Olayın Faili Ceza Davasında Beraat Etti/Mahkûm Oldu – Bu Tazminat Davamı Bağlar mı?

Ne yaşandı?

Bir zarara yol açan olayın faili hakkında ceza davası görülüyor ve fail mahkûm oluyor ya da beraat ediyor. Zarar gören kişi, bu ceza kararının kendi açacağı (ya da açtığı) tazminat davasını bağlayıp bağlamayacağını merak ediyor.

Hukuki durum

Türk Borçlar Kanunu m. 74, hukuk hâkiminin kural olarak ceza mahkemesi kararıyla bağlı olmadığını belirtir; özellikle kusurun değerlendirilmesi ve zarar miktarının belirlenmesi bakımından hukuk hâkimi serbesttir. Ancak öğreti ve Yargıtay uygulamasında, ceza mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla saptanan maddi olaylar ve fiilin hukuka aykırılığı konusunda hukuk hâkiminin bağlı olduğu kabul edilir; bu yönüyle ceza kararı kesin delil niteliği taşır.

Bu nedenle ceza mahkemesindeki beraat, tek başına tazminat hakkını ortadan kaldırmaz (örneğin “kusuru ispatlanamadı” gerekçeli beraatte hukuk hâkimi kusuru ayrıca değerlendirebilir); aynı şekilde mahkûmiyet de zararın miktarını otomatik olarak belirlemez.

Ceza davası henüz sürüyorsa, hukuk hâkimi sonucu bekletici mesele yapabilir; bu zorunlu değil, takdiridir. Fiilin aynı zamanda suç oluşturduğu hâllerde, daha uzun ceza zamanaşımının tazminat davasında da uygulanabileceği gözetilmelidir.

Ne yapmalısınız?

Ceza dosyasındaki maddi tespitleri ve delilleri tazminat davanızda kullanın; ceza ve hukuk süreçlerinin birbirinden farklı sonuçlar doğurabileceğini gözeterek, ikisini birlikte bir avukatla değerlendirmeniz yararlı olur.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Fail ceza davasında beraat etti, tazminat isteyemez miyim?

Çoğu zaman isteyebilirsiniz. TBK m.74/1 uyarınca hukuk hâkimi ceza hâkiminin verdiği beraat kararıyla bağlı değildir. Belirleyici olan beraatın gerekçesidir: delil yetersizliğine dayanan beraat hukuk hâkimini bağlamaz.

Hangi beraat kararı tazminat yolunu kapatır?

Fiilin sanık tarafından işlenmediğinin saptanması nedeniyle verilen beraat. Maddi vakıa aydınlatılmış ve sanığın o fiili işlemediği yönünde hüküm kurulmuşsa, bu karar hukuk mahkemesinde kesin hüküm oluşturur ve hukuk hâkimini bağlar.

“Kast yoktu” denilerek beraat verildi, ne olur?

Bu beraat hukuk hâkimini bağlamaz. Bazı suçlar yalnızca kastla işlenebilirken hukuki sorumlulukta ihmal de yeterlidir; zararlı sonucun gerçekleşmemesi için gerekli dikkat ve özenin gösterilmemesi tazminat sorumluluğu doğurur.

Ceza mahkemesinin hangi tespitleri bağlayıcıdır?

Öğreti ve Yargıtay içtihatlarında, ceza hâkiminin tespit ettiği maddi olaylar ve özellikle fiilin hukuka aykırılığı konusunda hukuk hâkiminin tamamen bağlı olduğu kabul edilir. Maddi olayları ve yasak eylemlerin varlığını saptayan ceza mahkemesi kararı taraflar yönünden kesin delil niteliğindedir.

Fail mahkûm oldu, tazminat otomatik mi çıkar?

Mahkûmiyet fiilin işlendiği, hukuka aykırılığı ve nedensellik bağı bakımından bağlayıcıdır; hukuk hâkimi bunları yeniden araştırmaz. Ancak kusur oranının takdiri ve zarar miktarının belirlenmesi bakımından hukuk hâkimi serbesttir; müterafik kusur ayrıca değerlendirilir.

İki mahkeme neden farklı sonuca varıyor?

İspat standartları farklıdır. Ceza yargılamasında mahkûmiyet için suçun her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delillerle ispatı aranırken hukuk yargılamasında hâkimde kanaat oluşturacak derecede ispat yeterlidir.

Hukuk mahkemesi ceza davasını bekler mi?

Bekleyebilir. Maddi olayın çözümlenmesi ve kişinin fiili işleyip işlemediğinin tespiti bakımından ceza davasının sonucu bekletici mesele yapılabilir. Bu takdiri bir yetkidir; maddi olay netse hâkim beklemeden karar verebilir.

Tazminat davası için sürem doldu mu?

Haksız fiilde kural, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde on yıldır. Ancak fiil suç oluşturuyor ve ceza kanunlarında daha uzun zamanaşımı öngörülmüşse tazminat talebi bakımından da o uzun süre uygulanır.

Mevzuat Çerçevesi: Hangi Hüküm, Hangi Talep?

Tazminat talebinin dayanağı, olayın niteliğine göre değişir. Yanlış hukuki sebep seçimi zamanaşımı, ispat yükü ve talep edilebilecek kalemler bakımından farklı sonuçlar doğurur.

Hukuki sebep seçimi neden belirleyici?

Aynı olay hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil oluşturabilir. Sözleşmeye dayanmak zamanaşımı bakımından çoğu zaman avantajlıdır; buna karşılık ispat yükü ve talep edilebilecek kalemler farklılaşır. Sözleşme ilişkilerinde ayrıca müspet ve menfi zarar ayrımı yapılır ve seçimlik hakkın kullanımı hangi zararın isteneceğini belirler.

Ayrıntı: Müspet ve menfi zarar ayrımı (TBK m. 125) · Haksız fiilde maddi ve manevi tazminatın esasları

Kusur Sorumluluğu ile Kusursuz Sorumluluk

Kusursuz sorumluluk hâllerinde zarar görenin ispat yükü belirgin biçimde hafifler; tartışma kusur üzerinden değil illiyet bağı ve kurtuluş kanıtı üzerinden yürür.

Görev, Yetki ve Süreler

Talebin birden fazla muhataba yöneltileceği hâllerde tek dilekçede birleştirme görevsizlik kararına yol açabilir. Muhataplar farklı mahkemelerin görev alanına giriyorsa davalar ayrı açılmalıdır.

Hesap Yöntemi ve Faiz: 2026 Çerçevesi

Bedensel zarar ve ölüm tazminatlarında hesap, birbirini çarpan değişkenlerle yapılır. Gelecekteki zararın bugünkü değere indirgenmesinde uygulanan yöntem, uzun süreli dosyalarda sonucu belirgin biçimde etkiler.

Anayasa Mahkemesi’nin E. 2019/40, K. 2020/40 sayılı ve 17.07.2020 tarihli kararı ile genel şartlara atıf yapan hükümler iptal edildiğinden, hesap genel şartlar ekindeki cetvellere göre değil Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiile ilişkin hükümlerine göre yapılır.

7589 sayılı Kanun ile gelen faiz düzenlemesi

31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren düzenlemeyle iki değişiklik olmuştur. Oran bakımından yasal faiz, TCMB reeskont oranının yüzde sekseni olarak belirlenmiş ve hesap dönemsel hâle gelmiştir. Başlangıç bakımından ise bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatlarında faiz, bilinen dönem için olay tarihinden, bilinemeyen dönem için karar tarihinden işletilir. Ayrıca tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödeme, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminattan oransal olarak mahsup edilir.

Hâkimin Takdir Yetkisi ve Denetimi

Tazminatın belirlenmesinde hâkime takdir yetkisi tanınmıştır; ancak bu yetki denetimden muaf değildir.

• Gerekçe zorunluluğu. Takdirin hangi olgulara dayandığı kararda gösterilmelidir.
• Bilirkişi raporundan ayrılma. Hâkim raporla bağlı değildir; ancak denetime elverişli bir rapordan ayrılmak için gerekçe göstermesi gerekir.
• İndirim oranı. Müterafik kusur ve hakkaniyet indirimlerinde oranın gerekçelendirilmesi aranır; aşırı indirim bozma sebebidir.
• Talep sınırı. Talep edilmeyen kaleme ve faize hükmedilemez.

Pratik sonuç: rapora itiraz ederken “tutar düşük” demek zayıf kalır. Güçlü itiraz, raporun hangi olgudan hangi sonuca vardığını göstermediğini, yani denetime elverişli olmadığını ortaya koymaktır.

Talep Kurgusunda Altı Kontrol

1. Hukuki sebebi belirleyin. Haksız fiil mi, sözleşmeye aykırılık mı? Zamanaşımı ve ispat yükü buna bağlıdır.
2. Sorumluluk türünü tespit edin. Kusursuz sorumluluk hâli varsa kusur ispatına gerek kalmaz.
3. Muhatapları ve görevli mahkemeyi ayrıştırın. Farklı mahkemelerin görev alanına giren talepler tek dilekçede birleştirilemez.
4. Kalemleri tek tek sayın. Sayılmayan kalem hesaba girmez.
5. Faizi dönem ayrımıyla ve dönemsel oranla talep edin. Talep edilmeyen faize hükmedilmez.
6. Talep artırım hakkını saklı tutun. 31 Temmuz 2026’dan itibaren belirsiz alacak davası yoluna gidilemediğinden kısmi dava kurgusu kullanılır; HMK m. 109/4 uyarınca artırım bir defaya mahsustur.

İlgili Rehberler

• Trafik kazası tazminat süreci: kazadan ödemeye adım adım
• Maddi tazminat kalemleri (TBK m. 53-54)
• Faiz başlangıcı ve oransal mahsup: TBK m. 55
• Yasal faiz değişti: reeskont endekslemesi
• Tazminat davalarında zamanaşımı: hangi talep, hangi süre?
• Destekten yoksun kalmada gelirin ispatı
• Belirsiz alacak davası kaldırıldı mı? HMK m. 107
• Manevi tazminat: kim, ne kadar isteyebilir?