekçelerle birlikte sunulur ve yargılama daha kısa sürede tamamlanır. Davaların yığılması (birden fazla talebin birlikte ileri sürülmesi) hâlinde, her bir talebe ilişkin vakıalar bakımından ispat yükü ve deliller ayrı ayrı değerlendirilir.

Kanun Yolu: İstinaf ve Temyiz

İş mahkemesi kararlarına karşı kanun yoluna başvuru süresi, ilamın tebliğinden itibaren iki haftadır. Kararlara karşı önce istinaf (bölge adliye mahkemesi), koşulları varsa sonra temyiz (Yargıtay) yoluna gidilir. Ancak bazı kararlarda temyiz yolu kapalıdır ve istinaf mahkemesinin kararı kesindir: örneğin İş Kanunu m. 20 uyarınca açılan fesih bildirimine itiraz (işe iade) davaları ile disiplin cezalarının iptaline ilişkin davalar. Bu davalarda istinaf kararı kesinleşir, Yargıtay’a gidilemez.

İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı

İş sözleşmesinden kaynaklanmak kaydıyla, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı, eşit davranma ilkesine aykırılıktan doğan tazminat ve yıllık izin ücreti alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır (4857 sayılı Kanun Ek m. 3). Önceden 10 yıl olan bu süreler, 7036 sayılı Kanun ile 25 Ekim 2017’den sonraki fesihler için 5 yıla indirilmiştir. Zamanaşımı, kural olarak alacağın muaccel olduğu (çoğu alacakta fesih) tarihten itibaren işler; arabuluculuk başvurusu bu süreyi durdurur.

İş Mahkemesinde Görev ve Yetki

Uyuşmazlığın türü hangi mahkemeye gidileceğini belirler.

Yedinci satır işçiler için önemli bir korumadır: iş sözleşmesine konulan ve işçiyi uzak bir yer mahkemesinde dava açmaya zorlayan yetki kayıtları geçerli sayılmaz; işçi davasını davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesinde açabilir. Dördüncü satır ise pratik bir bilgidir — iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar.

Yargılama Usulü ve Aşamalar

Süreç, arabuluculukla başlar ve belirli aşamalardan geçer.

Birinci ve dokuzuncu satırlar sürecin iki kritik noktasını verir: işçilik alacakları için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır ve bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir; ayrıca bilirkişi raporuyla gerçek alacak ortaya çıktığında talebin ıslahla artırılması gerekir ve bu hak yalnızca bir kez kullanılabilir.

İş yargılaması rehberlerimiz: görevli ve yetkili mahkeme · zorunlu arabuluculuk · belirsiz alacak davası · 12. Yargı Paketi etkisi · işe iade davası · zorlayıcı sebeple fesih

İş Davalarında Kanun Yolları ve Süreler

Karardan sonraki aşamada süreler kısa ve kesindir.

Birinci ve altıncı satırlar başvurunun iki şartını verir: istinaf süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır ve dilekçede kararın hangi yönlerden hatalı olduğu somut biçimde gösterilmelidir; genel ifadelerle yapılan başvurular inceleme dışı kalabilir.

İş yargılaması rehberlerimiz: görevli ve yetkili mahkeme · zorunlu arabuluculuk · belirsiz alacak davası · 12. Yargı Paketi etkisi · işe iade davası · zorlayıcı sebeple fesih

İş Davalarında Delil ve İspat Yükü

Hangi tarafın neyi ispatlayacağı sonucu belirler.

Dördüncü ve dokuzuncu satırlar işçi lehine iki önemli kuralı verir: yıllık iznin kullandırıldığını ve ücretin ödendiğini ispat yükü işverendedir; ayrıca işveren kanunen tutmakla yükümlü olduğu kayıtları sunamazsa bu durum kendi aleyhine değerlendirilir.

İş yargılaması rehberlerimiz: görevli ve yetkili mahkeme · zorunlu arabuluculuk · belirsiz alacak davası · 12. Yargı Paketi etkisi · işe iade davası · zorlayıcı sebeple fesih

İş Davalarında Harç, Gider ve Adli Yardım

Maliyet, dava türüne ve tutara bağlıdır.

Dördüncü ve beşinci satırlar iki kritik noktayı verir: mahkemece verilen süre içinde gider avansının tamamlanmaması hâlinde dosya işlemden kaldırılır ve kazanılabilecek bir dava usulden kaybedilir; gelir durumu yetersiz olan işçiler ise dava dilekçesiyle birlikte adli yardım talep ederek harç ve giderlerden muaf tutulabilir.

İş yargılaması rehberlerimiz: görevli ve yetkili mahkeme · zorunlu arabuluculuk · belirsiz alacak davası · 12. Yargı Paketi etkisi · işe iade davası · zorlayıcı sebeple fesih

İş Davasında Bilirkişi ve Rapor Denetimi

Hesap raporu, kararın omurgasını oluşturur.

Dokuzuncu satır davanın en kritik anıdır: bilirkişi raporuna süresi içinde ve somut gerekçeyle itiraz edilmezse hesap kesinleşir ve sonradan yapılacak itirazlar dinlenmez; bu nedenle rapor geldiğinde her kalem ayrı ayrı denetlenmelidir.

İş yargılaması rehberlerimiz: görevli ve yetkili mahkeme · zorunlu arabuluculuk · belirsiz alacak davası · 12. Yargı Paketi etkisi · işe iade davası · zorlayıcı sebeple fesih

İş Davalarında Tanık Deliline İlişkin Kurallar

Tanık, iş davalarında en yaygın delildir.

Beşinci ve dokuzuncu satırlar en etkili yaklaşımı verir: aynı dönemde bordroda kayıtlı görünen tanıkların beyanı kayıtla desteklendiği için daha güvenilir kabul edilir; tanık beyanının puantaj veya giriş-çıkış kaydı gibi yazılı delillerle desteklenmesi ise fazla mesai gibi kalemlerde hakkaniyet indirimi riskini ortadan kaldırır.

İş yargılaması rehberlerimiz: görevli ve yetkili mahkeme · zorunlu arabuluculuk · belirsiz alacak davası · 12. Yargı Paketi etkisi · işe iade davası · zorlayıcı sebeple fesih

Sıkça Sorulan Sorular

İş davaları hangi mahkemede açılır?

Hizmet sözleşmesinden doğan işçi–işveren uyuşmazlıkları, tek hâkimli özel iş mahkemelerinde görülür. SGK ve İŞKUR’a karşı açılan davalar da (idari para cezasına itirazlar hariç) iş mahkemesinin görevindedir.

İş davasında yetkili mahkeme neresidir?

Davalının yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. İş kazası tazminatında ayrıca kazanın olduğu yer ve işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir.

İş mahkemesinde hangi yargılama usulü uygulanır?

Basit yargılama usulü uygulanır. Bu usul daha hızlıdır; dilekçe teatisi sınırlıdır ve deliller dilekçelerle birlikte sunulur.

İş mahkemesinde dava açmadan önce ne yapılmalı?

Alacak ve işe iade davalarında arabuluculuğa başvuru dava şartıdır. Ayrıca SGK’dan kaynaklanan uyuşmazlıklarda (sigortalılık süresi tespiti hariç) dava öncesi SGK’ya başvuru zorunludur.

İş mahkemesi kararına karşı ne zaman istinafa başvurulur?

İlamın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf/temyiz yoluna başvurulur. İşe iade ve disiplin cezası iptali gibi bazı davalarda temyiz kapalıdır; istinaf kararı kesindir.

İşçilik alacaklarında zamanaşımı ne kadardır?

Kıdem, ihbar, kötü niyet tazminatı ve yıllık izin ücreti gibi alacaklarda zamanaşımı 5 yıldır (25 Ekim 2017 sonrası fesihlerde). Arabuluculuk başvurusu zamanaşımını durdurur.