Yürürlük durumu — 30 Ekim 2026: Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümünün 16/9/2026 tarihli ve 2024/68293 başvuru numaralı kararı 30 Ekim 2026 tarihli ve 33415 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Bölüm, özel bir eğitim kurumunda lise öğrencisi olan iki başvurucuya Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğine dayanılarak verilen okul değiştirme disiplin cezalarının kanuni dayanağı bulunmadığını ve eğitim hakkının ihlal edildiğini oybirliğiyle tespit etti. Dosyalar yeniden yargılama için idare mahkemelerine gönderildi; başvurucuların her birine net 50.000 TL manevi tazminat ödenecek. Bireysel başvuru kararı Yönetmeliği iptal etmez.
Lisede bir öğrenciye “okul değiştirme” cezası verildiğinde aile çoğunlukla iki şeyi sorar: Ceza haklı mı, ve buna nasıl itiraz edilir? Anayasa Mahkemesi bu dosyada üçüncü ve daha temel bir soruyu cevapladı: Bu cezayı verme yetkisi nereden geliyor? Mahkemeye göre ortaöğretim öğrencilerine uygulanan disiplin suç ve cezalarının tek dayanağı bir bakanlık yönetmeliğidir; disiplin suçlarının çerçevesini çizen, genel ilkeleri koyan bir kanun hükmü yoktur. Anayasa’nın 13. maddesi temel hakların “ancak kanunla” sınırlanabileceğini söylediği için, kanuni dayanaktan yoksun bir müdahale ölçülü olup olmadığına bakılmadan eğitim hakkını ihlal eder.
Karar yeni bir içtihat yaratmıyor; Mahkemenin 6/3/2024 tarihli ve 2020/34927 başvuru numaralı kararında (S.Ü. kararı) vardığı sonucu sürdürüyor. Önemi şuradadır: Aradan geçen sürede tablo değişmemiş, Mahkeme 2026’da da aynı tespiti yapmıştır. Bu haberde kararın künyesini, olayları, Mahkemenin gerekçesini, kararın kimleri ilgilendirdiğini ve disiplin cezası alan öğrenci ve velilerin süreleri resmî metne dayanarak özetliyoruz; başvurucuların adları yerine yalnızca başvuru numarası kullanılmıştır. Ayrıntılı hukuki değerlendirme: Lisede Disiplin Cezası Alan Öğrenci Ne Yapabilir? 2026: AYM 2024/68293 Kararı, Okul Değiştirme Cezasında Kanuni Dayanak Sorunu, Yönetmelik m.163–169 ve İYUK m.7 Süreleri yazımızda.
Kararlarla inceleyin: Otuz günlük başvuru süresi, başvuru yollarının tüketilmesi, yeniden yargılama ve tazminat gibi konuları, Anayasa m.148 ve 6216 sayılı Kanunun 45–50. maddeleri ekseninde Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararları sayfamızda topladık. Ekim 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanan diğer yüksek mahkeme kararları için Yeni Yargıtay, Danıştay ve Anayasa Mahkemesi Kararları sayfamıza, konu konu arşiv için İçtihatlar bölümüne bakabilirsiniz.
Kararın Künyesi
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm bireysel başvuru kararı — B. No: 2024/68293
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Mahkeme | Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm |
| Başvuru numarası | 2024/68293 (2024/69948 numaralı başvuru Komisyon kararıyla bununla birleştirildi) |
| Karar tarihi | 16/9/2026 |
| Yayım | 30 Ekim 2026 tarihli ve 33415 sayılı Resmî Gazete (Yargı Bölümü) |
| İncelenen hak | Eğitim hakkı (Anayasa m.42); okula girememe şikâyeti de bu hak kapsamında ele alındı |
| Sonuç | Eğitim hakkı yönünden kabul edilebilir ve ihlal; ayrımcılık yasağı iddiası açıkça dayanaktan yoksun (kabul edilemez); diğer iddiaların incelenmesine gerek görülmedi. Karar oybirliğiyle verildi |
| Giderim | Yeniden yargılama için Ankara 14. İdare Mahkemesi (E.2024/139, K.2024/899) ile İstanbul 8. İdare Mahkemesine (E.2024/111, K.2024/1271) gönderme; birinci dosya Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesine (E.2024/3574, K.2024/3476) iletilecek |
| Tazminat ve gider | Her başvurucuya ayrı ayrı net 50.000 TL manevi tazminat; ayrıca her birine 3.518,70 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan 43.518,70 TL yargılama gideri |
| Ödeme | Kararın tebliğinden sonra Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde; gecikmede yasal faiz |
Olay: İki Lise Öğrencisi, İki Ayrı Okul Değiştirme Cezası
Başvurucular olay tarihinde özel bir eğitim kurumunda lise öğrencisiydi. 7/9/2013 tarihli ve 28758 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve olay tarihinde yürürlükte olan Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğine dayanılarak 4/12/2023 ve 19/1/2024 tarihlerinde okul değiştirme cezası verildi. Yönetmeliğin 163. maddesi öğrencilere verilebilecek dört cezayı sayar: kınama, okuldan kısa süreli uzaklaştırma, okul değiştirme ve örgün eğitim dışına çıkarma. 164. maddenin üçüncü fıkrası ise okul değiştirmeyi “öğrencinin yerleşim yeri öncelikli olmak üzere, aynı tür veya derecedeki başka bir okula naklinin yapılması” olarak tanımlar ve bu cezayı gerektiren fiilleri listeler.
Birinci dosyada öğrenciye yöneticilere, öğretmenlere, çalışanlara ve arkadaşlarına kaba ve saygısız davranma (m.164/3-ğ) isnat edildi. İdare mahkemesi okul içinde yönetici ve öğretmenlere yönelik sözlü saldırı ve tehdit bulunduğunu sabit görerek davayı reddetti; Bölge İdare Mahkemesi 27/11/2024’te istinaf başvurusunu kesin olarak reddetti. İkinci dosyada isnat, bilişim araçları veya sosyal medya yoluyla eğitim ve öğretimi engelleme, kişilere ağır derecede maddi ve manevi zarar vermeydi (m.164/3-m). İdare mahkemesi tipiklik şartının gerçekleşmediğini belirterek cezayı iptal etti; ancak Bölge İdare Mahkemesi, paylaşımların başka bir öğrenciyi tehdit edici ifadeler ve hakaret içerdiği gerekçesiyle 6/11/2024’te davayı kesin olarak reddetti.
Bireysel başvurular, nihai kararların öğrenilmesinden sonra 6216 sayılı Kanun m.47/5’teki otuz günlük süre içinde (27/12/2024 ve 30/12/2024) yapıldı.
Ne Değişti? İdari Yargı ve Anayasa Mahkemesi Yaklaşımı
Aynı cezalara iki farklı bakış
| Konu | İdari yargı (ret) | Anayasa Mahkemesi (ihlal) |
|---|---|---|
| Dayanak | Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.163 ve 164/3 yeterli kabul edildi | Yönetmeliğin dayanak maddesinde (m.3) gösterilen kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde öğrenci disiplin suç ve cezalarına ilişkin hüküm yok |
| Sosyal medya paylaşımı | İkinci dosyada tehdit ve hakaret içerdiği, eğitim hakkını engelleyecek nitelikte olduğu kabul edildi | İfade özgürlüğü iddiası ayrıca incelenmedi; yeniden yargılamada derece mahkemelerince incelenebileceği belirtildi |
| Ölçülülük | Ceza fiile uygun görüldü | Kanuni dayanak bulunmadığından meşru amaç ve ölçülülük incelenmedi |
| Sonuç | Davalar istinafta kesin olarak reddedildi | Eğitim hakkı ihlali; yeniden yargılama ve her başvurucuya net 50.000 TL manevi tazminat |
Anayasa Mahkemesi Ne Dedi?
Başvurucular cezalar nedeniyle okullarına gidemediklerini, okula girişlerinin yasaklanmasının ayrıca kişi özgürlüğünü ihlal ettiğini ileri sürmüştü. Mahkeme “mevcut bir eğitim kurumuna ulaşamama” niteliğindeki bu şikâyetlerin bir bütün hâlinde eğitim hakkı kapsamında incelenmesi gerektiğine karar verdi.
Esasa ilişkin değerlendirme kısa ve nettir. Mahkeme S.Ü. kararında, Yönetmeliğin “Dayanak” başlıklı 3. maddesinde gösterilen kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde ortaöğretim öğrencilerine uygulanabilecek disiplin suç ve cezalarına ilişkin bir hüküm bulunmadığını, disiplin cezasının sadece bir yönetmelik hükmü uyarınca tesis edildiğini tespit etmişti. Ortaöğretim öğrencilerinin disiplin suçlarına ilişkin genel ilkeleri koyan, bu suçların çerçevesini çizen ve cezayı gerektiren eylemleri genel hatlarıyla da olsa belirleyen, amaç ve kapsamı öngörülebilir bir kanuni düzenleme olmadığından müdahale kanunilik şartını taşımıyordu. Eldeki başvuruda da cezaların tek dayanağı aynı Yönetmelik olduğundan Mahkeme o karardaki ilkelerden ve sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum görmedi ve müdahalenin kanuni dayanağı olmadığı sonucuna vardı.
Dikkat: Mahkeme fiillerin işlenip işlenmediğini, paylaşımların niteliğini veya cezanın ağırlığını değerlendirmedi. İhlal, yalnızca cezanın kanunla değil yönetmelikle düzenlenmiş olmasından kaynaklanıyor. Ayrımcılık iddiaları ise delillendirilemediği için açıkça dayanaktan yoksun bulundu.
Hukuki Çerçeve
Kararda ve uygulamada dayanılan başlıca hükümler
| Hüküm | Ne diyor? | Bu dosyadaki önemi |
|---|---|---|
| Anayasa m.13 | Temel hak ve hürriyetler yalnızca Anayasa’nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir | Yönetmelikle getirilen sınırlama kanunilik şartını karşılamaz |
| Anayasa m.42 | Kimse eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz; öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir | İhlal edilen hak |
| 6216 sayılı Kanun m.50 | İhlal mahkeme kararından kaynaklanıyorsa yeniden yargılama için dosya ilgili mahkemeye gönderilir | Ankara ve İstanbul’daki dosyalar yeniden görülecek |
| Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.163, 164, 169, 170 | Ceza türleri, fiiller, itiraz (tebliğden itibaren beş iş günü), davranış puanı indirimi | Cezaların yönetmelik düzeyindeki tek dayanağı |
Kimleri Etkiliyor?
Kararın hukuki sonucu doğrudan iki başvurucuyu bağlar: Dosyaları yeniden görülecek ve tazminatlarını alacaklar. Ancak gerekçe, aynı Yönetmeliğe dayanılarak disiplin cezası alan bütün ortaöğretim öğrencileri için önemlidir. Mahkemenin tespiti belirli bir fiile değil, ortaöğretimdeki öğrenci disiplin sisteminin kanuni dayanağına ilişkindir. mevzuat.gov.tr’de 1 Kasım 2026 itibarıyla yer alan güncel Yönetmelik metninde disiplin hükümleri (m.163–171) ve dayanak maddesi (m.3) aynı biçimde yer almaktadır.
Gruplara göre etkisi
| Grup | Durum | Değerlendirme |
|---|---|---|
| Başvurucular | Yeniden yargılama, net 50.000’er TL manevi tazminat, 43.518,70’er TL yargılama gideri | İdare mahkemeleri Anayasa Mahkemesinin ilkelerine uygun yeni karar verecek |
| Davası süren öğrenciler | İdare mahkemesinde veya istinafta bekleyen dosyalar | Karar dilekçeyle mahkemeye sunulabilir; kanuni dayanak itirazı açıkça ileri sürülmeli |
| Yeni ceza alanlar | Kınama, kısa süreli uzaklaştırma, okul değiştirme veya örgün eğitim dışına çıkarma | Tebliği izleyen günden itibaren 60 gün içinde iptal davası (İYUK m.7) |
| Kesinleşmiş kararı olanlar | İstinaf veya temyizde reddedilmiş davalar | Son kararın tebliğinden itibaren 30 gün geçmemişse bireysel başvuru; süre geçmişse karar tek başına yeni bir başvuru yolu açmaz |
| Okul yönetimleri ve disiplin kurulları | Yönetmelik yürürlükte, uygulama sürüyor | Verilen cezaların yargı denetiminde kanunilik yönünden sorgulanması beklenebilir |
Disiplin cezalarına karşı genel itiraz ve dava yolları için Öğrenci Disiplin Cezalarına İtiraz rehberimize, idari davalarda süreler için İdari Davalarda Dava Açma Süreleri yazımıza bakabilirsiniz.
Yürürlük ve Etkisi
Bireysel başvuru kararları norm denetimi kararları gibi bir hükmü iptal etmez. Yönetmelik yürürlükte kalır ve okullar bu Yönetmeliği uygulamaya devam edebilir. Bununla birlikte Anayasa’nın 153. maddesinin son fıkrası, Anayasa Mahkemesi kararlarının yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve kişileri bağladığını söyler. Aynı dayanakla verilen cezalara karşı açılan davalarda idare mahkemelerinin Mahkemenin yerleşik hâle gelen bu yaklaşımını gözetmesi beklenir. Kalıcı çözüm, disiplin suç ve cezalarının çerçevesini çizen bir kanun düzenlemesidir. Benzer bir kanunilik sorunu polis meslek yüksekokulundan ilişik kesme kararında da ihlale yol açmıştı.
Ne Yapmalı? Süreler ve Yol Haritası
Öğrenci ve veliler için süreler
| Aşama | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Disiplin cezasına idari itiraz | Cezanın tebliğini izleyen beş iş günü | Yönetmelik m.169/3 |
| İptal davası | Tebliği izleyen günden itibaren 60 gün; son gün tatile rastlarsa izleyen ilk çalışma günü | İYUK m.7, 8 |
| Yürütmenin durdurulması | Dava dilekçesiyle birlikte istenebilir; açık hukuka aykırılık ve telafisi güç zarar şartları birlikte aranır | İYUK m.27 |
| Bireysel başvuru | Başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren 30 gün | 6216 sayılı Kanun m.47/5 |
Kısa yol haritası:
1. Disiplin kararını, tebliğ belgesini ve kurul tutanağını isteyin; tebliğ tarihini not edin.
2. Beş iş günlük itiraz süresini kaçırmayın; itirazda fiile ilişkin savunmanın yanında cezanın kanuni dayanağı bulunmadığını da yazın.
3. İtiraz reddedilirse veya doğrudan dava yolunu seçerseniz 60 günlük süre içinde idare mahkemesinde iptal davası açın; okul değiştirme cezasında nakil gerçekleşinceye kadar öğrencinin okula devam ettirilmediğini (m.169/6) dikkate alarak yürütmenin durdurulmasını isteyin.
4. Dava dilekçesinde Anayasa Mahkemesinin 2024/68293 ve 2020/34927 numaralı kararlarına açıkça dayanın.
5. Dava kesin olarak reddedilirse, son kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde bireysel başvuru yapın.
Hesaplama için Hukuki Süre Hesaplama Aracından yararlanabilir, düzenleyici işleme karşı dava seçeneği için Düzenleyici İşlemlere Karşı İptal Davası yazımıza bakabilirsiniz. İdare hukukundaki diğer konular İdare Hukuku Rehberinde, günün tüm gelişmeleri Hukuk Gündemi Son Durum sayfasında.
Çocuğunuza okul değiştirme veya uzaklaştırma cezası mı verildi?
İtiraz için beş iş günü, dava için tebliğden itibaren altmış gün var. Disiplin kararını, tebliğ tarihini ve cezanın dayanağını birlikte inceleyelim: 0554 648 37 15.
📞 Hemen Arayın: 0554 648 37 15💬 WhatsAppSıkça Sorulan Sorular
Anayasa Mahkemesi okul değiştirme cezası hakkında ne karar verdi?
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü 16/9/2026 tarihli kararında (B. No: 2024/68293), Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğine dayanılarak iki lise öğrencisine verilen okul değiştirme cezalarının kanuni dayanağı bulunmadığını ve eğitim hakkının ihlal edildiğini oybirliğiyle tespit etti. Karar 30 Ekim 2026 tarihli ve 33415 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.
İhlalin gerekçesi nedir?
Kanunilik. Mahkemeye göre Yönetmeliğin dayanak maddesinde gösterilen kanunlarda ortaöğretim öğrencilerine uygulanacak disiplin suç ve cezalarına ilişkin bir hüküm yoktur; cezaların tek dayanağı Yönetmeliktir. Anayasa m.13 uyarınca temel haklar ancak kanunla sınırlanabildiğinden, müdahalenin meşru amacı ve ölçülülüğü incelenmeden ihlal sonucuna varıldı.
Bu karar Yönetmeliği iptal etti mi?
Hayır. Bireysel başvuru kararları bir düzenlemeyi iptal etmez. Yönetmelik yürürlükte kalır; ancak Anayasa m.153 uyarınca Anayasa Mahkemesi kararları idareyi ve mahkemeleri bağlar ve benzer davalarda bu gerekçenin ileri sürülmesi mümkündür.
Başvurucular eski okullarına dönecek mi?
Karar doğrudan okula dönüşü emretmiyor. Dosyalar yeniden yargılama için Ankara 14. İdare Mahkemesine ve İstanbul 8. İdare Mahkemesine gönderildi; mahkemeler ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak yeni bir karar verecek. Ayrıca her başvurucuya net 50.000 TL manevi tazminat ve 43.518,70 TL yargılama gideri ödenecek.
Benzer bir ceza alan öğrenci ne yapabilir?
Cezanın tebliğini izleyen beş iş günü içinde Yönetmelik m.169/3 uyarınca itiraz edilebilir. Tebliği izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7). Dava kesin olarak reddedilirse son kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir.
Özel okul öğrencileri de bu karardan yararlanabilir mi?
Bu dosyadaki başvurucular özel bir eğitim kurumunda okuyordu ve cezalar aynı Yönetmeliğe dayanıyordu. Bu nedenle gerekçe, Yönetmeliğe dayanılarak ceza alan özel okul öğrencileri bakımından da ileri sürülebilir; her dosyanın kendi süre ve koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
Kaynaklar: 30/10/2026 tarihli ve 33415 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümünün 16/9/2026 tarihli ve 2024/68293 başvuru numaralı kararı (RG madde: 20261030-9); Anayasa m.13, 42, 148, 153; 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m.47, 50; Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği (RG 7/9/2013-28758) m.3, 163, 164, 169, 170 (mevzuat.gov.tr güncel metni); 2577 sayılı İYUK m.7, 8, 27.