Taşımada Hasar Gören veya Kaybolan Ticari Yük 2026: Nakliyat Sigortası mı, Taşıyıcı mı Öder? — CMR m.17, 23, 29, 32 ve TTK m.855, 875, 882, 886, 889

Bu rehber, yurt içi veya uluslararası karayolu taşımasında yükü (emtia, makine, ihraç malı) hasar gören, kaybolan ya da geç teslim edilen gönderen veya alıcı şirket için yazılmıştır: hangi kapıya önce gidileceği, CMR mi TTK mı uygulanacağı (multimodal taşıma dahil), taşıyıcının sorumluluğu ve kurtuluş savunmaları, değer ve 8,33 SDR sınırının örnek hesap tablosu, sınırın kalktığı hâller, ambalaj ve yükleme nezareti tartışmaları, ihbar ve zamanaşımı süreleri, sigortacının ödeme süreleri ve taşıyıcıya rücuu, taşıyıcının sorumluluk sigortacısına doğrudan başvuru, arabuluculuk ve görevli mahkeme, delil listesi, ilk 72 saatte yapılacaklar ve adım adım yol haritası.

Fabrikadan çıkan bir makine şantiyeye ezik ulaşır, ihraç edilen koliler varış ülkesinde eksik sayılır, soğuk zincirle taşınan meyve bozulmuş hâlde boşaltılır ya da tır günlerce gecikir. Bu anda yük sahibi şirketin ilk sorusu genellikle aynıdır: zararı kim ödeyecek? Cevap tek bir kişi değildir. Yükü sigortalattıysanız kendi nakliyat sigortacınız, her durumda ise taşıyıcı ve çoğu dosyada onun sorumluluk sigortacısı gündeme gelir. Bu kapıların kuralları, süreleri ve ödeyebilecekleri tutar birbirinden çok farklıdır. İlk günlerde yapılan küçük bir hata, örneğin çekince yazılmadan imzalanan bir teslim belgesi, sigortacıya geç yapılan bir bildirim ya da taşıyıcıya hiç gönderilmeyen yazılı bir ihbar, iki kapıyı birden daraltabilir.

Uygulamada yük sahiplerini sıkça şaşırtan nokta, taşıyıcının sorumluluğunun malın değerine göre değil ağırlığına göre sınırlandırılmasıdır. Ağırlığına oranla değeri yüksek yüklerde (elektronik, yedek parça, ilaç, hazır giyim) bu sınır gerçek zararın çok altında kalabilir. Değerli yüklerde nakliyat sigortası bu nedenle zararın ağırlık sınırından bağımsız olarak karşılanmasını sağlayan kapıdır. Taşıyıcıya karşı haklar ise hem sigortanın karşılamadığı kısım için hem de sigortacının sonradan yapacağı rücu için ilk günden korunmalıdır.

Kargoyla gönderilen altın, pırlanta ve mücevherde 8,33 SDR sınırının etkisi ve kargo çalışanının eylemi nedeniyle sınırın kalkması için kargoda kaybolan altın ve mücevher rehberimize, bireysel gönderici veya alıcı olarak kargo şirketiyle yaşanan uyuşmazlıklar için kargoya verdiğim ürün kayboldu veya kırıldı yazımıza bakabilirsiniz. Bu sayfa, şirketin ticari yükünü ve nakliyat sigortası ile taşıyıcı arasındaki ilişkiyi konu alır.

Hasar Gören Yükü Kim Öder: Nakliyat Sigortası mı, Taşıyıcı mı?

Yük sahibi şirketin önünde iki ayrı hukuki ilişki vardır. Birincisi nakliyat (emtia) sigortasıdır. Bu bir mal sigortasıdır: sigortacı, sözleşmede öngörülen rizikonun gerçekleşmesinden doğan zarardan sorumludur ve bir rizikonun teminat dışında kaldığını ileri süren sigortacı bunu ispat etmek zorundadır (TTK m.1409/1-2). İkincisi taşıma sözleşmesidir. Taşıyıcı, taşıma sözleşmesiyle eşya taşıma işini üstlenen kişidir (TTK m.850/1) ve eşyanın taşınmak üzere teslim alınmasından teslim edilmesine kadar geçen sürede ziyaından, hasarından ve teslimdeki gecikmeden doğan zararlardan sorumludur (TTK m.875/1). Sözleşmeyi sizinle yapan firma yükü kendi aracıyla taşımayıp işi başka bir taşıyıcıya vermişse de, taşımayı yerine getirmek için yararlandığı kişilerin fiil ve ihmallerinden kendi fiili gibi sorumludur (TTK m.879).

Sigortacının borcu poliçeden, taşıyıcının borcu taşıma sözleşmesinden ve kanundan doğar. Biri ödediğinde diğerinin borcu kendiliğinden sona ermez; ancak aynı zarar için iki kez tazminat alınamaz. Sigortacı ödediği tutar kadar sigortalının taşıyıcıya karşı haklarına halef olur; kısmi ödemede sigortalı, kalan kısım için sorumlulara karşı başvuru hakkını korur (TTK m.1472/1-2). Bu nedenle soru “hangisi öder?” değil, “hangisi neyi, ne kadar sürede ve hangi şartla öder?” sorusudur.

Hangi Kapıya Önce Gidilmeli?

Nakliyat sigortası varsa ilk başvuru genellikle sigortacıya yapılır. Sigortacının ödeyeceği tutar ağırlık sınırına bağlı değildir; kanun, tazminatın gerekli belgelerin verilmesi ve araştırmaların tamamlanmasından sonra, m.1446 uyarınca yapılan ihbardan kırk beş gün sonra muaccel olacağını, araştırmalar üç ay içinde tamamlanamazsa sigortacının hasar miktarının en az yüzde ellisini avans olarak ödeyeceğini öngörür (TTK m.1427/2-3). Borç muaccel olunca sigortacı ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer (m.1427/4). Kanunun bu hükümleri sigortalı aleyhine değiştirilemez (TTK m.1452/3).

Ancak “sigortaya bildirdim, taşıyıcıyla sigortacı uğraşsın” düşüncesi şirketi iki yönden zarara uğratabilir. Birincisi, sigorta ettiren zararı önlemek, azaltmak ve rücu haklarını korumak için imkânlar ölçüsünde önlem almakla yükümlüdür; bu yükümlülüğe aykırılık sigortacının aleyhine bir durum yaratmışsa tazminat kusurun ağırlığına göre indirilir (TTK m.1448/1-2). Sigortalı, sigortacıya geçen hakları ihlal edecek biçimde davranırsa sigortacıya karşı sorumlu olur (TTK m.1472/2). Taşıyıcıya hiç yazılı bildirim yapılmaması, teslim belgesinin çekincesiz imzalanması ya da taşıyıcıyla sigortacıdan habersiz bir ibraname imzalanması bu riskleri doğurur. İkincisi, muafiyet, sigorta bedelini aşan kısım ve teminat dışında kalan kalemler şirkette kalır; bunlar için kapı taşıyıcı ve onun sorumluluk sigortacısıdır ve taşıyıcıya karşı bir yıllık süre sigortacının kararını beklemeden işlemeye devam eder.

Nakliyat sigortası yoksa kapı taşıyıcı ve onun sorumluluk sigortacısıdır. Bu durumda dosyanın parasal büyüklüğünü üç soru belirler: gerçek zarar ağırlık sınırının altında mı, CMR’ye tabi bir taşımada hamule senedine ek ücret karşılığı değer veya teslimde özel menfaat beyanı yazılmış mı (CMR m.24, 26), zarar taşıyıcının kastı veya pervasızlığıyla mı doğmuş (TTK m.886; CMR m.29)?

Sigortacı ödeme yaparken sigortalıdan bir ibraname veya temlikname isteyebilir. Hukuk Genel Kurulu’nun aşağıda incelenen 2025 tarihli kararına konu olayda gönderen şirketin taşıyıcıdan alacağının bir kısmı sigortacıya temlik edilmişti. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi’nin incelediği bir rücu dosyasında da sigortacının halefiyetin yanında alacağın temlikine dayanan dava ehliyeti kabul edilmiştir. Şirket bakımından önemli olan, imzalanan belgenin yalnızca sigortacının ödediği tutarla sınırlı olması ve ödenmeyen kısım için taşıyıcıya karşı hakların açıkça saklı tutulmasıdır; TTK m.1472/2 bu sonucu kanunen de korur, ama belgenin metni sonradan tartışma yaratmamalıdır.

Yükünüz hasar gördüyse ve sigortacı ile taşıyıcı arasında hangi adımın önce atılacağı konusunda tereddüt varsa, dosyanın değerlendirilmesi için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Hangi Hukuk Uygulanır: CMR mi, TTK mı?

Taşıyıcının sorumluluğunun kapsamı, sınırı ve süreleri taşımanın türüne göre değişir. Türkiye, Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesi’ne (CMR) katılmayı 07.12.1993 tarihli ve 3939 sayılı Kanunla uygun bulmuş, sözleşme Türkiye bakımından 31.10.1995’te yürürlüğe girmiştir; sorumluluk sınırını hesap birimine (SDR) bağlayan 1978 tarihli Protokol de 04.01.1995 tarihli ve 22161 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. CMR m.1/1’e göre sözleşme, eşyanın taşıyıcı tarafından teslim alındığı yer ile teslim için öngörülen yerin iki farklı ülkede bulunduğu ve bunlardan en az birinin sözleşmeye taraf olduğu, ücret karşılığı araçlarla yapılan karayolu taşımalarına, tarafların yerleşim yeri ve uyruğuna bakılmaksızın uygulanır. TTK m.850’nin gerekçesi de yabancılık unsuru taşıyan taşımalarda Türkiye’nin taraf olduğu CMR gibi sözleşmelerin doğrudan uygulanacağını belirtir. Türkiye içinde başlayıp biten karayolu taşımalarında ise TTK m.850 vd. uygulanır.

Ro-Ro taşımaları. Yükün bulunduğu araç yolculuğun bir kısmında denizde, demiryolunda, iç sularda veya havada taşınıyor ve yük araçtan boşaltılmıyorsa, CMR taşımanın tümüne uygulanır (CMR m.2/1). İstisna şudur: ziya, hasar veya gecikme karayolu taşıyıcısının bir fiil veya ihmalinden değil, ancak o diğer taşıma aracıyla taşıma sırasında ve onun sebebiyle meydana gelebilecek bir olaydan doğduğu ispatlanırsa, taşıyıcının sorumluluğu o taşıma türüne ilişkin hükümlere göre belirlenir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 01.10.2020 tarihli, E.2019/236, K.2020/3732 sayılı kararına konu olayda İstanbul’dan Belçika’ya gönderilen yük, İstanbul ile Trieste arasında kamyon üzerinde ve boşaltılmadan bir Ro-Ro gemisinde taşınırken gemide çıkan yangında tamamen zayi olmuştu; uyuşmazlık işi gönderenden alan üst taşıyıcı ile yükü fiilen taşıyan alt taşıyıcı arasındaydı. Daire, CMR hükümlerinin uygulanması gerektiğini, taşıyıcının ancak zararın önlenemeyecek bir durumdan kaynaklandığını ispat ederek kurtulabileceğini belirterek kararı bozdu.

Multimodal (çok araçlı) taşıma. Eşya tek bir taşıma sözleşmesiyle, fakat farklı türde araçlarla taşınıyor ve her kesim için ayrı sözleşme yapılmış olsaydı en az ikisi farklı hükümlere tabi olacak idiyse, uygulanması gerekli milletlerarası sözleşmelerde aksi bir düzenleme yoksa TTK’nın genel taşıma hükümleri uygulanır (TTK m.902/1-a, b, c, d). Zarara yol açan olayın taşımanın hangi kesiminde meydana geldiği belliyse, taşıyıcının sorumluluğu o kesim için ayrı bir sözleşme yapılmış olsaydı uygulanacak hükümlere göre belirlenir; olayın hangi kesimde meydana geldiğini ispat yükü bunu iddia eden taraftadır (TTK m.903).

Bu iki hükmün CMR ile ilişkisi Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 14.05.2025 tarihli, E.2023/11-502, K.2025/320 sayılı kararında tartışılmıştır. Olayda Türkmenistan’daki bir projede kullanılacak, Macaristan’dan yola çıkan gaz türbini taşımanın deniz kesiminden sonra Türkmenbaşı Limanı’nda tıra yüklenmiş ve karayoluyla şantiyeye götürülürken yükün tırdan düşmesiyle hasar görmüştü; hasarın karayolu kesiminde meydana geldiği tartışmasızdı. Kurul çoğunluğu, TTK m.902/1-d’deki milletlerarası sözleşmeler istisnasına ve CMR m.2’ye dayanarak CMR’nin uygulanacağını kabul etti. Karşı oyda ise CMR m.2’deki yükün karayolu aracından indirilmeden taşınması koşulunun gerçekleşmediği, zararın meydana geldiği kesim belli olduğundan TTK m.903 uyarınca o kesim için yapılmış sayılacak ulusal bir taşıma sözleşmesinin hükümlerinin uygulanması gerektiği savunuldu. Karar, multimodal taşımalarda uygulanacak hukukun somut olayın olgularına, özellikle yükün aktarılıp aktarılmadığına ve zararın yerine göre tartışmalı olabileceğini gösterir. Bu nedenle kanaatimizce dava dilekçesinde CMR ve TTK’ya terditli olarak dayanmak, uygulanacak hukuk tartışmasından doğabilecek riski azaltır.

Deniz yoluyla navlun sözleşmesi ve konişmento ilişkisi için deniz ticaretinde navlun sözleşmesi ve taşıyanın sorumluluğu sayfamıza, depolama ve taşımayı birlikte üstlenen lojistik firmalarıyla yapılan sözleşmeler için lojistik ve 3PL sözleşmeleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Taşıyıcı Neden Sorumludur, Hangi Hâllerde Kurtulur?

TTK m.875/1 bakımından taşıyıcı, eşyayı taşınmak üzere teslim aldığı andan gönderilene teslim ettiği ana kadar eşyanın ziyaından, hasarından ve teslimdeki gecikmeden sorumludur. Yük sahibi, hasarın taşıyıcının kusurundan doğduğunu ispat etmek zorunda değildir; eşyanın sağlam teslim edildiğini ve hasarlı, eksik veya geç teslim alındığını ortaya koyması yeterlidir. Zararın doğmasında gönderenin veya gönderilenin davranışı ya da eşyanın özel bir ayıbı etkili olmuşsa, bu olguların ne ölçüde etkili olduğu tazminat borcunun doğup doğmayacağında ve kapsamında dikkate alınır (m.875/2). Gecikmede somut bir zarar doğmasa bile taşıma ücreti gecikme süresiyle orantılı olarak indirilir; taşıyıcı her türlü özeni gösterdiğini ispat ederse indirim yapılmaz (m.875/3).

Taşıyıcı, ziya, hasar veya gecikmenin en yüksek özeni göstermesine rağmen kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği sebeplerden meydana geldiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur (TTK m.876). Gerekçeye göre hükmün kaynağı CMR m.17/2-4’tür. CMR m.17/2 kurtuluş sebeplerini, hak sahibinin kusuru veya ihmali, taşıyıcının kusurundan doğmayan talimatı, eşyanın kendine özgü ayıbı ve taşıyıcının kaçınamayacağı, sonuçlarını önleyemeyeceği durumlar olarak sayar; bunların ispat yükü taşıyıcıdadır (CMR m.18/1). Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, yukarıda anılan 2020/3732 sayılı kararında taşıyıcının sorumluluğunu “ispat külfeti ters çevrilmiş bir kusur sorumluluğu” olarak nitelemiş ve taşıyıcının genel olarak özenli davrandığını göstermesinin yetmeyeceğini, olayın doğumunda kusursuz olduğunu da ispat etmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Taşıyıcı, kullandığı aracın kusurlu durumuna ya da aracı kiraladığı kişinin veya onun çalışanlarının kusuruna dayanarak sorumluluktan kurtulamaz (CMR m.17/3). TTK m.877’nin gerekçesi de bu kuralın CMR m.17/3’ten alındığını belirtir. Fren arızası, lastik patlaması veya soğutma ünitesinin bozulması bu nedenle kural olarak taşıyıcının riskindedir.

Kanun, ispatı taşıyıcı lehine kolaylaştıran özel hâller de öngörür. TTK m.878/1’e göre ziya, hasar veya gecikme; sözleşme veya teamüle uygun olarak üstü açık araç kullanılmasına ya da güverteye yüklemeye, gönderenin yetersiz ambalajlamasına, eşyanın gönderen veya gönderilen tarafından işlenmesine, yüklenmesine ya da boşaltılmasına, eşyanın kırılma, paslanma, bozulma, kuruma, sızma ve olağan fire gibi doğal niteliğine, paketlerin yetersiz işaretlenmesine, canlı hayvan taşınmasına veya 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile diğer mevzuatın taşıyıcının kurtulmasını haklı gösterdiği hâllere bağlanabiliyorsa taşıyıcı sorumluluktan kurtulur. Zararın bu sebeplerden birine bağlanması muhtemelse o sebepten doğduğu varsayılır; üstü açık araç hâlindeki olağanüstü ziya veya hasarda bu karine uygulanmaz (m.878/2). CMR m.17/4 de benzer özel riskleri sayar ve m.18/2 aynı karineyi kurar; hak sahibi zararın gerçekte bu risklerden kaynaklanmadığını ispat edebilir.

Bu karinenin sınırları yük sahibi için önemlidir. Zarar gönderenin özel taşıma talimatlarına uyulmamasından doğmuşsa taşıyıcı üstü açık araç savunmasına dayanamaz (TTK m.878/3). Eşyayı sıcaklık, nem, sarsıntı gibi etkilere karşı özel olarak korumakla yükümlü olan taşıyıcı, eşyanın doğal niteliği savunmasına ancak gerekli tüm önlemleri almış ve özel talimatlara uymuşsa dayanabilir (m.878/4). Frigorifik taşımada “meyve zaten bozulmaya elverişliydi” savunması bu nedenle termograf kayıtları karşısında sınanır. CMR’de üstü açık araç savunması, bu kullanımın açıkça kararlaştırılmış ve hamule senedine yazılmış olmasına bağlıdır (CMR m.17/4-a). Zarara hem taşıyıcının sorumlu olduğu hem de olmadığı sebepler birlikte yol açmışsa, taşıyıcı yalnızca kendi sorumlu olduğu sebeplerin zarara katkısı ölçüsünde sorumludur (CMR m.17/5).

Ambalaj ve Yükleme Nezareti: Mahkemeler Neye Bakıyor?

Ticari yük dosyalarında taşıyıcının sık başvurduğu savunmalar “ambalaj yetersizdi” ve “yüklemeyi gönderen yaptı” savunmalarıdır; bu rehberde ele alınan kararların çoğu bu iki savunma etrafında şekillenmiştir. Bu savunmaların başarısı, teslim anında düzenlenen belgelere, tespit tutanaklarına ve bilirkişi raporunun somut verilere dayanıp dayanmadığına bağlıdır. CMR m.8/1’e göre taşıyıcı eşyayı teslim alırken hamule senedindeki paket sayısı ve işaretlerin doğruluğunu ve eşya ile ambalajının görünür durumunu kontrol eder; kontrol imkânı yoksa ya da görünür durumla ilgili bir çekincesi varsa bunu gerekçesiyle hamule senedine yazar (m.8/2). Hamule senedinde özel bir çekince yoksa, aksi ispat edilinceye kadar eşyanın ve ambalajının taşıyıcı tarafından teslim alındığında görünür olarak iyi durumda olduğu varsayılır (CMR m.9/2).

Taşıyıcının kontrolü görünür durumla sınırlıdır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 05.07.2023 tarihli, E.2022/1852, K.2023/4139 sayılı kararına konu olayda, Fransa ve Slovenya’dan Hatay’a taşınan ve gönderen tarafından naylonla ambalajlanan çelik tel bobinler varışta ıslanmış ve paslanmış olarak bulunmuş, yükü sigortalayan sigortacı ödeme yaparak taşıyıcıya rücu etmişti. İlk derece mahkemesi taşıyıcıyı karine olarak sorumlu tutmuştu. Daire, tespit tutanağına göre araç çadırının hasarsız ve araç içinin kuru olduğunu, eksper raporlarında da naylon ambalajda yırtık veya delik bulunmadığını, taşıyıcının yükü kontrol yükümlülüğünün eşyanın ve ambalajın görünür durumuyla sınırlı olduğunu, hasarın taşıyıcının kusurundan değil emtianın niteliğine uygun ambalajlanmamasından kaynaklandığını belirterek varsayıma dayalı bilirkişi raporlarına itibar edilmesini bozma sebebi saydı ve davanın reddi gerektiğini söyledi.

Hasarın sebebi ambalaj dışındaysa savunma çöker. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi’nin 06.02.2025 tarihli, E.2021/2120, K.2025/181 sayılı kararına konu olayda Türkiye’den Fransa’ya karayoluyla gönderilen 37 bağ çelik boru, ekspertize göre brandadaki yırtıklardan giren yağmur suyuyla ıslanıp paslanmıştı. Daire, hasarın taşıma sırasında oluştuğunu ve CMR m.17/2 kapsamında bir kurtuluş sebebinin kanıtlanmadığını, sözleşmeyi yapan taşıyıcı ile fiilen taşıyan taşıyıcının CMR m.34 uyarınca birlikte sorumlu olduğunu, taşıyıcının ambalaj ve istifle ilgili çekince koymaması nedeniyle en azından müterafik kusurlu sayılacağını kabul etti ve “Tenteli bir aracın içine yağmur suyunun girmesi başlı başına kusurdur.” dedi. İki karar birlikte okunduğunda kanaatimizce şu ayrım yapılabilir: hasar dışarıdan görülmeyen bir ambalaj yetersizliğinden doğmuşsa taşıyıcı kurtulabilir; araç veya örtü dışarıdan su almışsa sorumluluk taşıyıcıda kalır.

Yükleme gönderende olsa da nezaret görevi vardır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 10.05.2023 tarihli, E.2022/3351, K.2023/2875 sayılı kararında, yükleme ve istif gönderen tarafından yapılmış, taşıyıcı da hasarın yetersiz ambalaj ve istiften doğduğunu savunmuştu. Daire, yüklemenin taşıyıcıya ait olmadığı hâllerde de taşıyıcının işletme güvenliğine aykırı yükleme ve sabitleme yapılıp yapılmadığına nezaret görevi bulunduğunu, bu nedenle tali de olsa bir kusurundan söz edilebileceğini kabul etti. Bozmadan sonra ilk derece mahkemesinin taşıyıcıya yüklediği yüzde onluk kusur oranını ise, davacı sigortacının temyizi üzerine, somut olaya uygun bulmadı; tazminatın kusurun ağırlığına göre belirlendiğini hatırlatarak taşıyıcının gabarisi yüksek yükün yüklenmesine karşı çıkmamasını, Özbekistan gümrüğündeki gabari kontrolünden kaçınmak için güzergâhı değiştirmesini ve bozuk yolu kullanmasını değerlendirmeye aldı (TBK m.51-52). Karar, yükleme gönderende olsa bile taşıyıcının yükü kabul ederken ve yolda yaptığı tercihlerin kusur değerlendirmesine gireceğini gösterir.

Yükleme sözleşmeyle taşıyıcıya bırakılmışsa gönderene kusur yüklenemez. Hukuk Genel Kurulu’nun yukarıda anılan 2025/320 sayılı kararında taşıma sözleşmesi yükleme işini taşıyana vermişti. Özel Daire, bir ağır indirme raporuna dayanarak gönderenin yüklemeye nezaret yönünden müterafik kusurunun araştırılmasını istemişti. Kurul, rapordan yüklemeye kimin nezaret ettiğinin anlaşılamadığını ve raporun hasarlı emtianın yüklenmesine ilişkin olduğunun gösterilmediğini, ön ekspertiz raporuna göre sabitlemenin taşıyanın elemanlarınca yapıldığını belirterek gönderenin müterafik kusurundan söz edilemeyeceğini oy birliğiyle kabul etti.

Bu kararlardan yük sahibi için çıkan ders şudur: ambalajın eşyanın niteliğine uygun olduğunu gösteren teknik şartname, yükleme ve sabitleme fotoğrafları, yüklemeyi kimin yaptığını gösteren sözleşme hükmü ve hamule senedinde taşıyıcının çekince koymadığı gerçeği, savunmanın karşısına konacak başlıca belgelerdir. Varışta düzenlenen tespit tutanağına ambalajın ve aracın durumu (yırtık, delik, ıslaklık, branda) mutlaka yazılmalıdır; 2023/4139 sayılı kararda belirleyici olan da tutanak ve eksper raporlarındaki bu tespitlerdir.

Taşıyıcı En Fazla Ne Öder? Değer, Ağırlık Sınırı ve 8,33 SDR Hesabı

Taşıyıcının ödeyeceği tazminat iki aşamada bulunur: önce gerçek zarar hesaplanır, sonra bu tutar ağırlık sınırıyla karşılaştırılır. TTK m.880/1’e göre eşyanın tamamen veya kısmen ziyaında tazminat, eşyanın taşınmak üzere teslim alındığı yer ve zamandaki değerine göre hesaplanır. Hasarda tazminat, eşyanın hasarsız değeri ile hasarlı değeri arasındaki farktır; zararı azaltmak ve gidermek için yapılan giderlerin bu farkı karşıladığı karine olarak kabul edilir (m.880/2). Değer piyasa fiyatına, yoksa aynı tür ve nitelikteki malların cari değerine göre belirlenir; eşya taşınmak üzere teslimden hemen önce satılmışsa, satıcının faturasında taşıma giderleri düşülerek gösterilen satış bedelinin piyasa fiyatı olduğu varsayılır (m.880/3). CMR’de de değer, eşyanın taşınmak üzere kabul edildiği yer ve zamana göre, önce borsa fiyatı, yoksa piyasa fiyatı, o da yoksa aynı tür ve nitelikteki malların olağan değeri esas alınarak belirlenir (CMR m.23/1-2); hasarda değer kaybı ödenir (m.25/1).

Ağırlık sınırı TTK m.882/1’de, gönderinin tamamının ziyaı veya hasarında, gönderinin net olmayan ağırlığının her bir kilogramı için 8,33 Özel Çekme Hakkını karşılayan tutar olarak belirlenmiştir; gerekçeye göre “net olmayan ağırlık” ambalajlı (brüt) ağırlıktır. Gönderinin yalnız bazı parçaları kaybolmuş veya hasar görmüşse, gönderinin tamamı değerini kaybetmişse tamamının, bir kısmı değerini kaybetmişse yalnız değerini kaybeden kısmın ağırlığı esas alınır (m.882/2-a, b). CMR m.23/3 de tazminatın eksik brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 hesap birimini aşamayacağını, m.25/2 ise hasarda tazminatın, gönderinin tamamı hasar görmüşse tam ziyada, bir kısmı hasar görmüşse o kısmın ziyaında ödenecek tutarı aşamayacağını söyler.

TTK ile CMR arasında iki önemli fark vardır. Birincisi gecikmedir: TTK’da taşıma süresinin aşılmasından doğan sorumluluk taşıma ücretinin üç katıyla sınırlıdır (m.882/3); CMR’de ise hak sahibi gecikmeden zarar doğduğunu ispat etmeli ve tazminat taşıma ücretini aşamaz (CMR m.23/5). İkincisi SDR’nin Türk lirasına çevrildiği tarihtir: TTK’da eşyanın taşıyıcıya teslim edildiği tarihteki veya tarafların kararlaştırdığı tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası değeri esas alınır (m.882/4); CMR’de ise karar tarihindeki veya tarafların kararlaştırdığı tarihteki kur uygulanır (CMR m.23/7). SDR’nin Türk lirası karşılığı her gün değiştiğinden, hesap ilgili tarihte Merkez Bankası’nın açıkladığı değer üzerinden yapılmalıdır.

Tablodaki Hukuk Genel Kurulu satırları uyuşmazlığın parasal büyüklüğünü gösterir. Taşıma belgelerinde yükün ağırlığı 48.100 kg olarak yazılıydı; bilirkişi raporlarına göre ise hasar gören ve değiştirilen parçanın ağırlığı yaklaşık 13.000 kg idi ve yükün geri kalanı bütün olarak zarar görmemişti. Kurul, davalı tarafın cevap dilekçesinde “kabul anlamına gelmemek kaydıyla” yaptığı hesabın 48.100 kg’ı bağlayıcı biçimde kabul ettiği anlamına gelmediğini, hâkimin bilirkişi raporlarından ayrılacaksa somut gerekçe göstermesi, raporlara itibar etmeyecekse yeni bir bilirkişi heyetinden rapor alması gerektiğini belirtti. Yük sahibi açısından ders iki yönlüdür: hasarın bütün gönderinin değerini düşürdüğü iddia ediliyorsa bu, teknik olarak (örneğin sistemin hasarlı parça olmadan kullanılamayacağı gösterilerek) ispatlanmalıdır; dilekçelerdeki hesaplar ise kayıt düşülerek yapılmalıdır.

Sınırın üstünde koruma: değer ve menfaat beyanı. CMR’ye tabi bir taşımada gönderen, kararlaştırılacak bir ek ücret karşılığında hamule senedine m.23/3’teki sınırı aşan bir değer yazabilir; bu durumda beyan edilen değer sınırın yerini alır (CMR m.24). Gönderen yine ek ücret karşılığında ziya, hasar veya kararlaştırılan teslim süresinin aşılması için teslimde özel bir menfaat tutarı belirleyip hamule senedine yazabilir; bu hâlde ispatlanan ek zarar beyan edilen tutara kadar istenebilir (CMR m.26). Bu mekanizmalar dışında taşıyıcının sorumluluğunu ağırlaştıran sözleşme hükümleri sorun yaratır. CMR m.41/1’e göre CMR hükümlerine doğrudan veya dolaylı olarak aykırı her sözleşme şartı hükümsüzdür; bu hükümsüzlük taşıma sözleşmesinin diğer hükümlerini etkilemez. Hukuk Genel Kurulu, 2025/320 sayılı kararında taşıma sözleşmesindeki “… Enerji’nin uğrayacağı zararlar Nakliyeci tarafından tam olarak tazmin edilecektir.” hükmünün, değer veya menfaat beyanı ve buna karşılık ek ücret kararlaştırılmadığından CMR m.41 uyarınca geçersiz olduğunu ve taşıyıcının tam zarardan sorumlu tutulamayacağını oy çokluğuyla kabul etti. CMR m.41/2 ayrıca, sigortanın yararını taşıyıcıya bırakan ve ispat yükünü değiştiren şartları da hükümsüz sayar.

Kâr kaybı ve dolaylı zararlar. TTK m.883, taşıma ücretinin ve taşımayla ilgili vergi, harç ve giderlerin geri verilmesini düzenledikten sonra “Başkaca zararlar karşılanmaz.” der. CMR m.23/4 de navlun, gümrük vergisi ve diğer giderlerin iadesinden sonra başka bir tazminat ödenmeyeceğini belirtir. Üretim duruşu, alıcıya ödenen cezai şart veya kaçan satış gibi zararlar bu nedenle ziya ve hasar hâlinde kural olarak taşıyıcıdan istenemez; kast veya pervasızlık hâlinde bunların istenip istenemeyeceği somut olayda ayrıca değerlendirilir. Gerekçeye göre m.883 gecikme hâline uygulanmaz: teslimin gecikmesinden doğan ve ispatlanan zarar, TTK’da taşıma ücretinin üç katına (m.882/3), CMR’de taşıma ücretine kadar (CMR m.23/5) istenebilir. Nakliyat sigortasında da rizikonun gerçekleşmesiyle doğan kazanç kaybı, aksine sözleşme yoksa kapsam dışıdır (TTK m.1453/2).

Sınır Ne Zaman Kalkar? Kast, Pervasızlık ve Kasta Eşit Kusur

TTK m.886’ya göre zarara kasten ya da pervasızca ve böyle bir zararın meydana gelmesi ihtimalinin bilinciyle işlenmiş bir fiil veya ihmaliyle sebebiyet verdiği ispat edilen taşıyıcı veya m.879’da belirtilen yardımcıları, Kanunun eşya taşımasına ilişkin bu kısmında öngörülen sorumluluktan kurtulma hâllerinden ve sorumluluk sınırlamalarından yararlanamaz. Gerekçe, hükmün kaynağının CMR m.29 olduğunu, “pervasızca ve zararın muhtemelen gerçekleşebileceği bilinciyle hareket” ifadesinin birlikte tek bir kavram olarak, kasta eşit kusur biçiminde yorumlanması gerektiğini belirtir. CMR m.29/1 de zarar taşıyıcının kastı veya davaya bakan mahkemenin hukukuna göre kasta eşit sayılan kusuruyla meydana gelmişse, taşıyıcının sorumluluğu kaldıran veya sınırlayan ya da ispat yükünü değiştiren hükümlerden yararlanamayacağını söyler; aynı sonuç, kusur taşıyıcının çalışanları veya taşımada yararlandığı kişiler tarafından görevleri sırasında işlenmişse de uygulanır (m.29/2).

Bu hâlin ispat yükü yük sahibindedir. Taşıyıcının sıradan bir ihmali kanaatimizce yetmez; zararın muhtemel olduğunu bilerek ve buna rağmen hareket ettiği gösterilmelidir. Bunun için araç takip (GPS) kayıtları, güzergâh sapmaları, sürücü ifadeleri, yükün araçta gözetimsiz bırakıldığı süreler, uyarılara rağmen kullanılmaya devam edilen arızalı ekipman, soğutma alarmlarına verilen cevaplar ve hırsızlık varsa ceza soruşturmasındaki deliller incelenmelidir. Sınırın kalkmasının iki sonucu daha vardır: taşıyıcı m.878’deki özel kurtuluş hâllerine de dayanamaz (CMR’de ispat yükünü değiştiren hükümlerden de yararlanamaz) ve zamanaşımı bir yıl yerine üç yıl olur (TTK m.855/5; CMR m.32/1). Bu nedenle kanaatimizce dava dilekçesinde talep, önce m.886 ve CMR m.29 uyarınca sınırsız sorumluluğa, bu kabul görmezse sınır içindeki tazminata dayanılarak kademeli kurulmalıdır.

Süreler: İhbar, Çekince ve Zamanaşımı

İhbar ve çekince. TTK m.889/1’e göre ziya veya hasar açıkça görülüyorsa ve gönderen veya gönderilen bunu en geç teslim anına kadar bildirmezse, eşyanın sözleşmeye uygun olarak teslim edildiği varsayılır; bildirimde zararın gerekli açıklıkla belirtilmesi şarttır. Ziya veya hasar açıkça görünmüyorsa bu karine, teslimden sonra yedi gün içinde bildirim yapılmamışsa geçerli olur (m.889/2). Gönderilen teslim süresinin aşıldığını teslimden itibaren yirmi bir gün içinde taşıyıcıya bildirmezse gecikmeden kaynaklanan hakları sona erer (m.889/3). Teslimden sonra yapılan bildirim yazılı olmalıdır; telekomünikasyon araçlarıyla da yapılabilir, bildirimi yapanın kim olduğu anlaşılıyorsa imza gerekmez ve sürenin korunması için bildirimin zamanında gönderilmesi yeterlidir (m.889/4). Teslim sırasında yapılan bildirimin eşyayı teslim edene yapılması yeterlidir (m.889/5).

CMR m.30 aynı sistemi biraz farklı kurar. Alıcı eşyayı taşıyıcıyla birlikte durumunu usulüne uygun kontrol etmeden ya da ziya veya hasarı genel bir açıklamayla belirten çekincelerini göndermeden teslim alırsa, açık ziya veya hasarda en geç teslim anında, açık olmayan ziya veya hasarda teslimden itibaren Pazar ve resmî tatiller hariç yedi gün içinde, teslim alması eşyayı hamule senedinde yazılı durumda aldığına ilişkin karine oluşturur; açık olmayan zararda çekince yazılı olmalıdır (m.30/1). Eşyanın durumu alıcı ve taşıyıcı tarafından birlikte kontrol edilmişse, bu kontrolün sonucuna aykırı delil ancak açık olmayan zararda ve kontrol tarihinden itibaren Pazar ve resmî tatiller hariç yedi gün içinde yazılı çekince gönderilmişse dinlenir (m.30/2). Gecikme tazminatı, eşyanın alıcının emrine hazır tutulmasından itibaren yirmi bir gün içinde taşıyıcıya yazılı çekince gönderilmedikçe ödenmez (m.30/3). Sürelerin hesabında teslim, kontrol veya hazır tutma günü sayılmaz (m.30/4).

Uygulamada sık yapılan bir yanlışa dikkat çekmek gerekir: hasarda yedi günlük sürenin kaçırılması hakkı ortadan kaldırmaz, yalnızca eşyanın sağlam teslim edildiği yönünde bir karine doğurur. Yük sahibi bu karineye rağmen hasarın taşıma sırasında oluştuğunu ispat edebilir, ama ispat yükü ağırlaşır. Gecikmede ise yirmi bir günlük süre kaçırılırsa gecikme tazminatı istenemez. Bu nedenle bildirim, süre sonunu beklemeden ve ispat edilebilir bir yolla (kayıtlı elektronik posta, noter, iadeli taahhütlü mektup) yapılmalıdır.

Zamanaşımı. TTK m.855/1’e göre eşya taşımasından doğan istemler bir yılda zamanaşımına uğrar. Süre eşyanın gönderilene teslim edildiği, eşya tamamen kaybolmuşsa teslim edilmesi gereken tarihte başlar (m.855/2). Taşıyıcının kastından veya zararın doğabileceğini bilerek pervasızca davranışından doğan ziya, hasar ve gecikmede süre üç yıldır (m.855/5). Rücu istemlerinde, örneğin yük sahibine ödeme yapan taşıyıcının alt taşıyıcıya başvurusunda, süre kesinleşmiş bir mahkeme kararı varsa kararın kesinleştiği, yoksa rücu alacaklısının borcu ödediği tarihten başlar; bunun için rücu alacaklısının zararı ve rücu borçlusunu öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde borçluya bildirimde bulunmuş olması gerekir (m.855/3). Halefiyetle sigortacıya geçen hak ise yük sahibinin taşıyıcıya karşı hakkıdır (TTK m.1472/1); aşağıda anılan Adana kararında sigortacının rücu davasında CMR’deki bir yıllık süre esas alınmıştır.

CMR m.32/1’de süre yine bir yıl, kast veya davaya bakan mahkemenin hukukuna göre kasta eşit sayılan kusurda üç yıldır. Başlangıç tarihi kısmi ziya, hasar veya gecikmede teslim tarihi; tam ziyada kararlaştırılan teslim süresinin bitiminden itibaren otuzuncu gün, süre kararlaştırılmamışsa eşyanın taşıyıcı tarafından teslim alındığı tarihten itibaren altmışıncı gün; diğer hâllerde taşıma sözleşmesinin yapılmasından üç ay sonradır. CMR’nin yük sahibi için en değerli hükümlerinden biri m.32/2’dir: taşıyıcıya yapılan yazılı başvuru, taşıyıcı başvuruyu yazılı olarak reddedip ekli belgeleri geri verinceye kadar zamanaşımını durdurur; talebin bir kısmı kabul edilirse süre yalnız uyuşmazlık konusu kısım için yeniden işler, aynı konudaki sonraki başvurular süreyi yeniden durdurmaz. Başvurunun ulaştığını ispat yükü buna dayanan taraftadır. Bu hükmün dışında kalan uzama ve kesilme hâlleri davaya bakan mahkemenin hukukuna tabidir (m.32/3). Eşya kararlaştırılan teslim süresinin bitiminden itibaren otuz gün, süre kararlaştırılmamışsa teslim alındığı tarihten itibaren altmış gün içinde teslim edilmemişse, hak sahibi eşyayı kaybolmuş sayabilir (CMR m.20/1).

Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi’nin 24.10.2025 tarihli, E.2023/1121, K.2025/2183 sayılı kararı, CMR’deki bir yıllık sürenin Türk hukukuyla nasıl birlikte işlediğini gösterir. Olayda frigorifik dorsede taşınan armutların taşıma sırasında sıcaklığı istenen aralığın dışına çıkmış, emtianın yaklaşık yüzde otuzu kullanılamaz hâle gelmişti; ödeme yapan sigortacı TTK m.1472 uyarınca halef olarak taşıyıcıya rücu etmiş, ilk derece mahkemesi davayı zamanaşımından reddetmişti. Daire, CMR m.32’deki bir ve üç yıllık süreleri hatırlattıktan sonra, kesilme ve durma bakımından m.32/3 gereği Türk hukukunun uygulanacağını, icra takibiyle kesilen sürenin takibe ilişkin her işlemden sonra yeniden başlayacağını (TBK m.154, 157/2) ve dava şartı arabuluculukta başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımının duracağını (6325 sayılı Kanun m.18/A-15) belirtti; bunlar araştırılmadan verilen ret kararını kaldırarak dosyayı yeniden yargılamaya gönderdi.

Nakliyat Sigortacısı Ne Zaman Öder, Hangi Gerekçelerle Reddeder?

Sigorta ettiren, rizikonun gerçekleştiğini öğrenince durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirir (TTK m.1446/1). Kanunda bu bildirim için gün sayısı yoktur. Bazı sigorta şirketlerinin yayımladığı emtia nakliyat sigortası bilgilendirme formlarında ise rizikonun gerçekleşmesinden itibaren beş iş günü içinde, gerekli bilgi ve belgelerle birlikte sigortacıya başvurulması istenmektedir; kendi poliçenizdeki ve genel şartlardaki süre ayrıca kontrol edilmelidir. Bildirim yapılmaz veya geç yapılırsa ve bu ödenecek tazminatı artırmışsa, tazminattan kusurun ağırlığına göre indirim yapılır; sigortacı rizikonun gerçekleştiğini başka yoldan fiilen öğrenmişse bu indirimden yararlanamaz (m.1446/2-3). m.1446, sigorta ettiren aleyhine değiştirilemeyecek hükümler arasındadır (m.1452/3). Bu nedenle kanaatimizce, beş iş günü geçti diye tazminatın tamamen reddedilmesi, bildirimin gecikmesi zararı artırmadıkça kanunla bağdaşmaz; yine de bildirimi ilk gün yapmak tartışmayı baştan önler.

Sigortacının ret gerekçeleri çoğunlukla teminat kapsamına ilişkindir. Nakliyat poliçelerinde genel şartlarla birlikte uygulanan klozlar teminatın genişliğini belirler; poliçede ve sigorta sertifikasında hangi klozların uygulandığı ilk iş olarak kontrol edilmelidir. Uluslararası ticarette kullanılan Institute Cargo Clauses setinde (A) en geniş, (C) en dar teminattır ve bu klozlarda sigortalının kasıtlı fiili, olağan sızıntı ve fire, ambalaj yetersizliği, eşyanın gizli ayıbı veya doğal niteliği ve gecikmenin doğrudan sebep olduğu zararlar standart istisnalar arasında sayılır. Teminat dışı hâlin ispat yükü sigortacıdadır (TTK m.1409/2). Burada yük sahibi için bir tuzak vardır: taşıyıcıyı kurtaran ambalaj yetersizliği, aynı zamanda sigorta teminatının da dışında kalabilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 21.03.2016 tarihli, E.2015/8382, K.2016/3061 sayılı kararıyla onanan ret hükmünde ilk derece mahkemesi, ithal edilen bir şanzımandaki hasarın ambalaj kifayetsizliği ve tertip hatasından doğduğunu, bu nedenle nakliyat sigortası teminatı kapsamında olmadığını, sigortacının yaptığı ödemenin bir “lütuf ödemesi” niteliğinde olduğunu ve taşıyıcıdan rücuen istenemeyeceğini kabul etmişti; Yargıtay bu gerekçeleri ayrıca tartışmadan, delil değerlendirmesinde usul ve yasaya aykırılık görmeyerek hükmü onadı. Davacı sigortacı halefiyetini mülga 6762 sayılı TTK m.1301’e dayandırmıştı. Ambalajın eşyanın niteliğine uygun olduğunu gösteren belgeler bu nedenle iki kapı için de gereklidir.

Sigortacının bir başka ret gerekçesi, hasarın beyan edilen olayla örtüşmediği iddiasıdır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 29.05.2025 tarihli, E.2024/5914, K.2025/3830 sayılı kararına konu olayda, Çin’den ithal edilen 28 paket, 4.387 kg LED ekran malzemesi “nakliyat emtia kati sigorta poliçesi” ile sigortalanmış, malları taşıyan araç kaza yapmış ve emtianın büyük kısmı kullanılamaz hâle gelmişti. Sigortacı, hasarın kazayla örtüşmediğini ve kazaya karışan aracın başka bir araç olduğunu savunarak ödemeyi reddetti. İlk derece mahkemesi bilirkişi raporlarına dayanarak kaza ile hasarın uyumlu olduğunu, ithal edilen ürünlerle kazaya uğrayanların aynı olduğunu ve emtianın hurda sayılması gerektiğini kabul etti; poliçedeki yüzde birlik muafiyeti ve hurda bedelini düşerek 631.358,08 TL’nin temerrüt tarihinden itibaren avans faiziyle tahsiline karar verdi. İstinaf başvurusu esastan reddedildi, Yargıtay da kararı oy birliğiyle onadı. Karar, ret gerekçesinin teknik bilirkişi incelemesiyle çürütülebileceğini, buna karşılık muafiyetin ve hasarlı malın kalan değerinin (sovtaj) tazminattan düşüleceğini gösterir.

Diğer ret ve indirim gerekçeleri şunlardır: rücu haklarının korunmaması nedeniyle kusura göre indirim (TTK m.1448/2), sigorta bedeli sigorta değerinden düşükse orantılı ödeme (eksik sigorta, TTK m.1462) ve kazanç kaybının kapsam dışı olması (m.1453/2). Bilgilendirme formlarında yer alan on beş iş günlük cevap süresi şikâyet ve bilgi talepleri içindir; tazminatın ne zaman muaccel olacağı TTK m.1427’ye tabidir. Ret veya eksik ödeme hâlinde, sigorta şirketi tahkim sistemine üyeyse Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir ya da arabuluculuktan sonra asliye ticaret mahkemesinde dava açılabilir. Sigortacıya başvuru, tahkim yolu ve sigorta sözleşmesinden doğan istemlerin zamanaşımı için sigorta tazminatında başvuru, tahkim ve zamanaşımı yazımıza, Komisyonun işleyişi için Sigorta Tahkim Komisyonu rehberimize, 2026 parasal sınırları ve itiraz süreleri için sigorta tahkim süre ve parasal sınır hesaplama aracımıza, riziko ve tazminat kavramları için sigorta sözleşmesinde riziko ve tazminat sayfamıza bakabilirsiniz.

Sigortacı Ödedikten Sonra: Halefiyet ve Taşıyıcıya Rücu

Sigortacı tazminatı ödediğinde, ödediği bedel kadar sigortalının zarardan sorumlu olanlara karşı haklarına halef olur ve açılmış bir davayı ödemeyi ispat ederek izin gerekmeksizin sürdürebilir (TTK m.1472/1). Halefiyette sigortacı sigortalının sahip olduğundan fazla bir hak elde etmez; bu nedenle taşıyıcı, yük sahibine karşı ileri sürebileceği savunmaları (ambalaj, yükleme, zamanaşımı, ağırlık sınırı) sigortacıya karşı da ileri sürebilir. Yukarıda anılan 2023/4139 sayılı kararda sigortacının rücu davası ambalaj kusuru nedeniyle reddedilmesi gereken bir dava olarak görülmüş, Adana BAM 9. Hukuk Dairesi’nin kararında ise CMR m.32’deki süre sigortacının rücu davasında esas alınmıştır. İstanbul BAM 14. Hukuk Dairesi’nin kararında sigortacı sigortalısına 24.872,42 Euro ödemiş, ancak bilirkişi kurulu boruların ayrıştırılıp yeniden ambalajlanmasını daha doğru bularak zararı 10.000 Euro olarak hesaplamış ve itiraz bu tutar üzerinden iptal edilmiştir. Sigortacının ödediği tutar, taşıyıcıdan alınabilecek tutarla aynı olmak zorunda değildir.

Yük sahibi şirket açısından bu ilişkinin iki sonucu vardır. Sigortacı zararın yalnız bir kısmını ödemişse şirket kalan kısım için taşıyıcıya karşı hakkını korur (m.1472/2); bu kısım için zamanaşımı ve ihbar süreleri şirketin kendi sorumluluğundadır. Şirket, sigortacıya geçen hakları zedeleyecek bir ibraname veya sulh imzalarsa sigortacıya karşı sorumlu olur. Sigortacının rücuunun ayrıntısı ve birden çok sorumlunun bulunduğu dosyalar için rücu ve halefiyet yazımıza, rücu takibine itirazdan sonra açılan dava ve icra inkâr tazminatının şartları için itirazın iptali ve icra inkâr tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.

Taşıyıcının Sorumluluk Sigortacısına Doğrudan Başvurulabilir mi?

Evet. Sorumluluk sigortasında zarar gören, uğradığı zararın sigorta bedeline kadar olan kısmının tazminini, sigorta sözleşmesi için geçerli zamanaşımı süresi içinde kalmak şartıyla doğrudan sigortacıdan isteyebilir (TTK m.1478/1). Taşıyıcıların yük zararları için yaptırdığı sorumluluk poliçeleri, örneğin uluslararası karayolu taşımacılarının CMR taşıyıcı sorumluluk sigortası, bu kapsamdadır. Bu rehberde anılan kararların bir kısmında (örneğin Y.11.HD 2023/4139 ve 2016/3061; YHGK 2025/320) taşıyıcının sorumluluk sigortacısı da davalı olarak yer almıştır. Sorumluluk sigortası taşıyıcının sorumluluğunu teminat altına aldığından, kanaatimizce ödenecek tutar kural olarak taşıyıcının sorumlu olduğu tutarla ve poliçe limitiyle sınırlıdır; ağırlık sınırı ve kurtuluş savunmaları sigortacı tarafından da ileri sürülür. Doğrudan başvuru, taşıyıcının ödeme güçlüğüne düştüğü veya konkordato ilan ettiği durumlarda özellikle önem kazanır; taşımacılık şirketlerinin konkordato sürecindeki durumu için ulaştırma ve nakliye sektöründe konkordato yazımıza bakabilirsiniz.

Karayolu taşımacılarının yaptırdığı zorunlu karayolu taşımacılık mali sorumluluk sigortasının genel şartlarında ise A.1 maddesi kapsamı yolcuların bedensel zararlarıyla tanımlar. Yük zararı için taşıyıcının ayrıca yaptırdığı sorumluluk poliçesinin varlığı ve limiti, ilk yazılı bildirimde taşıyıcıdan istenmelidir. Taşıyıcının taşıma faaliyeti için gerekli yetki belgeleri ve bu belgelerin yükümlülükleri için karayolu taşıma yetki belgeleri sayfamıza bakabilirsiniz.

Arabuluculuk, Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme. TTK m.4/1’e göre tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın TTK’da öngörülen hususlardan doğan davalar ticari davadır. Eşya taşıması TTK m.850 vd.’nda, sigorta sözleşmesi m.1401 vd.’nda düzenlendiğinden ve yük sahibi şirket ile taşıyıcı veya sigortacı arasındaki uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olduğundan, taşıyıcıya ve nakliyat sigortacısına karşı açılacak tazminat davaları ticari dava niteliğindedir ve dava değerine bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.5/1). Kanun ayrıca taşıma işlerinin ticari işletme faaliyeti olduğunu belirtir (TTK m.850/3).

Dava şartı arabuluculuk. TTK m.5/A, ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını dava şartı sayar. Kural 7155 sayılı Kanunla 01.01.2019’da yürürlüğe girmiş, 7445 sayılı Kanunla 01.09.2023’ten itibaren itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını da kapsayacak biçimde genişletilmiştir. Taşıyıcıdan veya sigortacıdan tazminat istemi bu nedenle önce arabuluculuğa götürülmelidir; icra takibi yapılıp itiraz edilmişse itirazın iptali davası için de aynı şart aranır. Arabuluculuk süreci altı haftada sonuçlandırılır, zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m.5/A-2); başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A-15). Adana BAM 9. Hukuk Dairesi’nin yukarıdaki kararında da, zamanaşımının durup durmadığının belirlenmesi için itirazın iptali davasından önce arabulucuya başvurulup başvurulmadığının araştırılması istenmiştir. Süreç ve son tutanağın önemi için ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk yazımıza bakabilirsiniz.

Yetkili mahkeme ve yabancı taşıyıcı. CMR’ye tabi taşımalarda davacı, tarafların anlaştığı sözleşmeci bir devletin mahkemesine ve ayrıca davalının mutad meskeninin, asıl iş merkezinin veya taşıma sözleşmesinin yapıldığı şube ya da acentenin bulunduğu ülkenin ya da eşyanın taşıyıcı tarafından teslim alındığı veya teslim için öngörülen yerin bulunduğu ülkenin mahkemelerine başvurabilir; başka bir mahkemeye başvurulamaz (CMR m.31/1). Türkiye’den yüklenen bir ihraç malında Türk mahkemelerinin yetkisi bu hükümle de kurulabilir. Davanın yurt dışında görülmesi gerekiyorsa, alınan kararın Türkiye’de icrası için tanıma ve tenfiz yolu gündeme gelir. CMR, tazminata taşıyıcıya yazılı başvurunun gönderildiği tarihten, başvuru yoksa dava tarihinden itibaren yıllık yüzde beş faiz istenebileceğini de öngörür (CMR m.27/1); faizin başlangıç tarihi hükümde açıkça gösterilmelidir.

Taşıma sözleşmesinde, sigorta poliçesinde ve CMR hamule senedinde yetki veya tahkim şartı bulunup bulunmadığı dava öncesinde incelenmelidir. Delillerin dava açılmadan önce güvence altına alınması gerekiyorsa delil tespiti istenebilir; HMK m.400 dava açılmadan önce de delil tespiti istenebileceğini öngörür ve delilin kaybolma ihtimali bulunan hâllerde hukuki yararın varlığını kabul eder. Hasarlı yükün bekletilmesi pahalıysa ya da yük çabuk bozuluyorsa bu yol özellikle önemlidir; ayrıntı için delil tespiti, bilirkişi ve uzman görüşü yazımıza ve ticari davalarda hızlı koruma için ihtiyati tedbir ve delil tespiti sayfamıza bakabilirsiniz.

Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Kararlarından Dersler

Delil Listesi: Dosyayı Hangi Belgeler Taşır?

Taşıma uyuşmazlıklarında dosyanın sonucunu çoğu zaman ilk günlerde toplanan belgeler belirler. Yük sahibi eşyayı sağlam teslim ettiğini, hasarlı veya eksik teslim aldığını, zararın miktarını ve gerekiyorsa taşıyıcının ağır kusurunu ispatlamalıdır. Aşağıdaki liste, hem sigortacıya yapılacak başvuruda hem taşıyıcıya karşı açılacak davada kullanılacak temel belgeleri gösterir.

İlk 72 Saat: Yük Sahibi Şirket İçin Kontrol Listesi

Taşıyıcıya Yazılı Hasar İhbarı ve Tazminat Başvurusu İçin Örnek Metin

Aşağıdaki metin, yük teslim alındıktan sonra taşıyıcıya gönderilecek yazılı bildirimin ana unsurlarını gösterir. Köşeli parantezli yerler somut dosyaya göre doldurulmalı; CMR’ye tabi taşımada başvuruya belgelerin eklenmesi, CMR m.32/2’deki durma etkisinin ispatı bakımından önemlidir. Bildirim kayıtlı elektronik posta, noter veya iadeli taahhütlü mektupla gönderilmelidir.

Yol Haritası: Hasar Gören veya Kaybolan Yükte Adım Adım

Rücu takibine itirazdan sonra açılacak dava için itirazın iptali yazımız, tahkim yoluna gidilecekse Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru süreci ve başvuru dilekçesi örneği yol gösterir. Somut dosyanızın değerlendirilmesi için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Taşımada hasar gören ticari yükü kim öder: nakliyat sigortası mı, taşıyıcı mı?

İkisi de sorumlu olabilir ve biri diğerini dışlamaz. Yükü sigortalattıysanız nakliyat sigortacısı, poliçedeki teminat ve sigorta bedeli içinde, kusur aranmaksızın öder; teminat dışı hâli ispat yükü sigortacıdadır (TTK m.1409/2). Taşıyıcı ise eşyayı teslim aldığı andan teslim edene kadar ziya, hasar ve gecikmeden sorumludur (TTK m.875; CMR m.17), ancak tazminatı ağırlığa bağlı bir sınırla kısıtlıdır. Sigortacı ödediği tutar kadar sizin yerinize geçerek taşıyıcıya döner (TTK m.1472).

Nakliyat sigortam varsa taşıyıcıya ayrıca bildirim yapmam gerekir mi?

Evet. Sigorta ettiren, rücu haklarını korumak için imkânlar ölçüsünde önlem almakla yükümlüdür; bu yükümlülüğe aykırılık sigortacının aleyhine bir durum yaratmışsa tazminat kusurun ağırlığına göre indirilir (TTK m.1448/1-2). Ayrıca muafiyet, sigorta bedelini aşan kısım ve teminat dışı kalemler için muhatap taşıyıcı ve onun sorumluluk sigortacısıdır ve taşıyıcıya karşı ihbar ve zamanaşımı süreleri sigortacının kararını beklemeden işler.

Taşıyıcı en fazla ne kadar tazminat öder?

Gerçek zarar, eşyanın teslim alındığı yer ve zamandaki değerine göre hesaplanır (TTK m.880; CMR m.23/1-2). Bu tutar, gönderinin brüt ağırlığının kilogramı başına 8,33 Özel Çekme Hakkıyla (SDR) sınırlıdır; gönderinin yalnız bir kısmı değer kaybetmişse o kısmın ağırlığı esas alınır (TTK m.882/1-2; CMR m.23/3, m.25/2). Ayrıca taşıma ücreti ve taşımayla ilgili vergi, harç ve giderler geri verilir (TTK m.883; CMR m.23/4).

8,33 SDR sınırı nasıl hesaplanır, hangi tarihin kuru esas alınır?

Formül: esas alınan brüt ağırlık (kg) × 8,33 × 1 SDR’nin TL karşılığı. Yurt içi taşımada SDR, eşyanın taşıyıcıya teslim edildiği tarihteki veya tarafların kararlaştırdığı tarihteki Merkez Bankası değeri üzerinden Türk lirasına çevrilir (TTK m.882/4). CMR’ye tabi taşımada ise karar tarihindeki veya tarafların kararlaştırdığı tarihteki kur uygulanır (CMR m.23/7). Örneğin 3.000 kg’lık hasarlı kısım için sınır 3.000 × 8,33 = 24.990 SDR’dir.

Taşıyıcı hangi durumda sınırsız sorumlu olur?

Zarar taşıyıcının veya çalışanlarının ve taşımada yararlandığı kişilerin kastından ya da zararın meydana gelmesi ihtimalinin bilinciyle pervasızca davranışından doğmuşsa, taşıyıcı sorumluluk sınırlarından ve kurtuluş hâllerinden yararlanamaz (TTK m.886). CMR’de aynı sonuç kast veya davaya bakan mahkemenin hukukuna göre kasta eşit sayılan kusur için öngörülür (CMR m.29). Bu hâlin ispat yükü yük sahibindedir. CMR’ye tabi taşımada ek ücret karşılığı hamule senedine yazılan değer veya teslimde özel menfaat beyanı da sınırı yükseltir (CMR m.24, 26).

Hasarı veya eksiği taşıyıcıya ne kadar sürede bildirmeliyim?

Açıkça görülen ziya veya hasar en geç teslim anında bildirilmelidir. Açıkça görülmeyen zarar yurt içi taşımada teslimden sonra yedi gün içinde (TTK m.889/2), CMR’ye tabi taşımada Pazar ve resmî tatiller hariç yedi gün içinde (CMR m.30/1) yazılı bildirilmelidir. Süre kaçırılırsa eşyanın sağlam teslim edildiği varsayılır; hak tamamen düşmez ama hasarın taşımada oluştuğunu ispat etmek zorlaşır.

Yük geç geldi; ne isteyebilirim ve süre ne kadar?

Yurt içi taşımada gecikme teslimden itibaren yirmi bir gün içinde taşıyıcıya bildirilmezse gecikmeden doğan haklar sona erer (TTK m.889/3); tazminat taşıma ücretinin üç katıyla sınırlıdır (TTK m.882/3). CMR’de eşyanın alıcının emrine hazır tutulmasından itibaren yirmi bir gün içinde yazılı çekince gönderilmedikçe gecikme tazminatı ödenmez (CMR m.30/3); zarar ispatlanmalıdır ve tazminat taşıma ücretini aşamaz (CMR m.23/5).

Taşıyıcıya karşı dava açma süresi ne kadardır?

Kural olarak bir yıldır; kast veya pervasızlık hâlinde üç yıldır (TTK m.855/1, 5; CMR m.32/1). Yurt içinde süre teslim tarihinden, tam ziyada eşyanın teslim edilmesi gereken tarihten başlar (TTK m.855/2). CMR’de taşıyıcıya yapılan yazılı başvuru, taşıyıcı başvuruyu yazılı olarak reddedip belgeleri geri verinceye kadar süreyi durdurur (CMR m.32/2). Dava şartı arabuluculukta başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur (6325 sayılı Kanun m.18/A-15).

Uluslararası taşımada CMR mi, TTK mı uygulanır?

Eşyanın teslim alındığı yer ile teslim edileceği yer iki farklı ülkedeyse ve bunlardan en az biri CMR’ye taraf ise, ücret karşılığı karayolu taşımasına CMR uygulanır (CMR m.1/1). Yüklü araç yolculuğun bir kısmında gemi veya trenle, yük boşaltılmadan taşınıyorsa CMR taşımanın tümüne uygulanır (CMR m.2/1). Yükün aktarıldığı çok araçlı taşımalarda TTK m.902-903 ile CMR’nin ilişkisi tartışmalıdır; Hukuk Genel Kurulu 2025/320 sayılı kararında, yükün limanda tıra aktarıldığı bir olayda oy çokluğuyla CMR’yi uygulamıştır. Türkiye içindeki taşımalara TTK uygulanır.

Taşıyıcı “ambalaj yetersizdi” diyor; ne yapmalıyım?

Yetersiz ambalaj kanuni bir kurtuluş sebebidir ve zararın bu sebebe bağlanması muhtemelse karine işler (TTK m.878/1-b, 2; CMR m.17/4-b, m.18/2). Ancak taşıyıcı teslim alırken çekince koymamışsa ambalajın görünür olarak iyi durumda olduğu varsayılır (CMR m.9/2) ve karinenin aksi ispatlanabilir. Hasarın ambalajdan değil, örneğin yırtık brandadan giren yağmurdan doğduğu gösterilirse taşıyıcı sorumlu tutulabilir; İstanbul BAM 14. HD 2025/181 sayılı kararında böyle bir olayda taşıyıcı sorumlu tutulmuştur. Ambalaj şartnamesi ve yükleme fotoğrafları bu nedenle temel delildir.

Yüklemeyi biz yaptık; taşıyıcı hiç sorumlu değil mi?

Gönderenin yüklemesi kurtuluş sebebi olabilir (TTK m.878/1-c; CMR m.17/4-c). Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ise yükleme gönderende olsa bile taşıyıcının işletme güvenliğine aykırı yükleme ve sabitleme yapılıp yapılmadığına nezaret görevi bulunduğunu, bu nedenle tali de olsa kusurundan söz edilebileceğini kabul etmiştir (2023/2875). Hukuk Genel Kurulu ise, sözleşmeyle yükleme taşıyıcıya bırakılmış ve gönderenin yüklemeye nezaret ettiği somut olarak gösterilememiş bir olayda gönderenin müterafik kusurundan söz edilemeyeceğini kabul etmiştir (YHGK 2025/320).

Taşıma sözleşmesinde “taşıyıcı tüm zararı öder” yazıyor; bu geçerli mi?

CMR’ye tabi taşımada, CMR hükümlerine doğrudan veya dolaylı olarak aykırı sözleşme şartları hükümsüzdür (CMR m.41/1). Hukuk Genel Kurulu, ek ücret karşılığında değer veya teslimde özel menfaat beyanı yapılmadan konulan tam tazmin hükmünü bu nedenle geçersiz saymış ve taşıyıcının tam zarardan sorumlu tutulamayacağını kabul etmiştir (YHGK 2025/320). Sınırın üstünde koruma için hamule senedine ek ücret karşılığı değer veya menfaat beyanı yazılması ya da nakliyat sigortası yaptırılması gerekir.

Nakliyat sigortacısı ne zaman ödemek zorundadır?

Tazminat, gerekli belgelerin verilmesi ve araştırmaların tamamlanmasından sonra, ihbardan kırk beş gün sonra muaccel olur; sigortacıya yüklenemeyen gecikmelerde süre işlemez. Araştırmalar ihbardan itibaren üç ay içinde tamamlanamazsa sigortacı hasar miktarının en az yüzde ellisini avans olarak öder; muacceliyetle birlikte ihtara gerek kalmadan temerrüde düşer (TTK m.1427/2-4). Bu hükümler sigortalı aleyhine değiştirilemez (TTK m.1452/3).

Sigortacıya geç bildirim yaptım; tazminatın tamamı reddedilebilir mi?

Kanun bildirimi “gecikmeksizin” ister ve gün sayısı vermez; bazı sigorta şirketlerinin bilgilendirme formlarında beş iş günü öngörülür. Bildirim yapılmaz veya geç yapılırsa ve bu ödenecek tazminatı artırmışsa tazminat kusurun ağırlığına göre indirilir; sigortacı rizikoyu fiilen öğrenmişse indirim de yapılamaz (TTK m.1446/2-3). Bu hüküm sigortalı aleyhine değiştirilemediğinden, kanaatimizce gecikme zararı artırmadıkça tam ret kanunla bağdaşmaz.

Sigortacı ödedikten sonra kalan zararı taşıyıcıdan isteyebilir miyim?

Evet. Sigortacı zararı kısmen ödemişse sigortalı kalan kısım için sorumlulara karşı başvuru hakkını korur (TTK m.1472/2). Muafiyet, sigorta bedelini aşan kısım ve teminat dışı kalemler bu kapsamdadır. Sigortacıya imzalanan ibraname veya temliknamenin yalnız ödenen tutarla sınırlı olduğu ve kalan hakların saklı tutulduğu kontrol edilmeli, taşıyıcıya karşı bir yıllık süre ayrıca izlenmelidir.

Taşıyıcının sorumluluk sigortacısına doğrudan dava açabilir miyim?

Evet. Zarar gören, zararının sigorta bedeline kadar olan kısmını, sigorta sözleşmesi için geçerli zamanaşımı süresi içinde kalmak şartıyla doğrudan sorumluluk sigortacısından isteyebilir (TTK m.1478/1). Sigortacı taşıyıcının sorumluluğunu teminat altına aldığından, kural olarak taşıyıcının dayanabileceği ağırlık sınırı ve kurtuluş savunmalarına o da dayanabilir; ödeme ayrıca poliçe limitiyle sınırlıdır. Poliçe bilgisi ilk yazılı bildirimde taşıyıcıdan istenmelidir.

Arabuluculuk zorunlu mu, dava hangi mahkemede açılır?

Taşıyıcıya veya sigortacıya karşı tazminat istemi konusu bir miktar para olan ticari dava olduğundan, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Anlaşma sağlanamazsa dava, dava değerine bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinde açılır (TTK m.4/1, m.5/1). CMR’ye tabi taşımada yetkili mahkemeler CMR m.31/1’de sayılmıştır; eşyanın teslim alındığı veya teslim edileceği yer Türkiye’deyse Türk mahkemeleri de yetkilidir.

Üretim duruşu, kaçan satış veya alıcıya ödediğimiz cezayı taşıyıcıdan isteyebilir miyim?

Ziya veya hasar hâlinde kural olarak hayır. TTK m.883, taşıma ücreti ve giderlerin geri verilmesinden sonra “Başkaca zararlar karşılanmaz.” der; CMR m.23/4 de aynı sonucu öngörür. Bu tür zararların istenip istenemeyeceği, kast veya pervasızlık hâlinde somut olaya göre ayrıca değerlendirilir. Zarar teslimin gecikmesinden doğmuşsa, ispatlanan zarar TTK’da taşıma ücretinin üç katına, CMR’de taşıma ücretine kadar istenebilir (TTK m.882/3; CMR m.23/5). Nakliyat sigortasında da kazanç kaybı, aksine sözleşme yoksa kapsam dışıdır (TTK m.1453/2).

Yük hiç gelmedi; ne zaman kaybolmuş sayılır?

CMR’ye tabi taşımada eşya, kararlaştırılan teslim süresinin bitiminden itibaren otuz gün, süre kararlaştırılmamışsa taşıyıcının eşyayı teslim aldığı tarihten itibaren altmış gün içinde teslim edilmemişse, hak sahibi eşyayı kaybolmuş sayabilir (CMR m.20/1). Tam ziyada zamanaşımı da bu tarihlere bağlı olarak başlar (CMR m.32/1-b). Yurt içi taşımada tam ziyada bir yıllık süre, eşyanın teslim edilmesi gereken tarihten işler (TTK m.855/2).

İlgili Rehberler

• Sigorta Hukuku Rehberi: Tazminat, Kasko, DASK ve Hayat Sigortası
• Kargoda Kaybolan Altın ve Mücevher: Taşıyıcının Sorumluluğu ve 8,33 SDR Sınırı
• Kargoya Verdiğim veya Bana Gelen Ürün Kayboldu ya da Kırıldı
• Sigorta Tazminatında Başvuru, Tahkim ve Zamanaşımı
• Sigorta Tahkim Komisyonu
• Sigorta Tahkim Komisyonuna Başvuru: Süreç ve Bağlayıcılık
• Sigorta Tahkim Komisyonu Başvuru Dilekçesi Örneği
• Sigorta Tahkim Süre ve Parasal Sınır Hesaplama Aracı
• Birden Çok Sigortalı veya Sorumlu Hâlinde Rücu ve Halefiyet
• Sigorta Sözleşmesinde Riziko ve Tazminat (TTK m.1401)
• Sel Hasarını Sigorta Ödemiyor veya Eksik Ödüyor: İşyeri ve Şirket Poliçeleri
• Kuyumcu Soygununda Sigorta Tazminatı Reddedildi: Ticari Poliçede Ret Gerekçeleri
• Lojistik ve 3PL Sözleşmeleri: Yetki Belgeleri, Sorumluluk ve Sigorta
• Deniz Ticaretinde Navlun Sözleşmesi ve Taşıyanın Sorumluluğu
• Karayolu Taşıma Yetki Belgeleri (K1-K2-K3)
• Ulaştırma ve Nakliye Sektöründe Konkordato Süreci
• Yurt Dışı Fuara Gönderilen ve Geri Dönen Eşya: ATA Karnesi ve Konsinye İhracat
• Ticari Uyuşmazlıklarda Dava Şartı Arabuluculuk (TTK m.5/A)
• İtirazın İptali ve İcra İnkâr Tazminatı (İİK m.67-69)
• Delil Tespiti, Bilirkişi ve Uzman Görüşü (HMK m.400-406)
• İhtiyati Tedbir ve Delil Tespiti: Ticari Davalarda Hızlı Koruma
• Tanıma ve Tenfiz Davası: Yabancı Mahkeme Kararının Türkiye’de Hüküm Doğurması
• Ticaret Hukuku Rehberi

Yük depoda veya işyerinde yangında zarar gördüyse ilgili rehberimize bakabilirsiniz.

Kaynakça

Mevzuat

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.4, 5, 5/A, 850, 855, 875, 876, 877, 878, 879, 880, 881, 882, 883, 886, 889, 902, 903, 1409, 1420, 1427, 1446, 1448, 1452, 1453, 1462, 1472, 1478
• Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesi (CMR) ve 3939 sayılı Kanun (07.12.1993); 1978 Protokolü (RG 04.01.1995, 22161): m.1, 2, 8, 9, 17, 18, 20, 23, 24, 25, 26, 27, 29, 30, 31, 32, 34, 41
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.51, 52, 153, 154, 157
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.400
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu: m.67
• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu: m.18/A
• Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (RG 18.01.2004, 25350): A.1

Kararlar

• Yargıtay HGK, 14.05.2025, E.2023/11-502, K.2025/320
• Yargıtay 11. HD, 18.11.2025, E.2025/6032, K.2025/6819 (kanun yararına; RG 19.02.2026, 33173)
• Yargıtay 11. HD, 29.05.2025, E.2024/5914, K.2025/3830
• Yargıtay 11. HD, 05.07.2023, E.2022/1852, K.2023/4139
• Yargıtay 11. HD, 10.05.2023, E.2022/3351, K.2023/2875
• Yargıtay 11. HD, 01.10.2020, E.2019/236, K.2020/3732
• Yargıtay 11. HD, 21.03.2016, E.2015/8382, K.2016/3061
• İstanbul BAM 14. HD, 06.02.2025, E.2021/2120, K.2025/181
• Adana BAM 9. HD, 24.10.2025, E.2023/1121, K.2025/2183

Diğer kaynaklar

• TTK madde gerekçeleri (m.850, 876, 877, 879, 881, 882, 883, 886, 902, 903): ticaretkanunu.net madde sayfaları
• CMR İngilizce metni: Carriage of Goods by Road Act 1965, Schedule (legislation.gov.uk) ve Hollanda resmî antlaşma veri tabanı (wetten.overheid.nl, BWBV0005177)
• Duygu Öner Ayçiçek, “Türk Ticaret Kanunu Uyarınca Karayolu ile Eşya Taşıması”, Erdem & Erdem Hukuk Postası, Ağustos 2017
• Sigorta şirketlerinin yayımladığı emtia nakliyat sigortası bilgilendirme formları (Sigorta Sözleşmelerinde Bilgilendirmeye İlişkin Yönetmelik kapsamında hazırlanan örnekler)
• Av. Bilal Alyar, “Nakliyat Sigortası Rehberi — CMR, Marine Cargo, Taşıyıcı Sorumluluk”, 2026