Köy Yerleşik Alanında Yapı ve Yıkım Kararının İptali Dava Dilekçesi Örneği (2026) — İmar m.27

“Köyde ruhsat gerekmiyor” cümlesi doğrudur ama yarım doğrudur ve bu yarımlık, her yıl çok sayıda yapının yıkım kararıyla karşılaşmasına yol açar.

Kanun gerçekten ruhsat aranmayacağını söyler; ancak aynı cümlenin devamında iki zorunluluk daha vardır ve bunlar atlandığında yapı, ruhsat aranmayan bir yapı olmasına rağmen korumasız kalır. Aşağıda maddenin kapsamı, aranan şartlar, tarih meselesi ve hazır bir dava dilekçesi ile proje onayı başvurusu yer almaktadır.

Kimler İçin, Nerede Geçerli?

Maddenin uygulanabilmesi için önce üç coğrafi ve nitelik şartı sağlanmalıdır.

1. Belediye ve mücavir alan sınırları dışında olmak. Yapı belediye sınırları veya mücavir alan içindeyse bu madde uygulanmaz; genel ruhsat rejimi geçerlidir.

2. Köy yerleşik alanı, civarı veya mezra olmak. Madde; köylerin köy yerleşik alanlarında, civarında ve mezralarda yapılacak yapılar için düzenlenmiştir.

3. Sayılan yapı türlerinden olmak:

• Konut,
• Entegre tesis niteliğinde olmayan ve imar planı gerektirmeyen tarım ve hayvancılık amaçlı yapılar,
• Köyde oturanların ihtiyaçlarını karşılayacak bakkal, manav, berber, köy fırını, köy kahvesi, köy lokantası, tanıtım ve teşhir büfeleri,
• Köy halkı tarafından kurulan ve işletilen kooperatiflerin işletme binası gibi yapılar.

Buradan çıkan önemli sonuç: entegre tesis niteliğindeki veya imar planı gerektiren yapılar bu kapsamda değildir. Büyük ölçekli hayvancılık tesisleri ile sanayi nitelikli yapılar ayrı bir değerlendirmeye tabidir.

Atlanan İki Zorunluluk

Yıkım dosyalarının neredeyse tamamı bu iki eksiklikten doğar.

Kanun, ruhsat aranmayacağını söyledikten hemen sonra şunu ekler: etüt ve projelerin valilik onayını müteakip muhtarlığa bildirimi ve bu yapıların yöresel doku ve mimari özelliklere, fen, sanat ve sağlık kurallarına uygun olması zorunludur.

Yani sıra şudur:

1. Etüt ve projeler hazırlanır. Sorumluluk, müellifi olan mimar ve mühendislere aittir.
2. Valilik onayı alınır.
3. Onayı müteakip muhtarlığa bildirim yapılır.
4. Yapı, valilikçe ulusal adres bilgi sistemine ve kadastro planlarına işlenir.

Yargı uygulaması bu noktada nettir: köy yerleşik alanında ve civarında, projelerin fen ve sağlık kurallarına uygunluğuna dair valilik görüşü ve gerekli izinler alınmaksızın inşa edilen yapıların, İmar Kanunu’nun 32. maddesi uyarınca yıkımına ilişkin kararlarda hukuka aykırılık bulunmadığı yönünde kararlar verilmektedir.

Kısacası madde, ruhsat yükünü kaldırır ama denetimi kaldırmaz. Proje ve onay adımı atlandığında, yapı ruhsat aranmayan bir yapı olmasına rağmen yıkım riskine girer.

İlk Soru: Köy Yerleşik Alanı Tespiti Var mı?

Bir yıkım dosyasında cevaplanacak ilk soru budur ve idarelerce sıklıkla atlanır.

Yargı kararlarında izlenen sıra şöyledir: öncelikle köy yerleşik alanının tespit edilip edilmediği belirlenir, sonrasında yapının madde metnindeki şartları taşıyıp taşımadığı incelenir.

Ayrıca önemli bir açıklık: bu madde kapsamında inşa edilecek yapılarla ilgili olarak, yapının inşa edildiği alanda kadastro çalışması yapılmış olması zorunluluğu bulunmamaktadır. İdarenin “kadastro yok” gerekçesiyle madde kapsamı dışında değerlendirme yapması tartışmalıdır.

Bu nedenle dava dilekçesinde şunlar ara kararla istenmelidir:

• Köy yerleşik alanı sınır tespitine ilişkin karar ve tarihi,
• Sınırı gösteren harita ve paftalar,
• Yapının bu sınıra göre konumunu gösteren teknik değerlendirme.

Keşif talebi de bu tespite yöneltilmelidir: yapının köy yerleşik alanı içinde kalıp kalmadığı yerinde belirlenmelidir.

Tarih Meselesi: Madde Değişti

Eski tarihli yapılarda dosyayı çeviren nokta budur ve çoğu zaman hiç ileri sürülmez.

Madde zaman içinde önemli değişikliklere uğramıştır. Ana hatlarıyla:

• Eski dönemde konut yapıları bakımından köy nüfusuna kayıtlı olma ve köyde sürekli oturma şartı aranıyordu.
• Sonraki değişiklikle konut yapıları için nüfusa kayıtlı olma ve sürekli oturma şartları kaldırılmış; buna karşılık etüt ve projelerin idarece incelenmesi ile muhtarlık aşamasına ilişkin şartlar getirilmiştir.
• Yürürlükteki düzenlemede ise muhtarlıktan izin değil, valilik onayını müteakip bildirim öngörülmüştür.

Pratik sonuç: yapı, inşa edildiği tarihte yürürlükte olan hükümlere göre değerlendirilmelidir. Bugünkü şartların geçmişe yürütülmesi savunulabilir değildir.

Bu nedenle savunmanın omurgası, yapının tamamlanma tarihinin belgelenmesidir:

• Farklı yıllara ait hava fotoğrafları ve uydu görüntüleri,
• İkametgâh ve abonelik kayıtları,
• Emlak vergisi bildirimleri,
• Tarihli fotoğraflar ve tanık beyanları,
• O döneme ait muhtarlık kayıtları.

Yapının inşa tarihinde köy nüfusuna kayıtlı olma şartı aranıyorduysa, nüfus kayıtları da dosyaya sunulmalıdır.

Özel Statülü Alanlar Ayrıca İşler

Bu madde, diğer mevzuattaki yasakları ortadan kaldırmaz. Sık yapılan hata, m.27’yi tek başına yeterli sanmaktır.

Taşınmaz aşağıdaki alanlardan birinde kalıyorsa, o mevzuattan doğan sınırlamalar ayrıca uygulanır:

• Orman ve orman sayılan yerler,
• Mera, yaylak ve kışlak,
• Sit alanı ve koruma bölgeleri,
• Kıyı ve sahil şeridi — göl ve akarsu kıyıları dahil,
• Zeytinlik, sulak alan ve benzeri korunan alanlar.

Bu nedenle yapıya başlamadan önce taşınmazın statüsü ilgili kurumlardan yazıyla sorulmalıdır. Kıyı boyutu için kıyı kenar çizgisine itiraz dilekçesi yazımıza bakılabilir.

Yıkım Kararı Geldiğinde

Karar tebliğ edildiğinde izlenecek sıra bellidir ve süre işlemektedir.

1. Tebliğ tarihini sabitleyin. Dava süresi bu tarihten işler.

2. Yapı tatil tutanağını inceleyin. Tutanak usulüne uygun düzenlenmiş ve tebliğ edilmiş mi? Aykırılığın niteliği ve ölçüleri somut olarak gösterilmiş mi? Usulsüzlükler bağımsız bir iptal sebebidir. Ayrıntı için yapı tatil tutanağı ve mühürleme yazımıza bakılabilir.

3. Maddeye dayanan savunmayı kurun. Yapı m.27 kapsamında mı, şartları taşıyor mu, inşa tarihindeki mevzuat ne diyordu?

4. Ölçülülüğü tartışın. Aykırılık giderilebilir nitelikteyse, yapının tamamının yıkımı ölçüsüz olabilir.

5. Yürütmenin durdurulmasını isteyin. Yıkım gerçekleştiğinde iptal kararı fiilen sonuç doğurmayacağından, bu talep burada özellikle önemlidir.

Ayrıca çoğu dosyada yıkım kararıyla birlikte idari para cezası da verilir; ikisi ayrı işlemdir ve ayrı ayrı dava edilmelidir. Ayrıntı için imar para cezasının iptali dava dilekçesi yazımıza bakılabilir.

Köy Yerleşik Alanı Yapısı Dilekçesi Örneği (2026)

Aşağıdaki metin genel bir şablondur. Köşeli parantez içindeki alanları doldurun; yalnızca dosyanıza uyan bentleri bırakın. İlk metin yıkım kararına karşı dava, ikinci metin ise yapıya başlamadan önce valiliğe yapılacak proje onayı başvurusu içindir. Metni kopyalayabilir, Word olarak indirebilir veya PDF’e yazdırabilirsiniz.

Kontrol Listesi

• Taşınmaz belediye ve mücavir alan dışında mı?
• Köy yerleşik alanı tespiti yapılmış mı, yapı sınır içinde mi?
• Yapı, maddede sayılan türlerden biri mi?
• Yapı entegre tesis niteliğinde veya imar planı gerektiren bir yapı mı?
• Etüt ve projeler hazırlanmış mı, müellifleri kim?
• Valilik onayı alınmış mı, tarihi nedir?
• Muhtarlığa bildirim yapılmış mı?
• Yapı adres bilgi sistemine ve kadastro planlarına işlenmiş mi?
• Yapının tamamlanma tarihi ve o tarihteki mevzuat,
• Hava fotoğrafları, ikametgâh, abonelik ve vergi kayıtları,
• Taşınmazın özel statüsü (orman, mera, sit, kıyı, zeytinlik),
• Yapı tatil tutanağı ve tebliğ evrakı,
• Yıkım kararının tebliğ tarihi ve dava süresi.

Sık Yapılan Hatalar

• Ruhsat aranmamasını izin gerekmemesi sanmak. Valilik onayı ve muhtarlığa bildirim zorunludur.
• Köy yerleşik alanı tespitini sormamak. Yapının sınır içinde kalıp kalmadığı ilk belirlenecek husustur.
• Projesiz inşaata başlamak. Etüt ve projeler mimar ve mühendislerce hazırlanmalı ve onaylanmalıdır.
• İnşa tarihini belgelememek. Madde zamanla değişmiştir; o tarihteki şartlar belirleyicidir.
• Özel statüyü araştırmamak. Orman, mera, sit ve kıyı mevzuatı ayrıca uygulanır.
• Yapı tatil tutanağını incelemeden beklemek. Tebligat ve içerik yönünden usulsüzlükler iptal sebebidir.
• Dava süresini kaçırmak. Yıkım kararına karşı süresinde iptal davası açılmalıdır.

Adım Adım Süreç

1. Alanın statüsünü belirleyin — Belediye ve mücavir alan dışında mı, köy yerleşik alanı içinde mi?
2. Köy yerleşik alanı tespitini isteyin — Sınır kararı ve haritayı idareden yazıyla talep edin.
3. Yapının türünü tespit edin — Maddede sayılan yapılardan biri mi?
4. Projeleri hazırlatın — Etüt ve projeler mimar ve mühendislerce düzenlenir.
5. Valilik onayını alın — Onayı müteakip muhtarlığa bildirim yapılır.
6. Kayıtlara işlenmesini takip edin — Adres bilgi sistemi ve kadastro planlarına işlenmelidir.
7. Yıkım kararı geldiyse süresinde dava açın — Keşif ve işlem dosyasının celbini talep edin.

İlgili Konular ve Kaynaklar

Yerleşik Alan Sınırı: Kim Belirler, Sonuçları Ne?

Yirmi yedinci maddeye dayanan her savunmanın önce dayandığı zemini göstermesi gerekir: köy yerleşik alan sınırı belirlenmiş midir, hangi merci belirlemiştir ve taşınmaz bu sınırın içinde midir? Sınırın belirlenmesine ilişkin hükümler sekizinci maddede yer alır ve doğurduğu sonuçlar yalnızca imar mevzuatıyla sınırlı değildir.

Sınırı belirlemeye yetkili merci ikiye ayrılmıştır ve dosyada hangi karara dayanıldığı tespit edilmelidir: belediye sınırı il sınırı olan yerlerde büyükşehir belediye meclisi, diğer yerlerde il genel meclisi. Bu ayrım yalnızca sınırın çizilmesinde değil, o alandaki yapılaşma kararı ve ifraz şartlarının belirlenmesinde de geçerlidir. Ayrıca hüküm, tespitlerin kadastro paftasına işlenerek tapu sicilinde belirtileceğini öngörür; dolayısıyla taşınmazın sınır içinde kalıp kalmadığı tapu kaydı ve kadastro paftası üzerinden denetlenebilir. Muafiyetin şartları için köyde ruhsatsız ev yapmak incelenmelidir.

Sınırın içinde kalmanın en somut sonucu tarım mevzuatı bakımından doğar. Hüküm, köy yerleşik alan sınırı içerisinde Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümlerinin uygulanmayacağını açıkça belirtir. Bu, taşınmazın tarım arazisi vasfına dayanılarak verilen ret kararlarına karşı doğrudan bir cevaptır. Aynı şekilde sınırın bir parseli ikiye bölmesi hâlinde, yerleşik alan sınırı 5403 sayılı Kanun hükümlerine tabi olmaksızın ifraz hattı olarak kabul edilir; yani bu bölünme, tarım mevzuatındaki bölünemez büyüklük kurallarına takılmaz.

Büyükşehir illerinde yirmi yedinci maddenin tümüyle devre dışı kaldığı yönündeki yaygın kanı da düzeltilmelidir. Hüküm, büyükşehir belediyesi sınırının il sınırı olması nedeniyle mahalleye dönüşen ve nüfusu beş binin altında kalan yerlerde, kırsal yerleşim özelliğinin devam edip etmediğine büyükşehir belediye meclisinin karar vereceğini öngörür. Meclisçe aksine bir karar alınmadıkça, uygulama imar planı yapılıncaya kadar bu alanlardaki uygulamalar yirmi yedinci madde hükümlerine göre yürütülür. Dolayısıyla yıkım kararına karşı hazırlanan dilekçede, yerin nüfusu, kırsal yerleşim özelliğine ilişkin meclis kararı ve alanda uygulama imar planı bulunup bulunmadığı ayrı ayrı araştırılmalıdır.

Aynı fıkra usule ilişkin bir ayrıntı da içerir: bu alanlarda yirmi yedinci maddede belirtilen projeler ilçe belediyesince onaylanır ve muhtarlığa bildirilir. Onay merciinin ve bildirimin bu şekilde gösterilmiş olması, projelerin hangi idareye sunulacağı ve sürecin nasıl belgeleneceği bakımından yol gösterir; valiliğe yapılan başvuru bu alanlarda sonuç doğurmayabilir. Son olarak imar planı bulunmayan köy yerleşik alanı sınırları içinde köyün ihtiyacına yönelik ilk ve orta öğretim tesisi, ibadet yeri, sağlık tesisi ve güvenlik tesisi gibi yapılar için imar planı şartı aranmadığı da hükümde ayrıca belirtilmiştir. Yıkım işlemine karşı izlenecek yol için yıkım kararının iptali, tarım arazisi tarafındaki izin rejimi için tarım dışı kullanım izni incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Köyde ev yapmak için ruhsat gerekir mi?

İmar Kanunu m.27 uyarınca, belediye ve mücavir alanlar dışında köylerin köy yerleşik alanlarında, civarında ve mezralarda yapılacak konut ve maddede sayılan diğer yapılar için yapı ruhsatı aranmaz.

Hangi yapılar bu kapsamdadır?

Konut; entegre tesis niteliğinde olmayan ve imar planı gerektirmeyen tarım ve hayvancılık amaçlı yapılar; köyde oturanların ihtiyaçlarını karşılayacak bakkal, manav, berber, köy fırını, köy kahvesi, köy lokantası, tanıtım ve teşhir büfeleri ile köy halkı tarafından kurulan ve işletilen kooperatiflerin işletme binası gibi yapılar.

Ruhsat aranmıyorsa izinsiz yapabilir miyim?

Hayır. Ruhsat aranmaması, izinsiz yapılabileceği anlamına gelmez. Etüt ve projelerin valilik onayını müteakip muhtarlığa bildirimi ve yapının yöresel doku ile fen, sanat ve sağlık kurallarına uygun olması zorunludur.

Muhtardan izin almam gerekir mi?

Yürürlükteki düzenlemede muhtarlıktan izin alınması değil, valilik onayını müteakip muhtarlığa bildirim yapılması öngörülmüştür.

Projeleri kim hazırlar?

Etüt ve projeler mimar ve mühendisler tarafından hazırlanır; bunların sorumluluğu müellifi olan mimar ve mühendislere aittir.

Yapı kayıt altına alınır mı?

Bu yapılar valilikçe ulusal adres bilgi sistemine ve kadastro planlarına işlenir.

Şartlar sağlanmazsa ne olur?

Valilik onayı ve muhtarlığa bildirim şartı sağlanmadan veya projesine aykırı yapılan yapılar bakımından imar mevzuatındaki yaptırımlar gündeme gelir. Yargı kararlarında bu tür yapıların Kanunun 32. maddesi uyarınca yıkımına ilişkin işlemler hukuka uygun bulunabilmektedir.

Köy yerleşik alanı nasıl belirlenir?

Köy yerleşik alanı sınırı, ilgili idarece tespit edilir. Uyuşmazlıkta öncelikle köy yerleşik alanı tespitinin yapılıp yapılmadığı ve yapının bu sınır içinde kalıp kalmadığı belirlenmelidir.

Kadastro yapılmamışsa madde uygulanmaz mı?

Yargı kararlarında, bu madde kapsamında inşa edilecek yapılarla ilgili olarak yapının inşa edildiği alanda kadastro çalışması yapılmış olması zorunluluğunun bulunmadığı belirtilmiştir.

Köy nüfusuna kayıtlı olmam gerekir mi?

Yürürlükteki düzenlemede konut yapıları bakımından köy nüfusuna kayıtlı olma ve köyde sürekli oturma şartı bulunmamaktadır. Ancak yapının inşa tarihinde yürürlükte olan hükümlere göre değerlendirme yapılması gerekebilir.

Eski tarihli yapımda hangi kurallar uygulanır?

Yapının inşa edildiği tarihte yürürlükte bulunan hükümler önem taşır. Madde zaman içinde değişmiş olduğundan, yapının tamamlanma tarihi belgelenmeli ve o tarihteki şartlara göre değerlendirme talep edilmelidir.

Yapının tamamlanma tarihi nasıl ispatlanır?

Farklı yıllara ait hava fotoğrafları ve uydu görüntüleri, ikametgâh ve abonelik kayıtları, emlak vergisi bildirimleri ile tarihli fotoğraflar kullanılır. Dava dilekçesinde keşif ve bu belgelerin getirtilmesi talep edilmelidir.

Yapı büyüklüğüne sınır var mı?

Plansız Alanlar İmar Yönetmeliğinde köy ve mezraların yerleşik alanlarındaki yapılar bakımından taban alanı ve benzeri ölçülere ilişkin sınırlamalar öngörülmüştür; bu ölçüler ilgili idareden teyit edilmelidir.

Yıkım kararına karşı ne yapılabilir?

Yıkım kararı bir idari işlemdir; süresinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir ve yürütmenin durdurulması talep edilebilir.

Alan orman veya mera ise ne olur?

Taşınmazın orman, mera, sit veya kıyı gibi özel statülü bir alanda kalması hâlinde, o mevzuattan doğan sınırlamalar ayrıca uygulanır ve bu madde tek başına yeterli olmaz.

Bu yapılara iskân gerekir mi?

Ruhsat aranmayan yapılar bakımından iskân süreci de bu özel rejime göre değerlendirilir. Abonelik ve benzeri işlemler için ilgili idareden bilgi alınması isabetlidir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş veya reklam niteliği taşımaz. Dilekçe metni genel bir şablondur; somut dosyanıza göre uyarlanması gerekir. İdari ve adli dava süreleri hak düşürücüdür; mutlaka güncel mevzuat ve kendi tebligat tarihiniz esas alınmalıdır.