Gümrüğe gelen eşya için özet beyandan itibaren denizyolunda 45, diğer yollarda 20 gün içinde gümrük işlemlerine başlanmazsa eşya tasfiyelik hâle gelir (Gümrük Kanunu m.46, 50, 177). Tasfiyelik eşya; ihale, yeniden ihraç amaçlı satış, perakende satış, kamu kurumlarına tahsis, imha veya özel yolla tasfiye edilir (m.178). Eşyayı kurtarmanın yolu, ihale ilanı yayımlanmadan veya perakende satış kararı alınmadan gümrük müdürlüğüne başvurup eşyayı bir gümrük rejimine tabi tutmak ya da yeniden ihraç etmektir. Bunun için varsa cezalar, ardiye ve elleçleme giderleri ile eşyanın döviz cinsinden CIF değerinin yüzde biri ödenir; bu imkândan ikinci kez yararlanılırsa yüzde üçü, ihale ilanından sonra ama satıştan önce başvurulursa yüzde onu ödenir (m.179). Ödeme, tebliğden itibaren on gün içinde yapılmalıdır (Tasfiye Yönetmeliği m.57). Gümrüğe terk edilen eşya, alınmayan numune, fikrî mülkiyet nedeniyle el konulan eşya, Kanun’un 235 ve 237. maddelerindeki bazı beyana aykırılıklar nedeniyle tasfiyesi öngörülen eşya ve kaçak eşyada bu yol kapalıdır. Eşya satılmışsa, alacaklar ödendikten sonra artan bedel bazı hâllerde emanete alınır ve bir yıl içinde istenebilir (m.180).
Bu rehber; malı limanda, havalimanında, antrepoda veya geçici depolama yerinde bekleyen ithalatçılar, alıcısı malı çekmeyen yurt dışı satıcılar ve temsilcileri, belge veya ödeme sorunu nedeniyle beyanname veremeyen firmalar, ardiye alacağı biriken taşıyıcı ve işleticiler ile tasfiye edilmiş eşyanın bedelini geri almak isteyenler için hazırlanmıştır. Eşyanın hangi hâllerde tasfiyelik olduğunu, sürelerin nasıl işlediğini, geri alma başvurusunu ve ödenecek tutarları, geri almanın mümkün olmadığı hâlleri, satış bedelinin dağıtımını ve emanetteki bedelin iadesini anlatıyor; iki dilekçe örneği sunuyoruz.
Bu rehberin dayanakları. 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.46, 48, 50, 53, 66, 70, 101, 164, 177, 178, 179, 180 ve 242 (m.179 ve 180’in bugünkü hâli 5911, 6455 ve 7190 sayılı Kanunlarla verilmiştir); Tasfiye Yönetmeliği (RG 25.06.2013, 28688; özellikle RG 31.12.2019, 30995, 4. mükerrer değişikliğiyle m.57, 64 ve 67); Ticaret Bakanlığının CIF %1 uygulamasına ilişkin talimatı.
Bu yazıda yargı kararı numarası verilmemiştir; konuya ilişkin doğrulayabildiğimiz yayımlanmış bir karara ulaşamadık. Anlatım Kanun ve Yönetmelik hükümlerine dayanır.
Hangi Durumdasınız? İlk Adım Tablosu
Tablo 1. Eşyanın durumuna göre ilk adım
| Durum | İlk adım | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Eşya geldi, belge veya ödeme eksik, 45/20 günlük süre doluyor | Süre dolmadan beyanname vermek, antrepo beyannamesiyle eşyayı antrepoya almak veya süre uzatımı istemek | Özet beyandan itibaren 45 veya 20 gün | GK m.46, 50; Tasfiye Yönetmeliği m.56, 65 |
| Süre doldu, henüz ihale ilanı yok | Gümrük müdürlüğüne başvurup eşyanın bir rejime tabi tutulmasını veya yeniden ihracını istemek | Tebliğden itibaren 10 gün içinde CIF değerinin %1’i ödenir | GK m.179/1; Yönetmelik m.57 |
| Bu imkândan daha önce bir kez yararlanıldı | Aynı başvuruyu yapmak | CIF değerinin %3’ü, 10 gün içinde | GK m.179/1; Yönetmelik m.57/7 |
| İhale ilanı yayımlandı veya perakende satış kararı alındı, satış henüz yapılmadı | Satıştan önce hemen başvurmak | CIF değerinin %10’u, 10 gün içinde | GK m.179/1; Yönetmelik m.57/6 |
| Eşya satıldı | Satış bedelinden artan tutarın emanete alınıp alınmadığını öğrenmek ve iadesini istemek | Emanete alınmadan itibaren 1 yıl | GK m.180/1, 180/6; Yönetmelik m.64/9 |
| Eşya gümrüğe terk edildi veya numune olarak kaldı | Geri alma yolu kapalıdır; terkin şartlarını ve masrafları değerlendirmek | — | GK m.164, 179/2 |
| Mahkeme el konulan eşyanın iadesine karar verdi | Eşyayı tebliğden itibaren otuz gün içinde teslim almak | 30 gün | GK m.177/2-b |
| Gümrük kararına itiraz etmek istiyorsunuz | Bir üst makama yazılı itiraz | Tebliğden itibaren 15 gün | GK m.242 |
Malınız gümrükte tasfiyelik mi oldu?
İhale ilanı yayımlanmadan yapılacak başvuru ile yayımlandıktan sonra yapılacak başvurunun maliyeti on kat farklıdır. Tespit ve tahakkuk belgesini, özet beyanı ve faturayı gönderin; aynı gün değerlendirelim.
Eşya Ne Zaman Tasfiyelik Olur?
Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşya, gümrüğe sunulduktan sonra gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenene kadar geçici depolanmış eşya statüsündedir. Özet beyanın verildiği tarihten itibaren denizyoluyla gelen eşya için 45 gün, diğer yollarla gelen eşya için 20 gün içinde bu işlem veya kullanım için gerekli işlemlere başlanması gerekir (m.46). Bu süre içinde işlemlere başlanmayan eşya, adli veya idari bir takibata konu değilse tasfiye edilir (m.50).
Kanun’un 177. maddesi tasfiyelik eşyayı tek tek sayar. Uygulamada en sık karşılaşılan hâller şunlardır:
Tablo 2. Tasfiyelik eşya hâlleri (GK m.177)
| Bent | Eşya | Geri alma (m.179) mümkün mü? |
|---|---|---|
| 177/1-a | Yolcu eşyası için ayrılmış gümrük ambarlarında bekleme süresi dolan yolcu eşyası | Evet |
| 177/1-b | Süresi içinde gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım için işlemlerine başlanmayan eşya (m.50) | Evet |
| 177/1-c | Fikrî ve sınai haklar nedeniyle 57. maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen eşya | Hayır |
| 177/1-d | Tahlilden arta kalan ve ilgilisince bir ay içinde alınmayan numune | Hayır |
| 177/1-e | Beyannamesi tescil edildiği hâlde süresinde işlemleri tamamlanmayan eşya (m.70/1) | Evet |
| 177/1-f | Antrepodaki eşyada, işlem beyannamesinin tescilinden itibaren otuz gün içinde işlemleri bitirilmeyen eşya (m.70/2) | Evet |
| 177/1-g | Antrepo için idarece belirlenen süreleri dolan eşya (m.101) | Evet |
| 177/1-h | Antrepo veya izinli yerlerdeki sayımda fazla çıkan eşya | Evet |
| 177/1-ı | Gümrüğe terk edilen veya terk edilmiş sayılan eşya (m.164) | Hayır |
| 177/1-j | Posta yoluyla gelip tasfiye edilebilecek duruma gelen eşya | Evet |
| 177/1-k | Çabuk bozulan, telef olma tehlikesi bulunan veya saklanması masraflı ve külfetli eşya (bekleme süresine bakılmaksızın) | Evet |
| 177/1-l | Beyana aykırılık cezası gerektiren bazı eşya: m.235/1-a ve c, 235/3, 235/5-d, 237/3 ve 237/6 | Hayır |
| 177/1-m | Diğer mevzuatla tasfiyesi öngörülen eşya | Hayır |
| 177/2-a | Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu uyarınca tasfiye edilebilecek duruma gelen eşya | Hayır |
| 177/2-b | Mahkemece iadesine karar verilen el konulmuş eşyadan, tebliğden itibaren otuz gün içinde alınmayanlar | Evet |
Tablonun son sütunu, Kanun’un 179. maddesinin ikinci fıkrasından gelir: 177/1’in (c), (d), (ı), (l) ve (m) bentleri ile 177/2’nin (a) bendindeki eşya için geri alma hükmü uygulanmaz. Bu nedenle bir eşyanın tasfiyelik hâle geldiğini öğrendiğinizde ilk iş, gümrük idaresinin tespit ve tahakkuk belgesinde eşyanın 177. maddenin hangi bendine göre tasfiyelik sayıldığını öğrenmektir. Yanlış bent gösterilmişse, örneğin süre aşımı nedeniyle tasfiyelik olan eşya “diğer mevzuat” bendine dayandırılmışsa, bu itirazın ilk konusudur.
Süreler: Hangi Süre Ne Zaman Başlar?
Tablo 3. Tasfiye sürecindeki başlıca süreler
| Süre | Başlangıç | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Denizyolunda 45 gün, diğer yollarda 20 gün | Özet beyanın verildiği tarih | İşlemlere başlanmazsa eşya tasfiyelik olur | GK m.46, 50 |
| Tahlil numunesini almak için 1 ay | Tahlilin sonuçlanması | Alınmayan numune tasfiye edilir | GK m.66, 177/1-d |
| Antrepoda işlemleri bitirmek için 30 gün | Yeni işlem beyannamesinin tescili | Bitirilmezse eşya tasfiyelik olur | GK m.70/2, 177/1-f |
| Tespit ve tahakkuk belgesinin gönderilmesi | Belgenin düzenlenmesi | 30 gün içinde tasfiye idaresine gönderilir; tasfiye idaresi 30 gün içinde teslim alır | GK m.177 |
| Geri alma başvurusu | Eşya tasfiyelik olduktan sonra | İhale ilanı, perakende satış kararı veya diğer tasfiye yollarında onay tarihine kadar; ilan sonrası satıştan önce %10 ile | GK m.179; Yönetmelik m.57/1 |
| CIF payının ödenmesi | Ödeme yazısının tebliği | 10 gün; ödenmezse tasfiyeye devam edilir | Yönetmelik m.57/3, 5, 6, 7, 9 |
| Ödemeden sonra gümrük işlemlerinin tamamlanması | Ödemenin doğrulanması | 30 gün içinde cezalar ve giderler tahsil edilerek eşya rejime tabi tutulur | Yönetmelik m.57/8 |
| Mahkemece iadesine karar verilen eşyanın alınması | Teslim almaya ilişkin tebliğ | 30 gün içinde alınmazsa tasfiye edilir | GK m.177/2-b |
| Emanetteki bedelin istenmesi | Emanete alınma tarihi | 1 yıl içinde istenmezse döner sermayeye gelir kaydedilir | GK m.180/1, 180/6 |
| İtiraz | Kararın tebliği | 15 gün | GK m.242 |
Süreler dolmadan başvurulması şartıyla gümrük idaresi bir defaya mahsus ek süre verebilir; mücbir sebep ve beklenmeyen hâllerin belgelenmesi durumunda süre geçtikten sonra yapılan başvurular da değerlendirilebilir ve bu hâllerde sebep ortadan kalkana kadar süreler işlemez (Tasfiye Yönetmeliği m.67). Ödemeye ilişkin ek sürelerde 6183 sayılı Kanun’daki tecil faizi hükümlerine göre faiz alınır. Bakanlık talimatına göre bölge müdürlükleri ek süre verirken Gümrük Yönetmeliği’nin 31. maddesinde sayılan mücbir sebep hâllerini dikkate alır.
Eşyayı Geri Almak: 179. Madde Başvurusu
Tasfiyelik hâle gelen eşyanın sahibi, ihale yoluyla satılacak veya perakende satılacak eşya için ihale ilanının yayımlandığı veya perakende satış kararının alındığı tarihe kadar gümrük idaresine başvurarak eşyanın bir gümrük rejimine tabi tutulmasını veya Türkiye Gümrük Bölgesi dışına yeniden ihracını isteyebilir. İthali yasak veya kısıtlamaya tabi olduğu için yeniden ihraç amaçlı satışla tasfiye edilecek eşyada da aynı tarihe kadar yeniden ihraç istenebilir (m.179/1). Tasfiye Yönetmeliği bu imkânı diğer tasfiye yollarında tasfiye onayının alındığı tarihe kadar tanır; kısmi talep yapılamaz (m.57/1).
Tablo 4. Geri almada ödenecek tutarlar
| Durum | Ödenecek pay | Ayrıca | Süre |
|---|---|---|---|
| İlk kez yararlanma; ihale ilanı, satış kararı veya tasfiye onayı yok | Eşyanın döviz cinsinden CIF değerinin %1’i | Varsa cezalar, ardiye, elleçleme ve diğer giderler | Tebliğden itibaren 10 gün |
| Bu imkândan ikinci kez yararlanma | CIF değerinin %3’ü | Aynı giderler | 10 gün |
| İlan veya satış kararı sonrası, satış öncesi başvuru | CIF değerinin %10’u | Aynı giderler | 10 gün |
| %1 veya %10 süresinde ödenmedi ve işlemler tamamlanamadı | Başvuru üzerine CIF değerinin %3’ü | Aynı giderler | 10 gün |
Başvurunun işleyişi Yönetmelik’in 57. maddesinde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Tespit ve tahakkuk belgesi henüz düzenlenmemişse gümrük müdürlüğü, faturadaki CIF değerinin yüzde birinin on gün içinde döner sermaye hesabına ödenmesini hak sahibine tebliğ eder. Belge düzenlenmişse talep en geç izleyen iş günü işletme müdürlüğüne bildirilir; işletme müdürlüğü tasfiye işlemlerinin hangi aşamada olduğunu üç iş günü içinde gümrük müdürlüğüne yazar ve ödenecek oran buna göre belirlenir. Ödeme doğrulandıktan sonra otuz gün içinde cezalar, ardiye, elleçleme ve diğer giderler tahsil edilerek eşya talep edilen rejime tabi tutulur. Hakkın kullanılmaması veya işlemlerin süresinde tamamlanmaması hâlinde tasfiye işlemlerine devam edilir.
CIF payı bir ceza değildir; tasfiyeye girmiş eşyayı geri almanın bedelidir ve döner sermayeye gelir kaydedilir. Eşya serbest dolaşıma girecekse gümrük vergileri ayrıca ödenir; yeniden ihraçta ithalat vergileri doğmaz, ancak giderler ve CIF payı yine ödenir. Eşyanın ithalinin yasak veya kısıtlı olduğu CIF tahsilatından sonra ortaya çıkarsa, hak sahibinin talebiyle ek tahsilat yapılmadan yeniden ihraç amaçlı teslim yapılabilir; serbest bölge adresine gelen uygunsuz eşya, üçüncü ülkeye transit şartıyla serbest bölgeye gönderilebilir (m.57/10, 11).
Hak Sahibi Kimdir? Alıcı mı, Gönderici mi?
Uygulamada en sık sorun, malı kimin geri alabileceğidir. Yurt içindeki alıcı malı çekmiyor, yurt dışındaki satıcı ise bedelini alamadığı malını geri götürmek istiyor olabilir. Tasfiye Yönetmeliği ödeme sorumluluğunu döviz transferine bağlar: bedelin transferi yapılmışsa yurt içindeki alıcı, yapılmamışsa yurt dışındaki gönderici sorumludur; dövizin iadesi hâlinde sorumlu yurt dışındaki göndericidir (m.57/2).
Bu kural, yurt dışı satıcının bedelini almadığı malını yeniden ihraç ettirebilmesinin önünü açar. Satıcının Türkiye’deki bir temsilci veya gümrük müşaviri aracılığıyla başvurması, bedelin ödenmediğini banka kayıtlarıyla göstermesi ve taşıma senedi (konşimento, CMR veya hava yük senedi) üzerindeki hak sahipliğini belgelemesi gerekir. Alıcı ile satıcı arasında uyuşmazlık varsa, gümrük idaresi bu uyuşmazlığı çözmez; bu nedenle ticari uyuşmazlığa ilişkin ihtarname, sözleşme ve yazışmaların dosyada bulunması başvuruyu güçlendirir.
Geri Almanın Mümkün Olmadığı Hâller
Kanun, bazı eşyada 179. madde yolunu açıkça kapatmıştır (m.179/2):
- Fikrî ve sınai haklar nedeniyle el konulan eşya (177/1-c): Bu eşyanın akıbeti hak sahibinin başvurusu, mahkeme kararı ve imha usulüne göre belirlenir.
- Alınmayan tahlil numunesi (177/1-d).
- Gümrüğe terk edilen eşya (177/1-ı): Eşya sahibi eşyayı gümrük idaresinin izniyle ve Hazineye masraf getirmeden gümrüğe terk etmişse terk kesin bir irade beyanıdır; sonradan eşya geri istenemez. Terk kararı verilmeden önce eşyanın değeri, masraflar ve ileride doğabilecek uyuşmazlıklar düşünülmelidir.
- Beyana aykırılık nedeniyle tasfiyesi öngörülen eşya (177/1-l): 235. maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri ile üçüncü fıkrası, 235/5-d bendi ve 237. maddenin üçüncü ve altıncı fıkralarında belirtilen eşya. Bu hâllerde tasfiyeye dayanak olan ceza kararına itiraz ve dava, eşyayı korumanın tek yoludur.
- Diğer mevzuatla tasfiyesi öngörülen eşya (177/1-m).
- Kaçak eşya (177/2-a): Kaçakçılık soruşturmasına konu eşyanın tasfiyesi 5607 sayılı Kanun’a göre yürür; ayrıntılar kaçak eşya ve taşıt müsaderesi, el koyma ve tasfiye rehberimizdedir.
Bu hâllerde dahi ceza veya el koyma işlemi kaldırılırsa eşya tasfiyelik olmaktan çıkabilir. Bu yüzden itiraz süresi (on beş gün) içinde hem ceza kararına hem de tasfiyeye dayanak işleme itiraz edilmeli, tasfiye işlemlerinin durdurulması ayrıca istenmelidir.
Tasfiye Yolları ve Eşyanın Bulunamaması
Tasfiyelik eşya; ihale yoluyla satış, yeniden ihraç amaçlı satış, perakende satış, kamu kurumlarıyla özel kanunla kurulmuş vakıf ve derneklere tahsis, imha veya özel yolla tasfiye edilir (m.178). Tasfiye idaresi, ilgili kurumların görüşünü alarak insan, hayvan, bitki ve çevre sağlığı için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Bu Kanun kapsamındaki tasfiyelerde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu uygulanmaz; usul Tasfiye Yönetmeliği ile belirlenir (m.180/5).
Tespit ve tahakkuk belgeleri otuz gün içinde tasfiye idaresine gönderilir ve tasfiye idaresi eşyayı otuz gün içinde teslim almakla yükümlüdür. Tasfiyesine karar verilen eşya bulunamazsa, ithal eşyası için CIF, ihraç eşyası için FOB kıymeti ile ilgili gümrük vergileri tutarları tahsil edilir (m.177). Eşyanın bulunduğu geçici depolama yeri veya antrepo işleticisi bakımından bu hüküm ciddi bir risktir; sayım ve kayıt düzeninin eksiksiz tutulması gerekir.
Gümrük idaresinin imha ettirdiği eşyanın imha masrafı eşya sahibinden alınır (m.53). İmha kararı verilen ürünlerde masrafın ve çevre mevzuatından doğan yükümlülüklerin önceden hesaplanması, yeniden ihracın daha ucuz olup olmadığının karşılaştırılması gerekir.
Satış Bedeli Nasıl Dağıtılır, Artan Bedel Kime Kalır?
Tasfiyenin eşya sahibi açısından son durağı satış bedelidir. Kanun, satış bedelinin dağıtımını eşyanın hangi bende göre tasfiyelik olduğuna bağlar.
Tablo 5. Satış bedelinin dağıtım sırası (GK m.180/1)
| Sıra | Kalem | Açıklama |
|---|---|---|
| 1 | Hizmet karşılığı alacaklar ve yapılan masraflar | Ardiye, elleçleme ve benzeri hizmet alacakları |
| 2 | Gümrük vergileri | Oranlar beyannamenin tescil tarihine, bilinmiyorsa tespit ve tahakkuk belgesinin düzenlendiği tarihe göre belirlenir (m.180/3) |
| 3 | Satış için yapılan masraflar | İlan, nakil, ekspertiz gibi giderler |
| 4 | Para cezaları | Eşyaya ilişkin idari para cezaları |
| Kalan | Eşya sahibi adına emanet | Yalnızca 177/1’in (b), (e), (f), (g), (k) bentleri ile 177/2-b bendindeki eşyada; bir yıl içinde istenmezse döner sermayeye gelir kaydedilir |
Bu düzenlemenin pratik sonucu şudur: süre aşımı (177/1-b), beyanname tescil edildiği hâlde işlemlerin tamamlanmaması (177/1-e), antrepoda otuz günlük sürenin geçirilmesi (177/1-f), antrepo süresinin dolması (177/1-g) ve çabuk bozulan eşya (177/1-k) nedeniyle satılan eşyada, alacaklar ödendikten sonra artan tutar eşya sahibine aittir. Diğer bentlerdeki eşyada, örneğin gümrüğe terk edilen veya sayım fazlası çıkan eşyada, satış bedelinden kalan tutar doğrudan döner sermayeye gelir kaydedilir.
Emanetteki tutarın iadesi için başvuru, sahibine iadeye ilişkin mahkeme kararı varsa kararın kesinleşmesinden itibaren, diğer durumlarda emanete alındığı tarihten itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır (m.180/6; Yönetmelik m.64/9). Bir yıllık süre kaçırılırsa bedel kaybedilir. Kaçakçılık nedeniyle el konulan ve satılan eşyada ise satış bedeli emanete alınır, iade kararı verilirse sahibine ödenir; bu durumda tasfiye edilen eşyanın gümrük vergileri iade edilmez (m.180/2).
Ardiye Ücreti: Kim Öder?
Tasfiye süreci uzadıkça ardiye ve antrepo ücreti büyür ve çoğu zaman eşyanın değerini aşar. Gümrük idaresi bakımından geri almada ardiye ve elleçleme giderlerinin ödenmesi şarttır (m.179/1). Taraflar arasındaki ilişkide ise kimin ödeyeceği; geçici depolama veya antrepo sözleşmesinin tarafına, taşıma senedine ve satış sözleşmesine göre belirlenir.
Akademik yazında, uygulamada geçici depolama yeri işleticisiyle sözleşme ilişkisinin çoğunlukla taşıyıcı tarafından kurulduğu, bu nedenle işleticinin alacağını öncelikle taşıyıcıdan isteyebileceği, taşıyıcının da kendi sözleşme tarafına başvurabileceği belirtilmektedir. Aynı yazında, eşyanın tasfiyelik hâle gelmesinden sonra doğan ücretlerin, tasfiyeye sebep olmayan taşıyıcıya yüklenmemesi gerektiği görüşü savunulmaktadır. Bu konu sözleşmeye ve somut olaya göre değişen bir ticari uyuşmazlıktır; taşıyıcının yükten doğan sorumluluğu için taşımada hasar gören veya kaybolan ticari yük rehberimize bakılabilir.
İtiraz ve Dava
Gümrük idaresinin tasfiyeye ilişkin kararlarına, geri alma başvurusunun reddine, ödenecek CIF payının hesabına veya emanetteki bedelin iadesinin reddine karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde bir üst makama itiraz edilebilir; itiraz otuz gün içinde karara bağlanır (m.242). İtirazın reddi üzerine idari yargıda dava açılır. Uyuşmazlığın vergi niteliğinde olup olmamasına göre görevli mahkeme (vergi mahkemesi veya idare mahkemesi) ve dava açma süresi değişebileceğinden, hak kaybına uğramamak için en kısa süre esas alınmalıdır.
İtiraz ve davada ileri sürülebilecek başlıca hukuka aykırılıklar şunlardır:
- Eşyanın tasfiyelik hâle gelmediği: süre hesabında özet beyan tarihinin veya gümrüğe sunuluş tarihinin yanlış alınması
- Eşyanın 177. maddenin yanlış bendine dayandırılması ve bu yüzden geri alma imkânının tanınmaması
- Eşyanın adli veya idari bir takibata konu olduğu hâlde süre aşımı nedeniyle tasfiyelik sayılması (m.50)
- Başvurunun ihale ilanından önce yapıldığı hâlde yüzde on oranının uygulanması
- CIF değerinin faturadaki değer yerine dayanaksız bir değerle hesaplanması
- Mücbir sebep belgelendiği hâlde ek süre talebinin değerlendirilmemesi
- Emanete alınması gereken artan bedelin döner sermayeye gelir kaydedilmesi
Ceza kararı ve ek tahakkukla birlikte gelen tasfiye işlemlerinde genel itiraz ve dava çerçevesi gümrük ek tahakkuku ve idari para cezası merkez rehberimizde, uzlaşma imkânı ise gümrük uzlaşması rehberimizde anlatılmıştır.
Tasfiyeyi Önlemek İçin Kontrol Listesi
- Her sevkiyatta özet beyan tarihini ve 45/20 günlük sürenin son gününü takvime işleyin.
- Belge, lisans veya ödeme sorunu öngörülüyorsa eşyayı süre dolmadan antrepoya alın.
- Süre uzatımı veya ek süre gerekiyorsa başvuruyu süre bitmeden ve gerekçesiyle yapın.
- Gümrük müşavirinizden geçici depolamadaki eşyaların haftalık listesini isteyin.
- Alıcı malı çekmiyorsa yurt dışı satıcıyı hemen bilgilendirin; yeniden ihraç seçeneğini ihale ilanından önce değerlendirin.
- Tespit ve tahakkuk belgesi düzenlendiğini öğrenir öğrenmez tasfiye işletme müdürlüğünden eşyanın aşamasını sorun.
- CIF payı ödeme yazısı geldiğinde on günlük süreyi kaçırmayın.
- Eşya satıldıysa artan bedelin emanete alınıp alınmadığını öğrenin ve bir yıl içinde iadesini isteyin.
- Gümrüğe terk kararını, eşyanın değerini ve geri dönüşü olmadığını hesaba katarak verin.
Müşavirin süre takibindeki ihmalinden doğan zararlar için gümrük müşavirinin sorumluluğu, antrepodaki eşyada süre aşımı ve sayım farkları için geçici ithalat ve antrepo ihlalleri rehberlerimize bakılabilir.
Tasfiyelik Eşyanın Gümrük Rejimine Tabi Tutulması Başvurusu Örneği
Örnek olay: Denizyoluyla gelen konteyner, ithalatçının bankadaki ödeme sorunu nedeniyle 45 günlük süre içinde beyan edilememiş ve tasfiyelik hâle gelmiştir. İhale ilanı henüz yayımlanmamıştır; ithalatçı bu imkândan ilk kez yararlanacaktır.
T.C. TİCARET BAKANLIĞI
[ ] GÜMRÜK MÜDÜRLÜĞÜNE
BAŞVURAN (HAK SAHİBİ): [Unvan] — vergi kimlik no: [ ], [adres], KEP: [ ]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres], KEP: [ ]
KONU: Tasfiyelik hâle gelen eşyanın 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.179/1 ve Tasfiye Yönetmeliği m.57 uyarınca serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulması talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. [Tarih] tarihli ve [sayı] sayılı özet beyan kapsamında, [konşimento no] numaralı konşimentoyla müvekkil şirket adına gelen [konteyner no] numaralı konteyner muhteviyatı [eşyanın tanımı, GTİP, miktar] eşya, [geçici depolama yeri] geçici depolama yerinde bulunmaktadır.
2. Eşyanın bedeli [banka] aracılığıyla [tarih] tarihinde yurt dışındaki satıcıya transfer edilmiştir. Bu nedenle Tasfiye Yönetmeliği m.57/2 uyarınca hak sahibi ve ödeme sorumlusu müvekkil şirkettir. Fatura, banka transfer belgesi ve konşimento ektedir.
3. Eşya, [gecikme sebebi] nedeniyle Gümrük Kanunu m.46’da öngörülen 45 günlük süre içinde beyan edilememiş ve m.177/1-b uyarınca tasfiyelik hâle gelmiştir. Eşya hakkında bugün itibarıyla ihale ilanı yayımlanmamış, perakende satış kararı alınmamış ve başka bir tasfiye yolu için onay verilmemiştir.
4. Müvekkil şirket Kanun’un 179. maddesinden ilk kez yararlanmaktadır. Eşya, 179. maddenin ikinci fıkrasında sayılan bentler kapsamında değildir.
5. Müvekkil; varsa cezaları, ardiye, elleçleme ve diğer giderleri ile eşyanın döviz cinsinden CIF değerinin yüzde birini tebliğden itibaren on gün içinde ödemeye hazırdır. Eşyanın tamamı için talepte bulunulmaktadır.
SONUÇ VE TALEP: Açıklanan nedenlerle; ödenecek tutarın tarafımıza tebliğine, ödemenin ardından eşyanın serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulmasına izin verilmesine ve tespit ve tahakkuk belgesi düzenlenmişse talebimizin aynı gün tasfiye işletme müdürlüğüne bildirilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz.
EKLER: Özet beyan bilgisi, konşimento, fatura, banka transfer belgesi, gecikme sebebine ilişkin belgeler, vekâletname.
[Tarih]
Başvuran Vekili
Av. [ad soyad]
Emanetteki Satış Bedelinin İadesi Başvurusu Örneği
Örnek olay: Antrepoda bekleyen eşya, antrepo için verilen sürenin dolması nedeniyle tasfiye edilmiş ve ihaleyle satılmıştır. Alacaklar ödendikten sonra artan tutarın eşya sahibine iadesi istenmektedir.
T.C. TİCARET BAKANLIĞI
[ ] TASFİYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜNE
(Bilgi: [ ] Gümrük Müdürlüğü)
BAŞVURAN: [Unvan] — vergi kimlik no: [ ], [adres], KEP: [ ]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres], KEP: [ ]
KONU: 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.180/1 ve 180/6 ile Tasfiye Yönetmeliği m.64/9 uyarınca emanete alınan satış bedelinin iadesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil şirkete ait [antrepo adı] antreposundaki [antrepo beyannamesi tarihi ve sayısı] kapsamındaki [eşyanın tanımı] eşya, [tarih] tarihli ve [sayı] sayılı tespit ve tahakkuk belgesiyle Gümrük Kanunu m.177/1-g uyarınca tasfiyelik sayılmış ve [tarih] tarihinde ihale yoluyla [tutar] TL bedelle satılmıştır.
2. Gümrük Kanunu m.180/1’e göre 177/1-g bendindeki eşyanın satış bedelinden sırasıyla hizmet karşılığı alacaklar ve masraflar, gümrük vergileri, satış masrafları ve para cezaları ayrıldıktan sonra artan tutar eşya sahibi adına emanet hesabına alınır.
3. Emanete alınma tarihi [tarih] olup bir yıllık başvuru süresi dolmamıştır (m.180/6).
4. Müvekkil şirket, eşyanın sahibi olduğunu ekteki fatura, antrepo beyannamesi ve taşıma senediyle belgelemektedir. Satış bedelinden yapılan kesintilerin dökümü tarafımıza bildirilmemiştir.
SONUÇ VE TALEP: Açıklanan nedenlerle; satış bedelinden yapılan kesintilerin kalem kalem dökümünün tarafımıza verilmesine ve emanetteki tutarın müvekkil şirketin [banka, IBAN] hesabına iadesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz.
EKLER: Fatura, antrepo beyannamesi, taşıma senedi, ticaret sicil kaydı, imza sirküleri, vekâletname.
[Tarih]
Başvuran Vekili
Av. [ad soyad]
Sık Yapılan Hatalar
- Süreyi ilk gelişten saymak. 45 ve 20 günlük süreler özet beyanın verildiği tarihten başlar; gemi veya uçağın geliş tarihiyle karıştırılmamalıdır.
- İhale ilanını beklemek. İlan yayımlandıktan sonra maliyet yüzde birden yüzde ona çıkar.
- On günlük ödeme süresini kaçırmak. Ödenmezse tasfiyeye devam edilir.
- Kısmi talep yapmak. Yönetmelik kısmi talebe izin vermez; eşyanın tamamı için başvurulmalıdır.
- Gümrüğe terki hafife almak. Terk edilen eşya geri alınamaz.
- Emanetteki bedeli unutmak. Bir yıl içinde istenmeyen bedel döner sermayeye gelir kaydedilir.
- Tasfiyeye dayanak cezaya itiraz etmemek. Geri alma yolu kapalı bentlerde eşyayı kurtarmanın tek yolu dayanak işleme itirazdır.
Hukukçular Evi Tasfiye Dosyalarında Ne Yapar?
Tasfiyelik hâle gelen eşyanın gümrük rejimine tabi tutulması veya yeniden ihracı için başvuruları, süre uzatımı ve ek süre taleplerini hazırlıyor; tasfiye işletme müdürlüğüyle yazışmaları yürütüyoruz. Yanlış bende dayandırılan tasfiye kararlarına, geri alma başvurusunun reddine ve CIF payı hesabına karşı itiraz ve dava açıyoruz.
Satılan eşyanın emanetteki bedelinin iadesini takip ediyor, yurt dışı satıcı ile yurt içi alıcı arasındaki ödeme ve teslim uyuşmazlıklarında, ardiye ücreti alacaklarında ve gümrük müşavirinin ihmalinden doğan zararlarda hukuki destek veriyoruz.
Tespit ve tahakkuk belgesini, özet beyanı ve faturayı 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. Gümrük alanındaki genel hizmet özetimiz gümrükte ek tahakkuk ve idari para cezalarına itiraz sayfasında yer alıyor.
İlgili Rehberler
- Gümrük Ek Tahakkuku ve İdari Para Cezası: İtiraz, Uzlaşma, Dava ve Zamanaşımı
- Şirketin Gümrük Borcundan Ortak ve Yönetici Şahsen Sorumlu mu?
- İlave Gümrük Vergisi (İGV) Ek Tahakkuku ve Menşe İspatı
- Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikasının Askıya Alınması ve İptali
- Vadeli İthalatta KKDF Ek Tahakkuku ve Cezası
- Çift Kullanımlı Eşya İhracatı ve Yaptırımlı Ülkelere Satış
- Kullanılmış Makine ve Eski Eşya İthal İzni
- Özet Beyan Eksikliği ve Fazlalığı: Acente ve Armatörün Sorumluluğu
- Antrepo ve Geçici Depolama Yeri İzninin İptali
- Teşvik Belgeli Makinede Gümrük Vergisi Muafiyetinin Geri Alınması
- Geçici İthalat ve Antrepo İhlalleri
- TAREKS’te Olumsuz Sonuç ve Gümrükte Durdurulan İthal Ürün
- İzin ve Uygunluk Belgesi Olmadan İthalat
- Gümrükte Sahte Ürüne El Koyma
- Kaçak Eşya ve Taşıt Müsaderesi, El Koyma ve Tasfiye
- Transit Rejimi İhlali: TIR Karnesi, NCTS, Süre Aşımı
- Gümrük Müşavirinin Sorumluluğu
- Taşımada Hasar Gören veya Kaybolan Ticari Yük
- Gümrük Uzlaşması
- Gümrükte Ek Tahakkuk ve İdari Para Cezalarına İtiraz
- Vergi Hukuku Rehberi
- Ticaret Hukuku Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
Gümrükteki eşya ne zaman tasfiyelik olur?
Özet beyanın verildiği tarihten itibaren denizyolunda 45, diğer yollarda 20 gün içinde gümrük işlemlerine başlanmazsa ve eşya adli veya idari bir takibata konu değilse eşya tasfiyelik olur (Gümrük Kanunu m.46, 50, 177/1-b).
Tasfiyelik olan eşya geri alınabilir mi?
Evet. İhale ilanı yayımlanmadan veya perakende satış kararı alınmadan gümrük müdürlüğüne başvurularak eşya bir gümrük rejimine tabi tutulabilir veya yeniden ihraç edilebilir (m.179/1).
Geri almak için ne ödenir?
Varsa cezalar, ardiye, elleçleme ve diğer giderler ile eşyanın döviz cinsinden CIF değerinin yüzde biri ödenir. İkinci kez yararlanmada yüzde üç, ihale ilanından sonra satıştan önce başvuruda yüzde on ödenir.
CIF payını ödemek için ne kadar süre var?
Ödeme yazısının tebliğinden itibaren on gün vardır. Süresinde ödenmezse tasfiye işlemlerine devam edilir (Tasfiye Yönetmeliği m.57).
İhale ilanı yayımlandıysa eşya kurtarılabilir mi?
Satış gerçekleşmeden başvurulursa eşyanın CIF değerinin yüzde onu ve giderler ödenerek geri alınabilir. Satış yapıldıktan sonra bu yol kapanır.
Hangi eşyada geri alma mümkün değildir?
Fikrî mülkiyet nedeniyle el konulan eşya, alınmayan numune, gümrüğe terk edilen eşya, beyana aykırılık nedeniyle tasfiyesi öngörülen bazı eşya, diğer mevzuatla tasfiyesi öngörülen eşya ve kaçak eşya için geri alma yolu kapalıdır (m.179/2).
Alıcı malı çekmiyor, yurt dışı satıcı malını geri alabilir mi?
Bedelin transferi yapılmamışsa ödeme sorumlusu yurt dışındaki göndericidir (Tasfiye Yönetmeliği m.57/2). Gönderici, temsilcisi aracılığıyla ihale ilanından önce başvurup eşyanın yeniden ihracını isteyebilir.
Süre dolmadan ek süre alınabilir mi?
Süreler bitmeden başvurulması şartıyla bir defaya mahsus ek süre verilebilir. Mücbir sebep belgelenirse süre geçtikten sonraki başvurular da değerlendirilebilir (Tasfiye Yönetmeliği m.67).
Tasfiyeden korunmanın en kolay yolu nedir?
Belge veya ödeme sorunu varsa eşyayı 45 veya 20 günlük süre dolmadan antrepo beyannamesiyle antrepoya almaktır. Antrepoda bekleme süresi kural olarak sınırsızdır, ancak idare süre belirleyebilir.
Eşya satıldıysa parası kime kalır?
Süre aşımı, işlemlerin tamamlanmaması, antrepo süresinin dolması ve çabuk bozulan eşya hâllerinde, alacaklar, vergiler, satış masrafları ve cezalar ayrıldıktan sonra artan tutar eşya sahibi adına emanete alınır (m.180/1). Diğer hâllerde kalan tutar döner sermayeye gelir kaydedilir.
Emanetteki bedel ne zamana kadar istenebilir?
Emanete alındığı tarihten itibaren bir yıl içinde; sahibine iadeye ilişkin mahkeme kararı varsa kararın kesinleşmesinden sonra başvurulabilir. Süresinde istenmeyen tutar döner sermayeye gelir kaydedilir (m.180/6).
Gümrüğe terk edilen eşya geri alınabilir mi?
Hayır. Gümrüğe terk edilen eşya için 179. madde uygulanmaz. Terk kararı verilmeden önce eşyanın değeri ve masraflar dikkatle hesaplanmalıdır.
Tasfiye kararına itiraz süresi ne kadardır?
Tebliğden itibaren on beş gündür; itiraz bir üst makama yapılır ve otuz gün içinde karara bağlanır (m.242). Ret hâlinde idari yargıda dava açılabilir.
Kaynakça
- 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.46, 48, 50, 53, 66, 70, 101, 164, 177, 178, 179, 180 ve 242; 5911, 6455 ve 7190 sayılı Kanunlarla yapılan değişiklikler.
- Tasfiye Yönetmeliği (RG 25.06.2013, 28688) ve Tasfiye Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (RG 31.12.2019, 30995, 4. mükerrer), özellikle m.56, 57, 64, 65 ve 67.
- Ticaret Bakanlığı Risk Yönetimi, Tasfiye ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğü, “CIF %1” konulu talimat.
- Özlem Karaman Coşgun, “Gümrük Antrepoları, Eşyanın Tasfiyesi ve Antrepo Ücretinden Sorumluluk”, MÜHF-HAD, C.17, S.1-2.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve 18 Kasım 2026 tarihindeki mevzuatı yansıtır. Tasfiye süreleri ve oranları değişebileceğinden somut dosyada güncel metin ayrıca kontrol edilmelidir.
İhale ilanı her şeyi değiştirir
İlandan önce CIF değerinin yüzde biri, ilandan sonra yüzde onu ödenir. Ödeme süresi on gün, emanetteki bedel için başvuru süresi bir yıldır. Telefon: 0554 648 37 15.
Gümrükteki malınızı kurtarmak mı istiyorsunuz?
Geri alma başvurusu, süre uzatımı, yeniden ihraç, emanetteki bedelin iadesi ve tasfiye kararına itiraz için belgeleri gönderin. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Vergi Hukuku Rehberi · Ticaret Hukuku Rehberi · Dilekçe Örnekleri · İletişim


