Yürürlük durumu — 17 Kasım 2026: Anayasa Mahkemesinin 16/7/2026 tarihli ve E.2025/144, K.2026/164 sayılı kararı 17 Kasım 2026 tarihli ve 33433 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Kararda iptal hükmünün yürürlüğü için ayrıca bir tarih belirlenmediğinden, 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 128. maddesinin birinci fıkrası Anayasa m.153/3 ve 6216 sayılı Kanun m.66/3 uyarınca 17 Kasım 2026’da yürürlükten kalktı. İptal kararları geriye yürümez (Anayasa m.153/5).
Anayasa Mahkemesi, Türkiye’de genelevlerin ve “genel kadın” tescil sisteminin kanuni dayanağı olan 1930 tarihli Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 128. maddesini oybirliğiyle iptal etti. Madde, Sağlık ve İçişleri bakanlıklarına “umumi kadınlar ve evlerin tabi olacakları hükümleri” ve fuhuş yüzünden yayılan zührevi hastalıklara karşı alınacak tedbirleri ortak bir düzenlemeyle belirleme yetkisi veriyordu. Mahkeme, devletin gözetim ve denetimi altında fuhuş yapılmasına imkân tanıyan bu kuralın, kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı bakımından devlete düşen pozitif yükümlülükle bağdaşmadığına karar verdi.
Karar, valilik bünyesindeki komisyonlarca konut ve işyerlerinin belirli sürelerle kapatılıp mühürlenmesine ilişkin işlemlere karşı açılan davalarda, kuralı Anayasa’ya aykırı bulan üç mahkemenin itiraz başvurusu üzerine verildi. Bu haberde kararın künyesini, iptal edilen metni, Mahkemenin gerekçesini, iptalin hangi tarihte ve kimler bakımından sonuç doğurduğunu ve şimdi ne yapılması gerektiğini resmî metne dayanarak özetliyoruz. Ayrıntılı hukuki değerlendirme: Genelev Ruhsatı ve Genel Kadın Tescili Ne Olacak? AYM’nin 1593 Sayılı Kanun m.128 İptali Sonrası Kayıt Silme, Mühür ve Dava Yolları yazımızda.
Kararın Künyesi
Anayasa Mahkemesi kararı — temel bilgiler
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Karar | Anayasa Mahkemesi, E.2025/144, K.2026/164, karar tarihi 16/7/2026 |
| Yayım | 17 Kasım 2026 tarihli ve 33433 sayılı Resmî Gazete (Yargı Bölümü) |
| Başvuru yolu | İtiraz (somut norm denetimi, Anayasa m.152) |
| Başvuran mahkemeler | Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi; Mardin 3. İdare Mahkemesi; Danıştay Dördüncü Dairesi (AYM’deki E.2026/44 ve E.2026/56 sayılı başvurular E.2025/144 ile birleştirildi) |
| İncelenen kural | 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu m.128 |
| Sonuç | Birinci fıkranın birinci cümlesi Anayasa’ya aykırı bulunarak, ikinci cümlesi ise uygulanma imkânı kalmadığı için 6216 sayılı Kanun m.43/4 gereğince iptal edildi |
| Oy durumu | Oybirliği |
| Dayanılan Anayasa maddeleri | Anayasa m.5 ve m.17 (diğer maddeler yönünden ayrıca inceleme yapılmadı) |
| Yürürlük | Erteleme yok; Resmî Gazete’de yayım tarihi olan 17 Kasım 2026 |
Ne Değişti? İptal Edilen Metin
İptal edilen 128. madde iki cümleden oluşuyordu. Birinci cümle, Sıhhat ve İçtimai Muavenet ile Dahiliye vekâletlerine (bugünkü Sağlık ve İçişleri bakanlıklarına) “umumi kadınlar ve evlerin tabi olacakları hükümler” ile fuhuş yüzünden yayılan hastalıkların ve özellikle zührevi hastalıkların bulaşmasını önleyecek tedbirleri müştereken bir düzenlemeyle belirleme ve birlikte uygulama görevi veriyordu. İkinci cümle ise “umumi kadınlar”, “umumi evler” ve bunlara benzer yerlerin bu düzenlemede tanımlanacağını öngörüyordu.
1593 sayılı Kanun m.128 — önce ve sonra
| Hüküm | 17 Kasım 2026’ya kadar | 17 Kasım 2026’dan itibaren |
|---|---|---|
| m.128, 1. cümle | İki bakanlığa umumi kadınlar ve evlere ilişkin hükümleri ve zührevi hastalıklara karşı tedbirleri belirleme ve uygulama yetkisi | İptal edildi (Anayasa m.5 ve 17’ye aykırılık) |
| m.128, 2. cümle | Umumi kadın, umumi ev ve benzeri yerlerin düzenlemede tanımlanması | İptal edildi (6216 m.43/4: uygulanma imkânı kalmadı) |
| Genelev ve tescil sisteminin kanuni dayanağı | Kararın tespitine göre devlet gözetiminde fuhşun “tek yasal dayanağı” bu maddeydi (§ 26) | Kanunda bu dayanak artık yok |
Kararın “Genel Açıklama” bölümünde, madde doğrultusunda 1933’te bir nizamname çıkarıldığı, bunun yerini 19/4/1961’de yayımlanan Genel Kadınlar ve Genelevlerin Tabi Olacakları Hükümler ve Fuhuş Yüzünden Bulaşan Zührevi Hastalıklarla Mücadele Tüzüğü’nün aldığı hatırlatılıyor. Mahkemenin aktardığına göre Tüzük, bir kadının “genel kadın” olarak tescili için yirmi bir yaşını bitirmiş olma, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olma ve evli olmama gibi koşullar arıyor; tescil edilenlerin haftada iki kez muayene olmak koşuluyla komisyonca ruhsatlandırılmış genelevlerde çalışmasını zorunlu tutuyor; fuhuşla ilgili idari işleri illerde valiliklerce oluşturulan fuhuşla mücadele komisyonlarına bırakıyor.
Mahkemenin Gerekçesi
Mahkeme kuralı, başvuran mahkemelerin ileri sürdüğü belirlilik ve yasama yetkisinin devri gibi gerekçeler yerine, 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesine dayanarak ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 5. ve 17. maddeleri yönünden inceledi. Kararın temel tespitleri şunlar:
Gerekçenin ana basamakları (karar paragraflarına göre)
| Paragraf | Tespit |
|---|---|
| § 24–25 | Anayasa m.17’deki maddi ve manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkı devredilmez ve vazgeçilmezdir; Anayasa m.5 ile birlikte devlete yalnızca müdahaleden kaçınma değil, koruyucu tedbir alma yükümlülüğü de yükler |
| § 26–27 | Devletin gözetim ve denetimi altında fuhuş yapılabilmesinin tek yasal dayanağı itiraz konusu kuraldır; bu nedenle kural doğrudan Anayasa m.5 ve 17 kapsamındadır |
| § 29–31 | Kişinin bedeni üzerindeki tasarruf yetkisi sınırsız değildir; sosyal ve ekonomik zorunluluk, istismar veya insan ticareti gibi sebeplerle yapılan fuhuşta rızanın özgürlüğünden söz etmek güçtür; fuhşun meslek sayılması insan haysiyetiyle bağdaşmaz |
| § 32–35 | Kamu sağlığı ve güvenliği amacı fuhşu insan onuruyla bağdaşır hâle getirmez; devletin asli görevi fuhşa yönelten yapısal nedenleri ortadan kaldıracak sosyal politikalar uygulamak ve aracı kişi ve örgütlerle mücadele etmektir |
| § 36–37 | Kural, devletin pozitif yükümlülüğüyle bağdaşmadığından Anayasa m.5 ve 17’ye aykırıdır; iptal edilmelidir |
| § 38–40 | Birinci cümlenin iptaliyle uygulanma imkânı kalmayan ikinci cümle de 6216 m.43/4 gereğince iptal edilmiştir |
Kararda ayrıca Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisinin 2007 tarihli fuhuş kararı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin fuhşa zorlamayı insanlık dışı ve aşağılayıcı muamele sayan içtihadı ile Türkiye’nin taraf olduğu köleliğin kaldırılmasına ilişkin ek sözleşme ve insan ticaretinin önlenmesine ilişkin protokol hatırlatılıyor.
Hukuki Çerçeve
Kararla birlikte okunması gereken hükümler
| Hüküm | Konu | Bu karar bakımından anlamı |
|---|---|---|
| Anayasa m.152 | İtiraz yolu | Davayı geri bırakan mahkemeler, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelen AYM kararına uymak zorundadır |
| Anayasa m.153/3 ve 6216 m.66/3 | İptalin yürürlüğü | Erteleme kararı olmadığından kural 17.11.2026’da yürürlükten kalktı |
| Anayasa m.153/5 ve 6216 m.66/2 | Geriye yürümezlik | Kural, yayımdan önceki dönemde yürürlükteydi; geçmişteki işlemler kendiliğinden ortadan kalkmaz |
| Anayasa m.153/6 ve 6216 m.66/1 | Bağlayıcılık | Karar yasama, yürütme ve yargı organlarını, idareyi, gerçek ve tüzel kişileri bağlar |
| TCK m.227 | Fuhuş suçları | Fuhşa teşvik, yolunu kolaylaştırma, aracılık ve yer temini 2–4 yıl hapis; cebir, tehdit, hile veya çaresizlikten yararlanma hâlinde ceza yarısından iki katına kadar artar; hüküm aynen yürürlükte |
| TCK m.80 | İnsan ticareti | Fuhuş yaptırma amacıyla tedarik, barındırma vb. fiiller 8–12 yıl hapis; bu amaçla girişilen fiillerde mağdurun rızası geçersizdir |
| İYUK m.7 ve 10 | Dava ve başvuru süreleri | Yeni bir idari işleme karşı dava süresi 60 gün; idareye yapılan başvuruya 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır |
Kimleri Etkiliyor?
Genel kadın olarak tescil edilmiş kişiler. Tescil, ruhsat ve periyodik muayene sistemi Tüzük’e, Tüzük ise iptal edilen kanun maddesine dayanıyordu. Kanuni dayanağın ortadan kalkması, bu sistemin bundan sonra nasıl yürütüleceği sorusunu doğrudan gündeme getiriyor. Kararda Tüzük hakkında ayrıca bir hüküm yok; Anayasa Mahkemesi norm denetiminde tüzükleri değil kanun hükmünü inceledi.
Genelev işletenler ve ruhsat sahipleri. Ruhsatlandırma yetkisinin kanuni dayanağı kalktı. İdarenin mevcut ruhsatlar hakkında hangi işlemi yapacağı henüz açıklanmadı.
Kapatma ve mühürleme işlemine karşı davası süren kişiler. İtiraz yoluna gidilen davalar, konut ve işyerinin belirli sürelerle kapatılıp mühürlenmesine ilişkin işlemlerin iptali istemiyle açılmıştı. Geri bırakılan bu davalarda mahkemeler Anayasa m.152 uyarınca karara uymak zorunda. Değerlendirmemize göre, aynı Tüzük hükümlerine dayanan ve hâlen derdest olan benzer davalarda da iptal kararının dikkate alınması beklenir.
Valilikler, il sağlık müdürlükleri ve kolluk. Fuhuşla mücadele komisyonlarının yetkileri ve ruhsatlandırma, denetim ve kapatma uygulamaları Tüzük’e dayanıyordu; idare kararla bağlıdır. Hukuk gündemindeki diğer gelişmeleri Hukuk Gündemi Son Durum sayfamızdan izleyebilirsiniz.
Yürürlük ve Geçiş
Anayasa’nın 153. maddesine göre kanun hükümleri iptal kararının Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar; Mahkeme gerekli hâllerde bu tarihi en fazla bir yıl ileri atabilir. Bu kararda böyle bir erteleme yapılmadı. Karar 16 Temmuz 2026’da verilmiş olsa da gerekçesiyle birlikte ancak 17 Kasım 2026’da yayımlandığı için iptalin hüküm doğurduğu tarih 17 Kasım 2026’dır. Erteleme olmadığından Anayasa m.153/4’te öngörülen, TBMM’nin hukuki boşluğu dolduracak teklifi öncelikle görüşme kuralı bu karar için devreye girmiyor; ancak Meclisin veya yürütmenin yeni bir düzenleme yapması önünde bir engel de yok.
İptal kararları geriye yürümediği için 17 Kasım 2026’dan önce kurulan işlemler kendiliğinden yok hükmüne dönüşmez. Bu işlemlerin akıbeti, derdest davalarda mahkemelerin değerlendirmesine ve idarenin bundan sonra yapacağı işlemlere bağlı. Yeni bir ruhsat, tescil, kapatma veya mühürleme işlemi ise artık iptal edilen kanun maddesine dayandırılamaz. İptal davası ve yürütmenin durdurulması hakkında genel bilgi idari işlem iptal davası rehberimizde yer alıyor.
Ne Yapmalı, Süreler Neler?
İlgililer için kısa yol haritası
1. Derdest bir kapatma veya mühürleme davanız varsa dilekçeyle mahkemeye AYM kararını ve 17.11.2026 tarihli Resmî Gazete’yi bildirin. Davayı geri bırakan mahkeme Anayasa m.152 uyarınca karara uymak zorundadır; diğer davalarda da kararın değerlendirilmesini isteyin.
2. 17 Kasım 2026’dan sonra size tebliğ edilen yeni bir kapatma, mühürleme, tescil veya ruhsat işlemi varsa dava süresi tebliği izleyen günden itibaren 60 gündür (İYUK m.7). Son gün tatile rastlarsa süre izleyen ilk iş gününe uzar (İYUK m.8).
3. Eski bir işlemin kaldırılmasını, kayıtlarınızın güncellenmesini veya silinmesini istiyorsanız ilgili valiliğe yazılı başvuru yapın; 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava süresi işlemeye başlar (İYUK m.10).
4. Zorlama, borçlandırma, kimlik belgelerine el konulması gibi durumlar varsa bunlar TCK m.80 ve 227 kapsamında suçtur; Cumhuriyet başsavcılığına başvurulabilir.
Kişisel kayıtların silinmesi talebinde 6698 sayılı Kanun’un 7. ve 11. maddeleri de gündeme gelir; işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalktığı kişisel veriler resen veya ilgili kişinin talebiyle silinir, yok edilir ya da anonim hâle getirilir. Kişisel verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi ve yayılmasına ilişkin ceza hükümleri için kişisel verilerin yayılması yazımıza; insan ticareti suçunun unsurları için insan ticareti suçu (TCK m.80) rehberimize; idareye başvuruda sürelerin nasıl yönetileceği için zımni ret yazımıza bakabilirsiniz. Ceza hukukundaki tüm rehberlerimiz Ceza Hukuku Rehberi, idari dava yolları ise İdare Hukuku Rehberi sayfasında toplanmıştır. Sorularınız için 0554 648 37 15 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Kapatma, mühürleme veya tescil işlemi hakkında davanız mı var?
AYM’nin 1593 sayılı Kanun m.128 iptal kararının derdest davanıza, yeni bir idari işleme ve kayıtlarınızın silinmesine etkisini, dava ve başvuru sürelerini birlikte değerlendirelim.
📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsAppSıkça Sorulan Sorular
Anayasa Mahkemesi hangi maddeyi iptal etti?
1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 128. maddesinin birinci fıkrasını iptal etti. Birinci cümle Anayasa m.5 ve 17’ye aykırı bulundu; ikinci cümle uygulanma imkânı kalmadığı için 6216 sayılı Kanun m.43/4 gereğince iptal edildi.
Karar ne zaman yürürlüğe girdi?
Kararda erteleme yapılmadığından iptal, kararın yayımlandığı 17 Kasım 2026’da hüküm doğurdu (Anayasa m.153/3).
Genelevler kapandı mı?
Karar genelevleri doğrudan kapatan bir hüküm içermiyor; genelev ve tescil sisteminin kanuni dayanağını iptal ediyor. İdarenin mevcut ruhsatlar ve tesciller hakkında yapacağı işlemler henüz açıklanmadı.
Karar fuhşu suç hâline getirdi mi?
Hayır. Mahkeme yetişkinlerin kendi rızasıyla fuhuş yapmasının yürürlükteki hukukta suç olmadığını belirtiyor. Fuhşa teşvik, aracılık, yer temini ve insan ticareti ise TCK m.227 ve 80 uyarınca suçtur ve bu hükümler aynen yürürlükte.
Devam eden kapatma ve mühürleme davaları ne olacak?
İtiraz yoluna başvuran ve davayı geri bırakan mahkemeler, Anayasa m.152 uyarınca esas hakkındaki karar kesinleşmeden gelen AYM kararına uymak zorundadır. Diğer derdest davalarda da iptal kararının dikkate alınması beklenir; bunun için mahkemeye dilekçeyle bildirim yapılması yararlıdır.
Genel kadın kaydımın silinmesini isteyebilir miyim?
İlgili valiliğe yazılı başvuru yapılabilir; 6698 sayılı Kanun m.7 ve 11, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalktığı verilerin silinmesini öngörür. Başvuruya 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve 60 günlük dava süresi işlemeye başlar.
Kaynaklar: Anayasa Mahkemesinin 16/7/2026 tarihli ve E.2025/144, K.2026/164 sayılı Kararı (17/11/2026 tarihli ve 33433 sayılı Resmî Gazete); 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu m.128; Anayasa m.5, 17, 152, 153; 6216 sayılı Kanun m.43, 66; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.80, 227; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, 8, 10; 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.7, 11.
