Fabrika, Depo veya İşyeri Yangınında Sigorta Ödemiyor ya da Eksik Ödüyor 2026: Kasıt Şüphesi, Eksik Sigorta, Stok İspatı ve 45 Gün — TTK m.1409, 1427, 1429, 1446, 1462; Yangın Sigortası Genel Şartları

Bu rehber, işyeri, fabrika veya deposu yanan ve sigortacısı ödemeyi reddeden, geciktiren ya da eksik ödeyen şirketler için hazırlanmıştır. Ticari yangın dosyalarında sık görülen ret ve kesinti gerekçelerini (kasıt şüphesi ve suç duyurusu, geç ihbar, eksik sigorta, stokun ispatı, teminat dışı hâller, KDV) kanun maddeleri ve Yargıtay kararlarıyla ele alır; hakem-bilirkişi usulünü ve yedi günlük süreyi, ödeme takvimini, zamanaşımını, Sigorta Tahkim Komisyonu ile arabuluculuk ve asliye ticaret yolunu karşılaştırır. Yangından sonraki ilk yedi gün için kontrol listesi ve adım adım yol haritası sayfanın sonundadır.

Yangın, bir işletmenin yıllar içinde bina, makine ve stok olarak biriktirdiği değeri bir gecede yok edebilir. Bu noktada sigorta tazminatı, üretime dönmenin, çalışanlara ve tedarikçilere ödeme yapmanın, banka kredilerini çevirmenin çoğu zaman tek kaynağıdır. Ticari yangın dosyalarında tutarlar büyük olduğundan sigortacının incelemesi de genişler: yangın uzmanı ve eksper raporları alınır, stok kayıtları faturalarla karşılaştırılır, kimi dosyalarda suç duyurusunda bulunulur.

Bu tablo karşısında sigortalı şirketin bilmesi gereken ilk şey, tartışmanın iki ayrı soruya ayrıldığıdır. Birincisi rizikonun teminat kapsamında olup olmadığıdır: yangın poliçede güvence altına alınmış bir tehlikedir ve bir istisnanın, özellikle kastın varlığını sigortacı ispatlar. İkincisi zararın miktarıdır: yanan bina, makine ve emtianın değerini ve miktarını sigortalı ortaya koyar. Bu iki tartışma kolayca iç içe geçer; dosyanın iki ayağı ayrı ayrı kurulmalıdır.

Sigorta sözleşmesinin genel kuralları için sigorta hukuku rehberimize, riziko ve tazminat ilkesinin temel kavramları için sigorta sözleşmesinde riziko ve tazminat sayfamıza bakabilirsiniz. Selde zarar gören işyerleri için sel hasarını sigorta ödemiyor rehberimiz, soygun ve hırsızlıkta reddedilen ticari tazminat için kuyumcu soygununda sigorta reddi rehberimiz benzer soruları kendi açılarından ele alır. Bu sayfa yangına özgü sorunlara odaklanır.

Yangında Hangi Zarar Poliçenin Neresinde? Bina, Makine, Emtia ve Ek Teminatlar

TTK m.1409/1 bakımından sigortacı, sözleşmede öngörülen rizikonun gerçekleşmesinden doğan zarardan sorumludur. Yangın Sigortası Genel Şartları A.1’e göre poliçe; yangın, yıldırım ve infilakın, ayrıca yangın ve infilak sonucu meydana gelen duman, buhar ve ısının sigortalı şeylerde doğrudan yol açtığı maddi zararları sigorta bedeline kadar karşılar. Ticari poliçelerde bina, makine-tesisat-demirbaş ve emtia genellikle ayrı bedellerle yazılır ve sigortacının sorumluluğu poliçedeki madde ve grup bedelleriyle sınırlıdır (Genel Şartlar B.6.1). Bazı kalemler ise bedelleri poliçede ayrıca gösterilmedikçe kapsama girmez.

Bu yazıda anılan Genel Şartlar, Türkiye Sigorta Birliği’nin yayımladığı, yürürlük tarihi 01.01.1993 ve son düzenleme tarihi 01.09.2009 olan metindir. Poliçeye eklenen özel şartlar ve klozlar bu metni genişletebilir, ek teminatlar tanıyabilir veya güvenlik şartları getirebilir; bu nedenle poliçenin tamamı, ekleriyle ve poliçeye hangi tarihli genel şartların eklendiğine bakılarak okunmalıdır. Genel şartlar zaman içinde değiştirilebildiğinden uyuşmazlıkta kural olarak poliçenin düzenlendiği tarihte yürürlükte olan ve poliçeye eklenen metin esas alınır; bu metin sigortacıdan yazılı olarak istenmeli ve burada anılan madde numaralarıyla karşılaştırılmalıdır.

Fason üretim yapan ya da müşterisinin malını işleyen işletmeler için emanet mal ayrımı önemlidir: müşteriye ait hammadde, yarı mamul veya tamirdeki ürün, bedeli poliçede ayrıca gösterilmemişse işletmenin kendi emtia teminatından ödenmez. Aynı şekilde enkaz kaldırma masrafları ile kira kaybı ve intifadan mahrumiyet için de poliçede ayrı bir bedel bulunmalıdır.

Bina ve makine hasarını sigortalı kendisi onartıyorsa KDV de tartışma konusu olur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 26.02.2025 tarihli, E.2024/112, K.2025/83 sayılı kararına konu olayda bir fabrikada 05.12.2009 tarihinde yangın çıkmış, sigortalı onarım için 336.720,08 TL harcamış, sigortacı ise 175.000 TL ödemişti. Poliçedeki KDV klozu, tazminatların KDV’siz ödenmesi esasını koyuyor; KDV’nin ödenmesini sigorta bedelinin KDV dahil belirlenmiş olmasına, KDV’nin indirim konusu yapılamamasına ya da indirildiyse iade edildiğinin belgelenmesine ve sigortacı adına yansıtma faturası düzenlenmesine bağlıyordu. Kurul, sözleşme serbestisi gereği klozun bağlayıcı olduğunu, ilk derece mahkemesinin bu koşulları incelemeden KDV’yi tazminata eklemesinin doğru olmadığını belirterek direnme kararını oy birliğiyle bozdu; sigortacının, bedelin KDV hariç belirlendiğinden hareketle ileri sürdüğü eksik sigorta savunmasının da değerlendirilmesini istedi. Onarımı kendiniz yaptıracaksanız poliçenizdeki KDV klozunu baştan okuyun ve fatura düzenini buna göre kurun.

İşin durmasından doğan kazanç kaybı, aksine sözleşme yoksa sigorta kapsamında değildir (TTK m.1453/2). Ayrı bir kâr kaybı teminatı alınmışsa, Yangına Bağlı Kâr Kaybı Sigortası Genel Şartları A.1’e göre bu teminattan ödeme yapılabilmesi için bina, makine veya emtiadaki zararın ilgili sigortacı tarafından tazmin edilmiş ya da sorumluluğunun kabul edilmiş olması gerekir; ana yangın dosyasındaki ret, kâr kaybı talebini de doğrudan etkiler. Ayrıntılı kâr kaybı talebi, tazminat süresinin bitiminden itibaren en geç otuz gün içinde sigortacıya yazılı olarak verilmelidir (aynı Genel Şartlar B.1.7). Kâr mahrumiyeti hesabının kuruluşu için elektrik kesintisinden doğan zararın tazmini yazımıza, dükkân ve depolarda emtia ile kâr kaybının sel dosyalarındaki görünümü için evi, dükkânı veya eşyası su basanlar rehberimize bakabilirsiniz.

Poliçenin türü de önemlidir. Yayımlanmış bir değerlendirmeye göre SEDDK’nın 01.10.2026 tarihli ve 2026/29 sayılı Genelgesi, yangın sigortalarında ana teminat ile deprem, sel ve fırtına gibi ek teminatların limit ve primlerinin ayrı gösterilmesini ve poliçe verilerinin Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezine anlık aktarılmasını öngörmekte, şirketlerin teknik uyumu için 01.01.2027 tarihini vermektedir. Aynı değerlendirmede işyeri paket poliçelerindeki yangın teminatının müstakil bir yangın sigortası sayılmadığı belirtilmekte, genelgenin tazminat hakkına doğrudan bir etkisi ise aktarılmamaktadır. Pratik sonuç şudur: hasar dosyası açılır açılmaz poliçenin hangi genel şartlara, özel şartlara ve klozlara tabi olduğunu yazılı olarak isteyin; ret yazısı bu metinlerden hangisine dayanıyorsa itiraz da o metin üzerinden kurulur.

Sigorta Şirketi Yangın Tazminatını Neden Reddediyor? Sık Gerekçeler ve Kanuni Cevapları

TTK m.1409/2 bakımından ret yazısını okurken sorulacak ilk soru, sigortacının hangi hükme dayandığıdır: sözleşmede öngörülen rizikolardan birinin teminat dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir ve bu hüküm sigortalı aleyhine değiştirilemez (TTK m.1452/3). Bu nedenle “dosyanız teminat dışıdır” diyen bir yazı, dayandığı genel veya özel şart hükmünü ve bunu destekleyen tespiti göstermelidir. Aşağıdaki tablo, ticari yangın dosyalarında sık görülen gerekçeleri ve her birine karşı kanunun verdiği cevabı özetler.

Sigortalının ihmali kural olarak teminat içindedir: TTK m.1429/1’e göre sigortacı, aksine sözleşme yoksa, sigorta ettirenin, sigortalının ve bunların hukuken fiillerinden sorumlu oldukları kişilerin ihmallerinden kaynaklanan zararları da karşılar. “Sigara izmariti söndürülmeden atılmış”, “kaynak işi sırasında önlem alınmamış” gibi ihmal iddiaları, poliçede buna ilişkin geçerli ve sigortalıya bildirilmiş bir şart yoksa tek başına ret gerekçesi olamaz. Poliçedeki özel şartların sözleşmeye dahil olup olmadığı ve belirsiz hükümlerin yorumu bakımından genel işlem koşullarına ilişkin kuralların nasıl uygulandığını kuyumcu soygununda sigorta reddi rehberimizde anlattık.

Sözleşme öncesi beyan yükümlülüğüne veya rizikonun ağırlaşmasına dayanan retlerde ayrım önemlidir. Riziko gerçekleştikten sonra ihmalle yapılmış bir beyan ihlali, tazminata veya rizikonun gerçekleşmesine etki edebilecek nitelikteyse yalnız ihmalin derecesine göre indirim sebebidir; ödeme borcu ancak ihlal kasten yapılmış ve ihlal ile gerçekleşen riziko arasında bağlantı varsa tamamen ortadan kalkar, bağlantı yoksa sigortacı ödenen prim ile ödenmesi gereken prim arasındaki orana göre öder (TTK m.1439/2). Sigorta ettiren, rizikoyu ağırlaştıran işlemleri derhal, bilgisi dışında yapılmışsa öğrendiği tarihten itibaren en geç on gün içinde bildirmelidir (TTK m.1444/2); bildirim yapılmamışsa riziko gerçekleştikten sonra aynı kasıt ve ihmal ayrımı uygulanır (TTK m.1445/5). Poliçeye eklenen bir güvenlik şartının ihlalinde ise kusur yoksa sigortacının sözleşmeden kurtulmasını öngören hükümler sonuç doğurmaz; ihlal rizikonun gerçekleşmesine ve sigortacının ediminin kapsamına etki etmemişse sigortacı sözleşmeyi feshedemez (TTK m.1449/1, 3).

Kundaklama Şüphesi: Sigortacı Kastı Nasıl İspatlamalı, Ceza Soruşturması Ödemeyi Durdurur mu?

TTK m.1429/1 iki kuralı bir arada içerir. Birinci cümleye göre ihmalden doğan zararlar, aksine sözleşme yoksa sigortacı tarafından karşılanır. İkinci cümleye göre sigorta ettiren, sigortalı ve tazminat ödenmesini sağlamak amacıyla bunların hukuken fiillerinden sorumlu oldukları kişiler rizikonun gerçekleşmesine kasten sebep olmuşlarsa sigortacı tazminat borcundan kurtulur ve aldığı primleri geri vermez. Bu ikinci cümleye aykırı anlaşmalar geçersizdir (TTK m.1452/1); kasten çıkarılan yangın, poliçeye ne yazılırsa yazılsın sigortalanamaz. Genel Şartlar B.7 de aynı sonucu tekrarlar ve buna zararın kasten artırılmasını ekler: sigortalı rizikonun gerçekleşmesine kasten sebep olur veya zarar miktarını kasten artırırsa poliçeden doğan hakları düşer.

Maddenin kurgusu iki önemli sonuç doğurur. İlki, çalışanlar gibi sigortalının fiillerinden sorumlu olduğu kişilerin kastı, metindeki “tazminat ödenmesini sağlamak amacıyla” kaydına bağlanmıştır. Madde gerekçesinde de, özellikle sorumluluk sigortaları bakımından, sorumlu olunan kişilerin kendi kişisel nedenleriyle zarar vermeleri hâlinde, bundan habersiz sigorta ettiren veya sigortalının sigorta korumasından çıkarılmasının maddenin amacına uygun olmayacağı belirtilir. Bu nedenle kanaatimizce işten çıkarılmış bir çalışanın intikam için çıkardığı yangın sigortacıyı borçtan kurtarmaz. İkincisi, sigortalıyla bağlantısı olmayan üçüncü kişilerin kundaklaması sigortalının kastı değildir: Genel Şartlar A.3.2’ye göre kötü niyetli hareketlerin neden olduğu yangın ve infilak zararları ek sözleşme olmasa da teminat kapsamındadır. Ancak eylem bir terör eylemiyse, terör sonucu doğan zararlar ek teminat alınmadıkça kapsam dışıdır (Genel Şartlar A.3.1); terör klozu bu kavram için 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununa atıf yapar.

Kastın ispatı sigortacıya düşer. TTK m.1409/2 teminat dışılığın, dolayısıyla kastın ispat yükünü sigortacıya yükler; yayımlanmış bir makalede vurgulandığı üzere yangının çıkış sebebinin belirlenememesi, yangının kasten çıkarıldığı anlamına gelmez. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 14.03.2011 tarihli, E.2009/10454, K.2011/2682 sayılı kararına konu olayda ticari yangın poliçesiyle sigortalı bir işyeri gece tamamen yanmış, sigortacı kendi aldırdığı eksper ve yangın uzmanı raporlarına dayanarak yangının benzin, gazyağı ve tiner gibi yanıcı maddelerle kasten çıkarıldığını, bina hakkında yıkım ve ruhsat iptali süreci bulunduğunu ileri sürmüştü. İlk derece mahkemesi yangından hemen sonra düzenlenen resmî itfaiye raporuna ve sigortalı hakkında verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararına ağırlık verdi; sigortacının tek taraflı raporunun kastı ispatlamaya yetmediğini, yangının elektrik kontağından çıktığını ve zararın teminat kapsamında olduğunu kabul ederek 213.754 YTL tazminata hükmetti. Daire kararı oy birliğiyle onadı.

Yayımlanmış bir makalede aktarıldığına göre Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 13.10.2015 tarihli, E.2014/19443, K.2015/15620 sayılı kararına konu, bir kurumun kusursuz sorumluluğunun tartışıldığı tazminat davasında itfaiye raporu ve savcılığın takipsizlik kararı yangının elektrik kontağından çıktığını belirtiyordu; Daire, mevcut bilirkişi raporunu hüküm kurmaya ve denetime elverişli görmemiş, konusunda uzman üç kişilik elektrik yüksek mühendisi kurulundan rapor alınmadan verilen kararı bozmuştur. Makalede itfaiye raporu gibi resmî belgelerin aksi ispatlanıncaya kadar geçerli sayıldığı vurgulanmaktadır. Teknik incelemenin niteliği de denetlenir: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 16.01.2012 tarihli, E.2010/8034, K.2012/155 sayılı kararında, yangından yaklaşık iki buçuk yıl sonra yapılan incelemeye dayanan, itfaiye raporundaki görüşü “tahmin” sayan ama kendisi de maddi bulgu bulunmadığı için yangının sebebini belirleyemeyen ve yangından sonra alt kata alınan ana şalter ile elektrik panosunun önceki durumunun yangına etkisini açıklığa kavuşturmayan bilirkişi raporuyla karar verilemeyeceği belirtilmiş, farklı bir bilirkişi veya bilirkişi kurulundan rapor alınması istenmiştir. Bu karar sigortacının bina malikine karşı açtığı rücu davasında verilmiştir; ama dersi her yangın dosyası için aynıdır: yangının çıkış noktası, tesisatın ve panonun durumu yangından hemen sonra, yerinde ve bağımsız uzmanlarca tespit edilmezse aylar sonra yapılan inceleme kimsenin işine yaramaz.

Kasıt şüphesi bulunan dosyalarda sigortacı çoğu zaman suç duyurusunda bulunur ve ödemeyi soruşturmanın ve ceza davasının sonucuna bağlamak ister. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 12.02.2025 tarihli, E.2024/210, K.2025/38 sayılı kararı bu tutumun sınırını çizer. Olayda sigortalının kiracı olarak depo şeklinde kullandığı ve işyeri sigorta poliçesiyle sigortaladığı yerde 23.02.2012’de yangın çıkmış; sigortacı bina hasarı dışında 259.501 TL’yi sigortalının alacaklılarının gönderdiği haciz ihbarnameleri üzerine icra dosyalarına ödemiş, yaklaşık 5,95 milyon TL’lik bakiye için yangının şüpheli olduğunu ve teminat dışında kaldığını savunmuş, sigorta bedelini almak amacıyla dolandırıcılık iddiasıyla suç duyurusunda bulunmuştu. Şirket yetkilisi ve diğer sanıklar ağır ceza mahkemesinde 22.02.2017’de beraat etmiş, karar 10.07.2017’de kesinleşmişti. Sigortalının 03.11.2015’te açtığı dava ilk derece mahkemesince iki yıllık zamanaşımı nedeniyle reddedilmişti. Kurul, oy çokluğuyla verdiği kararda yangının kasten çıkarıldığı yangından hemen sonra saptanamamışsa sigortacının “sırf ceza davası açılmış olmasına dayanarak ödememe def’inde bulunması mümkün değildir” dedi; ödemede tereddüt eden sigortacının tevdi mahalli tayin ettirerek temerrüdün sonuçlarından kurtulma yoluna gitmesi gerektiğini belirtti. Sürecin bu şekilde gerçekleşmesinde davacıya atfedilebilecek bir kusur bulunmadığını, zamanaşımı def’inin dürüstlük kuralı (TMK m.2) çerçevesinde dosya kapsamına göre değerlendirilmesi gerektiğini kabul ederek direnme kararını bozdu. Karar mülga 6762 sayılı TTK ve 818 sayılı Borçlar Kanunu dönemine ilişkindir; ispat yükü ve kasıt kuralları TTK m.1409/2 ve m.1429/1’de korunduğundan kanaatimizce bugün de yol göstericidir.

Bu, ceza soruşturmasının önemsiz olduğu anlamına gelmez. Yayımlanmış bir makalede aktarıldığına göre Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 22.02.2024 tarihli, E.2022/7252, K.2024/2144 sayılı kararında, sigortacının ödeme yapmadığı bir dosyada sigorta bedelini almak amacıyla dolandırıcılığa teşebbüs suçunun sübut bulduğu kabul edilerek beraat kararı bozulmuş; yeni kurulmuş bir şirketin piyasa fiyatının üzerinde mal alması gibi olağan ticari akışa aykırı olgular dayanak yapılmıştır. Sigorta bedelini almak maksadıyla işlenen dolandırıcılık TCK m.158/1-k’da nitelikli hâl olarak düzenlenmiştir ve bu bentte hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Sigortalı açısından çıkan sonuç açıktır: stok alımlarının piyasa fiyatlarına uygunluğu, ödemelerin banka kanalıyla izlenebilirliği ve şirketin olağan ticari akışı baştan belgelenmeli, savcılığa ve hukuk dosyasına aynı tutarlılıkla sunulmalıdır.

Bekletici meselenin şartları için tazminat davasında ceza davasının sonucunu bekleme yazımıza, beraat ve mahkûmiyetin tazminat davasına etkisi için fail ceza davasında beraat etti veya mahkûm oldu yazımıza, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz yolu için KYOK ve itiraz yazımıza, sigorta bedeli için dolandırıcılık dahil nitelikli hâllere ilişkin kararlar için nitelikli dolandırıcılık Yargıtay kararları derlememize bakabilirsiniz. Yangın çıkarmanın ayrıca genel güvenliği kasten tehlikeye sokma suçunu oluşturabileceği hakkında TCK m.170 yazımız bilgi verir.

Yangını Geç Bildirdim: Beş İş Günü Geçtiyse Tazminat Hakkı Kaybolur mu?

Yangın Sigortası Genel Şartları B.1.1, sigortalıya rizikonun gerçekleştiğini öğrendiği tarihten itibaren en geç beş iş günü içinde sigortacıya bildirimde bulunma yükümlülüğü yükler. Kanun ise gün saymaz: TTK m.1446/1’e göre sigorta ettiren, rizikonun gerçekleştiğini öğrenince durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirir. Madde gerekçesinde, 6762 sayılı eski Kanundaki beş günlük sürenin bazı sigortalar için çok kısa, bazıları için fazla olabileceği gerekçesiyle kaldırıldığı ve hâkime somut olayın koşullarına göre takdir yetkisi tanındığı belirtilir.

Asıl önemli olan yaptırımdır. TTK m.1446/2’ye göre bildirimin yapılmaması veya “geç yapılması, ödenecek tazminatta veya bedelde artışa neden olmuşsa” kusurun ağırlığına göre tazminattan indirim yapılır. Gecikme tazminatı artırmadıysa indirim yoktur. Sigortacı rizikonun gerçekleştiğini daha önce fiilen öğrenmişse indirimden hiç yararlanamaz (m.1446/3). Bu hükümler sigortalı aleyhine değiştirilemez; aleyhe değiştirilmişse kanun hükmü uygulanır (TTK m.1452/3). Dolayısıyla genel şartlardaki beş iş günü kuralı, kanundaki “artış ve kusur” ölçütünü ortadan kaldıramaz. Genel Şartlar B.7 de bu çizgidedir: yükümlülüklerin yerine getirilmemesi nedeniyle zarar artmışsa, artan kısım tazminattan düşülür.

Gerekçe ayrıca kusurun ağırlığına göre “somut olaya göre sigortacının tazminat ödeme borcu tamamen de ortadan kalkabilecektir” der. Bu nedenle geç ihbar savunması küçümsenmemelidir. Ticari yangınlarda bu savunmaya karşı en güçlü cevap çoğu zaman m.1446/3’tür: itfaiyenin müdahale ettiği, yerel basında yer alan ya da acentenin olay yerine geldiği bir yangını sigortacının fiilen öğrendiği; yazışmalar, acente kayıtları ve eksperin görevlendirilme tarihiyle gösterilebilir.

Gecikmenin asıl tehlikesi indirimden çok ispattır. Yayımlanmış bir makalede aktarıldığına göre İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi’nin 03.06.2026 tarihli, E.2023/1553, K.2026/1319 sayılı kararında, bir araç yangınında yangın raporunun bulunmaması, çıkış sebebinin belirlenememesi ve hasar başvurusunun geç yapılması birlikte değerlendirilerek ispat yükünün sigortalıya geçtiği kabul edilmiştir; makale yazarı, TTK m.1446/2’nin geç bildirime yalnızca tazminatı artırmışsa kusura göre indirim yaptırımı bağladığını ve ispat yükünü değiştiren bir sonuç öngörmediğini belirterek bu yaklaşımın kanuni dayanağını zayıf bulmaktadır. Aynı makalede, sigortalının ihbar yükümlülüğünü kasten yerine getirmemesi hâlinde ispat yükünün sigortalıya geçtiğinin Yargıtay’ın yerleşik çizgisi olduğu belirtilmekte ve buna Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin 08.02.2017 tarihli, E.2016/8078, K.2017/1168 sayılı kararı örnek gösterilmektedir; yazara göre ispat yükünün yer değiştirmesi en azından kasıtlı ve somut delille kanıtlanmış bir ihbar ihlaliyle sınırlı tutulmalıdır. Ders basittir: yangın aynı gün yazılı olarak bildirilmeli, itfaiye raporu istenmeli ve olay yeri, sigortacının eksperi gelmeden zorunlu olmadıkça değiştirilmemelidir.

Yangın sonrasında sigortalının bir yükümlülüğü daha vardır. TTK m.1448/1’e göre sigorta ettiren, zararın artmasını ve sigortacının üçüncü kişilere karşı rücu haklarının kaybolmasını önlemek için elinden gelen önlemleri almak ve sigortacının talimatlarına olabildiğince uymak zorundadır; aykırılık sigortacının aleyhine bir durum doğurursa kusurun ağırlığına göre indirim yapılır (m.1448/2). Buna karşılık bu amaçla yapılan makul giderler sonuçsuz kalsalar bile tazminattan ayrı ödenir, eksik sigortada oran kıyasen uygulanır (m.1448/3) ve sigortacı talep üzerine bu giderleri karşılayacak tutarı avans olarak ödemek zorundadır (m.1448/4). Kurtarılan malların taşınması, sahanın güvenliğinin sağlanması ve ıslanan makinelerin korunması için yapılan harcamaların faturaları ayrı bir dosyada tutulmalı, avans talebi yazılı yapılmalıdır.

Rücu haklarının korunması da bu yükümlülüğün parçasıdır: yangın komşu işyerinden ya da kiralanan binanın tesisatından çıkmışsa deliller, sigortacının sorumluya rücuu için de korunmalıdır. Komşu taşınmazdan gelen yangın zararı için komşumun yangını evime zarar verdi yazımıza, sigortacının halefiyeti ve rücu ilişkileri için rücu ve halefiyet yazımıza bakabilirsiniz. Aynı mallar başka bir sigortacı nezdinde de sigortalıysa her sigortacıya hem rizikonun gerçekleştiği hem de aynı menfaat için yapılan diğer sigortalar bildirilmelidir; bu yükümlülüğe aykırılıkta m.1446 uygulanır (TTK m.1465/2).

Eksik Sigorta: Poliçedeki Bedel Malın Değerinin Altındaysa Ne Kadar Ödenir?

TTK m.1460’a göre sigorta değeri, sigorta edilen menfaatin tam değeridir; sigortacının sorumluluğu ise sigorta bedeliyle sınırlıdır ve bedel daha yüksek olsa bile sigortacı uğranılan zarardan fazlasını ödemez (m.1461). Sigorta bedeli sigorta değerinden azsa ve menfaatin bir kısmı zarar görmüşse, aksine sözleşme yoksa sigortacı bedelin değere oranı kadar öder (m.1462). Genel Şartlar A.5, karşılaştırmanın “sigorta edilen menfaatin, hasara uğradığı andaki değeri” ile yapılacağını açıkça yazar. Aynı madde sigorta ettirene, riziko gerçekleşmeden önce noter protestosuyla bildirip prim farkını ödeyerek sözleşmeyi, sigorta bedelini aşmayan zararın tamamının ödeneceği şekilde değiştirme imkânı tanır.

Fabrika ve depolarda eksik sigorta en çok emtia kaleminde çıkar; stok dönem içinde artıp azalır, hammadde fiyatları değişir, poliçe ise çoğu zaman düzenlendiği tarihteki değerlere göre yapılır. Bazı poliçelerde belirli bir orana kadar eksik sigorta uygulanmayacağına ilişkin klozlar bulunur; kesinti yazısı geldiğinde önce poliçenin özel şartlarında böyle bir kloz olup olmadığına bakılmalıdır. Aşağıdaki tablo, kalemleri ayrı bedellerle sigortalanmış bir fabrikada oran kuralının nasıl işlediğini gösteren bir örnektir.

Sigortacının eksik sigorta hesabına karşı itirazlar genellikle dört noktada toplanır. Birincisi değerdir: oran, malın hasar anındaki gerçek değeriyle kurulur; zarar tutarında hangi ölçü kullanılıyorsa sigorta değerinde de aynı ölçü kullanılmalı, değer sigortalı aleyhine farklı bir esasla şişirilmemelidir. İkincisi kalemdir: poliçede bina, makine ve emtia için ayrı bedeller yazılmışsa sigortacının sorumluluğu her kalemin bedeliyle sınırlıdır (Genel Şartlar B.6.1); kanaatimizce oran da her kalem için ayrı kurulmalı, bir kalemdeki eksiklik diğer kalemlerin tazminatına yansıtılmamalıdır. Üçüncüsü vergidir: yukarıda anılan Hukuk Genel Kurulu kararında sigortacı, sigorta bedelinin KDV hariç belirlendiğini ileri sürerek eksik sigorta savunmasında bulunmuştu; kanaatimizce bedel ile değer aynı vergi esasıyla karşılaştırılmalıdır, aksi hâlde oran sigortalı aleyhine bozulur. Dördüncüsü masraflardır: zararı azaltma giderlerinde oran ancak kıyasen uygulanır (TTK m.1448/3) ve muafiyet poliçedeki esasa göre ayrıca hesaplanır (Genel Şartlar A.7).

Kasıt şüphesi bulunan dosyalarda sigortacı bunun tersini, aşkın sigortayı da ileri sürebilir. Sigorta bedeli menfaatin değerini aşıyorsa aşan kısım geçersizdir ve fazla prim iade edilir; sigorta ettiren mali çıkar sağlamak amacıyla kötüniyetle aşkın sigorta yapmışsa sözleşme bütünüyle geçersizdir (TTK m.1463). Kötüniyet iddiası bedelin yüksekliğinden ibaret kalmamalı, somut delille desteklenmelidir. Rayiç bedel ile yeni değer farkını ve muafiyet hesabını örneklerle evi ve dükkânı su basanlar rehberimizde anlattık.

Yanan Stok ve Emtia Nasıl İspatlanır? Defterler, Faturalar ve Sahte Fatura Riski

TTK m.1409/2 kastın ispatını sigortacıya yüklerken, zararın varlığı ve miktarını ortaya koymak sigortalıya düşer. Bina ve makine zararı keşif ve bilirkişiyle görece kolay tespit edilir; emtia ise çoğu zaman tamamen yanmış, erimiş ya da söndürme suyuyla kullanılamaz hâle gelmiştir. Bu nedenle stok, yanan malın kendisiyle değil kayıtlarla ispatlanır. Tacirin ticari defterleri; kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve kayıtları birbirini doğruluyorsa sahibi lehine delil olabilir (HMK m.222/2); bu şartları taşımayan kayıtlar ise sahibi aleyhine delil olur (HMK m.222/4). Ayrıntı için ticari defterlerin delil niteliği sayfamıza bakabilirsiniz.

Defter ve belgeler de yanmışsa süre işlemeye başlar. Saklanması gereken defter ve belgeler yangın gibi bir afet sebebiyle kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir, zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir (TTK m.82/7). Zayi belgesi talebinin usulü, vergi ve SGK yönünden mücbir sebep ve ilgili dilekçe örneği için işyeri zayi belgesi, vergi ve SGK rehberimize bakabilirsiniz; aynı rehberde afetten zarar gören işverenin afetten itibaren üç ay içinde SGK prim borçlarının ertelenmesini isteyebileceği de anlatılır (5510 sayılı Kanun m.91).

Sigortacı stoku sorguladığında faturaların arkasına bakar. Yayımlanmış bir makalede aktarıldığına göre Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 17.11.2025 tarihli, E.2025/12587, K.2025/15332 sayılı kararında, ceza davasında beraat kararı verilmiş olmasına karşın, yanan depodaki emtianın tedarikçilerinden bazılarının sahte fatura düzenlediğine ilişkin vergi denetim raporları bulunduğu hâlde bütün faturaları gerçek kabul eden hüküm bozulmuş; tedarikçilerin vergi kayıtları, beyannameleri ve BA-BS formlarının getirtilerek bilirkişi raporu alınması gerektiği belirtilmiştir. Bu karar iki yönlüdür: sigortalı beraat etse bile zararını ayrıca ispatlamak zorundadır; mahkeme de şüpheyle değil, tedarikçi kayıtları üzerinden somut bir incelemeyle sonuca varmalıdır. Sigortalının yapması gereken, her alımın sevk irsaliyesi, banka ödemesi, depo giriş kaydı ve üretimde kullanım ya da satış kaydıyla birbirine bağlandığı bir stok dosyası hazırlamaktır.

Yanan malların kalıntıları da delildir. Genel Şartlar B.3’e göre sigortacı zararı azaltmak için hasarlı yere girebilir ve malları teslim alabilir; ancak sigortalı mallar sigortacının onayı olmadan sigortacıya bırakılamaz. Sigortalı ayrıca zorunlu hâller dışında hasarlı yerde ve eşyada değişiklik yapmamakla yükümlüdür (Genel Şartlar B.1). Üretime dönmek için enkazın kaldırılması gerekiyorsa bu durum sigortacıya yazılı bildirilmeli, eksper incelemesi beklenmeli ya da dava açılmadan önce delil tespiti istenmelidir. Delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimali varsa hukuki yarar var sayılır (HMK m.400/2); dava açılmadan önce tespit, esas hakkındaki davaya bakacak mahkemeden ya da üzerinde inceleme yapılacak şeyin bulunduğu yer sulh mahkemesinden istenir (HMK m.401/1). Delil tespitinin işleyişi için delil tespiti, bilirkişi ve uzman görüşü yazımıza, ticari uyuşmazlıklarda tedbir ve tespitin birlikte kullanımı için ihtiyati tedbir ve delil tespiti sayfamıza bakabilirsiniz.

Eksper Raporuna İtiraz ve Hakem-Bilirkişi Usulü: Yedi Günlük Süre

Yangın Sigortası Genel Şartları B.3’e göre sigortacı, belgeler kendisine verildikten sonra bir ay içinde incelemesini tamamlayıp tazminat tutarını bildirir; bu tutar çoğu zaman sigortacının görevlendirdiği eksperin raporuna dayanır. Eksperin raporu sigortalıyı bağlamaz. Ret veya kesinti yazısı geldiğinde eksper raporunun tamamını, ekli fotoğrafları ve hesap dökümünü yazılı olarak isteyin; hangi kalemin neden düşüldüğünü görmeden yapılan itiraz eksik kalır. Büyük dosyalarda sigortalının kendi yangın uzmanından ve değerleme uzmanından rapor alması, ileride mahkemedeki bilirkişinin cevaplaması gereken soruların belirlenmesi bakımından da önemlidir.

Zarar miktarında anlaşılamazsa Genel Şartlar B.4 özel bir yol öngörür: hakem-bilirkişi usulü. Bu yol zorunlu değildir; taraflar isterlerse başvurulur ve bu bir tutanakla saptanır. Her taraf kendi hakem-bilirkişisini seçip noter aracılığıyla karşı tarafa bildirir; taraf hakemleri de incelemeye başlamadan önce üçüncü bir hakem seçer. Hakemler gerekli delil, kayıt ve belgeleri isteyebilir, hasar yerinde inceleme yapabilir ve sigortalı şeylerin riziko anındaki değerini saptar. Kararları zarar miktarı konusunda kesin ve bağlayıcıdır; yalnızca tespit edilen miktarın gerçek durumdan önemli ölçüde farklı olduğu anlaşılırsa, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde riziko yerindeki ticaret mahkemesinden iptal istenebilir.

Bu usulün iki stratejik sonucu vardır. Birincisi, hakemlerin saptadığı riziko anındaki değer eksik sigorta oranını da belirler; sigortalı lehine bir zarar tespiti, aynı rapordaki yüksek bir değer tespitiyle oran üzerinden geri alınabilir. İkincisi, Genel Şartlar B.4’e göre zarar miktarının saptanması sözleşme ve mevzuattaki hüküm ve şartları etkilemez; bu nedenle kanaatimizce hakem-bilirkişi tespiti kast ya da teminat kapsamı tartışmasını sona erdirmez ve sigortacı miktar kesinleştikten sonra da kapsam savunmasını sürdürebilir. Bu nedenle usule girmeden önce tutanakta hakemlerin hangi kalemleri ve hangi ölçüyle inceleyeceği açıkça yazılmalı, yedi günlük iptal süresi tebliğ günü takvime işlenmelidir.

Uyuşmazlık mahkemeye taşındığında mahkemenin atadığı bilirkişinin raporuna, tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilmelidir (HMK m.281); bu konuda bilirkişi raporuna itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Sigorta Yangın Tazminatını Ne Zaman Ödemek Zorunda? 45 Gün, Üç Ay ve Yüzde Elli Avans

TTK m.1427/1’e göre aynen tazmin kararlaştırılmamışsa sigorta tazminatı nakden ödenir. Ödemenin zamanını ikinci fıkra belirler: tazminat, rizikonun gerçekleşmesinden ve buna ilişkin belgelerin sigortacıya verilmesinden sonra sigortacının “araştırmaları bitince ve her hâlde 1446 ncı maddeye göre yapılacak ihbardan kırkbeş gün sonra muaccel olur”. Sigortacıya yüklenemeyen bir kusur nedeniyle inceleme gecikmişse bu süre işlemez. Araştırmalar ihbardan itibaren üç ay içinde tamamlanamamışsa sigortacı, tarafların mutabakatı veya mahkemece yaptırılacak ön ekspertizle “süratle tespit edilecek hasar miktarının veya bedelin en az yüzde ellisini avans olarak öder” (m.1427/3). Borç muaccel olunca sigortacı ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer (m.1427/4) ve sigortacıyı temerrüt faizi ödemekten kurtaran sözleşme hükümleri geçersizdir (m.1427/5). İkinci ila beşinci fıkralar sigortalı aleyhine değiştirilemez (TTK m.1452/3).

Genel şartlar daha kısa süreler öngörür: sigortacı, belgeler kendisine verildikten sonra bir ay içinde incelemesini tamamlayıp tazminat tutarını sigortalıya bildirmek (Genel Şartlar B.3) ve kesinleşen tazminatı en geç bir ay içinde ödemekle yükümlüdür (Genel Şartlar B.8.1). Kanundaki kırk beş gün ve üç ay ise genel şartlar ne derse desin sigortalı için güvencedir.

Kundaklama şüphesi olan dosyalarda sigortacı “araştırma sürüyor” diyerek beklemeyi tercih edebilir. Bu noktada iki hüküm sigortalının elindedir. Birincisi, kırk beş günlük sürenin işlememesi ancak gecikmenin sigortacıya yüklenemeyen bir kusurdan doğmasına bağlıdır; sigortacının kendi başlattığı soruşturmanın uzaması kanaatimizce sigortalının kusuru sayılamaz. Hukuk Genel Kurulu da yukarıda anılan kararında, zamanaşımı bakımından, ceza sürecinin bu şekilde uzamasında sigortalıya atfedilebilecek bir kusur bulunmadığını kabul etmiştir. İkincisi, üç aylık avans hükmü tam da araştırmanın uzadığı hâller için konmuştur; madde gerekçesinde amacın sigorta ettirenin zararının bir an önce telafi edilmesi ve mağduriyet doğmaması olduğu belirtilir. Üç ay dolduğunda yazılı avans talebinde bulunulmalı, hasar miktarında anlaşılamazsa mahkemeden ön ekspertiz yaptırılması istenmelidir. Sigortacı ödemenin tamamında tereddüt ediyorsa, Hukuk Genel Kurulu’na göre izleyeceği yol ödemeyi reddetmek değil, tevdi yoluyla temerrüdün sonuçlarından kurtulmaktır.

Temerrüt faizi bakımından 3095 sayılı Kanun m.2, ticari işlerde Merkez Bankasının kısa vadeli avans işlemlerine uyguladığı oranın kanuni faizden yüksek olması hâlinde bu oran üzerinden faiz istenmesine imkân tanır; faizin türü ve başlangıç tarihi talepte açıkça yazılmalıdır. Faiz başlangıcı ve 7589 sayılı Kanunla değişen kanuni faiz için faiz başlangıç tarihi yazımıza bakabilirsiniz.

Zamanaşımı: İki Yıl, Altı Yıl ve Ceza Soruşturması Uzarsa

TTK m.1420/1’e göre sigorta sözleşmesinden doğan istemler, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yılda; tazminat ve bedele ilişkin istemler ise her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yılda zamanaşımına uğrar. Bu hükme aykırı sözleşme şartları geçersizdir (TTK m.1452/2). Genel Şartlar C.10’daki “iki yıl” ifadesi bu nedenle kanundaki başlangıç tarihini ve altı yıllık üst sınırı değiştirmez.

Ticari yangın dosyalarında zamanaşımı riski iki noktada belirir. Birincisi beklemedir: ceza soruşturmasının sonucunu beklemek isteyen sigortalı iki yıllık süreyi kaçırabilir. Hukuk Genel Kurulu yukarıdaki kararda zamanaşımı def’inin dürüstlük kuralı çerçevesinde değerlendirilmesini istemiştir; ama bu, her dosyada sigortalıyı kurtaracak genel bir kural değildir ve karar oy çokluğuyla verilmiştir. Güvenli yol, süre içinde tahkime başvurmak ya da arabuluculuğa gidip dava açmak, gerekirse ceza dosyasının bekletici mesele yapılmasını istemektir; bekletme kararı mahkemenin takdirindedir (HMK m.165). Dava şartı arabuluculukta, arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur (6325 sayılı Kanun m.18/A-15).

İkincisi tutardır: zarar miktarı dava açılırken kesin değilse ve dava küçük bir tutarla açılıp sonradan artırılırsa, artırılan kısım zamanaşımına takılabilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 31.01.2024 tarihli, E.2022/59, K.2024/27 sayılı kararında, ferdi kaza poliçesine dayanan bir davada ıslahla artırılan kısmın iki yıllık zamanaşımına uğradığı oy çokluğuyla kabul edilmiştir. 7589 sayılı Kanunla belirsiz alacak davası kaldırılmış, buna karşılık HMK m.109’a eklenen dördüncü fıkrayla kısmi davada talep konusunun tahkikatın sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilmesi ve zamanaşımının artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılması kabul edilmiştir. Bu nedenle bugün ticari yangın davasının fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak kısmi dava olarak açılması zamanaşımı riskini azaltır; artırım hakkı tek kullanımlık olduğundan bilirkişi raporu kesinleşmeden kullanılmamalıdır. Ayrıntı için belirsiz alacak davası kaldırıldı mı yazımıza bakabilirsiniz.

Süreyi hesaplarken ihtiyaten en erken muacceliyet tarihini esas alın: sigortacının araştırmasını tamamlayıp sonucu bildirdiği tarih ya da en geç ihbardan sonraki kırk beşinci gün.

Hangi Yol? Sigorta Tahkim Komisyonu mu, Arabuluculuk ve Asliye Ticaret Mahkemesi mi?

5684 sayılı Kanun m.30 ve TTK m.5/A bakımından sigortalı şirketin önünde iki yol vardır ve bu iki yol aynı uyuşmazlık için birlikte yürütülemez; mahkemeye taşınmış bir uyuşmazlık için Komisyona başvurulamaz (5684 sayılı Kanun m.30/14). Her iki yol için de ilk adım, sigorta şirketine yazılı ve tarihi ispatlanabilir bir başvurudur. Yangın Sigortası Genel Şartları C.7, sigorta ettirenin bildirimlerinin sigorta şirketinin merkezine veya acenteye noter aracılığıyla ya da taahhütlü mektupla yapılacağını öngörür.

Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilmek için önce sigorta kuruluşuna başvurulmuş ve talebin kısmen veya tamamen olumsuz sonuçlanmış olması gerekir; kuruluşun başvurudan itibaren on beş iş günü içinde yazılı cevap vermemesi de yeterlidir (5684 sayılı Kanun m.30/13). Ticari yangın poliçesi ihtiyari bir sigorta olduğundan karşı taraf sigorta şirketinin tahkim sistemine üye olması gerekir; üyelik aranmayan zorunlu sigortalara ilişkin istisna burada uygulanmaz. Başvurudan önce sigortacının sisteme üye olup olmadığı poliçeden kontrol edilmeli, gerekirse sigortacıya veya Komisyona yazılı olarak sorulmalıdır. Yayımlanmış ikincil kaynaklara göre SEDDK’nın 14.01.2026 tarihli ve 1497 sayılı kararıyla 22.01.2026’dan itibaren uygulanan sınırlar şöyledir: 35.000 TL ve üzerindeki uyuşmazlıklarda hakem kararına itiraz edilebilir, 122.000 TL ve üzerindeki uyuşmazlıklar en az üç hakemli heyetle incelenir, 383.000 TL’yi aşan uyuşmazlıklarda itiraz hakem heyeti kararları temyiz edilebilir. 19.03.2026 tarihli ve 33201 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan tebliğle, parasal sınırların uygulanmasında kural olarak başvurunun yapıldığı tarihteki miktarın, tebliğde ayrıca belirtilen sınır bakımından ise hakem heyetinin teşekkül edeceği tarihteki miktarın esas alınacağı düzenlenmiştir. Sınırlar her yıl güncellendiğinden başvuru tarihinde Komisyonun güncel duyurusu kontrol edilmelidir.

Tahkim hızlıdır: raportör incelemesi en geç on beş günde tamamlanır, hakem görevlendirildiği tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar verir; bu süre tarafların açık ve yazılı muvafakatiyle uzatılabilir, aksi hâlde uyuşmazlık yetkili mahkemede çözülür. Süre kaçarsa sonuç ağır olabilir: Hukuk Genel Kurulu’nun 2024/210 sayılı kararına konu dosyada sigorta hakem heyetinin 04.11.2013’te sigortalı lehine verdiği 5.350.569,70 TL’lik karar, itiraz hakem heyetince kararın süresinde verilmediği gerekçesiyle kaldırılmış ve sigortalı yıllar sonra mahkemede zamanaşımı tartışmasıyla karşılaşmıştır. Tahkimde inceleme kural olarak dosya üzerinden yapılır; yangının çıkış sebebinin keşif, tanık ve uzman bilirkişi kuruluyla tartışılması gereken kundaklama şüpheli dosyalarda bu bir dezavantaj olabilir. Ayrıca yayımlanmış bir makalede aktarıldığına göre İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi’nin 01.07.2026 tarihli, E.2026/592, K.2026/962 sayılı kararında, şüpheli yangın savunmasıyla talebi reddeden ve itiraz edilmeden kesinleşen hakem kararının aynı yangına ilişkin sonradan açılan davada kesin hüküm oluşturduğu kabul edilmiştir; makalede kararın temyize açık olduğu belirtilmektedir. Tahkim yolu seçilecekse dosya ilk başvuruda eksiksiz kurulmalı ve hakem kararına itiraz süresi kaçırılmamalıdır.

Mahkeme yolunda, sigorta sözleşmesi Türk Ticaret Kanununda düzenlendiğinden, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın bu sözleşmeden doğan davalar ticari davadır (TTK m.4/1-a) ve dava değerine bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.5/1). Konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Bu kural 7155 sayılı Kanunla 01.01.2019’da yürürlüğe girmiş, 7445 sayılı Kanunla 01.09.2023’ten itibaren itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını da kapsayacak biçimde genişletilmiştir. Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m.5/A-2). Sigortacı aleyhine dava, sigorta şirketinin merkezinin, poliçeye aracılık eden acentenin veya rizikonun gerçekleştiği yerin ticaret mahkemesinde açılabilir (Genel Şartlar C.9). Mahkeme yolunda keşif, tanık ve bilirkişi kurulu imkânı geniştir; buna karşılık süreç daha uzundur.

Komisyonun işleyişi için Sigorta Tahkim Komisyonu ve başvuru, süreç ve bağlayıcılık yazılarımıza, başvuru metni için Sigorta Tahkim Komisyonu başvuru dilekçesi örneğine, dosyanıza göre sınır ve süre kontrolü için sigorta tahkim süre ve parasal sınır hesaplama aracına, hakem kararına itiraz için hakem kararına itiraz dilekçesi örneğine bakabilirsiniz. Başvuru ve zamanaşımının genel çerçevesi sigorta tazminatında başvuru, tahkim ve zamanaşımı yazımızda, ticari arabuluculuk süreci ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk yazımızda yer alır.

Ticari Yangın Dosyalarında Kararlardan Çıkan Dersler

Yangından Sonraki İlk Yedi Gün: Kontrol Listesi

TTK m.1446 ve m.1448 bakımından ilk günler belirleyicidir; ticari yangın dosyalarında hak kayıplarının önemli bir kısmı bu günlerde verilen kararlardan doğar: delil korunmaz, ihbar sözlü kalır, enkaz kaldırılır, defterlerin zayi belgesi unutulur. Aşağıdaki liste, yangını izleyen ilk hafta için bir çerçevedir; işletmenin büyüklüğüne ve poliçenin özel şartlarına göre uyarlanmalıdır.

Yol Haritası: Ret, Gecikme veya Eksik Ödeme Hâlinde Adım Adım

Ödeme teklifi geldiğinde dikkat gerekir. Sigortacı kısmi bir ödemeyi “başkaca talebim yoktur” ifadesi içeren bir ibraname veya mutabakat metnine bağlayabilir. Teklifin hangi kalemlerden oluştuğunu yazılı görmeden bu tür bir belgeyi imzalamayın; ödemeyi almak zorundaysanız belgeye ve dekonta fazlaya ilişkin haklarınızı saklı tuttuğunuzu belirten bir kayıt düşün. İbranamenin geçerlilik şartları için ibra ve ibraname yazımıza, imzalanmış bir uzlaşmanın açık oransızlık nedeniyle denetimi için sulh, ibra ve arabuluculuk anlaşmasına karşı gabin yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Fabrika veya depo yangınında sigorta ödemiyor, ne yapmalıyım?

Önce ret yazısının hangi hükme dayandığını, eksper raporunun tamamını ve hesap dökümünü yazılı isteyin. Teminat dışılığı ispat yükü sigortacıdadır (TTK m.1409/2). Ardından yazılı ve gerekçeli itiraz gönderin; on beş iş günü içinde cevap gelmezse veya talep reddedilirse Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir ya da arabuluculuktan sonra asliye ticaret mahkemesinde dava açabilirsiniz.

Sigorta şirketi kundaklama şüphesiyle ödemeyi reddedebilir mi?

Şüphe tek başına yetmez. Sigortacı, ancak sigortalının ya da tazminat ödenmesini sağlamak amacıyla fiillerinden sorumlu olduğu kişilerin yangına kasten sebep olduğunu ispatlarsa borçtan kurtulur (TTK m.1429/1, m.1409/2). Yargıtay, sigortacının tek taraflı raporunun resmî itfaiye raporu ve takipsizlik kararı karşısında kastı ispatlamaya yetmediğini kabul eden ilk derece kararını onamıştır.

Savcılık soruşturması bitene kadar sigorta ödeme yapmayabilir mi?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yangının kasten çıkarıldığı yangından hemen sonra kesin olarak saptanamamışsa sigortacının sırf ceza davası açılmış olmasına dayanarak ödemeden kaçınamayacağını, tereddüt ediyorsa tevdi yoluyla temerrüdün sonuçlarından kurtulması gerektiğini belirtmiştir (HGK, 12.02.2025, E.2024/210, K.2025/38). Soruşturma sürerken zamanaşımı da işlemeye devam ettiğinden beklemek güvenli değildir.

Yangını işten çıkarılan bir çalışan çıkardıysa sigorta öder mi?

TTK m.1429/1, sigortalının fiillerinden sorumlu olduğu kişilerin kastını “tazminat ödenmesini sağlamak amacıyla” kaydına bağlar; gerekçede de bu kişilerin kişisel nedenlerle verdiği zarardan habersiz sigortalının korumadan çıkarılmaması gerektiği belirtilir. Bu nedenle kanaatimizce intikam amacıyla çıkarılan yangında sigortacı borçtan kurtulmaz.

Yangın elektrik kontağından çıktı; sigorta teminat dışı diyebilir mi?

Diyemez. Genel Şartlar A.4.6’daki istisna, yangın çıkmadan elektrikli cihazlarda kısa devre veya voltaj değişimi gibi nedenlerle oluşan zararlara ilişkindir. Elektrik kontağından çıkan yangının verdiği zarar yangın teminatı içindedir; Yargıtay da kontaktan çıkan yangında zararın teminat kapsamında olduğunu kabul eden kararı onamıştır.

Yangını beş iş günü içinde bildirmedim, tazminat hakkım kaybolur mu?

Otomatik olarak kaybolmaz. TTK m.1446/2’ye göre geç bildirim ancak ödenecek tazminatı artırmışsa kusurun ağırlığına göre indirim sebebidir; sigortacı yangını daha önce fiilen öğrenmişse indirim de yapılamaz (m.1446/3). Bu hükümler sigortalı aleyhine değiştirilemez (TTK m.1452/3). Ancak gecikme delillerin kaybolmasına yol açtıysa ispat güçleşir.

Sigorta yangın tazminatını kaç günde ödemek zorunda?

Tazminat, sigortacının araştırmaları bitince ve her hâlde ihbardan kırk beş gün sonra muaccel olur ve sigortacı ihtar gerekmeden temerrüde düşer (TTK m.1427/2, 4). Genel şartlara göre sigortacı belgelerden itibaren bir ay içinde tutarı bildirir ve kesinleşen tazminatı en geç bir ay içinde öder (Genel Şartlar B.3, B.8.1).

Araştırma uzadı, avans isteyebilir miyim?

Evet. Araştırmalar ihbardan itibaren üç ay içinde tamamlanamamışsa sigortacı, tarafların mutabakatı veya mahkemece yaptırılacak ön ekspertizle tespit edilecek hasar miktarının en az yüzde ellisini avans olarak öder (TTK m.1427/3). Zararı azaltmak için yapılan makul giderler için de avans istenebilir (TTK m.1448/4).

Eksik sigorta nedir, yangında nasıl hesaplanır?

Poliçedeki sigorta bedeli, malın hasar anındaki değerinden düşükse sigortacı, aksine sözleşme yoksa zararı bedelin değere oranı kadar öder (TTK m.1462; Genel Şartlar A.5). Örneğin değeri 20 milyon TL olan makineler 16 milyon TL’ye sigortalıysa, 10 milyon TL’lik zararın 8 milyon TL’si ödenir. Kanaatimizce oran her kalem için ayrı ve zarar hesabıyla aynı ölçüyle kurulmalıdır.

Yanan stoku nasıl ispat ederim?

Son stok sayımı, envanter, usulüne uygun tutulmuş ticari defterler, alış faturaları, banka ödemeleri, irsaliyeler, depo giriş-çıkış kayıtları, kamera kayıtları ve itfaiye raporuyla. Defterler HMK m.222’deki şartları taşıyorsa sahibi lehine delil olabilir. Sahte fatura iddiası varsa tedarikçilerin vergi kayıtları ve BA-BS formlarının getirtilmesi istenmelidir.

Ticari defterlerim de yandı, ne yapmalıyım?

Zıyaı öğrendiğiniz tarihten itibaren otuz gün içinde işletmenizin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden zayi belgesi isteyin (TTK m.82/7). E-defter kayıtlarınızı ve muhasebecinizdeki suretleri güvence altına alın; bankalardan ve tedarikçilerden hesap ekstrelerini ve fatura suretlerini isteyin.

Eksper raporuna itiraz edebilir miyim, hakem-bilirkişi zorunlu mu?

Sigortacının eksperinin raporu sizi bağlamaz; raporun tamamını isteyip kendi uzman raporunuzla itiraz edebilirsiniz. Hakem-bilirkişi usulü zorunlu değildir; zarar miktarında anlaşılamazsa taraflar isterlerse bu yola gidilir (Genel Şartlar B.4). Hakemler zarar miktarını ve riziko anındaki değeri saptar; genel şartlara göre bu tespit sözleşme ve mevzuattaki hüküm ve şartları etkilemez.

Hakem-bilirkişi kararına itiraz süresi ne kadar?

Hakem-bilirkişi kararı zarar miktarı bakımından kesin ve bağlayıcıdır. Tespit edilen miktar gerçek durumdan önemli ölçüde farklıysa, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde riziko yerindeki ticaret mahkemesinden iptal istenebilir (Genel Şartlar B.4).

Ceza davasında beraat ettim, sigorta artık ödemek zorunda mı?

Beraat kasıt iddiasını zayıflatır, ama hukuk hâkimi beraat kararıyla bağlı değildir (TBK m.74/1). Zararın varlığı ve miktarı yine ayrıca ispatlanmalıdır; yayımlanmış bir makalede aktarılan bir Yargıtay kararında, beraat sonrasında da sahte fatura iddialarının tedarikçi kayıtlarıyla incelenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Yangın sigortasında zamanaşımı ne kadar?

Sigorta sözleşmesinden doğan istemler alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yılda, tazminat istemleri her hâlde yangının gerçekleştiği tarihten itibaren altı yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.1420/1). Bu süreleri kısaltan sözleşme şartları geçersizdir (TTK m.1452/2). Dava şartı arabuluculukta başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur.

Sigorta Tahkim Komisyonuna mı, mahkemeye mi gitmeliyim?

Tahkim hızlıdır, ama sigortacının sisteme üye olması gerekir ve inceleme kural olarak dosya üzerinden yapılır. Yangının sebebi keşif, tanık ve bilirkişi kuruluyla tartışılacaksa ve ceza dosyası sürüyorsa mahkeme yolu daha geniş imkân sunar. İki yol aynı uyuşmazlık için birlikte kullanılamaz; seçim dosyanın içeriğine göre baştan yapılmalıdır.

Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Evet. Sigorta sözleşmesinden doğan davalar ticari davadır (TTK m.4/1-a) ve konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Arabulucu başvuruyu altı hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde süre en fazla iki hafta uzatılabilir. Sigorta Tahkim Komisyonu ise bu yola alternatif bir yoldur; Komisyon başvurusu bir mahkeme davası olmadığından TTK m.5/A’daki şart kanaatimizce orada aranmaz.

İşin durmasından doğan kâr kaybı yangın poliçesinden ödenir mi?

Aksine sözleşme yoksa ödenmez (TTK m.1453/2). Ayrı bir kâr kaybı teminatı varsa, bu teminattan ödeme yapılabilmesi için bina, makine veya emtiadaki zararın yangın sigortacısınca tazmin edilmiş ya da sorumluluğunun kabul edilmiş olması gerekir (Yangına Bağlı Kâr Kaybı Sigortası Genel Şartları A.1).

İlgili Rehberler

• Sigorta Hukuku Rehberi: Tazminat, Kasko, DASK ve Hayat Sigortası
• Sel Hasarını Sigorta Ödemiyor veya Eksik Ödüyor 2026
• Evi, Dükkânı veya Eşyası Su Basanlar 2026: İşyeri, Emtia ve Eksik Sigorta
• Kuyumcu Soygunu ve Hırsızlığında Sigorta Tazminatı Reddedildi
• Sigorta Sözleşmesinde Riziko ve Tazminat (TTK m.1401)
• Sigorta Tazminatında Başvuru, Tahkim ve Zamanaşımı
• Sigorta Tahkim Komisyonu
• Sigorta Tahkim Komisyonuna Başvuru: Süreç ve Bağlayıcılık
• Sigorta Tahkim Komisyonu Başvuru Dilekçesi Örneği
• Sigorta Tahkim Süre ve Parasal Sınır Hesaplama Aracı
• Sigorta Hakem Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği
• İşyeri Zayi Belgesi, Vergi ve SGK’da Mücbir Sebep
• Birden Çok Sigortalı veya Sorumlu Hâlinde Rücu ve Halefiyet
• Komşumun Su Baskını veya Yangını Evime Zarar Verdi
• Elektrik Kesintisinden Doğan Zararın Tazmini: Yanan Cihazdan Duran Fabrikaya
• İş Makinesi Sigortaları: Makine Kırılması, Geniş Kasko ve Hırsızlık
• Orman Yangınında Evi, Bağı veya Bahçesi Yananların Hakları
• Binaların Yangından Korunması: Kaçış Yolları ve Sorumluluk
• Ticari Uyuşmazlıklarda Dava Şartı Arabuluculuk
• Delil Tespiti, Bilirkişi ve Uzman Görüşü
• Bekletici Mesele: Tazminat Davasında Ceza Davasını Bekleme
• Fail Ceza Davasında Beraat Etti veya Mahkûm Oldu: Tazminat Davasına Etkisi
• Ticaret Hukuku Rehberi
• Tazminat Hukuku Rehberi

Yangın değil de taşıma sırasında hasar gören veya kaybolan ticari yük için ilgili rehberimize bakabilirsiniz.

Kaynakça

Mevzuat ve genel şartlar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.4, 5, 5/A, 82, 1409, 1420, 1427, 1429, 1439, 1444, 1445, 1446, 1448, 1449, 1452, 1453, 1460, 1461, 1462, 1463, 1465
• 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu: m.30
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu: m.91
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.109, 165, 222, 281, 400, 401
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.74
• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu: m.18/A
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu: m.158/1-k
• 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun: m.2
• Yangın Sigortası Genel Şartları (yürürlük 01.01.1993, son düzenleme 01.09.2009): A.1, A.3, A.4, A.5, A.7, B.1, B.2, B.3, B.4, B.5, B.6, B.7, B.8, C.7, C.9, C.10; Terör Klozu
• Yangına Bağlı Kâr Kaybı Sigortası Genel Şartları: A.1, B.1.7
• Sigortacılık Kanununun 30 uncu Maddesinin On İkinci ve On Beşinci Fıkralarında Yer Alan Parasal Sınırların Artırılmasına İlişkin Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (RG 19.03.2026, 33201)

Kararlar

• Yargıtay HGK, 12.02.2025, E.2024/210, K.2025/38
• Yargıtay HGK, 26.02.2025, E.2024/112, K.2025/83
• Yargıtay HGK, 31.01.2024, E.2022/59, K.2024/27
• Yargıtay 11. HD, 14.03.2011, E.2009/10454, K.2011/2682
• Yargıtay 11. HD, 16.01.2012, E.2010/8034, K.2012/155
• Yargıtay 3. HD, 13.10.2015, E.2014/19443, K.2015/15620 (makaledeki aktarımdan)
• Yargıtay 4. HD, 17.11.2025, E.2025/12587, K.2025/15332 (makaledeki aktarımdan)
• Yargıtay 4. HD, 09.02.2026, E.2024/11600, K.2026/1230 (makaledeki aktarımdan)
• Yargıtay 11. CD, 22.02.2024, E.2022/7252, K.2024/2144 (makaledeki aktarımdan)
• Yargıtay 17. HD, 08.02.2017, E.2016/8078, K.2017/1168 (makaledeki aktarımdan)
• İstanbul BAM 9. HD, 03.06.2026, E.2023/1553, K.2026/1319 (makaledeki aktarımdan)
• İstanbul BAM 45. HD, 01.07.2026, E.2026/592, K.2026/962 (makaledeki aktarımdan)

Literatür ve diğer kaynaklar

• Av. Melih Küçükcankurtaran, “Yanan Fabrika, Şüpheli Sigortalı”, Hukuki Haber, 10.10.2026
• Av. Arb. Bahar Bozacı, “Yangın Hasarlarında Sorumluluğun Tespitinde İtfaiye Raporunun Delil Niteliği”, Hukuki Haber, 13.02.2026
• “SEDDK 2026/29 Sayılı Genelgesi Kapsamında Yangın Sigortalarında Yeni Dönem”, Hukuki Haber, 01.10.2026
• “Sigorta Tahkim Komisyonu ile Tüketici Hakem Heyetlerini Karşılaştırmak…”, Hukuki Haber, 23.01.2026 (2026 itiraz ve temyiz sınırları)
• Sigorta tahkim itiraz ve temyiz sınırları tablosu (2026 sınırları ve SEDDK 14.01.2026/1497 kararı)