İlave gümrük vergisi, İthalat Rejimi Kararındaki gümrük vergisine ek olarak belirli eşyanın ithalatında alınan ve eşyanın menşeine göre uygulanan bir vergidir. Avrupa Birliği ve Türkiye menşeli eşyadan alınmaz. A.TR dolaşım belgesi bu vergiden kurtarmaz; çünkü A.TR eşyanın menşeini değil, serbest dolaşımda olduğunu gösterir. Avrupa’dan A.TR ile gelen ancak Çin gibi üçüncü bir ülkede üretilmiş eşyadan ilave gümrük vergisi tahsil edilir. Menşe, kural olarak menşe şahadetnamesiyle ispat edilir; belge beyanname sırasında hazır değilse vergi teminata bağlanır ve tescilden itibaren altı ay içinde sunulabilir. Menşein sonradan farklı çıktığı ileri sürülürse ilave gümrük vergisi farkı, buna bağlı katma değer vergisi ve farkın üç katı para cezası istenir. Danıştay, yalnızca belgenin süresinde sunulmamasına veya teyit edilememesine dayanan, eşyanın gerçek menşeine ilişkin somut tespit içermeyen ek tahakkukları hukuka aykırı bulmaktadır. Ek tahakkuk ve cezaya 15 gün içinde itiraz edilir; itirazın reddine karşı 30 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılır.
Bu rehber; ilave gümrük vergisine tabi eşya ithal eden şirketler, Avrupa’dan A.TR dolaşım belgesiyle alım yapan ithalatçılar, sonradan kontrol sonucunda ilave gümrük vergisi ek tahakkuku ve üç kat para cezasıyla karşılaşan yükümlüler, bunların gümrük müşavirleri ve hukuk birimleri için hazırlanmıştır. Verginin dayanağını, hangi menşede alınıp alınmadığını, menşe ispatının kurallarını ve sürelerini, cezanın şartlarını, Danıştay kararlarını, itiraz, dava ve iade yollarını anlatıyor; iki dilekçe örneği sunuyoruz.
Bu rehberin dayanakları. İthalatta İlave Gümrük Vergisi Uygulanmasına İlişkin Karar (3351 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, RG 31.12.2020, 31351, 3. mükerrer) ve bu Kararda değişiklik yapan 10791 sayılı Karar (RG 31.12.2025, 33124, 3. mükerrer); 474 sayılı Gümrük Giriş Tarife Cetveli Hakkında Kanun m.2; 2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun; 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.16, 17, 19–22, 197, 198, 211, 234, 242 ve 244; Gümrük Yönetmeliği m.38, 41 ve 205; Gümrük Genel Tebliği (Uluslararası Anlaşmalar) (Seri No: 10) m.14; 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu m.21.
Danıştay Yedinci Dairesi ve Vergi Dava Daireleri Kurulunun 2020–2025 yıllarında verdiği ilave gümrük vergisi ve menşe kararları; Gümrükler Genel Müdürlüğünün 26.08.2019 tarihli yazısı.
Hangi Durumdasınız? Kısa Yol Haritası
Tablo 1. İlave gümrük vergisi uyuşmazlığında aşamaya göre yapılacaklar
| Durum | Ne yapılmalı | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Eşya gümrükte, menşe şahadetnamesi henüz elinizde değil | Belgenin sonradan ibraz edileceğini beyannamede belirtmek; ilave gümrük vergisini teminata bağlamak | Tescilden itibaren 6 ay | Gümrük Yönetmeliği m.38/2 |
| Menşe şahadetnamesi gümrükçe şekil veya içerik yönünden kabul edilmedi | Düzeltilmiş belgeyi tedarikçiden istemek; süre bitmeden uzatma talep etmek | 6 ay; mücbir sebepte en fazla 30 gün uzatma | Gümrük Yönetmeliği m.38/2 |
| Vergiyi beyan edip ödediniz, menşe şahadetnamesi sonradan geldi | Menşe şahadetnamesiyle geri verme başvurusu yapmak | Tescilden itibaren 6 ay | Gümrük Yönetmeliği m.38/3 |
| Sonradan yapılan denetimde tarife pozisyonu değişti, eşya ilave gümrük vergisine tabi hâle geldi | Menşe şahadetnamesi ibrazı için süre verilmesini istemek | Tespit tarihinden itibaren 6 ay | Gümrük Yönetmeliği m.38/5 |
| Sonradan kontrol sonucunda ek tahakkuk ve ceza kararı tebliğ edildi | Kararın eşyanın gerçek menşeine dair somut tespit içerip içermediğine bakmak; itiraz veya uzlaşma | Tebliğden itibaren 15 gün | GK m.242, 244 |
| İtiraz reddedildi | Vergi mahkemesinde iptal davası | Tebliğden itibaren 30 gün | GK m.242 |
| Kanunen ödenmemesi gereken ilave gümrük vergisi ödendi | Geri verme başvurusu | Tebliğden itibaren 3 yıl | GK m.211 |
İlave gümrük vergisi ek tahakkuku veya üç kat ceza mı geldi?
İtiraz süresi tebliğden itibaren 15 gündür. Kararı, beyannameyi ve menşe belgelerini gönderin; kalem kalem hangi kısmın iptal edilebileceğini birlikte değerlendirelim.
İlave Gümrük Vergisi Nedir, Dayanağı Nedir?
İlave gümrük vergisi, İthalat Rejimi Kararına ekli listelerde yer alan belirli eşyanın ithalatında, bu listelerdeki gümrük vergisine ek olarak alınan vergidir. Uygulama 2011 yılından itibaren ayrı ayrı çıkarılan kararlarla yürütülmüş; bu kararlar 3351 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan İthalatta İlave Gümrük Vergisi Uygulanmasına İlişkin Karar’da birleştirilmiştir. Karar 01.01.2021 tarihinde yürürlüğe girmiş, eşya ve oranları gösteren tabloları her yıl sonunda ve yıl içinde güncellenmektedir. 2026 yılı için tablolar 10791 sayılı Kararla değiştirilmiştir.
Kararın dayanakları arasında, Cumhurbaşkanına gümrük vergisi oranlarını belirli sınırlar içinde değiştirme yetkisi veren 474 sayılı Kanun’un 2. maddesi, 2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve Gümrük Kanunu’nun 16, 22 ve 55. maddeleri yer alır.
Karar’ın uygulamada en çok sonuç doğuran hükümleri şunlardır:
Tablo 2. İlave Gümrük Vergisi Kararının temel hükümleri
| Konu | Hüküm | Sonucu |
|---|---|---|
| Kapsam | Kapsamdaki eşya gümrük tarife istatistik pozisyonu bazında ekli tablolarda gösterilir; oranlar ülke gruplarına göre sütunlarda yer alır | Eşyanın tarife pozisyonu ve menşei birlikte belirleyicidir |
| A.TR’li eşya | A.TR dolaşım belgesi eşliğinde ithal edilen, Avrupa Birliği ve Türk menşeli olmayan eşyadan “Diğer Ülkeler” sütunundaki oran üzerinden ilave gümrük vergisi alınır | A.TR tek başına vergiden kurtarmaz |
| Çapraz kümülasyon | Türkiye’nin taraf olduğu serbest ticaret anlaşmaları çerçevesinde bir çapraz menşe kümülasyon sistemine dâhil ülkeler menşeli eşyada, tercihli menşein belgelenmesi hâlinde ilave gümrük vergisi alınmaz | Menşe ispat belgesi şarttır |
| Uygulanacak usul | İlave gümrük vergisi hakkında gümrük vergisinin tabi olduğu usul ve hükümler uygulanır | Tahakkuk, zamanaşımı, itiraz, ceza ve geri verme kuralları gümrük vergisiyle aynıdır |
| Sorumluluk | Eşyanın menşeinin doğru beyanından ithalatçı sorumludur | Tedarikçinin yanlış bilgisi idareye karşı ileri sürülemez; rücu ilişkisi doğurur |
| Uygulanmayan hâller | Dahilde işleme rejimi kapsamındaki telafi edici vergi hesabı, nihai kullanım kapsamında sıfır vergiyle ithal edilen ve amacına uygun kullanılan eşya, tarife kontenjanı kapsamındaki ithalat ve gümrük vergisinden muaf ithalat | Rejim ve muafiyet belgeleri savunmada ayrıca incelenir |
Kararın tablolarında yapılan değişikliklerde geçiş hükmüne dikkat edilmelidir. 10791 sayılı Kararın geçici maddesine göre, 01.01.2026 tarihi itibarıyla ilave gümrük vergisi ihdas edilen veya oranı artırılan eşyada, gümrük beyannamesi 31.01.2026 tarihine kadar tescil edilmişse önceki oranlar uygulanır. Yıl içinde yapılan değişikliklerde de benzer geçiş hükümleri bulunur; beyannamenin tescil tarihi ile eşyanın yola çıkış ve varış tarihleri bu nedenle dosyada yer almalıdır.
Geçiş hükümlerinin kendisi de yargı denetimine tabidir. Danıştay Yedinci Dairesi, 16.03.2023 tarihli E.2020/2519, K.2023/1563 sayılı kararında, ilave gümrük vergisine ilişkin 2682 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının geçici 1. maddesini, eşyanın yola çıktığı sırada yürürlükte olmayan bir oranın ithalatta uygulanması sonucunu doğurduğu gerekçesiyle hukuki güvenlik, belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırı bularak iptal etmiştir.
İlave Gümrük Vergisi ile Ek Mali Yükümlülük ve Dampinge Karşı Vergi Arasındaki Fark
Ek tahakkuk kararlarında bu üç kalem çoğu kez birlikte yer alır; ancak dayanakları ve özellikle ceza rejimleri farklıdır. Savunmanın kalem kalem kurulması bu yüzden zorunludur.
Tablo 3. Menşee bağlı üç yükün karşılaştırması
| Ölçüt | İlave gümrük vergisi | Ek mali yükümlülük | Dampinge karşı vergi |
|---|---|---|---|
| Dayanak | 474 sayılı Kanun m.2; 3351 sayılı Karar | 2976 sayılı Kanun ve ilgili kararlar | 3577 sayılı Kanun ve ithalatta haksız rekabet tebliğleri |
| Neye göre uygulanır | Tarife pozisyonu ve menşe; AB ve Türk menşeli eşya ile tercihli menşei belgelenen eşya kapsam dışı | İlgili kararda belirlenen ülke veya eşya | Tebliğde sayılan ülke menşeli veya o ülkeden gelen belirli eşya |
| Menşe ispatı | Menşe şahadetnamesi veya tercihli menşe belgesi | Menşe şahadetnamesi | Menşe şahadetnamesi |
| Fark üzerinden para cezası | Gümrük vergisinin usul ve hükümlerine tabi olduğundan Gümrük Kanunu m.234 uygulanır | Kendi kanunundaki yaptırım hükümlerine tabidir | Danıştay’a göre Gümrük Kanunu m.234 cezası kesilemez |
Dampinge karşı vergi içeren dosyalar için menşe şüphesiyle dampinge karşı vergi ek tahakkuku ve damping soruşturması ve dampinge karşı vergi merkezi, ek mali yükümlülük için korunma önlemi ve ek mali yükümlülük rehberlerimize bakılabilir.
A.TR Dolaşım Belgesi Neden İlave Gümrük Vergisinden Kurtarmaz?
Uyuşmazlıkların büyük bölümü tek bir yanlış anlamadan doğar. A.TR dolaşım belgesi, eşyanın Türkiye veya Avrupa Birliği’nde serbest dolaşımda olduğunu gösterir. Çin’de üretilip Almanya’da gümrük vergisi ödenerek serbest dolaşıma giren bir ürün, A.TR ile Türkiye’ye gönderilebilir ve Gümrük Birliği gereği gümrük vergisine tabi olmaz. Ancak eşyanın menşei değişmemiştir; hâlâ Çin menşelidir.
İlave gümrük vergisi ise menşee göre uygulanır. Karar bu durumu açıkça düzenler: A.TR eşliğinde ithal edilen, Avrupa Birliği ve Türk menşeli olmayan eşyadan “Diğer Ülkeler” sütunundaki oran üzerinden ilave gümrük vergisi alınır. Danıştay Yedinci Dairesi de 26.11.2020 tarihli E.2018/2975, K.2020/4908 sayılı kararında, Avrupa Birliği ve Türk menşeli olmayan eşyanın A.TR dolaşım belgesi eşliğinde ithal edilse dahi ilave gümrük vergisine tabi olduğunu kabul etmiştir.
Dolayısıyla Avrupa’daki bir satıcıdan alım yapan ithalatçı için belirleyici soru, eşyanın nerede üretildiğidir. Satıcının Avrupa’da yerleşik olması, faturanın Avrupa’dan kesilmesi ve A.TR düzenlenmiş olması menşe hakkında bir şey söylemez. Dolaşım ve menşe belgelerinin işlevleri ile sonradan kontrol süreci A.TR ve EUR.1 sonradan kontrol rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Menşe Nasıl İspat Edilir? Menşe Şahadetnamesi ve İstisnaları
Gümrük Yönetmeliği m.205/3’e göre serbest dolaşıma girişte ticaret politikası önlemlerine, ilave gümrük vergisine veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülüklere tabi eşyanın menşei menşe şahadetnamesiyle ispat edilir ve bu belge beyanname ekinde ibraz edilir. Menşe şahadetnamesi tercihli olmayan menşei gösterir; menşe ülkenin veya ihracatçı ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenir (m.38/1).
Aynı maddenin dördüncü fıkrası menşe şahadetnamesinin aranmadığı hâlleri sayar; ilave gümrük vergisi bakımından önemli olanlar şunlardır:
Tablo 4. Menşe şahadetnamesinin aranmadığı hâller (Gümrük Yönetmeliği m.205/4)
| Hâl | İlave gümrük vergisi bakımından anlamı |
|---|---|
| Tercihli tarifeden yararlanmak için eşyanın tercihli menşeini gösteren belgenin (EUR.1, EUR-MED, menşe beyanı ve benzeri) ibraz edilmesi | Serbest ticaret anlaşması ülkesi menşeli eşyada ayrıca menşe şahadetnamesi gerekmez; belge sonradan geçersiz çıkarsa istisna da düşer |
| Eşyanın doğrudan önlemin uygulandığı ülkeden ithal edilmesi veya o ülke menşeli olarak beyan edilmesi | Vergi zaten beyan edilip ödendiğinden belge aranmaz |
| Avrupa Birliği üyesi ülkelerden A.TR dolaşım belgesi eşliğinde gelen eşya | Kural olarak beyan sırasında menşe şahadetnamesi istenmez; ancak idarenin risk kriterlerine göre belge isteme ve sonradan kontrol yetkisi saklıdır |
| İkinci hâlin istisnası: eşyanın birden fazla önleme veya mali yükümlülüğe tabi olması ya da aynı düzenlemede ülkelere göre farklı oranlar bulunması | Bu durumda eşya önleme tabi ülke menşeli beyan edilmiş olsa bile menşe şahadetnamesi aranır; ibraz edilmezse tahsili gerekenlerin en yüksek tutarı esas alınır |
A.TR’li eşyaya ilişkin istisna bir kolaylıktır, bir güvence değildir. İthalatçı eşyayı Avrupa Birliği menşeli olarak beyan eder ve çoğu durumda gümrükte belge sorulmaz; fakat beyanın doğruluğundan sorumlu olmaya devam eder. Üç yıl içinde yapılacak bir kontrolde menşein farklı olduğu ileri sürülürse, belgesiz yapılan beyan ithalatçıyı savunmasız bırakır. Bu nedenle Avrupa’dan yapılan alımlarda, gümrük istemese bile, eşyanın Avrupa Birliği menşeli olduğunu gösteren menşe şahadetnamesinin veya üretici belgelerinin sipariş aşamasında sözleşmeye bağlanması ve dosyada saklanması gerekir.
İhracatçı beyanı dönemi kapandı
2018 yılı başından itibaren bir süre, A.TR’li eşyanın Avrupa Birliği veya Türk menşeli olduğu ihracatçının düzenlediği basit bir beyanla ispat edilebiliyordu (İthalat: 2017/4 sayılı Tebliğ). Gümrük Yönetmeliği’nin 38, 41 ve 205. maddelerinde 24.05.2019 tarihinde yapılan değişiklikle bu Tebliğ yürürlükten kaldırılmış; Gümrükler Genel Müdürlüğü 26.08.2019 tarihli yazısında, ihracatçı beyanının artık menşe ispatı olarak kullanılamayacağını, menşein menşe şahadetnamesiyle belgeleneceğini, tedarikçi beyanı ve uzun dönem tedarikçi beyanının ise çapraz kümülasyon sistemine dâhil ülkeler menşeli eşya bakımından geçerliliğini koruduğunu bildirmiştir. Eski alışkanlıkla yalnızca ihracatçı beyanına dayanılarak yapılan ithalatlarda bu belge idareye karşı yeterli değildir.
Menşe Şahadetnamesinin Sonradan İbrazı: Altı Ay Kuralı
Menşe şahadetnamesi beyanname sırasında hazır değilse veya sunulan belge şekil ya da içerik yönünden kabul edilmemişse, Gümrük Yönetmeliği m.38 yükümlüye süre tanır.
Tablo 5. Gümrük Yönetmeliği m.38: süreler
| Fıkra | Durum | Süre | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 38/2 | Belgenin sonradan ibraz edileceği beyannamede belirtildi veya ibraz edilen belge kabul edilmedi | Tescilden itibaren 6 ay; mücbir sebep hâlinde süre bitmeden başvurulursa en fazla 30 gün uzatma | İlave gümrük vergisi teminata bağlanır; belge süresinde gelirse teminat çözülür |
| 38/3 | Vergi beyan edilip ödendi, belge sonradan geldi | Tescilden itibaren 6 ay | Usulüne uygun menşe şahadetnamesiyle geri verme |
| 38/5 | İşlemler tamamlandıktan sonra yapılan denetimde tarife pozisyonu değişti ve eşya ilave gümrük vergisine tabi hâle geldi | Tespit tarihinden itibaren 6 ay | Yükümlüye menşe şahadetnamesi ibrazı için süre verilir |
Beşinci fıkra 15.01.2025 tarihli değişiklikle eklenmiştir ve ilave gümrük vergisi dosyalarında önemli bir savunma sunar. İlave gümrük vergisi tarife pozisyonuna bağlı olduğundan, idarenin sonradan eşyayı farklı bir pozisyonda sınıflandırması eşyayı ilk kez vergi kapsamına sokabilir. Bu durumda yükümlüye altı aylık süre verilmeden doğrudan ek tahakkuk yapılması Yönetmelik’le bağdaşmaz. Tarife uyuşmazlığının kendisi için GTİP uyuşmazlığı ve bağlayıcı tarife bilgisi rehberimize bakılabilir.
Gümrükler Genel Müdürlüğünün 2019 tarihli yazısı uygulamadaki ayrımı da gösterir: menşe şahadetnamesinin sonradan getirileceği yazılı olarak bildirilmiş ve belge süresinde ibraz edilmişse teminat iade edilir; buna karşılık sonradan sunulan ihracatçı ve tedarikçi beyanları kabul edilmez. Beyanname ekinde uygun bir menşe belgesi bulunduğu hâlde vergi tahsil edilmişse, geri verme Gümrük Kanunu’nun 211. maddesindeki süre içinde başvuruyla istenir.
A.TR dolaşım belgesinin sonradan kontrolünde de benzer bir imkân vardır. Gümrük Genel Tebliği (Uluslararası Anlaşmalar) (Seri No: 10) m.14’e göre, ihracatçı ülke idaresi A.TR’nin sehven onaylandığını bildirmiş ve bunun ithalatçının bilgisi dışında gerçekleştiği kabul edilmişse, eşya ek mali yüke tabi olduğunda sonradan kontrol sonucunun tebliğinden itibaren altı ay içinde uygun bir menşe şahadetnamesi sunulabilir; bu durumda önleme ilişkin teminat iade edilir, tahsil edilmişse geri verilir, tahakkuk edilmiş ancak tahsil edilmemişse kaldırılır.
Altı aylık süre geçtikten sonra gelen belgenin etkisi tartışmalıdır. İdare teminatı gelir kaydetmek ister. Danıştay Yedinci Dairesi ise 28.05.2025 tarihli E.2024/2606, K.2025/2044 sayılı kararında, menşe şahadetnamesinin süresinde sunulmadığı gerekçesine dayanan ek tahakkukun iptaline ilişkin kararı; belgelerin sunulmuş olması, menşe konusunda bir ihtilaf ve idarenin aksi yönde bir tespitinin bulunmaması nedeniyle onamıştır. Süre kaçmışsa dahi eşyanın gerçek menşeini gösteren belgelerle dava yoluna gidilmesi bu nedenle sonuç verebilir; yine de en güvenli yol belgeyi süresinde sunmak veya süre bitmeden uzatma istemektir.
Ek Tahakkuk Nasıl Doğar? Altı Tipik Dosya
- Avrupa’dan A.TR ile gelen üçüncü ülke malı. Eşya Avrupa Birliği menşeli beyan edilmiştir; sonradan kontrolde veya ihracatçı ülke gümrüğünün bildirimiyle Asya’da üretildiği ileri sürülür.
- Geçersiz sayılan tercihli menşe belgesi. Serbest ticaret anlaşması ülkesinden EUR.1 veya menşe beyanıyla gelen eşyada karşı ülke idaresi belgeyi teyit etmez; idare hem gümrük vergisi farkını hem ilave gümrük vergisini ister.
- Süresinde sunulmayan menşe şahadetnamesi. Teminat altı ay sonunda gelir kaydedilir veya ek tahakkuk yapılır.
- Tarife değişikliği. Eşya sonradan ilave gümrük vergisine tabi bir pozisyona alınır.
- Aktarma ve asgari işlem. Eşya üçüncü bir ülkede yalnızca paketlenmiş, etiketlenmiş veya basit montaja tabi tutulmuştur; idare bu işlemin menşe kazandırmadığını ileri sürer. Gümrük Kanunu’na göre birden fazla ülkede üretilen eşyanın menşei son esaslı işçiliğin yapıldığı ülkedir (m.19); esas amacı Türkiye’nin belirli ülkelere uyguladığı hükümleri aşmak olan işlem eşyaya menşe kazandırmaz (m.20).
- Rejim veya muafiyet şartının ihlali. Nihai kullanım, dahilde işleme veya muafiyet kapsamında ilave gümrük vergisi ödenmeden ithal edilen eşya amacı dışında kullanılır.
Hangi dosya olursa olsun ek tahakkuk, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl içinde tebliğ edilmelidir (Gümrük Kanunu m.197/2). Kontrolün nasıl yürütüldüğünü gümrükte teslim sonrası kontrol rehberimizde anlattık.
İspat Yükü: İdare Eşyanın Gerçek Menşeini Somut Olarak Göstermelidir
İlave gümrük vergisi ek tahakkukunun hukuka uygun olması için iki adım gerekir: ithalatçının beyan ettiği menşein doğru olmadığının ortaya konulması ve eşyanın ilave gümrük vergisine tabi bir menşe taşıdığının gösterilmesi. İdare çoğu dosyada yalnızca ilk adımı atar. Danıştay kararları bu noktada ayrım yapar.
Tablo 6. Danıştay kararlarında ilave gümrük vergisi ve menşe
| Karar | Olay | Sonuç |
|---|---|---|
| 7. D., 26.11.2020, E.2018/2975, K.2020/4908 | Bulgaristan’dan A.TR ve menşe şahadetnamesiyle gelen kumaş; Bulgaristan gümrük makamları ihracatçının tedarikçilerinin aynı eşyayı Çin’den ithal ettiğini bildirdi | İlave gümrük vergisi tahsil edilmeli; ilave gümrük vergisi farkı üzerinden ceza uygulanabilir; katma değer vergisi farkı üzerinden ceza kesilemez (oyçokluğu) |
| 7. D., 11.11.2024, E.2022/1217, K.2024/4587 | Mısır menşeli beyan edilen eşya; karşı ülke idaresinin cevabına göre EUR.1 geçersiz | Gümrük vergisi ve ilave gümrük vergisi yönünden ek tahakkuk onandı; dampinge karşı vergi iptal edildi |
| VDDK, 04.12.2024, E.2023/1501, K.2024/1131 | Karşı ülkenin farklı birimleri aynı belgeler hakkında çelişkili cevap verdi; son yazıda belgelerin doğru olduğu bildirildi | Gümrük vergisi, ilave gümrük vergisi ve katma değer vergisi ek tahakkukunun iptali onandı |
| 7. D., 28.05.2025, E.2024/2606, K.2025/2044 | Menşe şahadetnamesi süresinde sunulmadı | İptal onandı: belgeler sunulmuş, menşe konusunda ihtilaf ve idarenin aksi yönde tespiti yok |
| 7. D., 17.11.2025, E.2025/795, K.2025/3649 | Çin’de üretilip Avrupa üzerinden A.TR ile getirilen elektrikli araçlar; Avusturya gümrüğü 13 A.TR belgesinin doğruluğunu teyit edemedi | İptal kararı bozuldu: mahkeme yurt dışı araştırmasını, yabancı soruşturmaların sonucunu ve cezanın şartlarını ayrıca incelemeli |
| 7. D., 16.03.2023, E.2020/2519, K.2023/1563 | Oran artışına ilişkin geçiş hükmü (2682 sayılı Karar geçici m.1) | Geçiş hükmü hukuki güvenlik ilkesine aykırı bulunarak iptal edildi |
Bu kararlardan üç sonuç çıkar. Birincisi, yabancı gümrük idaresinden gelen somut bir bildirim (tedarikçinin aynı eşyayı üçüncü ülkeden ithal ettiği gibi) ilave gümrük vergisinin tahsili için yeterli görülmektedir. İkincisi, yalnızca belgenin teyit edilememesi, cevabın gecikmesi veya çelişkili olması yeterli değildir. Üçüncüsü, mahkeme idarenin yurt dışı araştırmasını ve dayandığı yazışmaları dosyaya getirtip incelemek zorundadır; savunmada bu yazışmaların tamamının celbi istenmelidir.
İthalatçının elindeki karşı deliller şunlardır: üreticinin faaliyet ve kapasite belgeleri, üretim kayıtları, ham madde alım faturaları, fabrikadan çıkış ve sevk belgeleri, konşimento zinciri, ihracatçı ülke ticaret odasının düzenlediği menşe şahadetnamesi ve ödeme kayıtları. Bu belgelerin dava aşamasını beklemeden, itiraz dilekçesiyle birlikte sunulması gerekir.
Para Cezası: İlave Gümrük Vergisi Farkında Üç Kat
İlave gümrük vergisi hakkında gümrük vergisinin usul ve hükümleri uygulandığından, ek tahakkukla birlikte Gümrük Kanunu m.234 uyarınca para cezası da kesilir. Maddenin birinci fıkrasının (a) bendine göre gümrük tarifesini oluşturan unsurlarda beyana aykırılık görülür ve beyana göre hesaplanan vergilerle alınması gereken vergiler arasındaki fark yüzde beşi aşarsa, vergi farkından ayrı olarak farkın üç katı para cezası alınır. Aykırılık gümrük idaresinin tespitinden önce beyan sahibince bildirilirse ceza yüzde on oranında uygulanır (m.234/3). Gümrük Yönetmeliği m.41 de menşe belgesinin gerçeğe aykırı olduğunun anlaşılması hâlinde vergilerin tahakkuk ettirileceğini ve bu cezanın uygulanacağını düzenler.
Tablo 7. Ek tahakkuk kararındaki kalemler ve ceza
| Kalem | Ceza | Not |
|---|---|---|
| İlave gümrük vergisi farkı | Farkın üç katı (fark yüzde beşi aşıyorsa) | Danıştay 7. D., E.2018/2975: bu kısma ilişkin iptal kararı bozulmuştur |
| Gümrük vergisi farkı (tercihli tarifenin reddi) | Farkın üç katı | İyi niyet koruması (GK m.198/4) ayrıca incelenir |
| İlave gümrük vergisinden kaynaklanan katma değer vergisi farkı | Ceza kesilemez | Bu fark gümrük tarifesini oluşturan unsurlar arasında değildir (E.2018/2975) |
| Dampinge karşı vergi | Ceza kesilemez | 3577 sayılı Kanun bu vergi için ceza öngörmez |
| Kendiliğinden bildirim | Yüzde on | İdarenin tespitinden önce yapılmalıdır (m.234/3) |
Bu tablo savunmanın neden kalem bazında kurulması gerektiğini gösterir. İlave gümrük vergisi matraha dâhil edildiğinden katma değer vergisi de artar (KDV Kanunu m.21); ancak bu artış üzerinden ceza hesaplanamaz. Karardaki ceza tutarının hangi kalemler üzerinden hesaplandığı tek tek kontrol edilmeli, katma değer vergisi ve dampinge karşı vergi üzerinden hesaplanan ceza ayrıca itiraza konu edilmelidir.
Menşe hakkında idareye bilgi vermeden önce hatasını fark eden ithalatçı için kendiliğinden bildirim, cezayı üç kattan yüzde ona indiren tek yoldur. Bildirimin, kontrol yazısı veya belge talebi gelmeden yapılması gerekir.
Sahte Menşe Belgesi ve Kaçakçılık Sınırı
Menşe belgesinin sahte veya tahrif edilmiş olduğu ve ithalatçının bunu bildiği ileri sürülüyorsa dosya idari ceza olmaktan çıkar. 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu, eşyayı sahte belge kullanmak suretiyle gümrük vergileri kısmen veya tamamen ödenmeksizin ithal etmeyi suç sayar. Bu durumda uzlaşma yolu kapanır, alacak ceza zamanaşımı süreleri içinde takip edilir ve şirket yetkilileri hakkında soruşturma açılır.
İdari dosya ile ceza dosyası arasındaki sınır kasttır. Menşein yanlış olması ile belgenin sahte olması aynı şey değildir; tedarikçinin gerçeğe aykırı bilgi verdiği ve ithalatçının bunu bilmediği dosyalarda kaçakçılık suçu oluşmaz. Bu ayrımı ve savunmayı sahte menşe ve damping kaçırma: kaçakçılık soruşturması rehberimizde ele aldık.
İtiraz, Uzlaşma ve Dava
İlave gümrük vergisi ek tahakkuku ve ceza kararına karşı yollar gümrük vergisindekiyle aynıdır.
Tablo 8. Süreler
| İşlem | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Ek tahakkukun tebliği | Gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren 3 yıl | GK m.197/2 |
| Ödeme | Tebliğden itibaren 15 gün | GK m.198/1 |
| İdari itiraz | Tebliğden itibaren 15 gün; bir üst makama | GK m.242 |
| Uzlaşma başvurusu | Tebliğden itibaren 15 gün; henüz itiraz edilmemiş veya itirazı sonuçlanmamış alacaklar için | GK m.244 |
| İtirazın karara bağlanması | 30 gün | GK m.242 |
| Dava | İtirazın reddinin tebliğinden itibaren 30 gün; vergi mahkemesi | GK m.242 |
| Menşe şahadetnamesinin sonradan ibrazı | Tescilden veya tespitten itibaren 6 ay | Gümrük Yönetmeliği m.38 |
| Geri verme başvurusu | Tebliğden itibaren 3 yıl | GK m.211 |
İtiraz dilekçesinde şu başlıklar ayrı ayrı yer almalıdır: eşyanın gerçek menşeine ilişkin somut tespit bulunup bulunmadığı; menşe şahadetnamesi için tanınması gereken sürenin verilip verilmediği; A.TR’li eşyada menşe şahadetnamesinin aranmadığı hâlin varlığı; ek tahakkukun üç yıllık süre içinde tebliğ edilip edilmediği; cezanın hangi kalemler üzerinden hesaplandığı; katma değer vergisi farkı üzerinden ceza kesilip kesilmediği ve oran değişikliği varsa geçiş hükmünün uygulanıp uygulanmadığı.
Uzlaşma, menşe konusunda delil durumu zayıf ve ceza tutarı yüksek olan dosyalarda değerlendirilebilir; uzlaşılan tutar kesinleşir ve dava edilemez. Kaçakçılık fiiliyle ilişkilendirilen alacaklarda uzlaşma hükmü uygulanmaz. Usulün ayrıntıları gümrük ek tahakkuku ve idari para cezası merkez rehberimizde ve gümrük uzlaşması rehberimizde yer alır.
Ödenen İlave Gümrük Vergisinin Geri Alınması
İlave gümrük vergisi gümrük vergisinin usulüne tabi olduğundan geri verme de Gümrük Kanunu’nun 211. maddesine göre yapılır. Başlıca geri verme hâlleri şunlardır:
- Menşe şahadetnamesinin süresinde ibrazı: Teminata bağlanan veya ödenen ilave gümrük vergisi, altı ay içinde usulüne uygun belgeyle geri alınır (Gümrük Yönetmeliği m.38/2, 38/3).
- Beyanname ekinde uygun menşe belgesi bulunduğu hâlde tahsil: Kanunen ödenmemesi gereken vergi için 211. maddedeki süre içinde başvurulur.
- Yanlış oran veya yanlış sütun uygulaması: Eşya tercihli menşeli olduğu hâlde “Diğer Ülkeler” oranı uygulanmışsa fark istenir.
- Geçiş hükmünün uygulanmaması: Beyanname geçiş süresi içinde tescil edildiği hâlde yeni oran uygulanmışsa fark istenir.
- İptal kararının uygulanması: Mahkeme kararıyla iptal edilen ek tahakkuk nedeniyle ödenen tutarlar faiziyle geri verilir.
Geri verme başvurusunun reddi veya cevapsız bırakılması hâlinde itiraz ve dava yolu açıktır. Geri vermenin genel kuralları ve faiz için gümrük vergisi iadesi ve dampinge karşı vergi iadesi rehberlerimize bakılabilir.
Dahilde İşleme, Nihai Kullanım ve Muafiyetli İthalat
Karar’ın dördüncü maddesi ilave gümrük vergisinin uygulanmayacağı hâlleri sayar. Dahilde işleme rejimi kapsamında işlenip ihraç edilen ürünlere ilişkin telafi edici vergi hesabında Karar uygulanmaz. İthalat Rejimi Kararında nihai kullanım kapsamında sıfır gümrük vergisiyle ithali öngörülen eşya, amacına uygun kullanıldığı sürece ilave gümrük vergisine tabi değildir. Tarife kontenjanı kapsamında yapılan ithalat ile gümrük vergisinden muaf ithalat da kapsam dışıdır.
Bu hâllerde risk, şartın sonradan ihlalidir. Dahilde işleme izin belgesinin taahhüdü kapatılamazsa veya nihai kullanım eşyası amacı dışında kullanılırsa, ithalde alınmayan vergilerle birlikte ilave gümrük vergisi de tahakkuk eder ve bu kez rejim ihlaline özgü cezalar gündeme gelir. Ayrıntılar için dahilde işleme rejimi ihlali rehberimize bakılabilir. Mücevher ithalatındaki ilave gümrük vergisi uygulaması altın ithalatında vergi rehberimizde yer alır.
Tedarikçiye Rücu ve Kişisel Sorumluluk
İdareye karşı menşein doğru beyanından ithalatçı sorumludur. Yanlış menşe bilgisi tedarikçiden kaynaklanmışsa ithalatçı, ödediği vergi, ceza ve yargılama giderleri için tedarikçiye satım sözleşmesine dayanarak başvurabilir. Bu talebin başarı şansı sözleşmeye bağlıdır: menşe taahhüdü, menşe şahadetnamesi teslim yükümlülüğü, vergi ve cezaların tazmini ile uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme veya tahkim hükümleri sipariş aşamasında yazılmış olmalıdır.
Ek tahakkuk şirketten tahsil edilemezse limited şirket ortakları pay oranında, müdür ve yönetim kurulu üyeleri borcun tamamından sorumlu tutulabilir; gümrük müşaviri de beyanda kullanılan verinin yanlış olduğunu bildiği veya bilmesi gerektiği hâllerde müteselsilen sorumludur. Bu konuları şirketin gümrük borcundan ortak ve yöneticinin sorumluluğu ve gümrük müşavirinin sorumluluğu rehberlerimizde anlattık.
İthalat Öncesi Kontrol Listesi
- Eşyanın tarife pozisyonunun ilave gümrük vergisi tablolarında yer alıp almadığını ve hangi sütunun uygulanacağını güncel tablodan kontrol edin.
- Eşyanın üretildiği ülkeyi satıcıdan yazılı olarak öğrenin; Avrupa’daki satıcının üretici mi, tacir mi olduğunu belirleyin.
- Sözleşmeye menşe taahhüdü ve menşe şahadetnamesi teslim yükümlülüğü koyun; belgenin yüklemeyle birlikte gönderilmesini isteyin.
- A.TR’li alımlarda gümrük istemese bile Avrupa Birliği menşeini gösteren belgeyi dosyada saklayın.
- Belge gecikecekse beyannamede sonradan ibraz edileceğini belirtin, vergiyi teminata bağlayın ve altı aylık süreyi takvime işleyin.
- Tarife pozisyonu tartışmalıysa ithalattan önce bağlayıcı tarife bilgisi alın.
- Oran değişikliklerini ve geçiş hükümlerini izleyin; yoldaki eşya için tescil tarihini planlayın.
- Menşe hakkında sonradan şüpheye düşerseniz idarenin tespitinden önce kendiliğinden bildirimde bulunmayı değerlendirin.
İlave Gümrük Vergisi Ek Tahakkuku ve Para Cezası Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği
Örnek olay: İthalatçı, Almanya’daki bir tedarikçiden A.TR dolaşım belgesi eşliğinde makine aksamı ithal etmiş ve eşyayı Avrupa Birliği menşeli olarak beyan etmiştir. İki yıl sonra yapılan sonradan kontrolde, Almanya gümrük idaresinin A.TR belgelerine ilişkin yazıya süresinde cevap vermediği gerekçesiyle eşya üçüncü ülke menşeli sayılmış; ilave gümrük vergisi, katma değer vergisi farkı ve bunların toplamı üzerinden üç kat para cezası tahakkuk ettirilmiştir.
T.C. TİCARET BAKANLIĞI
[ ] GÜMRÜK VE DIŞ TİCARET BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE
Sunulmak üzere
[ ] GÜMRÜK MÜDÜRLÜĞÜNE
İTİRAZ EDEN: [Unvan] — vergi kimlik no: [ ], [adres], KEP: [ ]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres], KEP: [ ]
İTİRAZ KONUSU: [Tarih] tarihli ve [sayı] sayılı ek tahakkuk ve para cezası kararı (tebliğ tarihi: [tarih])
KONU: Gümrük Kanunu’nun 242. maddesi uyarınca ek tahakkuk ve para cezası kararının kaldırılması talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil şirket, [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı serbest dolaşıma giriş beyannameleriyle Almanya’da yerleşik [tedarikçi unvanı] firmasından A.TR dolaşım belgesi eşliğinde [eşya] ithal etmiş, eşyayı Avrupa Birliği menşeli olarak beyan etmiştir.
2. İdarenizce yapılan sonradan kontrolde, A.TR dolaşım belgelerine ilişkin olarak Almanya gümrük idaresine yazılan yazıya süresinde cevap alınamadığı belirtilerek eşya üçüncü ülke menşeli kabul edilmiş ve itiraz konusu karar düzenlenmiştir.
3. Gümrük Yönetmeliği m.205/4 bakımından: Avrupa Birliği üyesi ülkelerden A.TR dolaşım belgesi eşliğinde gelen eşyada menşe şahadetnamesi aranmaz. Müvekkilin beyanname ekinde menşe şahadetnamesi sunmamış olması mevzuata aykırı değildir ve tek başına ek tahakkuk sebebi yapılamaz.
4. İspat yükü bakımından: İlave gümrük vergisinin tahsili için eşyanın Avrupa Birliği ve Türk menşeli olmadığının idarece ortaya konulması gerekir. İtiraz konusu kararda eşyanın hangi ülkede üretildiğine ilişkin hiçbir tespit yoktur. Yabancı idarenin süresinde cevap vermemesi, eşyanın menşei hakkında bir tespit değildir. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu ve Yedinci Dairesi, yalnızca teyit edilememeye veya belgenin süresinde sunulmamasına dayanan, menşe konusunda aksi yönde somut tespit içermeyen ek tahakkukları hukuka aykırı bulmaktadır (VDDK, E.2023/1501, K.2024/1131; 7. D., E.2024/2606, K.2025/2044).
5. Eşyanın gerçek menşei bakımından: Eşya, tedarikçinin Almanya’daki [yer] tesisinde üretilmiştir. Üreticinin faaliyet belgesi, üretim kayıtları, fabrika çıkış belgeleri ve [ ] Ticaret ve Sanayi Odasınca düzenlenen [tarih] tarihli menşe şahadetnamesi ekte sunulmuştur. Kaldı ki Gümrük Genel Tebliği (Uluslararası Anlaşmalar) (Seri No: 10) m.14, A.TR’nin sehven onaylandığının bildirildiği hâlde dahi yükümlüye altı ay içinde menşe şahadetnamesi sunma imkânı tanımaktadır; yabancı idareden cevap alınamayan bir dosyada müvekkilin sunduğu menşe şahadetnamesinin dikkate alınmaması bu düzenlemeyle de bağdaşmaz.
6. Para cezası bakımından: Ceza, ilave gümrük vergisi farkı ile bu vergiden kaynaklanan katma değer vergisi farkının toplamı üzerinden hesaplanmıştır. Katma değer vergisi farkı gümrük tarifesini oluşturan unsurlar arasında değildir; bu fark üzerinden Gümrük Kanunu m.234/1-a uyarınca ceza kesilemez (Danıştay 7. D., E.2018/2975, K.2020/4908). Asıl tahakkuk hukuka aykırı olduğundan cezanın tamamı da dayanaksızdır.
7. Zamanaşımı bakımından: [Tarih] tarihli beyannameler yönünden gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıllık süre tebliğ tarihinde dolmuştur (Gümrük Kanunu m.197/2).
HUKUKİ NEDENLER: 4458 sayılı Kanun m.19, 197, 234, 242; Gümrük Yönetmeliği m.38, 41, 205; 3351 sayılı Karar ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Beyannameler ve ekleri, A.TR dolaşım belgeleri, menşe şahadetnamesi, üretici belgeleri, sevk ve ödeme belgeleri, idarenin yabancı idareyle yazışmaları (celbi talep olunur).
SONUÇ VE TALEP: Açıklanan nedenlerle itiraz konusu ek tahakkuk ve para cezası kararının kaldırılmasına karar verilmesini saygıyla talep ederiz.
[Tarih]
İtiraz Eden Vekili
Av. [ad soyad]
Menşe Şahadetnamesiyle Teminatın İadesi veya Geri Verme Başvurusu Örneği
Örnek olay: İthalatçı, menşe şahadetnamesinin sonradan ibraz edileceğini beyannamede belirtmiş ve ilave gümrük vergisini nakit teminata bağlamıştır. Belge dördüncü ayda ulaşmıştır.
[ ] GÜMRÜK MÜDÜRLÜĞÜNE
BAŞVURAN: [Unvan] — vergi kimlik no: [ ], [adres], KEP: [ ]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres], KEP: [ ]
KONU: [Tarih] tarihli ve [sayı] sayılı beyanname kapsamında alınan teminatın iadesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil şirket, [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesiyle [ülke] menşeli [eşya] ithal etmiştir. Menşe şahadetnamesi beyanname tarihinde hazır olmadığından, belgenin sonradan ibraz edileceği beyannamede belirtilmiş ve ilave gümrük vergisine karşılık gelen [tutar] TL, [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı makbuzla nakit teminata bağlanmıştır.
2. [Ülke] [yetkili kuruluş] tarafından düzenlenen [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı menşe şahadetnamesinin aslı ekte sunulmaktadır. Belge, beyannamenin tescil tarihinden itibaren altı aylık süre içinde ibraz edilmiştir (Gümrük Yönetmeliği m.38/2). Belgedeki eşya tanımı, miktar ve fatura bilgileri beyanname ile uyumludur.
3. Eşya [ülke] menşeli olduğundan 3351 sayılı Karar uyarınca ilave gümrük vergisine tabi değildir.
SONUÇ VE TALEP: Ekte sunulan menşe şahadetnamesinin kabulü ile teminat olarak alınan [tutar] TL’nin müvekkile iadesine karar verilmesini; talebin reddi hâlinde kararın gerekçesiyle birlikte tarafımıza tebliğini saygıyla talep ederiz.
EKLER: Menşe şahadetnamesi aslı, beyanname örneği, teminat makbuzu, ticari fatura.
[Tarih]
Başvuran Vekili
Av. [ad soyad]
Sık Yapılan Hatalar
- A.TR’yi menşe belgesi sanmak. A.TR serbest dolaşımı gösterir; ilave gümrük vergisi menşee göre uygulanır.
- Gümrük sormadı diye belge almamak. A.TR’li eşyada belge istenmemesi beyanın doğruluğundan sorumluluğu kaldırmaz.
- İhracatçı beyanına güvenmek. Bu belge 2019’dan beri menşe ispatı olarak kabul edilmemektedir.
- Altı aylık süreyi takip etmemek. Süre geçince teminat gelir kaydedilir; uzatma süre bitmeden istenmelidir.
- Karara toptan itiraz etmek. Vergi, katma değer vergisi ve ceza kalemleri ayrı ayrı itiraza konu edilmelidir.
- İdarenin yabancı idareyle yazışmalarını istememek. Ek tahakkukun dayanağı çoğu kez bu yazışmalardır.
- Kendiliğinden bildirim imkânını kaçırmak. Tespitten önce yapılan bildirim cezayı yüzde ona indirir.
- Tedarik sözleşmesine menşe hükmü koymamak. Rücu imkânı sözleşmeye bağlıdır.
Hukukçular Evi İlave Gümrük Vergisi Dosyalarında Ne Yapar?
İthalatçı şirketler için eşya ve tedarikçi bazında ilave gümrük vergisi ve menşe riski incelemesi yapıyor; tedarik sözleşmelerine menşe taahhüdü ve tazmin hükümleri hazırlıyoruz. Menşe şahadetnamesinin sonradan ibrazı, süre uzatımı, teminat iadesi ve geri verme başvurularını yürütüyoruz.
İlave gümrük vergisi ek tahakkuku ve para cezası kararlarına karşı itiraz, uzlaşma ve vergi mahkemesi, bölge idare mahkemesi ve Danıştay süreçlerini; sahte menşe iddiası içeren dosyalarda ceza soruşturmasındaki savunmayı; tedarikçiye karşı rücu taleplerini üstleniyoruz.
Kararı, beyannameyi ve menşe belgelerini 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. Gümrük konusundaki genel hizmet özetimiz gümrükte ek tahakkuk ve idari para cezalarına itiraz sayfasında yer alıyor.
İlgili Rehberler
- Gümrük Ek Tahakkuku ve İdari Para Cezası: İtiraz, Uzlaşma, Dava ve Zamanaşımı
- Transit Rejimi İhlali: TIR Karnesi, NCTS, Süre Aşımı Cezası
- Gümrükte Bekleyen Eşyanın Tasfiyesi ve Geri Alınması
- Teşvik Belgeli Makinede Gümrük Vergisi Muafiyetinin Geri Alınması
- Vadeli İthalatta KKDF Ek Tahakkuku ve Cezası
- Antrepo ve Geçici Depolama Yeri İzninin İptali
- Özet Beyan Eksikliği ve Fazlalığı: Acente ve Armatörün Sorumluluğu
- Çift Kullanımlı Eşya İhracatı ve Yaptırımlı Ülkelere Satış
- Kullanılmış Makine ve Eski Eşya İthal İzni
- Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikasının (YYS) Askıya Alınması, Geri Alınması ve İptali
- A.TR ve EUR.1 Sonradan Kontrol
- Menşe Şüphesiyle Dampinge Karşı Vergi Ek Tahakkuku ve Para Cezası
- Sahte Menşe ve Damping Kaçırma: Kaçakçılık Soruşturması
- GTİP Uyuşmazlığı ve Bağlayıcı Tarife Bilgisi
- Gümrükte Teslim Sonrası Kontrol
- Gümrük Vergisi İadesi: Geri Verme ve Kaldırma
- Dampinge Karşı Vergi İadesi
- Korunma Önlemi ve Ek Mali Yükümlülük
- Damping Soruşturması ve Dampinge Karşı Vergi Merkezi
- Dahilde İşleme Rejimi İhlali ve Müeyyideli Kapatma
- Altın İthalatında Vergi ve İlave Gümrük Vergisi
- Gümrük Uzlaşması
- Gümrük Müşavirinin Sorumluluğu
- Şirketin Gümrük Borcundan Ortak ve Yönetici Şahsen Sorumlu mu?
- Gümrükte Ek Tahakkuk ve İdari Para Cezalarına İtiraz
- Vergi Hukuku Rehberi
- Ticaret Hukuku Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
İlave gümrük vergisi nedir?
İthalat Rejimi Kararındaki gümrük vergisine ek olarak, belirli tarife pozisyonlarındaki eşyanın ithalatında alınan ve eşyanın menşeine göre uygulanan vergidir. Dayanağı 3351 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan İthalatta İlave Gümrük Vergisi Uygulanmasına İlişkin Karardır.
Hangi menşeli eşyadan ilave gümrük vergisi alınmaz?
Avrupa Birliği ve Türk menşeli eşyadan ve Türkiye’nin taraf olduğu serbest ticaret anlaşmaları çerçevesinde tercihli menşei belgelenen eşyadan alınmaz. Uygulanacak oran, Kararın tablolarında eşyanın tarife pozisyonu ve ülke grubuna göre belirlenir.
A.TR dolaşım belgesi ilave gümrük vergisinden kurtarır mı?
Hayır. A.TR eşyanın menşeini değil, Türkiye veya Avrupa Birliği’nde serbest dolaşımda olduğunu gösterir. A.TR ile gelen ancak Avrupa Birliği ve Türk menşeli olmayan eşyadan “Diğer Ülkeler” sütunundaki oran üzerinden ilave gümrük vergisi alınır.
Avrupa’dan aldığım Çin malı için ilave gümrük vergisi öder miyim?
Eşya ilave gümrük vergisi tablolarında yer alıyorsa evet. Eşyanın Avrupa’daki bir satıcıdan alınması ve A.TR ile gelmesi menşeini değiştirmez; eşya Çin menşeli olarak beyan edilmeli ve vergi ödenmelidir.
Menşe hangi belgeyle ispat edilir?
Kural olarak menşe şahadetnamesiyle (Gümrük Yönetmeliği m.205/3). Tercihli menşe belgesi ibraz edilen eşyada ve Avrupa Birliği ülkelerinden A.TR ile gelen eşyada menşe şahadetnamesi beyan sırasında aranmaz; ancak idarenin belge isteme ve sonradan kontrol yetkisi saklıdır.
İhracatçı beyanı hâlâ geçerli mi?
Hayır. İhracatçı beyanını menşe ispatı sayan 2017/4 sayılı Tebliğ 24.05.2019 tarihli Gümrük Yönetmeliği değişikliğiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Tedarikçi beyanı ve uzun dönem tedarikçi beyanı yalnızca çapraz kümülasyon sistemine dâhil ülkeler menşeli eşya bakımından kullanılmaktadır.
Menşe şahadetnamesini sonradan sunabilir miyim?
Evet. Belgenin sonradan ibraz edileceği beyannamede belirtilirse ilave gümrük vergisi teminata bağlanır ve tescilden itibaren altı ay içinde belge sunulabilir; mücbir sebep hâlinde süre bitmeden başvurulursa en fazla otuz gün uzatma verilebilir (Gümrük Yönetmeliği m.38/2).
İlave gümrük vergisi farkında para cezası ne kadardır?
Beyana göre hesaplanan vergi ile alınması gereken vergi arasındaki fark yüzde beşi aşıyorsa farkın üç katı para cezası kesilir (Gümrük Kanunu m.234/1-a). Aykırılık idarenin tespitinden önce bildirilirse ceza yüzde on oranında uygulanır.
Katma değer vergisi farkı üzerinden de ceza kesilir mi?
Hayır. Danıştay Yedinci Dairesi, ilave gümrük vergisinden kaynaklanan katma değer vergisi farkının gümrük tarifesini oluşturan unsurlar arasında olmadığını ve bu fark üzerinden 234/1-a cezası kesilemeyeceğini kabul etmiştir (E.2018/2975, K.2020/4908).
Karşı ülke gümrüğü belgeyi teyit etmezse ne olur?
Yalnızca teyit edilememe veya cevabın gecikmesi, eşyanın farklı menşeli olduğu anlamına gelmez. Danıştay, eşyanın gerçek menşeine ilişkin somut tespit içermeyen ek tahakkukları hukuka aykırı bulmaktadır. Yabancı idare tedarikçinin eşyayı üçüncü ülkeden ithal ettiğini somut olarak bildirmişse durum farklıdır.
Tarife pozisyonu sonradan değişti ve eşya vergi kapsamına girdi; ne yapabilirim?
Gümrük Yönetmeliği m.38/5 uyarınca, işlemler tamamlandıktan sonra yapılan denetimde tarife değişikliği nedeniyle eşya ilave gümrük vergisine tabi hâle gelmişse yükümlüye menşe şahadetnamesi ibrazı için tespit tarihinden itibaren altı aylık süre verilir. Bu süre verilmeden yapılan ek tahakkuk usule aykırıdır.
Ödediğim ilave gümrük vergisini geri alabilir miyim?
Menşe şahadetnamesi süresinde ibraz edilirse teminat veya ödenen vergi geri verilir. Kanunen ödenmemesi gereken vergiler için Gümrük Kanunu m.211 uyarınca tebliğden itibaren üç yıl içinde geri verme başvurusu yapılabilir.
Ek tahakkuka nasıl itiraz edilir?
Tebliğden itibaren 15 gün içinde kararı veren idarenin bir üst makamına itiraz edilir; itirazın reddine karşı 30 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılır. Aynı 15 günlük süre içinde uzlaşma da istenebilir; kaçakçılıkla ilişkili alacaklarda uzlaşma yapılamaz.
Kaynakça
- İthalatta İlave Gümrük Vergisi Uygulanmasına İlişkin Karar (3351 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı; RG 31.12.2020, 31351, 3. mükerrer) ve değişiklikleri; 10791 sayılı Karar (RG 31.12.2025, 33124, 3. mükerrer).
- 474 sayılı Gümrük Giriş Tarife Cetveli Hakkında Kanun m.2; 2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun.
- 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.16, 17, 19, 20, 21, 22, 197, 198, 211, 234, 242 ve 244.
- Gümrük Yönetmeliği (RG 07.10.2009, 27369 mükerrer) m.38, 41 ve 205 (24.05.2019 tarihli ve 30783 sayılı RG ile 15.01.2025 tarihli değişiklikler dâhil).
- Gümrük Genel Tebliği (Uluslararası Anlaşmalar) (Seri No: 10) (RG 11.04.2023, 32160) m.14.
- İthalatta Alınan İlave Gümrük Vergilerinin Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (İthalat: 2017/4) (RG 30.12.2017, 30286 mükerrer; yürürlükten kaldırılmıştır).
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu m.21; 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m.3.
- Gümrükler Genel Müdürlüğünün 26.08.2019 tarihli ve 46658088 sayılı yazısı.
- Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, 04.12.2024, E.2023/1501, K.2024/1131.
- Danıştay Yedinci Dairesi: 26.11.2020, E.2018/2975, K.2020/4908; 16.03.2023, E.2020/2519, K.2023/1563; 11.11.2024, E.2022/1217, K.2024/4587; 28.05.2025, E.2024/2606, K.2025/2044; 17.11.2025, E.2025/795, K.2025/3649.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve 18 Kasım 2026 tarihindeki mevzuatı yansıtır. İlave gümrük vergisi tabloları ve oranları yıl içinde değiştiğinden, her dosyada beyannamenin tescil tarihinde yürürlükte olan tablo ve geçiş hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir.
İki süreyi kaçırmayın
Ek tahakkuk ve cezaya itiraz için 15 gün, menşe şahadetnamesinin sonradan ibrazı için 6 ay vardır. Telefon: 0554 648 37 15.
Menşe yüzünden ek tahakkuk, teminat veya iade sorunu mu var?
İlave gümrük vergisi ek tahakkuku, üç kat ceza, menşe şahadetnamesi süresi, teminatın iadesi ve geri verme başvuruları için belgeleri gönderin. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Vergi Hukuku Rehberi · Ticaret Hukuku Rehberi · Dilekçe Örnekleri · İletişim


