Teşvik belgesi kapsamında ithal edilen makine ve teçhizatta gümrük vergisi oranı yüzde sıfır uygulanır; bu muafiyet, makinenin belgedeki yatırımda kullanılması şartına bağlıdır (9903 sayılı Karar m.2, 13). Tamamlama vizesi yapılmadan ya da vize müracaatından itibaren iki yıl dolmadan makine Bakanlık izni olmadan satılır, izinsiz kiralanır, icra yoluyla satılır veya teşvik belgesi iptal edilirse, yararlanılan gümrük vergisi muafiyeti 6183 sayılı Kanun çerçevesinde geri alınır (Karar m.26, 27, 32). Vize yapılmış ve iki yıl dolmuşsa satış serbesttir ve destekler geri alınmaz. Gümrük vergisinin tahsili için ithalatın yapıldığı gümrük idaresince ek tahakkuk düzenlenir; bu karara tebliğden itibaren on beş gün içinde itiraz edilebilir. Gümrük Kanunu’nun 234. maddesindeki cezalar beyandaki aykırılıklara yöneliktir; makinenin sonradan satılması için Kanun’da ayrıca öngörülmüş bir gümrük para cezası bulunmadığından, ek tahakkukla birlikte ceza kesilmişse dayanağı sorgulanmalıdır. Üç yıllık tahakkuk zamanaşımının ne zamandan başlayacağı da savunmanın önemli konularındandır.
Bu rehber; teşvik belgesiyle gümrük vergisi ödemeden makine ithal eden ve bu makineyi satmak, kiralamak, başka belgeye aktarmak veya hurdaya ayırmak isteyen yatırımcılar, gümrük idaresinden ek tahakkuk kararı alan şirketler, haczedilen teşvikli makinenin sahibi şirketler ile finansal kiralama şirketleri için hazırlanmıştır. Gümrük vergisi muafiyetinin ithalatta nasıl işlediğini, muafiyeti kaybettiren olayları, geri almanın kim tarafından ve nasıl yapıldığını, ceza ve zamanaşımı tartışmasını, itiraz ve dava yollarını anlatıyor; iki dilekçe örneği sunuyoruz. Teşvik belgesinin iptali ve tamamlama vizesi için tamamlama vizesi ve belge iptali, makinede KDV istisnası için teşvik belgeli yatırımlarda KDV rehberlerimiz ayrıca yol gösterir.
Bu rehberin dayanakları. Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar (Cumhurbaşkanı Kararı, 9903 sayılı; RG 30.05.2025, 32915) m.2, 13, 23, 26, 27, 32; Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2025/1; RG 21.06.2025, 32933) m.13, 14, 20, 22, 23, 24; 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.184, 197, 231, 234, 242; 3065 sayılı KDV Kanunu m.13/d, 16/1-a; 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.51, 58.
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 27.05.2015 tarihli E.2015/285, K.2015/280 sayılı kararı, kararı aktaran yayımdan özetlenmiştir. Makine satışı nedeniyle gümrük vergisi muafiyetinin geri alınmasına ilişkin doğrulayabildiğimiz güncel bir Danıştay kararına ulaşamadık.
Hangi Durumdasınız? İlk Adım Tablosu
Tablo 1. Duruma göre ilk adım
| Durum | İlk adım | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Teşvikli makineyi satmak istiyorsunuz; vize yapılmadı veya iki yıl dolmadı | Satıştan önce Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından izin istemek; geri alınacak tutarı hesaplatmak | Satıştan önce | Karar m.26/1 |
| Vize yapıldı ve vize müracaatından itibaren iki yıl doldu | Satış serbest; vize ve müracaat tarihlerini belgelemek | — | Karar m.26/3 |
| Makineyi kiraya vermek veya geçici olarak başkasına bırakmak istiyorsunuz | Bakanlık izni almak | Kiralamadan önce | Karar m.27 |
| Makineye haciz konuldu, icra satışı yaklaşıyor | Bakanlığa bilgi vermek; haciz ve satış işlemlerine itiraz yollarını değerlendirmek | Satıştan önce | Karar m.32/1 |
| Gümrük idaresinden ek tahakkuk kararı geldi | Dayanağı, hesap tarihini, zamanaşımını ve ceza kalemini incelemek; itiraz etmek | Tebliğden itibaren 15 gün | GK m.242 |
| Bakanlık teşvik belgesini iptal etti veya kısmi müeyyide uyguladı | İdare mahkemesinde iptal davası ve yürütmenin durdurulması | Tebliğden itibaren 60 gün | İYUK m.7, 27 |
| Ödeme emri tebliğ edildi | Vergi mahkemesinde dava veya ödeme ve mal bildirimi | Tebliğden itibaren 15 gün | 6183 m.58 |
| Belge başvurusu yapıldı, belge çıkmadan makine geldi | Vergi tutarı kadar teminatla ithalat; süre dolmadan teminat çözümü başvurusu | Teminat 6 ay; 3 ay içinde uzatma | Karar m.13/4 |
Teşvikli makine için ek tahakkuk mu geldi?
Gümrük idaresinin ek tahakkuk kararına itiraz süresi on beş gündür. Kararı, teşvik belgesini, ithal makine listesini ve beyannameleri gönderin; zamanaşımı ve ceza yönünden birlikte inceleyelim.
Gümrük Vergisi Muafiyeti Nedir, İthalatta Nasıl Uygulanır?
9903 sayılı Karar gümrük vergisi muafiyetini, yürürlükteki İthalat Rejimi Kararı gereğince uygulanması gereken gümrük vergisi oranının yüzde sıfır olarak uygulanması şeklinde tanımlar (m.2). Teşvik belgesi kapsamındaki yatırım malı makine ve teçhizat için gümrük vergisi muafiyeti uygulanır (m.13/1). Karar’ın EK-4’ünde sayılan makine ve teçhizat ise muafiyet uygulanmadan, yani gümrük vergisi ödenerek ithal edilebilir ve sabit yatırım tutarına dâhil edilebilir (m.13/2).
Muafiyetin uygulanabilmesi için makinenin belge eki ithal makine listesinde yer alması gerekir. Tebliğ, her makine alımından önce E-TUYS üzerinden işlem başlatılmasını şart koşar; listedeki her kalem için belirtilen miktar aşılmadıkça, tutar farkı için liste değişikliği gerekmez (Tebliğ m.20). Yatırım süresi içinde ithalatına başlanmış veya ödemesi yapılmış makinelerin gümrük işlemleri, belgedeki destek unsurları uygulanarak gümrük idarelerince sonuçlandırılabilir; garanti kapsamında arıza veya tamir için menşe ülkeye gönderilen makinelerin işlemleri doğrudan gümrük idaresiyle yürütülür (Tebliğ m.13).
Muafiyet, bir koşula bağlı sıfır oran uygulamasıdır: makine belgedeki yatırımda, belgedeki yerde ve öngörülen süre boyunca kullanılacaktır. Değerlendirmemize göre Gümrük Kanunu bakımından bu durum, eşyanın nihai kullanımı nedeniyle sıfır vergi oranı uygulanması niteliğindedir; Kanun, bu tür bir koşula uyulmamasını gümrük yükümlülüğü doğuran olaylar arasında sayar (GK m.184/1-b).
Muafiyeti Kaybettiren Olaylar
Tablo 2. Gümrük vergisi muafiyetini etkileyen olaylar
| Olay | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Vize yapılmadan veya vize müracaatından itibaren iki yıl dolmadan izinsiz satış | Teşvik belgesi iptal sebebi; destekler geri alınır | Karar m.26/1, 32/1 |
| Aynı süre içinde izinli satış | Satılan kıymete ilişkin destekler geri alınarak izin verilebilir | Karar m.26/1 |
| Vize yapılmış ve iki yıl dolmuş kıymetin satışı | Serbest; destekler geri alınmaz | Karar m.26/3 |
| İcra veya iflas yoluyla satış (süre dolmadan) | İptal sebebi | Karar m.32/1 |
| Aynı yatırımcının başka belgesine devir | Temin tarihi ve uyum şartıyla uygun görülebilir; yalnız fazladan yararlanılan destek geri alınır | Karar m.26/4 |
| İzinsiz kiralama veya geçici devir | Bakanlık iznine tabidir; izinsiz yapılırsa mevzuata aykırılık | Karar m.27/1 |
| Belge iptali (diğer sebeplerle) | Sağlanan destekler 6183 sayılı Kanun çerçevesinde geri alınır | Karar m.32/1, 32/3 |
| Kısmi müeyyide | Yerine getirilmeyen kısma düşen destekler geri alınır | Karar m.32/2 |
| Yatırım konusunun değiştirilmesi | Değişiklikten önce alınan ve yeni konuyla ilgisiz makinelerde destekler mevzuata göre geri alınır | Tebliğ m.22/2 |
| Kullanılmış makinenin farklı amaçla kullanılması | Destekler geri alınır; kullanılmış komple tesis yatırımcının masrafıyla tasfiye edilmek üzere gümrüğe terk edilir | Tebliğ m.14/4 |
| Finansal kiralamada iflas, sözleşmenin feshi veya yatırımın gerçekleşmemesi | Mülkiyeti geçmemiş makinede gümrük vergisi muafiyeti ve KDV istisnası kiralama şirketinden geri alınır | Tebliğ m.23/4 |
| Mücbir sebeple kullanılamaz hâle gelen harcama | Destekler geri alınmaz, durdurulur | Tebliğ m.25/4 |
Tablodaki en sık rastlanan olay, tamamlama vizesinden önce veya vize müracaatından itibaren iki yıl dolmadan makinenin satılmasıdır. Bu kural yalnızca makinenin tamamının satışına değil, yatırımın bir parçası olan tek bir makineye de uygulanır. Tamamlama vizesinin ve iki yıllık sürenin ayrıntıları için tamamlama vizesi, belge iptali ve desteklerin geri alınması rehberimize bakılabilir.
Satış ve Kiralamadan Önce: İzin Başvurusu
Vize öncesinde veya iki yıl dolmadan satış zorunlu hâle gelmişse (eskiyen makinenin yenilenmesi, kapasite değişikliği, şirketin finansal sıkıntısı), satıştan önce Bakanlığa başvurmak, izinsiz satışın sonucu olan belge iptalini önler. Bakanlık talebi yatırım bütünlüğü, asgari yatırım tutarı ve belgenin dayandığı diğer şartlar açısından değerlendirir; uygun görürse satılan kıymete ilişkin desteklerin geri alınması kaydıyla izin verir (Karar m.26/1). Bu durumda belge ayakta kalır ve geri alım yalnız satılan makineye ilişkin desteklerle sınırlı olur.
Kiralama için de aynı yaklaşım geçerlidir. Teşvik belgesi kapsamındaki makinenin kiraya verilmesi veya ücretsiz olarak geçici devri, üretilen mal veya hizmetin belge sahibi tarafından satın alınması koşuluyla Bakanlık iznine bağlıdır; yatırımın bütün olarak işletilmek üzere başka bir firmaya kiralanmasında istihdama yönelik destekler durdurulur (Karar m.27/1, 27/2). Vize öncesinde veya iki yıl dolmadan finansal kiralama şirketiyle sat ve geri kirala yöntemi ancak Bakanlık izniyle ve faiz veya kâr payı desteğinden yararlanılmaması şartıyla uygulanabilir (m.27/3).
Geri Alma Kim Tarafından ve Nasıl Yapılır?
Geri almanın iki aşaması vardır. Birinci aşama Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının işlemidir: teşvik belgesinin iptali, kısmi müeyyide veya satış izni verilirken desteklerin geri alınmasına karar verilmesi. İkinci aşama tahsildir: Karar’a göre iptal veya kısmi müeyyide hâlinde sağlanan destekler 6183 sayılı Kanun çerçevesinde geri alınır (m.32/3).
İthalatta yararlanılan gümrük vergisi muafiyetine ilişkin vergi, uygulamada ithalatın yapıldığı gümrük idaresince ek tahakkuk kararıyla istenir. İthalde uygulanan KDV istisnası da aynı ithalata bağlıdır (KDVK m.16/1-a); Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, teşvik şartlarının ihlali nedeniyle ithalde alınmayan KDV’nin gümrük idaresince Gümrük Kanunu esaslarına göre tahakkuk ettirilmesini yerinde bulmuştur.
Tablo 3. Geri alınabilecek kalemler
| Kalem | Kim ister | Nasıl | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Gümrük vergisi (muafiyet nedeniyle uygulanmayan) | İthalatın yapıldığı gümrük idaresi | Ek tahakkuk kararı; tahsil 6183’e göre | Hangi tarihteki oranın uygulandığı ve kıymet hesabı kontrol edilmeli |
| İthalde KDV (istisna nedeniyle alınmayan) | Gümrük idaresi | Gümrük Kanunu esaslarına göre tahakkuk | Gümrük idaresinin KDV’ye bağlı vergi ziyaı cezası kesme yetkisi Danıştay kararında kabul edilmemiştir |
| Yurt içinden alınan makinede KDV | Vergi dairesi | Vergi ziyaı cezası ve gecikme faiziyle | KDVK m.13/d; ayrıntılar KDV rehberimizde |
| Ek mali yükümlülük ve ilave gümrük vergisi | Gümrük idaresi | İlgili İthalat Rejimi Kararı hükmüne göre | Bazı dipnotlar teşvikli ithalatta bu yükümlülüğü uygulamaz; muafiyet kalkınca hesaba girip girmediği incelenmeli |
| Faiz desteği, makine desteği | Bakanlık | Ödeme tarihlerinden itibaren gecikme zammıyla | Karar m.15/8, 17/5 |
| Diğer destekler (sigorta primi vb.) | İlgili kurum | 6183 sayılı Kanun çerçevesinde | Karar m.32/3 |
Ek tahakkuk kararında en sık görülen sorunlar şunlardır: kararın hangi Bakanlık işlemine dayandığının gösterilmemesi, satılan makineyle ilgisi olmayan beyannamelerin de hesaba katılması, izinli kısmi satışta belgenin tamamı iptal edilmiş gibi bütün makineler için vergi istenmesi ve hesapta hangi tarihteki vergi oranı ile döviz kurunun esas alındığının açıklanmaması. Kararla birlikte gönderilen hesap tablosu beyanname beyanname kontrol edilmelidir.
Gümrük Para Cezası Uygulanır mı?
Uygulamada ek tahakkukla birlikte idari para cezası da kesilebilmektedir. Bu noktada Gümrük Kanunu’nun 234. maddesinin kapsamına bakmak gerekir. Madde; serbest dolaşıma giriş veya kısmi muafiyetle geçici ithalat rejimindeki eşyada, muayene veya sonradan kontrol sonucunda tarife unsurlarında veya ölçülerde aykırılık tespit edilmesi ve vergi farkının yüzde beşi aşması, beyan edilen kıymetin Kanun’a göre bulunan kıymetten düşük olması gibi beyana aykırılıklar için vergi farkının üç katı ceza öngörür. Yani bu ceza, beyannamenin verildiği anda yapılmış bir yanlışlığa yöneliktir.
Teşvikli makinenin ithalattan sonra satılması veya kiralanmasında ise ithalat beyanı doğrudur: makine belgedeki listede yer almakta ve muafiyet o tarihte hukuka uygun olarak uygulanmaktadır. Muafiyeti sonradan ortadan kaldıran olay, ithalattan sonraki bir tasarruftur. Bu nedenle 234. maddedeki beyana aykırılık cezasının bu olaya uygulanması, cezaların kanuniliği ilkesi bakımından tartışmalıdır. Karar’ın 32. maddesi de geri alımı 6183 sayılı Kanun çerçevesinde düzenler, ayrı bir gümrük cezasından söz etmez.
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, 27.05.2015 tarihli, E.2015/285, K.2015/280 sayılı kararında, yatırım teşvik belgesi kapsamında 2002 yılında ithal edilen eşyada teşvik şartlarının ihlali nedeniyle tahakkuk ettirilen KDV’ye bağlı olarak gümrük idaresince kesilen vergi ziyaı cezasını incelemiştir. Kurul, KDV’nin gümrük idaresince Gümrük Kanunu esaslarına göre tahakkukunu yerinde bulmuş, ancak gümrük idaresinin KDV’ye bağlı vergi ziyaı cezası kesme yetkisinin bulunmadığına ilişkin vergi mahkemesi ısrar kararını onamıştır. Karar eski tarihli bir ithalata ilişkindir; ancak ceza kalemlerinin dayanağının ayrı ayrı sorgulanması gerektiğini göstermesi bakımından önemlidir.
Zamanaşımı: Üç Yıl Ne Zaman Başlar?
Gümrük Kanunu’na göre kontrol sonucunda hiç alınmadığı veya eksik alındığı belirlenen vergilere ilişkin tebligat, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl içinde yapılır; yükümlülüğün doğduğu olayla ilgili dava açılması zamanaşımını durdurur (m.197/2). Vergi alacağı cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa ve bu fiil için daha uzun zamanaşımına tabi bir ceza davası açılmışsa, Türk Ceza Kanunu’ndaki süreler uygulanır (m.197/4).
Nihai kullanım nedeniyle indirimli veya sıfır vergi oranı uygulanmasında aranan koşullardan birine uyulmaması gümrük yükümlülüğü doğurur (m.184/1-b) ve bu koşula sonradan uyulmadığının anlaşılması hâlinde yükümlülük, eşyanın ilgili rejime tabi tutulduğu tarihte başlar (m.184/2-b). Bu hükümler birlikte okunduğunda, teşvikli makinenin serbest dolaşıma girdiği beyanname tescil tarihinden itibaren üç yıl geçtikten sonra yapılan ek tahakkukun zamanaşımına uğradığı ileri sürülebilir.
Buna karşılık idare, geri alımın teşvik mevzuatına göre Bakanlık işlemiyle doğduğunu ve 6183 sayılı Kanun çerçevesinde yapıldığını (Karar m.32/3) ileri sürebilir. Bu iki yaklaşım arasındaki tartışmayı kesin olarak çözen güncel bir Danıştay kararını doğrulayamadık. Bu nedenle ithalattan itibaren üç yılı aşan ek tahakkuklarda zamanaşımı itirazı mutlaka yapılmalı, tarih sırası (ithalat, satış veya iptal, ek tahakkukun tebliği) dilekçede tablo hâlinde gösterilmelidir.
Tablo 4. Zamanaşımı açısından kontrol edilecek tarihler
| Tarih | Neden önemli | Belge |
|---|---|---|
| Beyanname tescil tarihi | Gümrük yükümlülüğünün başlangıcı olarak ileri sürülebilir (m.184/2-b) | Serbest dolaşıma giriş beyannamesi |
| Tamamlama vizesi müracaat tarihi | İki yıllık satış yasağının başlangıcı (Karar m.26) | Vize müracaatı ve vize yazısı |
| Satış, kiralama veya haciz satış tarihi | Muafiyet koşulunun ihlal edildiği tarih | Fatura, sözleşme, icra satış tutanağı |
| Bakanlık işleminin tarihi | İdarenin alacağın doğduğunu kabul edeceği tarih | İptal veya müeyyide yazısı |
| Ek tahakkukun tebliğ tarihi | Üç yıllık sürenin içinde kalıp kalmadığı | Tebligat mazbatası veya e-tebligat kaydı |
Haciz ve İcra Satışı: Şirket Zor Durumdaysa
Karar, makine ve teçhizatın öngörülen sürelerden önce satılmasını veya satılmasına sebebiyet verilmesini, icra ve iflas yoluyla satış dâhil, teşvik belgesinin iptal sebepleri arasında sayar (m.32/1). Finansal sıkıntıdaki bir şirkette alacaklının haciz koyduğu teşvikli makinenin icradan satılması, yalnız makinenin kaybı değil, belgenin iptali ve bütün desteklerin geri alınması sonucunu doğurabilir.
Bu nedenle teşvikli makinelere haciz konulduğunda satış aşamasına gelinmeden Bakanlığa bilgi verilmesi, satış izni ve desteklerin kısmen iadesi seçeneklerinin değerlendirilmesi, haciz ve ihtiyati haciz işlemlerine karşı itiraz yollarının kullanılması gerekir. Geri alınan gümrük vergisi için düzenlenen ödeme emri şirket ortaklarına ve yöneticilerine de yöneltilebileceğinden, şirketin gümrük borcundan ortak ve yöneticinin sorumluluğu rehberimizdeki sınırlar da dikkate alınmalıdır.
Finansal Kiralama ile Alınan Makineler
Makine ve teçhizatın bir kısmı veya tamamı finansal kiralama yoluyla temin edilebilir. Finansal kiralamada ayrı teşvik belgesi düzenlenmez; ithalat yatırımcının teşvik belgesi esas alınarak kiralama şirketi adına yapılır ve yatırımcı ile kiralama şirketi ithalat işlemlerinden müteselsilen sorumludur (Karar m.13/3; Tebliğ m.23/3). Kiralama şirketinin gümrük vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi için yatırımcıyla sözleşme yapılmış ve kiralanacak makine listesinin Genel Müdürlükçe onaylanmış olması gerekir (Tebliğ m.23/2).
Makinenin mülkiyeti yatırımcıya geçinceye kadar izinsiz satış veya üçüncü kişilere kiralamadan doğan sorumluluk kiralama şirketine aittir. İflas, sözleşmenin feshi veya yatırımın gerçekleşmemesi hâlinde, mülkiyeti yatırımcıya geçmemiş makineler için gümrük vergisi muafiyeti ve KDV istisnası kiralama şirketinden, diğer destekler yatırımcıdan geri alınır (Tebliğ m.23/4). Kiralama şirketleri bu nedenle sözleşmelerine, yatırımcının ödememesi hâlinde geri alınacak vergilerin rücuuna ilişkin açık hüküm koymalıdır.
Kullanılmış Makine ve Modernizasyonda Hurdaya Ayırma
Kullanılmış komple tesis ithali için Bakanlığın görevlendirdiği en az iki personelin tesisin bulunduğu ülkede ekspertiz yapması ve Bakanlık onayı gerekir; serbest bölgelerden kullanılmış komple tesis ithaline izin verilmez (Karar m.23/1-2). EK-4’teki makineler kullanılmış veya yenileştirilmiş olarak teşvik kapsamında temin edilemez; uygun görülmesi hâlinde gümrük vergisi muafiyeti ve KDV istisnası olmadan ithal edilip sabit yatırım tutarına dâhil edilebilir (m.23/3-4). Kullanılmış makine farklı amaçla kullanılırsa destekler geri alınır; kullanılmış komple tesis yatırımcının masrafıyla tasfiye edilmek üzere gümrüğe terk edilir (Tebliğ m.14/4). Gümrüğe terk ve tasfiye süreci için gümrükte bekleyen eşyanın tasfiyesi rehberimize bakılabilir.
Yalnız modernizasyon amaçlı belgelerde hurdaya ayrılacak makinelerin en az üç yıl firma aktifinde kayıtlı olması gerekir; hurda amaçlı satışlarda satıcı firmanın ortakları ve birinci derece yakınlarının alıcı firmada yüzde ellinin üzerinde payı bulunamaz (Tebliğ m.24/1).
İtiraz ve Dava: İki Ayrı Yol
Teşvikli makine uyuşmazlığında iki ayrı idari işlem ve iki ayrı yargı yolu vardır. Bunları karıştırmak, süre kaçırmaya yol açar.
Tablo 5. Hangi işleme karşı hangi yol?
| İşlem | Yol | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Bakanlığın belge iptali, kısmi müeyyide, satış izninin reddi | İdare mahkemesinde iptal davası; yürütmenin durdurulması | Tebliğden itibaren 60 gün | İYUK m.7, 27 |
| Gümrük idaresinin ek tahakkuk ve ceza kararı | Bir üst makama itiraz; uzlaşma | Tebliğden itibaren 15 gün | GK m.242, 244 |
| İtirazın reddi | Vergi mahkemesinde dava | Tebliğden itibaren 30 gün | İYUK m.7 |
| Ödeme emri | Vergi mahkemesinde dava | Tebliğden itibaren 15 gün | 6183 m.58 |
Bakanlık işlemine karşı dava açılması gümrük idaresinin ek tahakkukunu kendiliğinden durdurmaz. Bu nedenle iki yol paralel yürütülmeli; gümrük itirazında Bakanlık işlemine karşı dava açıldığı belirtilmeli ve sonucunun beklenmesi istenmeli, idare mahkemesinde ise yürütmenin durdurulması talep edilmelidir. Bakanlık işlemi iptal edilirse, ona dayanan ek tahakkukun da dayanağı ortadan kalkar. Gümrük ek tahakkukuna itiraz ve uzlaşma süreçlerinin ayrıntıları gümrük ek tahakkuku ve idari para cezası merkez rehberimizde ve gümrük uzlaşması rehberimizde yer alıyor.
Kontrol Listesi
- Her teşvik belgesi için tamamlama vizesi müracaat tarihini ve iki yıllık sürenin bitiş tarihini sabit kıymet kayıtlarına işleyin.
- Teşvikli makineleri muhasebede ve envanterde ayrı kodla izleyin; satış, kiralama ve yer değişikliği talepleri bu kodu görünce onaya gitsin.
- Vize öncesinde veya iki yıl dolmadan satış, kiralama veya devir gerekiyorsa işlemden önce Bakanlık iznine başvurun.
- Satış sözleşmesine Bakanlık izni şartını ve vergi yükünün paylaşımını yazın.
- Haciz veya icra satışı riski doğduğunda teşvikli makineleri ayrı listeleyin ve Bakanlığa bilgi verin.
- Teminatlı ithalatta altı aylık teminat süresini ve teminat çözümü başvurusunu takip edin.
- Finansal kiralamayla alınan makinelerde kiralama şirketiyle rücu hükmünü sözleşmeye koyun.
- Ek tahakkuk geldiğinde beyanname tescil tarihlerini ve tebliğ tarihini yan yana koyup zamanaşımını hesaplayın.
- Ceza kalemi varsa hangi kanun maddesine dayandığını kontrol edin.
Beyannameleri imzalayan gümrük müşavirinin sorumluluğu için gümrük müşavirinin sorumluluğu rehberimize, teşvik sisteminin genel yapısı için yatırım teşvik sistemi ve teşvik belgesi kapsamındaki destekler sayfalarımıza bakılabilir.
Teşvikli Makine Nedeniyle Gümrük Ek Tahakkukuna İtiraz Dilekçesi Örneği
Örnek olay: Şirket, teşvik belgesi kapsamında dört yıl önce gümrük vergisi muafiyetiyle ithal ettiği bir makineyi, tamamlama vizesinden önce satmıştır. Bakanlık, satılan makineye ilişkin desteklerin geri alınması kaydıyla satışa izin vermiş; satış izin tarihinden sonra yapılmıştır. Gümrük idaresi gümrük vergisi ile birlikte vergi farkının üç katı tutarında idari para cezası kararı düzenlemiştir.
T.C. TİCARET BAKANLIĞI
[ ] GÜMRÜK VE DIŞ TİCARET BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE
(Gönderilmek üzere [ ] Gümrük Müdürlüğüne)
İTİRAZ EDEN: [Unvan] — vergi kimlik no: [ ], [adres], KEP: [ ]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres], KEP: [ ]
İTİRAZ KONUSU KARAR: [Tarih] tarihli ve [sayı] sayılı ek tahakkuk ve idari para cezası kararı (tebliğ tarihi: [tarih])
KONU: 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.242 uyarınca ek tahakkuk ve idari para cezası kararının kaldırılması talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil şirket, [tarih] tarihli ve [numara] numaralı yatırım teşvik belgesi kapsamında, belge eki ithal makine listesinde yer alan [makinenin tanımı] makineyi [tarih] tarihinde tescil edilen [sayı] sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesiyle gümrük vergisi muafiyetinden yararlanarak ithal etmiştir.
2. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı yazısıyla, 9903 sayılı Karar m.26/1 uyarınca satılan kıymete ilişkin desteklerin geri alınması kaydıyla satışa izin vermiş; makine bu izne dayanılarak [tarih] tarihinde [alıcı] firmasına satılmıştır. Teşvik belgesi iptal edilmemiştir.
3. Zamanaşımı bakımından: Gümrük Kanunu m.184/1-b uyarınca nihai kullanım nedeniyle sıfır vergi oranı uygulanmasında aranan koşula uyulmaması gümrük yükümlülüğü doğurur ve m.184/2-b uyarınca bu koşula sonradan uyulmadığının anlaşılması hâlinde yükümlülük eşyanın ilgili rejime tabi tutulduğu tarihte başlar. Beyannamenin tescil tarihi [tarih] olup ek tahakkuk [tarih] tarihinde, m.197/2’deki üç yıllık süre geçtikten sonra tebliğ edilmiştir. Vergi alacağı zamanaşımına uğramıştır.
4. Ceza bakımından: Kararda ceza Gümrük Kanunu m.234/1’e dayandırılmıştır. Bu hüküm, serbest dolaşıma giriş rejimindeki eşyada muayene veya sonradan kontrol sonucunda beyana aykırılık tespit edilmesi hâlinde uygulanır. Müvekkilin beyanı doğrudur; makine listede yer almakta ve muafiyet ithalat tarihinde hukuka uygun olarak uygulanmıştır. Muafiyet, ithalattan sonra Bakanlık izniyle yapılan satış nedeniyle geri alınmaktadır. 9903 sayılı Karar m.32/3 geri alımı 6183 sayılı Kanun çerçevesinde düzenlemekte olup ayrı bir para cezası öngörmemektedir. Cezanın kanuni dayanağı yoktur.
5. Hesap bakımından: Kararda yalnız satılan makineye ilişkin vergi değil, [sayı] adet başka beyannamedeki makinelere ilişkin vergi de hesaba katılmıştır. Bakanlık izni yalnız satılan kıymete ilişkin desteklerin geri alınmasını öngörmektedir. Ayrıca hesapta esas alınan oran ve kur gösterilmemiştir.
SONUÇ VE TALEP: Açıklanan nedenlerle; öncelikle zamanaşımı nedeniyle ek tahakkukun ve idari para cezasının tamamen kaldırılmasına, aksi hâlde kanuni dayanaktan yoksun idari para cezasının kaldırılmasına ve vergi hesabının yalnız satılan makineyle sınırlı olarak yeniden yapılmasına karar verilmesini saygıyla talep ederiz.
EKLER: Ek tahakkuk kararı, teşvik belgesi ve ithal makine listesi, beyanname, Bakanlık izin yazısı, satış faturası, vekâletname.
[Tarih]
İtiraz Eden Vekili
Av. [ad soyad]
Sabit Kıymet Satış İzni Başvurusu Örneği
Örnek olay: Şirket, tamamlama vizesinden önce teknolojik olarak eskiyen bir makineyi satıp yerine daha yeni bir model almak istemektedir. Satıştan önce Bakanlık izni istenmektedir.
T.C. SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI
TEŞVİK UYGULAMA VE YABANCI SERMAYE GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
ANKARA
BAŞVURAN: [Unvan] — vergi kimlik no: [ ], [adres], KEP: [ ]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres], KEP: [ ]
KONU: [Belge numarası] numaralı yatırım teşvik belgesi kapsamındaki [makine] makinenin satışına 9903 sayılı Karar m.26/1 uyarınca izin verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil şirket adına [tarih] tarihinde düzenlenen [numara] numaralı teşvik belgesi kapsamındaki yatırım devam etmekte olup tamamlama vizesi henüz yapılmamıştır.
2. Belge eki ithal makine listesinin [sıra no] numaralı satırındaki [makinenin tanımı, seri numarası] makine, [tarih] tarihinde [sayı] sayılı beyannameyle gümrük vergisi muafiyetinden yararlanılarak ithal edilmiştir.
3. Makine, [gerekçe: üretici desteğinin sona ermesi, kapasite yetersizliği, ürün değişikliği] nedeniyle yatırımın amacına hizmet edememektedir. Yerine aynı fonksiyonu gören [yeni makine] temin edilecek ve bu makine için liste değişikliği talebi ayrıca sunulacaktır.
4. Satış sonrasında yatırımın bütünlüğü korunmakta, sabit yatırım tutarı [tutar] TL ile belgedeki asgari tutarın üzerinde kalmaktadır. Kapasite ve istihdam hedeflerinde değişiklik olmayacaktır.
5. Müvekkil, satılacak makineye ilişkin olarak yararlanılan gümrük vergisi muafiyeti, KDV istisnası ve varsa diğer desteklerin 9903 sayılı Karar m.26/1 ve m.32/3 uyarınca geri alınmasını kabul etmektedir. Satış, Bakanlık izni alınmadan gerçekleştirilmeyecektir.
SONUÇ VE TALEP: Açıklanan nedenlerle; söz konusu makinenin satışına izin verilmesine, geri alınacak desteklerin yalnız bu makineyle sınırlı olarak belirlenmesine ve ilgili gümrük idaresi ile vergi dairesine bu kapsamda bildirim yapılmasına karar verilmesini saygıyla talep ederiz.
EKLER: Teşvik belgesi ve listeler, ithalat beyannamesi, makinenin durumuna ilişkin teknik rapor, yeni makine teklifi, yatırımın gerçekleşme durumunu gösteren tablo, vekâletname.
[Tarih]
Başvuran Vekili
Av. [ad soyad]
Sık Yapılan Hatalar
- Önce satıp sonra izin istemek. İzinsiz satış belge iptal sebebidir; sonradan izin alınsa bile risk büyür.
- İki yıl kuralını ithalat tarihinden saymak. İki yıl, tamamlama vizesi müracaatından itibaren işler.
- Haciz sürecini teşvikten ayrı düşünmek. İcra yoluyla satış da iptal sebebidir.
- Ceza kalemini sorgulamamak. Vergi ile ceza ayrı dayanaklara tabidir; cezanın kanuni dayanağı ayrıca incelenmelidir.
- Zamanaşımını hesaplamamak. Beyanname tescil tarihi ile tebliğ tarihi mutlaka karşılaştırılmalıdır.
- Tek yola odaklanmak. Bakanlık işlemine karşı idare mahkemesi, gümrük kararına karşı itiraz ve vergi mahkemesi yolu ayrı süreler içinde işler.
- Teminatlı ithalatta teminatı unutmak. Süresinde başvurulmazsa teminat irat kaydedilir.
Hukukçular Evi Teşvikli Makine Dosyalarında Ne Yapar?
Teşvik belgeli makinelerin satışı, kiralanması, başka belgeye devri ve yer değişikliği için Bakanlık izin başvurularını hazırlıyor; geri alınacak desteklerin satılan kıymetle sınırlı tutulmasını takip ediyoruz. Gümrük idaresinin ek tahakkuk ve ceza kararlarına itiraz, uzlaşma ve vergi mahkemesi davalarını; Bakanlığın belge iptali ve müeyyide işlemlerine karşı idare mahkemesi davalarını birlikte yürütüyoruz.
Haciz ve icra satışı riskindeki şirketlerde teşvikli makinelerin korunmasını, finansal kiralama şirketleriyle yatırımcı arasındaki rücu uyuşmazlıklarını ve şirket satın almalarında teşvik belgelerinin hukuki incelemesini üstleniyoruz.
Ek tahakkuk kararını, teşvik belgesini ve ithal makine listesini 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. Gümrük alanındaki genel hizmet özetimiz gümrükte ek tahakkuk ve idari para cezalarına itiraz sayfasında yer alıyor.
İlgili Rehberler
- Gümrük Ek Tahakkuku ve İdari Para Cezası: İtiraz, Uzlaşma, Dava ve Zamanaşımı
- Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikasının Askıya Alınması ve İptali
- Transit Rejimi İhlali: TIR Karnesi, NCTS, Süre Aşımı Cezası
- Antrepo ve Geçici Depolama Yeri İzninin İptali
- Özet Beyan Eksikliği ve Fazlalığı: Acente ve Armatörün Sorumluluğu
- Çift Kullanımlı Eşya İhracatı ve Yaptırımlı Ülkelere Satış
- Kullanılmış Makine ve Eski Eşya İthal İzni: Başvuru, Ret, Ceza ve Makinenin İadesi
- Vadeli İthalatta KKDF Ek Tahakkuku ve Cezası
- Yatırım Teşvik Belgesinde Tamamlama Vizesi, Belge İptali ve Desteklerin Geri Alınması
- Teşvik Belgeli Yatırımlarda KDV: Makine ve Teçhizat İstisnası
- Yatırım Teşvik Sistemi: Teşvik Belgesi ve Destekler
- Yatırım Teşvik Belgesi Kapsamındaki Destekler
- Şirketin Gümrük Borcundan Ortak ve Yönetici Şahsen Sorumlu mu?
- Gümrükte Bekleyen Eşyanın Tasfiyesi ve Geri Alınması
- İlave Gümrük Vergisi Ek Tahakkuku ve Menşe İspatı
- Gümrük Müşavirinin Sorumluluğu
- Gümrük Uzlaşması
- Gümrükte Ek Tahakkuk ve İdari Para Cezalarına İtiraz
- Vergi Hukuku Rehberi
- Ticaret Hukuku Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
Teşvik belgeli makinede gümrük vergisi muafiyeti nedir?
Teşvik belgesi kapsamındaki yatırım malı makine ve teçhizatta, İthalat Rejimi Kararı’na göre uygulanması gereken gümrük vergisi oranının yüzde sıfır uygulanmasıdır (9903 sayılı Karar m.2, 13). EK-4’teki makinelerde muafiyet uygulanmaz.
Teşvikli makineyi ne zaman serbestçe satabilirim?
Tamamlama vizesi yapılmış ve vize müracaatından itibaren iki yıl dolmuşsa satış serbesttir; destekler geri alınmaz (Karar m.26/3). Daha önceki satışlar Bakanlık iznine tabidir.
İzin alarak satarsam ne olur?
Bakanlık, yatırım bütünlüğü ve asgari yatırım tutarını değerlendirerek satılan kıymete ilişkin desteklerin geri alınması kaydıyla izin verebilir (Karar m.26/1). Belge ayakta kalır, geri alım satılan makineyle sınırlı olur.
İzinsiz satarsam ne olur?
Makine ve teçhizatın öngörülen sürelerden önce satılması teşvik belgesinin iptal sebebidir ve sağlanan destekler 6183 sayılı Kanun çerçevesinde geri alınır (Karar m.32/1, 32/3).
Makinenin icradan satılması da iptal sebebi mi?
Evet. Karar, icra ve iflas yoluyla satışı da süreler dolmadan yapılan satışlar arasında sayar (m.32/1). Haciz konulduğunda satış aşamasına gelmeden harekete geçilmelidir.
Geri alınan gümrük vergisini kim ister?
Uygulamada ithalatın yapıldığı gümrük idaresi ek tahakkuk kararıyla ister. Danıştay, teşvik şartlarının ihlali nedeniyle ithalde alınmayan KDV’nin de gümrük idaresince Gümrük Kanunu esaslarına göre tahakkukunu yerinde bulmuştur.
Ek tahakkukla birlikte gümrük cezası kesilebilir mi?
Gümrük Kanunu’nun 234. maddesi beyana aykırılıklar için ceza öngörür. İthalattan sonra makinenin satılması beyana aykırılık değildir ve Karar m.32/3 ayrı bir ceza öngörmez; bu nedenle böyle bir cezanın kanuni dayanağı itirazda sorgulanmalıdır.
Zamanaşımı ne zaman başlar?
Gümrük Kanunu’na göre nihai kullanım koşuluna sonradan uyulmadığının anlaşılması hâlinde yükümlülük eşyanın rejime tabi tutulduğu tarihte başlar (m.184/2-b) ve tebligat üç yıl içinde yapılmalıdır (m.197/2). İdarenin 6183 sayılı Kanun’a dayanan farklı bir yaklaşımı olabileceğinden bu konu itirazda mutlaka ileri sürülmelidir.
Makineyi kiraya verebilir miyim?
Teşvikli makinenin kiraya verilmesi veya geçici devri, üretilen mal veya hizmetin belge sahibi tarafından satın alınması koşuluyla Bakanlık iznine tabidir (Karar m.27/1).
Finansal kiralamayla alınan makinede kim sorumlu?
İthalat yatırımcının belgesine dayanılarak kiralama şirketi adına yapılır ve ikisi müteselsilen sorumludur. İflas veya sözleşmenin feshinde mülkiyeti geçmemiş makinelerin gümrük vergisi muafiyeti ve KDV istisnası kiralama şirketinden geri alınır (Tebliğ m.23).
Belge çıkmadan makine ithal edilebilir mi?
Başvurusu yapılmış yatırımlarda vergi tutarı kadar teminatla ithalata izin verilebilir. Teminat süresi altı aydır, üç ay içinde uzatma istenebilir; teminat çözümü için başvurulmazsa teminat irat kaydedilir (Karar m.13/4).
Makineyi aynı şirketin başka teşvik belgesine aktarabilir miyim?
Temin tarihleri ve uyum şartıyla uygun görülebilir; bu durumda yalnız fazladan yararlanılan destekler geri alınır (Karar m.26/4).
Ek tahakkuka itiraz süresi ne kadardır?
Tebliğden itibaren on beş gündür; itiraz bir üst makama yapılır (GK m.242). Bakanlığın belge iptali gibi işlemlerine karşı ise idare mahkemesinde altmış gün içinde dava açılır.
Kaynakça
- Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar (9903 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı; RG 30.05.2025, 32915) m.2, 13, 15, 17, 23, 26, 27, 32 ve EK-4.
- Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Kararın Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2025/1; RG 21.06.2025, 32933) m.13, 14, 20, 22, 23, 24, 25.
- 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.184, 197, 231, 234, 242, 244.
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu m.13/d, 16/1-a; 6183 sayılı Kanun m.51, 58; 2577 sayılı İYUK m.7, 27.
- Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, 27.05.2015, E.2015/285, K.2015/280.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve 18 Kasım 2026 tarihindeki mevzuatı yansıtır. 9903 sayılı Karar’dan önceki kararlara göre düzenlenmiş teşvik belgelerinde belgenin dayandığı karar ve uygulama mevzuatı uygulanmaya devam ettiğinden, somut dosyada belgenin tarihi ve dayanağı ayrıca kontrol edilmelidir.
Önce izin, sonra satış
Vize öncesinde veya iki yıl dolmadan satış Bakanlık iznine tabidir. Ek tahakkuka itiraz süresi 15 gün, Bakanlık işlemine karşı dava süresi 60 gündür. Telefon: 0554 648 37 15.
Teşvikli makineniz için birlikte plan yapalım
Satış izni, kiralama izni, haciz riski, gümrük ek tahakkuku ve belge iptali için teşvik belgesini, makine listesini ve beyannameleri gönderin. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Vergi Hukuku Rehberi · Ticaret Hukuku Rehberi · Dilekçe Örnekleri · İletişim


