Şirketin ödemediği gümrük vergisi, ek tahakkuk ve gümrük para cezası, şirketten tahsil edilemezse ortaklardan ve yöneticilerden istenebilir. Limited şirket ortağı, şirketten tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan borçtan sermaye payı oranında sorumludur (6183 sayılı Kanun m.35). Müdür ve yönetim kurulu üyesi gibi kanuni temsilciler ise pay oranıyla sınırlı olmaksızın borcun tamamından şahsi malvarlıklarıyla sorumludur (mükerrer m.35). Anonim şirketin yönetimde görev almayan pay sahibi bu borçtan sorumlu değildir. Her iki sorumluluk da ikincildir: idare önce şirketi takip etmek ve borcun şirket malvarlığından alınamadığını ortaya koymak zorundadır. Gümrük vergileri Vergi Usul Kanunu kapsamında olmadığından yöneticinin sorumluluğu bu Kanun’un 10. maddesine değil, kusur aramayan mükerrer 35. maddeye dayanır. Ortak veya yönetici adına düzenlenen ödeme emrine karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılır. Kamu borcu nedeniyle yurt dışına çıkış yasağı konulamaz.
Bu rehber; şirketi adına gümrük ek tahakkuku veya para cezası kesinleşen limited şirket ortakları ve müdürleri, anonim şirket yönetim kurulu üyeleri, payını devretmiş eski ortaklar, görevden ayrılmış yöneticiler, ithalat yapan bir şirketin paylarını devralmayı düşünenler ve adına gümrük idaresinden ödeme emri gelen herkes için hazırlanmıştır. Sorumluluğun şartlarını, sınırını, gümrük alacağına özgü farkları, ödeme emri ve haciz aşamasındaki savunmaları, Danıştay ve Anayasa Mahkemesi kararlarını anlatıyor; bir dava dilekçesi örneği sunuyoruz.
Bu rehberin dayanakları. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.1, 3, 13, 15, 24–30, 35, mükerrer 35, 48, 51, 55, 58, 70 ve 102; 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.181, 197, 198 ve 242; Gümrük Genel Tebliği (Tahsilat İşlemleri) (Seri No: 2) m.15; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.329, 365, 370, 573 ve 623; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.27; Anayasa m.23.
Anayasa Mahkemesinin 19.03.2015 tarihli E.2014/144, K.2015/29 sayılı kararı; Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 11.12.2018 tarihli E.2013/1, K.2018/1 sayılı kararı; Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu ve Yedinci Daire kararları.
Kim, Hangi Sıfatla, Ne Kadar Sorumlu?
Gümrük idaresinden gelen ödeme emrinde ilk bakılacak yer, size hangi sıfatla ve hangi maddeye dayanılarak başvurulduğudur. Aynı kişi hem ortak hem müdür olabilir; bu durumda iki ayrı sorumluluk aynı anda işler ve savunmaları da ayrıdır.
Tablo 1. Şirketin gümrük borcundan kişisel sorumluluk
| Sıfat | Sorumlu mu? | Sınırı | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Limited şirket ortağı | Evet, şirketten tahsil edilemezse | Sermaye payı oranında | 6183 m.35/1 |
| Payını devretmiş eski ortak | Evet, devir öncesine ait borçlar için | Devralanla birlikte müteselsilen, pay oranında | 6183 m.35/2 |
| Payı devralan yeni ortak | Evet, devirden önceki borçlar için de | Devredenle birlikte müteselsilen, pay oranında | 6183 m.35/2 |
| Limited şirket müdürü | Evet, şirketten tahsil edilemezse | Borcun tamamı; şahsi malvarlığıyla | 6183 mükerrer m.35 |
| Anonim şirket yönetim kurulu üyesi | Evet, kanuni temsilci sıfatıyla | Borcun tamamı; şahsi malvarlığıyla | 6183 mükerrer m.35 |
| Anonim şirket pay sahibi (yönetimde değil) | Hayır | Yalnızca taahhüt ettiği sermaye payını şirkete ödemekle yükümlü | TTK m.329/2 |
| Tasfiye hâlindeki şirketin eski yöneticisi | Evet, tasfiyeye girişten önceki dönem için | Borcun tamamı | 6183 mükerrer m.35 |
| Gümrük müşaviri | Sınırlı: verinin yanlış olduğunu bildiği veya bilmesi gerektiği hâllerde | İthalatçıyla müteselsilen | GK m.181/2 |
| Beyan için yanlış veriyi veren kişi | Verinin yanlış olduğunu biliyor veya bilmesi gerekiyorsa | Tahsil edilemeyen vergi ölçüsünde | GK m.181/3 |
Şirketin gümrük borcu için adınıza ödeme emri mi geldi?
Dava açma süresi tebliğden itibaren 15 gündür ve dava açmak tahsilatı kendiliğinden durdurmaz. Ödeme emrini ve şirket adına düzenlenen kararı gönderin; şartların oluşup oluşmadığını birlikte değerlendirelim.
Tablodaki son iki satır gümrük alacağına özgüdür. Müşavirin konumunu gümrük müşavirinin sorumluluğu rehberimizde ayrıca ele aldık. Şirket borçlarından genel sorumluluk rejimi için şirket batarsa yönetici, müdür veya ortak şahsen sorumlu mu ve şirketin vergi borcundan kim sorumlu rehberlerimize bakılabilir.
Gümrük Alacağı Nasıl Kesinleşir ve Neden 6183 Sayılı Kanun’a Göre Tahsil Edilir?
Ortağa veya yöneticiye gidilebilmesi için önce şirket adına kesinleşmiş ve vadesi geçmiş bir alacağın bulunması gerekir. Gümrük alacağında bu süreç Gümrük Kanunu’nda düzenlenmiştir.
Tablo 2. Ek tahakkuktan ödeme emrine: aşamalar
| Aşama | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ek tahakkukun tebliği | Hiç alınmadığı veya noksan alındığı belirlenen vergiler, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl içinde yükümlüye tebliğ edilir | GK m.197/2 |
| Ceza gerektiren fiil | Gümrük vergisi alacağı ceza gerektiren bir fiile ilişkinse ve ceza davası açılmışsa, alacak Türk Ceza Kanunu’ndaki zamanaşımı süreleri içinde takip edilir | GK m.197/4 |
| Ödeme süresi | Tebliğden itibaren 15 gün; yazılı istem ve teminatla 30 gün daha uzatılabilir | GK m.198/1 |
| İtirazın etkisi | İdari itiraz ödeme süresini keser; süre itiraz kararının tebliğiyle yeniden başlar | GK m.198/2, 242 |
| Kesinleşme | İtiraz edilmez veya süresinde yargıya gidilmezse sürelerin bittiği tarihte kesinleşir; dava açılmışsa yükümlü aleyhine verilen kararın idareye tebliğiyle tahsil edilebilir hâle gelir | GK m.197/5 |
| Gecikme zammı | Ödeme süresi içinde ödenmeyen alacağa, vadenin bittiği tarihten itibaren 6183 sayılı Kanun’un 51. maddesindeki oranda gecikme zammı uygulanır | 6183 m.51; Tahsilat İşlemleri Tebliği m.15 |
| Cebri takip | Vadesinde ödenmeyen alacak için şirkete ödeme emri tebliğ edilir; haciz ve satış yoluna gidilir | 6183 m.55 vd. |
| Ortağa ve yöneticiye başvuru | Alacak şirketten tahsil edilemez veya edilemeyeceği anlaşılırsa ortak ve kanuni temsilci adına ayrı ödeme emri düzenlenir | 6183 m.35, mükerrer 35 |
Bu noktada gümrük alacağını diğer vergi borçlarından ayıran bir fark vardır. Gelir, kurumlar ve katma değer vergisi gibi vergilerde yöneticinin sorumluluğu Vergi Usul Kanunu’nun 10. maddesine dayanır ve kanuni ödevlerin yerine getirilmemiş olması, yani kusur aranır. Gümrük idarelerince alınan vergiler ise Vergi Usul Kanunu’nun kapsamı dışındadır. Bu nedenle gümrük alacağında yöneticinin sorumluluğu 6183 sayılı Kanun’un mükerrer 35. maddesine dayanır. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, 21.10.2020 tarihli E.2019/626, K.2020/1070 sayılı kararında bu iki hükmü karşılaştırmış; mükerrer 35. maddenin Vergi Usul Kanunu kapsamına girmeyen kamu alacakları için getirildiğini ve bu madde uyarınca yürütülen takipte alacağın şirketten tahsil edilememesinin veya edilemeyeceğinin anlaşılmasının yeterli olduğunu, temsilcinin kusurunun aranmadığını belirtmiştir.
Önce Şirket: Sorumluluğun İkincil Niteliği
Ortağın ve kanuni temsilcinin sorumluluğu asıl borca bağlı, ikincil bir sorumluluktur. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu, 11.12.2018 tarihli kararının gerekçesinde bunu açıkça ifade etmiştir: şirket tüzel kişiliği aleyhine hiçbir takibat yapılmaksızın doğrudan kanuni temsilcilere veya ortağa başvurmak mümkün değildir; önce şirket hakkında 6183 sayılı Kanun’daki cebri takip yollarının işletilmesi ve tahsilin olanaksız olduğunun saptanması gerekir.
“Tahsil edilemeyen” ve “tahsil edilemeyeceği anlaşılan” alacak kavramları Kanun’un 3. maddesinde tanımlanmıştır. Tahsil edilemeyen alacak; yapılan malvarlığı araştırması sonucunda haczedilebilir bir malın bulunmaması veya haczedilen malların satılmasına rağmen satış bedelinin alacağı karşılamaması gibi nedenlerle tahsil edilemeyen alacaktır. Tahsil edilemeyeceği anlaşılan alacak ise; haczedilen mallara biçilen değerin alacağı karşılamayacağının veya iflas eden borçludan aranan alacağın iflas masasından tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması gibi nedenlerle tahsil edilemeyeceği ortaya çıkan alacaktır.
Bu tanımlardan çıkan sonuç, idarenin elinde somut bir malvarlığı araştırması bulunması gerektiğidir. Dava dosyasında şu belgeler aranır:
- Şirket adına düzenlenmiş ve usulüne uygun tebliğ edilmiş ek tahakkuk kararı ile ödeme emri
- Tapu, araç, banka, ticaret sicili ve alacak kayıtlarını kapsayan malvarlığı sorguları ve tarihleri
- Varsa haciz tutanakları, kıymet takdiri ve satış sonuçları
- Şirketin faaliyet adresinde yapılan tespit tutanağı
- Şirketin üçüncü kişilerdeki alacakları ve teminatları hakkındaki araştırma
Araştırmanın yeterliliği her dosyada ayrı değerlendirilir. Danıştay Yedinci Dairesinin 03.06.2021 tarihli E.2017/1982, K.2021/2666 sayılı kararına konu olayda, yatırım teşvik belgesi kapsamında muafiyetle ithal edilen makinelerin beş yıllık süre dolmadan satılması üzerine şirket adına gümrük vergisi, katma değer vergisi, Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu ve faiz tahakkuk ettirilmiş; borç ödenmeyince ortak adına 35. madde uyarınca ödeme emri düzenlenmiştir. Vergi mahkemesi, şirkete ait bir aracın kaydına yalnızca haciz şerhi konulduğu, aracın fiilen haczedilmediği ve şirket malvarlığının yetersizliğinin ortaya konulmadığı gerekçesiyle ödeme emrini iptal etmiş; Daire ise malvarlığı araştırmasının usulüne uygun yapıldığı ve borcun şirketten tahsil edilemeyeceğinin ortaya konulduğu gerekçesiyle kararı oyçokluğuyla bozmuştur. Karar, hem ortağa gidilebilmesi için alacağın şirket adına kesinleşmesinin ve şirket malvarlığının yetersizliğinin ortaya konulmasının şart olduğunu, hem de bu şartın gerçekleşip gerçekleşmediğinin dosyadaki araştırmanın niteliğine göre belirlendiğini gösterir.
Limited Şirket Ortağının Sorumluluğu (6183 m.35)
Türk Ticaret Kanunu’na göre limited şirket ortağı şirket borçlarından sorumlu değildir; yalnızca taahhüt ettiği esas sermaye payını ödemekle yükümlüdür (m.573/2). Kamu alacakları bu kuralın istisnasıdır. 6183 sayılı Kanun’un 35. maddesinin birinci fıkrasına göre limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumludur ve bu Kanun hükümlerine göre takibe tabi tutulur.
Sınır: pay oranı
Ortağın sorumluluğu, şirketten alınamayan tutarın pay oranına isabet eden kısmıyla sınırlıdır. Şirketten tahsil edilemeyen gümrük borcu 10.000.000 TL ve ortağın sermaye payı yüzde 30 ise, ortaktan istenebilecek tutar 3.000.000 TL’dir. Ödeme emrinde bu oranın üzerinde bir tutar gösterilmişse, aşan kısım bakımından “böyle bir borcun bulunmadığı” itirazı ileri sürülür. Ortak aynı zamanda müdürse bu sınır onu korumaz; müdür sıfatıyla borcun tamamından sorumlu tutulabilir.
Pay devri: devreden ve devralan birlikte sorumlu
Maddenin ikinci fıkrasına göre ortağın şirketteki sermaye payını devretmesi hâlinde, payı devreden ve devralan kişiler devir öncesine ait amme alacaklarının ödenmesinden birinci fıkra hükmüne göre müteselsilen sorumlu tutulur. Üçüncü fıkra, amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda pay sahiplerinin farklı kişiler olması hâlinde bu kişilerin müteselsilen sorumlu olacağını düzenler.
Bu iki fıkra gümrük alacağında ayrı bir önem taşır. Gümrük yükümlülüğü beyannamenin tescilinde doğar; ek tahakkuk ise üç yıla kadar geriye dönük yapılabilir. Payını bugün devreden ortak, iki yıl önceki bir ithalat nedeniyle gelecek yıl düzenlenecek ek tahakkuktan sorumlu tutulabilir. Payı devralan kişi de devirden önceki ithalatlardan doğacak ve henüz bilinmeyen borçları üstlenmiş olur. Devir tarihinin ticaret siciline tescil edilmiş olması ve pay defterine işlenmesi, sorumluluk döneminin ispatı bakımından belirleyicidir.
Müdür ve Yönetim Kurulu Üyesinin Sorumluluğu (6183 Mükerrer m.35)
Mükerrer 35. maddeye göre tüzel kişilerin malvarlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacakları, kanuni temsilcilerin şahsi malvarlıklarından bu Kanun hükümlerine göre tahsil edilir. Tüzel kişinin tasfiye hâline girmiş veya tasfiye edilmiş olması, kanuni temsilcilerin tasfiyeye giriş tarihinden önceki zamanlara ait sorumluluğunu kaldırmaz. Temsilciler, bu madde uyarınca ödedikleri tutarlar için asıl amme borçlusuna rücu edebilir.
Kanuni temsilci kimdir?
Limited şirkette şirket müdürler tarafından yönetilir ve temsil edilir (TTK m.623). Anonim şirkette yönetim ve temsil yetkisi yönetim kuruluna aittir (m.365); yönetim kurulu temsil yetkisini bir veya daha fazla murahhas üyeye veya müdür olarak üçüncü kişilere devredebilir (m.370). Temsil yetkisi usulüne uygun biçimde devredilmiş ve tescil edilmişse, yetkiyi devreden üyelerin kanuni temsilci sıfatıyla takip edilip edilemeyeceği savunmanın ilk sorusudur; ticaret sicili kayıtları ve iç yönerge bu bakımdan dosyaya sunulmalıdır.
Kusur aranmaz, sınır yoktur
Yukarıda anılan Vergi Dava Daireleri Kurulu kararında belirtildiği üzere mükerrer 35. madde kusur şartı aramaz. Sorumluluk pay oranıyla da sınırlı değildir; temsilci, şirketten alınamayan borcun tamamından şahsi malvarlığıyla sorumludur. Birden fazla temsilci varsa idare alacağın tamamını her birinden isteyebilir.
Hangi dönemin temsilcisi? Anayasa Mahkemesinin iptal kararı
Maddeye 2008 yılında eklenen beşinci fıkra, amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda kanuni temsilcilerin farklı kişiler olması hâlinde bu kişileri müteselsilen sorumlu tutuyordu. Anayasa Mahkemesi 19.03.2015 tarihli E.2014/144, K.2015/29 sayılı kararıyla (RG 03.04.2015, 29315) bu fıkrayı ve Vergi Usul Kanunu’ndaki sorumluluk hükümleriyle ilişkiyi düzenleyen altıncı fıkrayı iptal etmiştir. Gerekçe, ödevlerini zamanında yerine getiren bir temsilcinin, görevde olmadığı ve müdahale imkânı bulunmadığı bir dönemdeki eylem nedeniyle sorumlu tutulması sonucunun doğmasıdır.
Bu iptal gümrük alacağında özellikle önemlidir; çünkü borcun doğduğu tarih ile ödenmesi gereken tarih arasında yıllar olabilir. İthalat 2023 yılında yapılmış, ek tahakkuk 2026 yılında tebliğ edilmişse üç ayrı kişi gündeme gelebilir: beyanname tarihindeki müdür, ek tahakkukun tebliğ edildiği ve vadesinin geldiği tarihteki müdür ve bu iki tarih arasında görev yapıp ayrılan müdür. İptal kararından sonra farklı dönem temsilcilerini topluca sorumlu tutan bir kanun hükmü kalmamıştır. Her temsilci bakımından alacağın doğduğu ve ödenmesi gerektiği tarihlerde görevde olup olmadığı ayrı ayrı incelenmeli; her iki tarihte de görevde bulunmayan kişi adına düzenlenen ödeme emrinde bu husus açıkça ileri sürülmelidir. Görev sürelerinin ispatı ticaret sicili gazetesi ilanlarıyla yapılır.
Ortak mı, Yönetici mi Önce? İçtihadı Birleştirme Kararı Bir Gümrük Dosyasından Doğdu
Şirketten alınamayan borç için önce yöneticinin mi, yoksa ortağın mı takip edileceği uzun süre tartışılmıştır. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu bu tartışmayı 11.12.2018 tarihli E.2013/1, K.2018/1 sayılı kararıyla (RG 20.06.2019, 30807) sonuçlandırmıştır. Aykırılığa konu kararlardan biri doğrudan bir gümrük dosyasıdır: Danıştay Yedinci Dairesi, 19.02.2015 tarihli E.2011/7163, K.2015/844 sayılı kararında, limited şirket adına tahakkuk ettirilen gümrük vergisi, katma değer vergisi, dampinge karşı vergi ve gecikme faizi için ortak adına düzenlenen ödeme emrini iptal eden mahkeme kararını bozmuş; ortaklar ile kanuni temsilciler arasında bir takip sırası bulunmadığını belirtmiştir.
Kurul, Yedinci Dairenin de aralarında bulunduğu dairelerin görüşü doğrultusunda içtihadı birleştirmiştir: limited şirketten tahsil edilemeyen amme alacağı için ortağa gidilmeden önce kanuni temsilcinin takip edilmesi gerekmez. İdare ikisini aynı anda veya dilediği sırayla takip edebilir. Bu karar idareyi ve mahkemeleri bağlar. Dolayısıyla “önce müdüre gidilmeliydi” savunması artık sonuç vermez; buna karşılık “önce şirkete gidilmeliydi” savunması aynı kararın gerekçesiyle güçlenmiştir. İçtihadı birleştirme kararlarının niteliği için Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu kararları sayfamıza bakılabilir.
Para Cezaları ve Gecikme Zammı da İstenebilir mi?
6183 sayılı Kanun’un 1. maddesi amme alacağını geniş tanımlar: vergi, resim ve harç yanında para cezaları gibi asli alacaklar ile gecikme zammı ve faiz gibi fer’i alacaklar da kapsamdadır. 35. ve mükerrer 35. maddeler “amme alacağı” kavramını kullandığından, gümrük idaresi uygulamada vergi aslıyla birlikte Gümrük Kanunu uyarınca kesilen idari para cezalarını ve işleyen gecikme zammını da ortak ve temsilciden talep etmektedir.
Ceza bakımından ileri sürülebilecek ayrı bir itiraz vardır: idari para cezası, kabahati işleyen kişiye verilen bir yaptırımdır ve cezaların şahsiliği ilkesi gereği fiille ilgisi bulunmayan ortağa yöneltilmesi tartışmaya açıktır. Bu itiraz özellikle şirket yönetiminde hiç görev almamış, yalnızca sermaye koymuş ortaklar bakımından ayrı bir başlık olarak dava dilekçesinde yer almalıdır. Sonucu her dosyada mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.
Gecikme zammı bakımından hesap kontrol edilmelidir. Zam, alacağın vadesinin bittiği tarihten itibaren işler. Şirket adına açılan dava süresince tahsil işlemi durmuşsa, bu dönem için hangi fer’i alacağın hesaplandığına ve oranına ayrıca bakılır.
Gümrük Alacağına Özgü Dört Risk
1. Geriye dönük ek tahakkuk
Sonradan kontrol, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl geriye gidebilir. Bir ithalatçı şirketin bugünkü bilançosunda görünmeyen borç, geçmiş beyannamelerin taranmasıyla ortaya çıkabilir. Bu dosyaların nasıl oluştuğunu gümrükte teslim sonrası kontrol rehberimizde anlattık.
2. Şartlı muafiyet rejimleri ve teşvikli ithalat
Dahilde işleme, geçici ithalat ve yatırım teşvik belgesi kapsamındaki ithalatta vergi ithal sırasında ödenmez; taahhüt yerine getirilmezse yıllar sonra tahakkuk eder. Yukarıda anılan 2021 tarihli Danıştay kararına konu olay tam olarak böyledir. Taahhüdün kapatılamaması hâlindeki sonuçlar için dahilde işleme rejimi ihlali rehberimize bakılabilir.
3. Kaçakçılık bağlantısında uzayan süre
Gümrük Kanunu m.197/4 uyarınca alacak ceza gerektiren bir fiile ilişkinse ve bu fiil nedeniyle ceza davası açılmışsa, alacak Türk Ceza Kanunu’ndaki dava ve ceza zamanaşımı süreleri içinde takip ve tahsil edilir. Kaçakçılık iddiası içeren dosyalarda üç yıllık süre savunması bu nedenle sınırlı kalır; ortak ve yönetici ayrıca ceza soruşturmasıyla da karşılaşabilir. Bu cepheyi kaçakçılık dosyalarında ceza savunması ve kaçakçılık davasında şirketin konumu rehberlerimizde ele aldık.
4. Yöneticinin doğrudan yükümlü sayılması
Gümrük Kanunu m.181/3, beyanın yapılabilmesi için verileri veren ve bu verilerin yanlış olduğunu bilen veya bilmesi gereken kişileri de gümrük vergilerinden sorumlu tutar. İdare bazı dosyalarda, faturayı düzenleten veya gerçeğe aykırı bilgiyi müşavire ileten yöneticiyi bu fıkraya dayanarak doğrudan yükümlü saymaktadır. Bu yol, 6183 sayılı Kanun’daki ikincil sorumluluktan farklıdır: şirketin önce takip edilmesi şartı aranmaz, buna karşılık idarenin yöneticinin yanlışlığı bildiğini veya bilmesi gerektiğini somut olarak ortaya koyması gerekir. Ödeme emrinde hangi maddeye dayanıldığı bu nedenle savunmanın tamamını değiştirir.
Ödeme Emrine Karşı Dava: 15 Gün ve Savunma Haritası
Ortak veya temsilci adına düzenlenen ödeme emrine karşı, tebliğden itibaren 15 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılır. 6183 sayılı Kanun’un 58. maddesi ileri sürülebilecek sebepleri üç başlıkta toplar: böyle bir borcun bulunmadığı, borcun kısmen ödendiği veya zamanaşımına uğradığı. Sorumluluk takiplerinde “böyle bir borcun bulunmadığı” itirazı, kişisel sorumluluk şartlarının gerçekleşmediğine ilişkin bütün savunmaları kapsar.
Tablo 3. Ortak ve yöneticinin savunmaları
| Savunma | Ne ileri sürülür | Delil |
|---|---|---|
| Alacak şirket yönünden kesinleşmedi | Ek tahakkuk şirkete usulüne uygun tebliğ edilmedi; itiraz veya dava süreci sürüyor | Tebliğ evrakı, dava derkenarı |
| Şirket yeterince takip edilmedi | Malvarlığı araştırması yapılmadı veya eksik; şirketin tahsile elverişli malı, alacağı veya teminatı var | Tapu, araç ve banka kayıtları, bilanço, teminat mektupları |
| Pay oranı aşıldı | Ortaktan sermaye payına düşenden fazlası isteniyor | Ticaret sicili kayıtları, pay defteri |
| Borç ortaklık dönemine ait değil | Pay, alacağın doğduğu tarihten sonra edinildi ve devir öncesi borç değil; ya da kişi hiç ortak olmadı | Tescil ve ilan tarihleri, devir sözleşmesi |
| Temsilci ilgili tarihlerde görevde değildi | Alacağın doğduğu ve ödenmesi gerektiği tarihlerde müdür veya yönetim kurulu üyesi değildi | Ticaret sicili gazetesi, genel kurul kararı, istifa belgesi |
| Temsil yetkisi yoktu | Anonim şirkette temsil yetkisi murahhas üyeye veya müdüre devredilmişti | İç yönerge, tescil kaydı, imza sirküleri |
| Ödeme emri usule aykırı | Alacağın türü, dönemi, tutarı ve dayanağı gösterilmedi; sıfat belirtilmedi | Ödeme emrinin kendisi |
| Zamanaşımı | Tahsil zamanaşımı doldu | Vade tarihi ve zamanaşımını kesen işlemlerin dökümü |
| Kısmi ödeme | Şirket veya diğer sorumlular tarafından yapılan ödemeler düşülmedi | Tahsilat makbuzları |
Şirket adına kesinleşen ek tahakkukun esasına, yani verginin veya cezanın doğru hesaplanıp hesaplanmadığına ilişkin iddialar ödeme emri davasında sınırlı incelenir. Bu nedenle en güçlü savunma, ek tahakkuk şirkete tebliğ edildiğinde itiraz ve dava yollarının şirketçe süresinde kullanılmasıdır. Ortak ve yönetici, şirketin bu süreleri kaçırmamasını kendi malvarlığını korumak için de takip etmelidir. Ek tahakkuk aşamasındaki yollar gümrük ek tahakkuku ve idari para cezası merkez rehberimizde anlatılmıştır.
Dava tahsilatı durdurmaz
Vergi mahkemesinde açılan tarhiyat davaları dava konusu vergi ve cezaların tahsilini durdurur; buna karşılık 6183 sayılı Kanun’un uygulanmasından doğan davalar tahsil işlemini kendiliğinden durdurmaz (İYUK m.27). Ödeme emrine karşı dava açılırken yürütmenin durdurulması ayrıca ve gerekçeli olarak istenmelidir; aksi hâlde dava sürerken şahsi malvarlığına haciz uygulanabilir.
Mal bildirimi ve haksız çıkma zammı
Ödeme emri tebliğ edilen kişi aynı 15 günlük süre içinde borcu ödemek veya mal bildiriminde bulunmak zorundadır; dava açılmış olması bu yükümlülüğü kaldırmaz. Davayı kaybeden borçludan yüzde on oranında haksız çıkma zammı alınmasını öngören 58. maddenin beşinci fıkrası ise Anayasa Mahkemesinin E.2021/119, K.2022/48 sayılı kararıyla iptal edilmiştir; bu zam artık uygulanmaz. Usulün ayrıntıları için ödeme emrine itiraz ve ödeme emrine itiraz dava dilekçesi örneği rehberlerimize bakılabilir.
İhtiyati Haciz, Banka Hesapları, Ev ve Geçmişe Dönük Devirler
İhtiyati haciz
İdare, alacağın tahsilini tehlikede gördüğü hâllerde alacak kesinleşmeden ihtiyati haciz uygulayabilir (6183 m.13). İhtiyati haciz mahkeme kararı gerektirmez; ancak bir tahsil işlemi değildir, haczedilen mallar alacak kesinleşinceye kadar satılamaz. İhtiyati hacze karşı, haczin uygulandığı, gıyapta yapılan hacizlerde tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılır (m.15). Teminat gösterilmesi hâlinde haciz kaldırılabilir. Ayrıntılar kamu alacağında teminat ve ihtiyati haciz rehberimizdedir.
Kesin haciz
Ödeme emri kesinleştikten sonra banka hesaplarına, araçlara, taşınmazlara ve üçüncü kişilerdeki alacaklara haciz uygulanır. Hacze karşı da vergi mahkemesinde dava açılabilir. Cebri tahsilin aşamaları kamu alacağının cebri tahsili rehberimizde yer alır.
Oturulan ev
6183 sayılı Kanun’un 70. maddesi borçlunun haline münasip evini haczedilemeyen mallar arasında sayar; evin değeri fazlaysa, haline münasip bir yer alınabilecek miktar borçluya bırakılarak satılabilir. Ortak veya yönetici, tek konutuna konulan hacze karşı bu korumayı ileri sürebilir. Konuyu vergi veya kamu borcu yüzünden ev haczi rehberimizde inceledik.
Geçmişe dönük devirler
Borç doğduktan sonra yakınlara yapılan devirler güvenli değildir. İdare, borçlunun bağışlama ve ivazsız tasarruflarının iptalini, ödeme süresinin başladığı tarihten geriye iki yıl ve sonrası için isteyebilir; alacağın tahsiline imkân bırakmamak amacıyla yapılan işlemler, karşı taraf bu amacı biliyor veya bilmesi gerekiyorsa tarihine bakılmaksızın hükümsüz sayılır (6183 m.27, 30). Dava, tasarruf tarihinden itibaren beş yıl içinde açılır (m.26). Ayrıntılar amme alacaklarında tasarrufun iptali rehberimizdedir.
Gümrük Borcu Yüzünden Yurt Dışına Çıkış Yasağı Konur mu?
Hayır. Kamu borcu nedeniyle yurt dışına çıkışın engellenmesini öngören 6183 sayılı Kanun’un 36/A maddesi 6111 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Anayasa’nın 23. maddesine göre vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle ve hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir. Dolayısıyla şirketin veya kişinin gümrük borcu, ödeme emri ya da haciz tek başına yurt dışına çıkışa engel değildir.
Bunun bir istisnası yoktur, ancak karıştırılmaması gereken bir durum vardır: olay aynı zamanda kaçakçılık soruşturmasına konu olmuşsa, sulh ceza hâkimliği veya mahkeme adli kontrol tedbiri olarak yurt dışına çıkış yasağına karar verebilir. Bu yasak borçtan değil ceza dosyasından kaynaklanır ve kaldırılması da ceza usulü yollarıyla istenir. Benzer ayrımı vergi borcu ve yurt dışı çıkış yasağı rehberimizde anlattık.
Zamanaşımı
Kesinleşen amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını izleyen yılın başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar (6183 m.102). Ödeme, haciz uygulanması ve ödeme emri tebliği gibi işlemler zamanaşımını keser ve süre yeniden başlar. Bu süre, ek tahakkukun yapılabileceği üç yıllık süreden farklıdır: ilki alacağın tebliğ edilebileceği, ikincisi tahsil edilebileceği süredir.
Ortak ve yönetici bakımından hesap ayrıca yapılmalıdır. Ödeme emrinde gösterilen her alacak kalemi için vade tarihi, şirket nezdinde ve ilgili kişi nezdinde yapılan işlemlerin tarihleri çıkarılmalı; sürenin dolduğu kalemler bakımından zamanaşımı itirazı açıkça ileri sürülmelidir. Asıl alacak zamanaşımına uğramışsa gecikme zammı da istenemez. Genel kurallar vergi borcunda zamanaşımı rehberimizde yer alır.
Tecil ve Taksitlendirme
Borcun varlığı tartışmasızsa veya dava riski yüksekse, haciz ve satışı önlemenin yolu tecildir. 6183 sayılı Kanun’un 48. maddesi, amme borcunun vadesinde ödenmesi veya haczin uygulanması borçluyu çok zor duruma düşürecekse, alacağın tecil faizi alınarak taksitlendirilmesine imkân tanır. Gümrük alacaklarında başvuru alacağı takip eden gümrük idaresine yapılır; şartlar ve teminat Tahsilat İşlemleri Tebliği’nde düzenlenmiştir. Tecil talebinde bulunmak borcun kabulü anlamına gelebileceğinden, açılmış veya açılacak dava ile birlikte değerlendirilmelidir. Genel çerçeve için tecil ve taksitlendirme rehberimize bakılabilir.
Ödeyen Ortak veya Yönetici Kime Rücu Eder?
- Şirkete rücu: Mükerrer 35. madde, temsilcinin ödediği tutar için asıl amme borçlusuna, yani şirkete rücu edebileceğini açıkça düzenler. Ortak da ödediği şirket borcunu şirketten isteyebilir. Şirketin malvarlığı kalmamışsa bu hakkın pratik değeri sınırlıdır.
- Diğer ortaklara ve temsilcilere rücu: Müteselsil sorumlular arasında iç ilişkide paylaşım yapılır. Borcun tamamını ödeyen müdür, diğer müdürlerden; payından fazlasını ödeyen ortak, diğer ortaklardan payları oranında talepte bulunabilir.
- Borca sebep olan yöneticiye karşı sorumluluk davası: Borç, yöneticinin kanuna veya esas sözleşmeye aykırı işleminden doğmuşsa, şirket ve ortaklar Türk Ticaret Kanunu’ndaki sorumluluk hükümlerine dayanarak yöneticiden tazminat isteyebilir.
- Payı devredene rücu: Devralan ortak, devir öncesine ait borç için ödediği tutarı devir sözleşmesindeki garanti ve tazmin hükümlerine dayanarak devredenden isteyebilir.
Şirket borcunun ortağa ve bağlı şirketlere sirayet ettiği diğer hâller için tüzel kişilik perdesinin kaldırılması rehberimize bakılabilir.
İthalat Yapan Bir Şirketi veya Payını Devralırken
Devralan ortağın devir öncesi borçlardan sorumluluğu ile üç yıllık geriye dönük ek tahakkuk imkânı birlikte düşünüldüğünde, ithalatçı bir limited şirketin payını devralmak görünmeyen bir gümrük riski taşır. Devirden önce şu kontroller yapılmalıdır:
- Son üç yılın serbest dolaşıma giriş beyannamelerinin kıymet, tarife ve menşe yönünden örnekleme yoluyla incelenmesi
- Açık dahilde işleme izin belgeleri, geçici ithalat işlemleri ve teşvik belgeli ithalatların taahhüt durumunun tespiti
- Devam eden sonradan kontrol, itiraz, uzlaşma ve dava dosyalarının dökümü
- Gümrük idaresinden şirketin vadesi geçmiş borcunun bulunup bulunmadığına ilişkin yazı alınması
- Royalti, lisans, grup içi fiyat düzeltmesi ve beyan dışı yurt dışı ödemelerin muhasebe kayıtlarından taranması
- Devir sözleşmesine devir öncesi döneme ait gümrük alacakları için garanti, tazmin ve bedelin bir kısmının bloke edilmesi hükümlerinin konulması
Devralan bakımından hukuki inceleme ve sözleşme güvenceleri hisse satın alırken devralan ne yapmalı rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Anonim şirket payı devralan ve yönetimde görev almayan kişi bakımından bu risk doğmaz; bu fark, yatırımın hangi şirket türü üzerinden yapılacağı kararında dikkate alınmalıdır.
Danıştay ve Anayasa Mahkemesi Kararlarından Seçmeler
Tablo 4. Ortak ve yöneticinin sorumluluğuna ilişkin kararlar
| Karar | Konu | Sonuç |
|---|---|---|
| Danıştay İBK, 11.12.2018, E.2013/1, K.2018/1 | Limited şirketin borcunda ortak ile kanuni temsilci arasında takip sırası | Sıra yoktur; ortağa gidilmeden önce temsilcinin takibi gerekmez. Gerekçede önce şirketin takip edilmesi gerektiği vurgulanır |
| Danıştay 7. D., 19.02.2015, E.2011/7163, K.2015/844 | Gümrük vergisi, KDV ve dampinge karşı vergi için ortağa ödeme emri | Ödeme emrini iptal eden karar bozuldu; ortak ile temsilci arasında takip sırası bulunmadığı belirtildi |
| Danıştay 7. D., 03.06.2021, E.2017/1982, K.2021/2666 | Teşvik belgeli makinelerin süresinden önce satılması; ortağa ödeme emri | Malvarlığı araştırması yeterli bulundu; iptal kararı bozuldu |
| Danıştay VDDK, 21.10.2020, E.2019/626, K.2020/1070 | VUK m.10 ile 6183 mükerrer m.35 arasındaki fark | Mükerrer 35’te kusur aranmaz; tahsil edilememe yeterlidir |
| AYM, 19.03.2015, E.2014/144, K.2015/29 | Farklı dönem temsilcilerinin müteselsil sorumluluğu | Mükerrer 35’in beşinci ve altıncı fıkraları iptal edildi |
| AYM, E.2021/119, K.2022/48 | Ödeme emri davasını kaybedenden haksız çıkma zammı | 6183 m.58/5 iptal edildi |
Ortak ve Müdür Adına Düzenlenen Ödeme Emrine Karşı Dava Dilekçesi Örneği
Örnek olay: İthalat yapan bir limited şirket adına, 2023 yılında tescil edilen beyannameler nedeniyle 2026 yılında ek tahakkuk ve para cezası kararı düzenlenmiştir. Davacı şirketin yüzde 25 paylı ortağıdır ve 2024 yılı sonuna kadar müdürlük yapmıştır. Gümrük idaresi, şirket adına düzenlediği ödeme emrinden iki ay sonra davacı adına hem ortak hem kanuni temsilci sıfatıyla borcun tamamı için ödeme emri düzenlemiştir.
[ ] VERGİ MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
YÜRÜTMENİN DURDURULMASI TALEPLİDİR
DAVACI: [Ad Soyad] — T.C. kimlik no: [ ], [adres]
VEKİLİ: Av. [ad soyad] — [adres], KEP: [ ]
DAVALI: [ ] Gümrük Müdürlüğü
DAVA KONUSU: [Tarih] tarihli ve [sayı] sayılı ödeme emrinin iptali ve yürütmesinin durdurulması istemidir.
TEBLİĞ TARİHİ: [tarih]
AÇIKLAMALAR
1. Davacı, [unvan] Limited Şirketi’nin yüzde 25 paylı ortağıdır ve [tarih] ile [tarih] arasında şirket müdürlüğü yapmış, bu tarihte görevinden ayrılmıştır. Görevden ayrılma [tarih] tarihli Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmiştir.
2. Davalı idare, şirketin 2023 yılında tescil edilen beyannameleri nedeniyle [tarih] tarihinde ek tahakkuk ve para cezası kararı düzenlemiştir. Şirket bu karara itiraz etmiş, itirazın reddi üzerine [ ] Vergi Mahkemesinin [esas] sayılı dosyasında dava açmıştır. Dava derdesttir.
3. Buna rağmen davacı adına, ortak ve kanuni temsilci sıfatıyla, alacağın tamamı için dava konusu ödeme emri düzenlenmiştir. Ödeme emri aşağıdaki nedenlerle hukuka aykırıdır.
4. Gümrük Kanunu m.197/5 ve 6183 sayılı Kanun m.55 bakımından: Şirketin açtığı dava sürmektedir. Tebliğ edilen gümrük vergileri, dava açılması hâlinde yükümlü aleyhine verilen kararın idareye tebliğiyle tahsil edilebilir hâle gelir. Şirket yönünden kesinleşmiş ve vadesi gelmiş bir alacak bulunmadığından, bu alacağın ortak ve temsilciden istenmesi mümkün değildir.
5. 6183 sayılı Kanun m.3, 35 ve mükerrer 35 bakımından: Ortağın ve kanuni temsilcinin sorumluluğu ikincildir. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 11.12.2018 tarihli E.2013/1, K.2018/1 sayılı kararının gerekçesinde belirtildiği üzere, şirket hakkında cebri takip yolları işletilmeden ve tahsilin olanaksız olduğu saptanmadan ortağa veya temsilciye başvurulamaz. Şirket adına ödeme emri düzenlenmesinin üzerinden yalnızca iki ay geçmiştir. Şirketin [taşınmaz, araç, banka mevduatı, teminat mektubu, alacak] niteliğinde malvarlığı bulunmaktadır. Dosyada şirket malvarlığından tahsilin mümkün olmadığını gösteren bir araştırma ve tespit yoktur.
6. 6183 sayılı Kanun m.35/1 bakımından: Davacının sermaye payı yüzde 25’tir. Ortak sıfatıyla sorumluluğu, şirketten tahsil edilemeyen tutarın bu orana isabet eden kısmıyla sınırlıdır. Ödeme emri alacağın tamamı için düzenlenmiştir; aşan kısım yönünden davacının borcu yoktur.
7. Mükerrer 35. madde bakımından: Ek tahakkuk [tarih] tarihinde tebliğ edilmiş ve ödeme süresi bu tarihten sonra başlamıştır. Davacı bu tarihte şirket müdürü değildir. Amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda temsilcilerin farklı kişiler olması hâlinde müteselsil sorumluluk öngören fıkra, Anayasa Mahkemesinin 19.03.2015 tarihli E.2014/144, K.2015/29 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Davacının, görevde bulunmadığı ve ödemeye müdahale imkânının olmadığı bir tarihte vadesi gelen alacaktan kanuni temsilci sıfatıyla sorumlu tutulmasının kanuni dayanağı yoktur.
8. Para cezası bakımından: Ödeme emrine konu tutarın [ ] TL’lik kısmı idari para cezasıdır. Cezaya konu fiilin davacıyla ilgisi ortaya konulmamıştır; cezaların şahsiliği ilkesi gereği bu kısım davacıdan istenemez.
9. Yürütmenin durdurulması bakımından: 6183 sayılı Kanun’un uygulanmasından doğan davalar tahsil işlemini kendiliğinden durdurmaz. Ödeme emrinin uygulanması hâlinde davacının banka hesaplarına ve ailesiyle birlikte oturduğu konuta haciz uygulanacak, telafisi güç zararlar doğacaktır. Yukarıda açıklanan nedenlerle işlem açıkça hukuka aykırıdır. İYUK m.27 uyarınca teminat aranmaksızın yürütmenin durdurulmasına karar verilmesi gerekir.
HUKUKİ NEDENLER: 6183 sayılı Kanun m.3, 35, mükerrer 35, 55, 58; 4458 sayılı Kanun m.197, 198; 2577 sayılı Kanun m.27 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Ödeme emri ve tebliğ evrakı, şirket adına düzenlenen kararlar, derdest dava dosyası, ticaret sicili kayıtları ve gazete ilanları, pay defteri, şirketin malvarlığı kayıtları ve bilançosu, her türlü yasal delil.
SONUÇ VE TALEP: Açıklanan nedenlerle; öncelikle teminat aranmaksızın yürütmenin durdurulmasına, dava konusu ödeme emrinin iptaline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz.
[Tarih]
Davacı Vekili
Av. [ad soyad]
Sık Yapılan Hatalar
- 15 günlük süreyi kaçırmak. Süre geçtikten sonra ödeme emrine karşı dava imkânı kalmaz; yalnızca sonraki haciz işlemleri dava edilebilir.
- Yürütmenin durdurulmasını istememek. Dava tahsilatı durdurmaz; istem dilekçede açıkça ve gerekçeli yer almalıdır.
- Vergi dairesi borcundaki savunmayı aynen kullanmak. Gümrük alacağında dayanak mükerrer 35. maddedir; kusursuzluk savunması tek başına yetmez.
- Ortak ve müdür sıfatlarını ayırmamak. Pay oranı sınırı ortak sıfatına, görev dönemi savunması müdür sıfatına aittir; dilekçede ayrı başlıklarla yazılmalıdır.
- Şirketin ek tahakkuka itiraz etmesini beklememek veya izlememek. Borcun esası en etkili biçimde şirketin davasında tartışılır.
- Mal bildiriminde bulunmamak. Dava açılmış olsa da bildirim yükümlülüğü sürer.
- Borç doğduktan sonra malları yakınlara devretmek. Bu devirler iptal davasına konu olur ve ayrıca ceza sorumluluğu doğurabilir.
- Pay devrinde gümrük riskini incelememek. Devralan ortak devir öncesi borçlardan sorumludur.
Hukukçular Evi Bu Dosyalarda Ne Yapar?
Şirket adına düzenlenen gümrük ek tahakkuku ve para cezası kararlarına karşı itiraz, uzlaşma ve dava süreçlerini; ortak ve yönetici adına düzenlenen ödeme emirlerine, ihtiyati ve kesin hacizlere karşı vergi mahkemesinde iptal davalarını ve yürütmenin durdurulması taleplerini yürütüyoruz. Dosyada şirket nezdinde yapılan takibin yeterliliğini, pay oranı ve görev dönemi hesabını, zamanaşımını ve tebligatları inceliyoruz.
Tecil ve taksitlendirme başvurularını, ödeme yapan ortak ve yöneticinin rücu davalarını, pay devri öncesi gümrük riski incelemesini ve devir sözleşmesindeki güvence hükümlerini hazırlıyoruz. Kaçakçılık soruşturmasıyla kesişen dosyalarda idari ve cezai süreci birlikte yönetiyoruz.
Ödeme emrini veya haciz bildirimini 0554 648 37 15 numaralı hattımıza WhatsApp üzerinden gönderebilir, aynı numaradan randevu alabilirsiniz. Gümrük konusundaki genel hizmet özetimiz gümrükte ek tahakkuk ve idari para cezalarına itiraz sayfasında yer alıyor.
İlgili Rehberler
- Gümrük Ek Tahakkuku ve İdari Para Cezası: İtiraz, Uzlaşma, Dava ve Zamanaşımı
- Transit Rejimi İhlali: TIR Karnesi, NCTS, Süre Aşımı Cezası
- Gümrükte Bekleyen Eşyanın Tasfiyesi ve Geri Alınması
- Vadeli İthalatta KKDF Ek Tahakkuku ve Cezası
- Antrepo ve Geçici Depolama Yeri İzninin İptali
- Özet Beyan Eksikliği ve Fazlalığı: Acente ve Armatörün Sorumluluğu
- Çift Kullanımlı Eşya İhracatı ve Yaptırımlı Ülkelere Satış
- Kullanılmış Makine ve Eski Eşya İthal İzni
- Teşvik Belgeli Makinede Gümrük Vergisi Muafiyetinin Geri Alınması
- Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikasının (YYS) Askıya Alınması, Geri Alınması ve İptali
- İlave Gümrük Vergisi (İGV) Ek Tahakkuku ve Menşe İspatı: A.TR, Menşe Şahadetnamesi, Altı Ay Kuralı ve Üç Kat Ceza
- Gümrük Müşavirinin Sorumluluğu: Müteselsil Sorumluluk, Disiplin Cezası ve İzin Belgesinin İptali
- Gümrükte Teslim Sonrası Kontrol
- Dahilde İşleme Rejimi İhlali ve Müeyyideli Kapatma
- Şirketin Vergi Borcundan Kim Sorumlu? Kanuni Temsilci ve Ortak Sorumluluğu
- Şirket Batarsa Yönetici, Müdür veya Ortak Şahsen Sorumlu mu?
- Ödeme Emrine İtiraz: 15 Gün Kuralı ve Mal Bildirimi
- Ödeme Emrine İtiraz Dava Dilekçesi Örneği
- Kamu Alacağında Teminat, İhtiyati Haciz ve İhtiyati Tahakkuk
- Kamu Alacağının Cebri Tahsili: Ödeme Emri, Haciz ve Satış
- Vergi veya Kamu Borcu Yüzünden Ev Haczedilir mi?
- Amme Alacaklarında Tasarrufun İptali
- Vergi Borcunda Zamanaşımı
- Tecil ve Taksitlendirme
- Hisse Satın Alırken Devralan Ne Yapmalı?
- Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu Kararları
- Kaçakçılık Dosyalarında Ceza Savunması
- Gümrükte Ek Tahakkuk ve İdari Para Cezalarına İtiraz
- Vergi Hukuku Rehberi
- Ticaret Hukuku Rehberi
- Dilekçe Örnekleri
Sıkça Sorulan Sorular
Şirketin gümrük borcundan ortak şahsen sorumlu olur mu?
Limited şirket ortağı, şirketten tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan gümrük borcundan sermaye payı oranında sorumludur (6183 sayılı Kanun m.35). Anonim şirketin yönetimde görev almayan pay sahibi bu borçtan sorumlu değildir.
Şirket müdürü gümrük borcunun tamamından sorumlu mudur?
Evet. Müdür ve yönetim kurulu üyesi gibi kanuni temsilciler, şirketten tahsil edilemeyen borcun tamamından şahsi malvarlıklarıyla sorumludur; sorumluluk pay oranıyla sınırlı değildir (6183 mükerrer m.35).
Gümrük borcunda yöneticinin kusuru aranır mı?
Hayır. Gümrük vergileri Vergi Usul Kanunu kapsamında olmadığından sorumluluk bu Kanun’un 10. maddesine değil, 6183 sayılı Kanun’un mükerrer 35. maddesine dayanır. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, bu madde uyarınca alacağın şirketten tahsil edilememesinin yeterli olduğunu, temsilcinin kusurunun aranmadığını belirtmiştir.
İdare şirketi takip etmeden doğrudan bana gelebilir mi?
Hayır. Ortağın ve temsilcinin sorumluluğu ikincildir. Önce alacağın şirket adına kesinleşmesi, şirkete ödeme emri tebliğ edilmesi ve malvarlığı araştırmasıyla borcun şirketten tahsil edilemediğinin veya edilemeyeceğinin ortaya konulması gerekir.
Önce müdürün takip edilmesi gerekmez mi?
Gerekmez. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 11.12.2018 tarihli E.2013/1, K.2018/1 sayılı kararına göre ortak ile kanuni temsilci arasında takip sırası yoktur; idare ikisini aynı anda veya dilediği sırayla takip edebilir.
Payımı devrettim, eski borçlardan sorumlu olur muyum?
Evet. Payı devreden ve devralan, devir öncesine ait amme alacaklarından müteselsilen sorumludur (6183 m.35/2). Gümrükte ek tahakkuk üç yıl geriye dönük yapılabildiğinden, devirden sonra ortaya çıkan ancak devir öncesi ithalata ilişkin borçlar da bu kapsamdadır.
Müdürlükten ayrıldım, sonradan çıkan ek tahakkuktan sorumlu muyum?
Bu, alacağın doğduğu ve ödenmesi gerektiği tarihlerde görevde olup olmadığınıza göre değerlendirilir. Farklı dönem temsilcilerini topluca sorumlu tutan fıkra Anayasa Mahkemesinin E.2014/144, K.2015/29 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Görev süreniz ticaret sicili gazetesi ilanlarıyla ispatlanır.
Ödeme emrine karşı ne kadar sürede dava açılır?
Tebliğden itibaren 15 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılır (6183 m.58). Dava tahsilatı kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması ayrıca istenmelidir. Aynı süre içinde mal bildiriminde de bulunulmalıdır.
Gümrük para cezası da ortaktan veya müdürden istenir mi?
İdare uygulamada vergi aslıyla birlikte para cezasını ve gecikme zammını da talep etmektedir; 6183 sayılı Kanun’daki amme alacağı tanımı para cezalarını kapsar. Buna karşı cezaların şahsiliği ilkesine dayanan itiraz dava dilekçesinde ayrı bir başlık olarak ileri sürülebilir.
Gümrük borcu yüzünden yurt dışına çıkış yasağı konur mu?
Hayır. Kamu borcu nedeniyle yurt dışı çıkış tahdidi öngören 6183 m.36/A yürürlükten kaldırılmıştır. Yurt dışına çıkış ancak bir ceza soruşturması veya kovuşturmasında hâkim kararıyla sınırlanabilir; olay kaçakçılık soruşturmasına konu olmuşsa yasak ceza dosyasından kaynaklanır.
Oturduğum ev haczedilebilir mi?
Borçlunun haline münasip evi haczedilemez; evin değeri fazlaysa haline münasip bir yer alınabilecek miktar borçluya bırakılarak satılabilir (6183 m.70). Hacze karşı vergi mahkemesinde dava açılır.
Borcu ödersem kimden geri alabilirim?
Kanuni temsilci ödediği tutar için şirkete rücu edebilir (6183 mükerrer m.35). Ayrıca diğer temsilcilerden ve ortaklardan iç ilişkideki payları oranında, borca kusuruyla sebep olan yöneticiden sorumluluk hükümlerine göre, payı devredenden ise devir sözleşmesindeki güvencelere dayanarak talepte bulunulabilir.
Anonim şirkette yönetim kurulu üyesiyim ama imza yetkim yok, sorumlu olur muyum?
Temsil yetkisi usulüne uygun biçimde murahhas üyeye veya müdüre devredilmiş ve tescil edilmişse, yetkiyi devreden üyenin kanuni temsilci sıfatıyla takip edilip edilemeyeceği dava konusu yapılabilir. İç yönerge ve ticaret sicili kayıtları bu savunmanın temel delilleridir.
Kaynakça
- 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.1, 3, 13, 15, 24–30, 35, mükerrer 35, 48, 51, 55, 58, 70 ve 102 (36/A maddesi 6111 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır).
- 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.181, 197, 198 ve 242.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.329, 365, 370, 573 ve 623.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.27; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.23.
- Gümrük Genel Tebliği (Tahsilat İşlemleri) (Seri No: 2) (RG 21.01.2014, 28889) m.15.
- Anayasa Mahkemesi, 19.03.2015, E.2014/144, K.2015/29 (RG 03.04.2015, 29315); E.2021/119, K.2022/48.
- Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu, 11.12.2018, E.2013/1, K.2018/1 (RG 20.06.2019, 30807).
- Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, 21.10.2020, E.2019/626, K.2020/1070.
- Danıştay Yedinci Dairesi: 19.02.2015, E.2011/7163, K.2015/844; 03.06.2021, E.2017/1982, K.2021/2666.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve 18 Kasım 2026 tarihindeki mevzuatı yansıtır. Sorumluluğun doğup doğmadığı her dosyada şirket nezdindeki takibin durumu, pay oranı, görev süreleri ve tebligat tarihleri üzerinden ayrıca değerlendirilmelidir.
Süre 15 gündür
Ödeme emrine ve ihtiyati hacze karşı dava süresi 15 gündür; dava açmak haczi kendiliğinden durdurmaz, yürütmenin durdurulması ayrıca istenir. Telefon: 0554 648 37 15.
Şahsi malvarlığınız risk altında mı?
Ödeme emri, ihtiyati haciz, banka hesabı blokesi veya pay devri öncesi gümrük riski incelemesi için belgeleri gönderin. Telefon: 0554 648 37 15.
İlgili ana rehberler
Vergi Hukuku Rehberi · Ticaret Hukuku Rehberi · Dilekçe Örnekleri · İletişim


