Kural olarak şirketin borcundan yalnızca şirket sorumludur; ortak, yönetici veya aynı ailenin başka bir şirketi bu borcu ödemek zorunda değildir (TTK m.329, m.573/2, m.602). Tüzel kişilik perdesinin kaldırılması, bu kuralın yargı kararlarıyla kabul edilmiş istisnasıdır ve dayanağı dürüstlük kuralı ile hakkın kötüye kullanılması yasağıdır (TMK m.2). Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre bu yol ancak istisnai ve sınırlı durumlarda, dar yorumlanarak uygulanır; tüzel kişiliğin arkasına saklanılarak dürüstlük kuralına aykırı davranıldığının ve alacaklıdan mal kaçırmak amacıyla kötü niyetli işlemler yapıldığının somut verilerle ispatlanması gerekir. Ortakların akraba olması, şirketlerin aynı işi yapması veya unvanların benzemesi tek başına yeterli değildir. Bu yazı perdenin hangi hâllerde kaldırıldığını, hangi hâllerde kaldırılmadığını, ispatı ve alacaklının başvurabileceği diğer yolları Yargıtay kararlarıyla açıklar.
- Kural: şirketin borcundan şirket sorumludur
- Tüzel kişilik perdesinin kaldırılması nedir?
- Düz, ters ve çapraz perde kaldırma
- Yargıtay’ın aradığı şartlar
- Hangi olgular yeterli sayıldı, hangileri sayılmadı?
- Organik bağ ile farkı
- Perdeden önce bakılacak diğer yollar
- Alacaklı için yol haritası ve deliller
- Ortak ve kardeş şirket için savunma
- Ortaklar arası uyuşmazlıkta perde
- Üç varsayımsal örnek
- Sık yapılan hatalar
- Yargıtay kararları
- Sık sorulan sorular
Kural: Şirketin Borcundan Şirket Sorumludur
Anonim ve limited şirketin en temel özelliği, şirketin malvarlığı ile ortakların malvarlığının birbirinden ayrı olmasıdır. Şirket kendi adına borçlanır, kendi adına mal edinir ve borçlarından kendi malvarlığıyla sorumlu olur. Ticaret hayatında insanların şirket kurmasının başlıca sebebi de budur: ortak, şirkete koyduğu sermayeyi riske atar, kişisel evini ve birikimini değil.
1- TTK m.329 bakımından: anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir. Pay sahipleri sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur.
2- TTK m.573/2 bakımından: limited şirkette ortaklar şirket borçlarından sorumlu olmayıp, sadece taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle ve şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdür.
3- TTK m.602 bakımından: limited şirket, borç ve yükümlülükleri dolayısıyla sadece malvarlığıyla sorumludur.
Bu kuralın iki sonucu vardır. Şirketten alacaklı olan kişi, şirketin malvarlığı yetmediğinde ortağın kişisel malvarlığına başvuramaz. Aynı şekilde, bir şirketin borcu için aynı kişilerin sahip olduğu başka bir şirketin malları haczedilemez; her şirket ayrı bir kişidir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin ifadesiyle, asıl borcun yükümlüsü olan bir tüzel kişilik bulunmaktayken şirketin ortaklarına ya da başka bir şirkete bu borçtan dolayı yönelinemez (01.04.2021, E.2020/6865, K.2021/3225).
Ortağın ve yöneticinin şirket borcundan sorumlu olduğu hâller vardır, ancak bunların çoğu kanunda ayrıca düzenlenmiştir ve perdenin kaldırılmasıyla ilgisi yoktur. Bu hâllerin tamamı için Şirket Batarsa Yönetici, Müdür veya Ortak Şahsen Sorumlu mu? yazımıza bakılabilir.
Tüzel Kişilik Perdesinin Kaldırılması Nedir?
Malvarlıklarının ayrılığı ilkesi dürüst ticaret için tanınmıştır. Bu ilkenin, alacaklıdan mal kaçırmak veya bir borçtan kurtulmak için araç olarak kullanılması hâlinde hukuk düzeni şirketin ayrı kişiliğini görmezden gelir ve “perdenin” arkasındaki kişiyi sorumlu tutar. Buna tüzel kişilik perdesinin kaldırılması veya aralanması denir.
Bu kurum kanunda bir maddeyle düzenlenmemiştir; yargı kararlarıyla geliştirilmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesine göre teorinin uygulanmasının yasal dayanağı, dürüstlük kuralını ve hakkın kötüye kullanılması yasağını düzenleyen Türk Medeni Kanununun 2. maddesidir; tüzel kişiliğin kötüye kullanıldığı bazı istisnai hâllerde tüzel kişilik perdesi aralanmak suretiyle gerçek ya da tüzel kişi ortakların sorumluluğuna gidilebilir (01.04.2021, E.2020/6865, K.2021/3225).
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kurumun sınırlarını şöyle çizmiştir: tüzel kişilik perdesinin aralanması ancak istisnai ve sınırlı durumlarda titizlikle uygulanması gereken bir teoridir; bu teoriye ihtiyatlı yaklaşılmalı, istisnai olduğundan mümkün olduğunca dar yorumlanmalıdır. Kurula göre teorinin uygulanmasına ancak tüzel kişilik kavramının arkasına saklanılarak dürüstlük kuralına aykırı davranıldığı, hakkın kötüye kullanılarak üçüncü kişilerin zarara uğratıldığı ve sorumluluğa hükmedebilmek için başka bir yasal nedene dayanılmasının mümkün olmadığı durumlarda başvurulmalıdır (22.09.2021, E.2017/(22)9-3109, K.2021/1075).
Bu tanımdaki son unsur uygulamada sıkça gözden kaçar: perdenin kaldırılması son çaredir. Alacaklının başvurabileceği başka bir yasal yol varsa önce o yol işletilir.
Düz, Ters ve Çapraz Perde Kaldırma
Yargı kararlarında ve öğretide perdenin kaldırılması, sorumluluğun kime yöneltildiğine göre üç biçimde ele alınır.
Perdenin kaldırılmasının üç biçimi
| Tür | Borçlu | Sorumluluğu istenen | Tipik durum |
|---|---|---|---|
| Düz perde kaldırma | Şirket | Şirketin ortağı veya yöneticisi | Şirketin içi boşaltılmış, alacaklı ortağın kişisel malvarlığına yönelmek istiyor |
| Ters perde kaldırma | Ortak | Ortağın şirketi | Borçlu kişi mallarını kendi şirketine aktarmış, alacaklı şirketin malvarlığına yönelmek istiyor |
| Çapraz perde kaldırma | Bir şirket | Aynı kişilerin başka bir şirketi (kardeş şirket) | Borçlu şirket faaliyetini bırakmış, aynı iş aynı kişilerce başka bir şirket üzerinden sürdürülüyor |
Uygulamada en sık karşılaşılan biçim sonuncusudur. Borç altındaki şirket kapatılmaz, ancak faaliyeti, müşterileri, makineleri ve çalışanları aynı ailenin kurduğu yeni bir şirkete geçer. Alacaklı eski şirkette haczedecek bir şey bulamaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun perdenin aralanmasını kabul ettiği olay da bu türdendir.
Yargıtay’ın Aradığı Şartlar
Üç Yargıtay kararı birlikte okunduğunda perdenin kaldırılması için aranan şartlar şu şekilde ortaya çıkar.
1- Tüzel kişiliğin kötüye kullanılması. Şirketin ayrı kişiliği, bir borçtan kurtulmak veya alacaklıyı zarara uğratmak için araç olarak kullanılmış olmalıdır. Ticari başarısızlık, şirketin borcunu ödeyememesi veya iflası tek başına kötüye kullanma değildir.
2- Alacaklının zarara uğraması. Kötüye kullanma sonucunda alacaklı alacağını tahsil edememiş veya tahsil imkânı azalmış olmalıdır.
3- Kötü niyetin somut verilerle ispatı. Hukuk Genel Kuruluna göre şirketler arasında organik bağ tespit edilse dahi, tüzel kişilik perdesinin aralanması ve alacağın perdenin arkasındakinden de istenebilmesi için sırf alacaklıdan mal kaçırmak ve onu zarara uğratmak amacıyla kötü niyetli işlemler yapıldığının da somut verilerle ispatlanması gerekir (22.09.2021, E.2017/(22)9-3109, K.2021/1075).
4- Başka bir yasal yolun bulunmaması. Sorumluluğa hükmedebilmek için başka bir yasal nedene dayanılması mümkünse perdenin kaldırılmasına başvurulmaz. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi de perdenin kaldırılması talebini reddederken, temlik işlemleri nedeniyle zarara uğradığını ileri süren davacının her bir işlemin iptalini talep edebileceğine işaret etmiştir (01.04.2021, E.2020/6865, K.2021/3225).
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ayrıca perdenin kaldırılabileceği durumları tarif ederken, tüzel kişi ile ortaklarının ya da birden fazla şirketin birbirinden ayrı olan çalışma alanlarının ve malvarlıklarının birbirine karışmasını ve sermayenin yetersizliğini örnek olarak anmıştır. Malvarlıklarının karışması, şirket parasının ortağın kişisel giderlerine kullanılması, ortağın malının şirket malı gibi veya şirket malının ortağın malı gibi kullanılması ve hangi malın kime ait olduğunun kayıtlardan anlaşılamaması biçiminde ortaya çıkar.
Perdenin kaldırılması istisnadır ve ispatı ağırdır
Alacaklı olarak hangi yolun açık olduğunu veya ortak olarak kişisel malvarlığınızın risk altında olup olmadığını belgeler belirler. Ticaret sicili kayıtları, icra dosyaları ve şirketler arasındaki ilişkiyi gösteren belgelerle birlikte dosyanızı değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Hangi Olgular Yeterli Sayıldı, Hangileri Sayılmadı?
Bu davaların sonucunu genel ilkeler değil, dosyadaki olgular belirler. Aşağıda Yargıtay’ın perdenin kaldırılmasını kabul ettiği bir karar ile reddettiği iki karardaki olgular karşılaştırılmıştır.
Kabul edilen dosya. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun önüne gelen olayda alacaklı, borçlu şirket aleyhine başlattığı takipte bir başka şirketin fabrikasında haciz yaptırmış; uyuşmazlık, iki şirketin ayrı tüzel kişiliğinin alacaklıya karşı ileri sürülüp sürülemeyeceği noktasında toplanmıştır. Kurul şu olguları bir arada değerlendirmiştir: bir şirkete ait belgelerin diğer şirketin işyerinde bulunması, bir şirketin adresinin diğer şirketin ticaret sicil adresiyle aynı olması ve aynı kişilerin her iki şirkette de kurucu ortak olması. Kurul, şirketlerin iç içe birlikte faaliyette bulundukları, alacaklılardan mal kaçırma amacıyla tüzel kişilik perdesinden yararlanmaya çalıştıkları ve perdenin aralanması koşullarının oluştuğu sonucuna vararak direnme kararını onamıştır (25.02.2020, E.2017/19-914, K.2020/197).
Reddedilen birinci dosya. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin önüne gelen olayda banka, kredi borçlusu şirketin borcu için başka bir şirketi ve ortaklarını dava etmiştir. Mahkemece dava kabul edilmiş, Daire bu kararı bozmuştur. Dairenin gerekçesi şöyledir: davalılar borçlu şirketin ne ortağı, ne kefili, ne de yöneticisidir; alacakların temlik alınması, akrabalık bağı, borçlu şirket ortağının bir dönem davalı şirkette çalışması, faaliyet konularının benzer olması ve benzer unvan kullanılması, tüzel kişilik perdesinin kaldırılması ya da organik bağın varlığının kabulü için yeterli değildir (01.04.2021, E.2020/6865, K.2021/3225).
Reddedilen ikinci dosya. Hukuk Genel Kurulu, bir işçilik alacağı uyuşmazlığında birden fazla şirketin birlikte sorumlu tutulup tutulamayacağını incelerken, şirketler arasında ortakların akraba olmasının tek başına organik bağ veya tüzel kişilik perdesinin kaldırılması için yeterli olmadığını, şirketlerin aynı faaliyeti yürütüyor olmasının da organik bağ için yeterli olmadığını belirtmiştir (22.09.2021, E.2017/(22)9-3109, K.2021/1075).
Yargıtay kararlarında değerlendirilen olgular
| Olgu | Değerlendirme | Karar |
|---|---|---|
| Ortakların akraba olması | Tek başına yeterli değildir | HGK 2021/1075; 11. HD 2021/3225 |
| Şirketlerin aynı veya benzer işi yapması | Tek başına yeterli değildir | HGK 2021/1075; 11. HD 2021/3225 |
| Unvanların benzemesi | Tek başına yeterli değildir | 11. HD 2021/3225 |
| Borçlu şirket ortağının bir dönem diğer şirkette çalışması | Tek başına yeterli değildir | 11. HD 2021/3225 |
| Borçlu şirketin borçlarının diğer şirketçe temlik alınması | Yeterli değildir; her işlemin iptali ayrıca istenebilir | 11. HD 2021/3225 |
| Davalının borçlu şirketin ortağı, kefili veya yöneticisi olmaması | Perdenin kaldırılması aleyhine değerlendirilmiştir | 11. HD 2021/3225 |
| Aynı kişilerin her iki şirkette kurucu ortak olması, adreslerin aynı olması ve bir şirketin belgelerinin diğerinin işyerinde bulunması | Bir arada değerlendirildiğinde iç içe faaliyet ve mal kaçırma amacını gösterir; perde aralanmıştır | HGK 2020/197 |
| Alacaklıdan mal kaçırmak amacıyla kötü niyetli işlemler | Somut verilerle ispatlanmalıdır | HGK 2021/1075 |
Tablodan çıkan sonuç şudur: mahkemeler tek tek olgulara değil, olguların bütününe ve bunların alacaklıdan mal kaçırma amacını gösterip göstermediğine bakar. Aile bağı ve benzer faaliyet, Türkiye’deki şirket yapısında olağandır ve tek başına bir şey ispatlamaz. Buna karşılık iki şirketin aynı yerde, aynı kişilerce, birbirinin belgeleri ve mallarıyla, ayrım yapılamayacak biçimde çalışması farklı değerlendirilir.
Organik Bağ ile Farkı
Uygulamada “organik bağ” ve “perdenin kaldırılması” çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ikisini ayırmıştır.
Kurula göre organik bağ, tüzel kişilik perdesinin çapraz aralanmasına benzeyen bir kavramdır; organik bağda da bir tüzel kişinin borçlarından bir başka tüzel kişinin sorumluluğuna gidilir ve kavramın kaynağı yine TMK m.2’deki dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağıdır. Ancak organik bağın varlığı tek başına tüzel kişilik perdesinin aralanmasını gerektirmez; ayrıca alacaklıdan mal kaçırmak ve onu zarara uğratmak amacıyla kötü niyetli işlemler yapıldığı somut verilerle ispatlanmalıdır (22.09.2021, E.2017/(22)9-3109, K.2021/1075).
Bu ayrımın pratik sonucu, alacaklının “şirketler arasında organik bağ var” demekle yetinememesidir. Organik bağı gösteren olgular (ortak ve yönetici ortaklığı, adres ortaklığı, personel geçişi) başlangıç noktasıdır; asıl ispatlanması gereken, bu yapının alacaklıyı zarara uğratmak için kullanıldığıdır.
Perdeden Önce Bakılacak Diğer Yollar
Perdenin kaldırılması son çare olduğundan, alacaklı önce kanunun açıkça tanıdığı yolları değerlendirmelidir. Çoğu dosyada bu yollardan biri hem daha kolay ispatlanır hem de daha güvenli sonuç verir.
Şirket borcu için ortağa, yöneticiye veya başka şirkete gidilebilecek kanuni yollar
| Yol | Kime karşı | Şart | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Sermaye borcu | Ortak | Ortağın taahhüt ettiği sermayeyi ödememiş olması | TTK m.329/2, m.573/2 |
| Ortağın şirkete borcu | Ortak | Ortağın şirketten borç almış olması; alacaklı, şirketin ortaktan olan bu alacağına haciz koydurabilir | TTK m.358; İİK m.89 |
| Yönetici sorumluluğu | Yönetim kurulu üyesi, müdür | Kanundan veya esas sözleşmeden doğan yükümlülüğün kusurla ihlali ve zarar | TTK m.553; limited şirkette m.644 |
| Kamu borcu | Kanuni temsilci, limited şirket ortağı | Verginin veya kamu alacağının şirketten tahsil edilememesi | 6183 sayılı Kanun m.35, mükerrer m.35 |
| Hâkim şirketin sorumluluğu | Hâkim şirket | Hâkimiyetin bağlı şirketi kayba uğratacak şekilde kullanılması | TTK m.202 |
| Güvenden doğan sorumluluk | Hâkim şirket | Topluluk itibarının kullanılmasının uyandırdığı güven | TTK m.209 |
| Tasarrufun iptali | Malı devralan üçüncü kişi | Borçlunun alacaklıdan mal kaçırmak amacıyla yaptığı tasarruf | İİK m.277 vd. |
| Muvazaa | Görünürdeki işlemin tarafları | Devrin gerçekte yapılmamış veya gizli bir işlemi örtüyor olması | TBK m.19 |
| Kefalet ve şahsi teminat | Kefil ortak veya yönetici | Geçerli bir kefalet veya garanti bulunması | Sözleşme |
Bu yolların her birinin şartları ve süreleri farklıdır. Yöneticinin şirket malını değerinin altında elden çıkarması hâlinde ortağın ve alacaklının başvurabileceği yollar için Yönetici Şirket Malını Değerinin Altında Sattı, grup içi işlemlerde hâkim şirketin sorumluluğu için Şirketler Topluluğunda Sorumluluk, kamu borçları için Limited Şirket Ortağının Vergi ve Kamu Borcundan Sorumluluğu, şirketin iflası hâlinde yöneticiye ve ortağa karşı açılabilecek davalar için Şirket İflas Etti, Yöneticiden veya Ortaktan Alacağımı Alabilir miyim?, yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğunun ayrıntısı için Yönetim Kurulu Sorumluluğu yazılarımıza bakılabilir.
Şirket sermayesini yitirmiş veya borca batık durumdaysa yönetimin ayrıca kanuni yükümlülükleri vardır: sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısının zarar sebebiyle karşılıksız kaldığı anlaşılırsa yönetim kurulu genel kurulu hemen toplantıya çağırır ve iyileştirici önlemleri sunar (TTK m.376/1). Bu yükümlülüklerin ihlali, perdenin kaldırılmasından bağımsız olarak yönetici sorumluluğuna yol açabilir. Nakit sıkışıklığındaki şirketin önündeki yollar için Likidite Krizi Hukuk Rehberi sayfamıza bakılabilir.
Alacaklı İçin Yol Haritası ve Deliller
Borçlu şirkette haczedilecek mal bulamayan alacaklı için izlenecek sıra aşağıdadır.
- Borçlu şirketin gerçek durumunu belirleyin. Ticaret sicili kayıtları, son bilançolar, tapu ve araç kayıtları ile icra dosyalarındaki haciz tutanakları, şirketin malvarlığının ne zaman ve nasıl azaldığını gösterir.
- Malvarlığının nereye gittiğini izleyin. Taşınmaz ve araç devirleri, makine ve stok satışları, marka ve müşteri sözleşmelerinin devri tarihleriyle birlikte tespit edilir. Devirlerin borcun doğumundan sonraya rastlaması önemlidir.
- Önce kanuni yolları değerlendirin. Devir işlemleri için tasarrufun iptali, yöneticinin kusurlu işlemleri için sorumluluk davası, ortağın şirkete borcu için şirket alacağının haczi çoğu zaman perdenin kaldırılmasından daha elverişlidir.
- Şirketler arasındaki iç içeliği belgeleyin. Aynı adres, aynı telefon ve e-posta, aynı ortak ve yöneticiler, aynı çalışanlar, aynı makine ve araçlar, aynı müşteriler ve birbirinin belgelerinin diğerinin işyerinde bulunması, haciz tutanağına ve tespit tutanağına geçirtilir.
- Mal kaçırma amacını gösteren verileri toplayın. Yeni şirketin borçlu şirketin borçlarının muaccel olduğu dönemde kurulması, devirlerin bedelsiz veya düşük bedelli yapılması, borçlu şirketin faaliyetinin aynı anda durması bu amacı gösteren verilerdir.
- Talebi doğru kurun. Perdenin kaldırılması talebi, alacak davasında borçlu şirketle birlikte ortağa veya kardeş şirkete yöneltilerek ileri sürülebileceği gibi, haciz sırasında üçüncü kişinin malların kendisine ait olduğunu ileri sürmesi üzerine açılan davalarda da tartışılır.
Hangi belgenin neyi gösterdiği aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
Perdenin kaldırılması talebinde kullanılan deliller
| Delil | Neyi gösterir | Nasıl elde edilir |
|---|---|---|
| Ticaret sicili kayıtları ve sicil gazetesi ilanları | Ortakları, yöneticileri, adresi, kuruluş ve değişiklik tarihlerini | Ticaret sicili müdürlüğü ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi |
| Haciz tutanağı | İşyerinde fiilen kimin faaliyet gösterdiğini, hangi şirkete ait belge ve malın bulunduğunu | İcra dosyası; haciz sırasında tespitlerin tutanağa geçirilmesi istenir |
| Tapu ve araç sicili kayıtları | Devirlerin tarihini, bedelini ve kime yapıldığını | Mahkeme veya icra dairesi aracılığıyla |
| Banka kayıtları | Şirketler ve ortaklar arasındaki para hareketlerini, bedelin gerçekten ödenip ödenmediğini | Mahkeme kararıyla |
| Ticari defterler ve faturalar | Şirketler arası işlemlerin kayıtlı ve bedelli olup olmadığını | Mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi |
| Sosyal güvenlik kayıtları | Çalışanların bir şirketten diğerine geçip geçmediğini | Mahkeme aracılığıyla |
| Tanık beyanları | İşin fiilen kim tarafından, nerede ve nasıl yürütüldüğünü | Eski çalışanlar, tedarikçiler, müşteriler |
Bu delillerin hiçbiri tek başına yeterli değildir. Mahkemeyi sonuca götüren, tarihlerin sıralanmasıdır: borcun doğduğu tarih, yeni şirketin kurulduğu tarih, devirlerin yapıldığı tarih ve borçlu şirketin faaliyetinin durduğu tarih yan yana konulduğunda mal kaçırma amacının bulunup bulunmadığı görülür.
Dava sürerken malvarlığının daha da azalmasını önlemek için geçici hukuki koruma istenebilir; şirket paylarına ilişkin tedbirler için Şirket Paylarına İhtiyati Tedbir yazımıza bakılabilir.
Ortak ve Kardeş Şirket İçin Savunma
Bir şirketin borcu için kişisel malvarlığına veya başka bir şirketine yönelinen ortak bakımından savunmanın çıkış noktası kuraldır: tüzel kişiliğin varlığı asıldır, perdenin kaldırılması istisnadır ve dar yorumlanır. İspat yükü, perdenin kaldırılmasını isteyen alacaklıdadır.
Savunmada şu hususlar ortaya konulur: şirketlerin ayrı muhasebesi, ayrı banka hesapları ve ayrı personeli bulunduğu; şirketler arasındaki mal ve hizmet alımlarının faturalı, bedelli ve piyasa koşullarına uygun olduğu; ortağın şirketten çektiği paraların kayıtlı olduğu; devirlerin gerçek bir bedel karşılığında ve borcun doğumundan önce yapıldığı; akrabalık ve faaliyet benzerliğinin Yargıtay’a göre tek başına yeterli olmadığı; ve alacaklının başvurabileceği başka yasal yolların bulunduğu.
Birden fazla şirketi olan veya aile şirketlerinde ortak olan kişilerin, uyuşmazlık çıkmadan önce perdenin kaldırılması riskini doğuran uygulamalardan kaçınması gerekir:
- Şirket hesabı ile kişisel hesabı karıştırmayın. Kişisel giderlerin şirketten, şirket giderlerinin kişisel hesaptan ödenmesi malvarlıklarının karışmasının en açık göstergesidir.
- Şirketler arası işlemleri sözleşmeye ve faturaya bağlayın. Kardeş şirketler arasındaki mal, hizmet, kira ve borç ilişkileri yazılı ve bedelli olmalıdır.
- Her şirketin adresi, personeli ve kayıtları ayrı olsun. Aynı binada faaliyet gösteriliyorsa kira sözleşmeleri ve kullanım alanları belgelenmelidir.
- Ortağın şirkete borçlanmasında kanuni sınıra uyun. Pay sahipleri, sermaye taahhüdünden doğan vadesi gelmiş borçlarını ifa etmedikçe ve şirketin serbest yedek akçelerle birlikte kârı geçmiş yıl zararlarını karşılayacak düzeyde olmadıkça şirkete borçlanamaz (TTK m.358).
- Borç altındaki şirketin varlıklarını bedelsiz devretmeyin. Bu tür devirler hem tasarrufun iptaline hem perdenin kaldırılmasına dayanak olur.
Şirkete borç veren ortağın bu parayı geri alma koşulları için Şirkete Borç Veren Ortak Parasını Geri Alabilir mi? yazımıza bakılabilir.
Ortaklar Arası Uyuşmazlıkta Perde
Perdenin kaldırılması esas olarak alacaklının başvurduğu bir yoldur. Bununla birlikte ortaklar arası uyuşmazlıklarda iki noktada gündeme gelir.
Azlıkta kalan ortağın riski. Çoğunluk ortağın şirketi kişisel işleri için kullanması, şirket kaynaklarını kendi diğer şirketlerine aktarması veya şirketi borçlandırarak içini boşaltması, alacaklılar bakımından perdenin kaldırılması tartışmasını doğurabilir. Yönetimde olmayan azlık ortak bu işlemlerin faili değildir; ancak şirketin içinin boşaltılması onun payının değerini de yok eder. Bu ortağın korunma yolu perdenin kaldırılması değil, bilgi alma, özel denetim ve sorumluluk davasıdır. Anonim şirkette sermayenin en az onda birini temsil eden pay sahiplerinin hakları için Anonim Şirkette Azlık Hakları yazımıza bakılabilir. Bunun için Şirket Hesapları Gösterilmiyor: Ortağın Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı ve Özel Denetçi Atanması Davası yazılarımıza bakılabilir.
Ortaklar arasındaki hesaplaşma. Bir ortak, şirketin değerinin diğer ortağın başka şirketlerine aktarıldığını ileri sürdüğünde, uyuşmazlık çoğu zaman perdenin kaldırılmasıyla değil, yöneticinin sorumluluğu, kârın örtülü olarak aktarılması ve payın gerçek değerinin hesabı üzerinden çözülür. Kârın başka adlarla aktarılması için Şirket Kâr Ediyor Ama Kâr Payı Dağıtmıyor yazımıza, bütün yolların karşılaştırması için Şirket Ortakları Arası Uyuşmazlık Rehberi sayfamıza bakılabilir.
Şirket borcu kişisel malvarlığınıza uzanabilir mi?
Birden fazla şirketi olan ortaklar için risk, uyuşmazlık çıkmadan önce yapılan işlemlerde saklıdır. Şirketler arasındaki ilişkiyi gösteren belgeler ve hakkınızdaki takip veya dava evrakıyla birlikte dosyanızı görüşmek için: 0554 648 37 15
Üç Varsayımsal Örnek
Aşağıdaki örnekler gerçek dosyalar değildir; Yargıtay’ın yukarıda aktarılan ölçütlerinin nasıl işlediğini göstermek için kurgulanmıştır. Gerçek bir dosyada sonuç, delillerin tamamına göre değişir.
Örnek 1: Aynı adreste iki şirket. Bir tedarikçi, mal sattığı A şirketinden alacağını tahsil edemez. Haciz için gidildiğinde aynı adreste B şirketinin tabelası asılıdır; içeride A şirketinin faturaları, kaşesi ve makineleri durmaktadır. İki şirketin kurucu ortakları aynıdır ve B şirketi, A şirketinin borçları vadesinde ödenmemeye başladıktan sonra kurulmuştur. Bu olgular, Hukuk Genel Kurulunun perdenin aralanmasını kabul ettiği dosyadaki olgulara yakındır; alacaklının talebinin dinlenme ihtimali yüksektir. Yine de mal kaçırma amacını gösteren tarihlerin ve devirlerin belgelenmesi gerekir.
Örnek 2: Yalnızca akrabalık ve benzer iş. Bir banka, kredi borçlusu C şirketinden alacağını tahsil edemez. C şirketinin ortağının kardeşi, başka bir ilçede aynı sektörde faaliyet gösteren D şirketinin sahibidir. D şirketinin kendi adresi, kendi çalışanları ve kendi müşterileri vardır; C şirketinden D şirketine mal veya para aktarıldığına dair bir veri yoktur. Bu olgular Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin yeterli görmediği olgulardır; akrabalık ve faaliyet benzerliğiyle D şirketinin sorumluluğuna gidilmesi beklenmez.
Örnek 3: Şirket kasası ile ortağın cebi. Tek ortaklı E şirketinin ortağı, konut kredisini, aracının taksitlerini ve aile harcamalarını yıllarca şirket hesabından ödemiş, bu ödemeler defterlerde düzenli olarak izlenmemiştir. Şirket borçlarını ödeyemez duruma düşmüştür. Burada alacaklının önünde önce kanuni yollar vardır: şirketin ortaktan olan alacağına haciz konulması (TTK m.358, İİK m.89) ve yöneticinin sorumluluğu (TTK m.553, m.644). Malvarlıklarının karışması, bu yolların yetersiz kaldığı ölçüde perdenin kaldırılması talebine dayanak yapılabilir; ancak sonuç, kötüye kullanmanın somut verilerle ispatına bağlıdır.
Sık Yapılan Hatalar
Perdenin kaldırılması taleplerinde sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun olur | Doğrusu |
|---|---|---|
| Yalnızca akrabalığa ve aynı sektörde çalışmaya dayanmak | Yargıtay bu olguları tek başına yeterli görmemektedir | Adres, belge, mal, personel ve para akışındaki iç içeliği belgelemek |
| Organik bağı ispatlamakla yetinmek | Organik bağ tek başına perdenin aralanmasını gerektirmez | Mal kaçırma amacını gösteren tarih ve devirleri ortaya koymak |
| Kanuni yolları atlayıp doğrudan perdeye başvurmak | Perdenin kaldırılması, başka yasal nedenin bulunmadığı hâllerde uygulanır | Önce tasarrufun iptali, yönetici sorumluluğu ve şirket alacağının haczi imkânlarını değerlendirmek |
| Haciz sırasında tespit yaptırmamak | İşyerindeki fiilî durum sonradan ispatlanamaz | Tabela, belge, makine ve çalışanlara ilişkin tespitleri haciz tutanağına geçirtmek |
| Şirketin borcunu ödeyememesini kötüye kullanma saymak | Ticari başarısızlık tüzel kişiliğin kötüye kullanılması değildir | Kötüye kullanmayı gösteren işlemleri ayrıca ortaya koymak |
| Ortak olarak şirket ve kişisel hesapları karıştırmak | Malvarlıklarının karışması perdenin kaldırılmasında anılan ölçütlerdendir | Hesapları ayırmak, ortak cari hesabını kayıtlı ve sınırlı tutmak |
Yargıtay Kararları
Aşağıdaki kararlar Yargıtay Karar Arama sisteminde künyeleriyle sorgulanmış ve karar metinlerinden doğrulanmıştır. Her karar kendi somut olayının koşulları içinde verilmiştir; perdenin kaldırılması davalarında sonuç dosyanın olgularına göre değişir.
Tüzel kişilik perdesinin kaldırılmasına ilişkin Yargıtay kararları
| Karar | Konu | Varılan sonuç |
|---|---|---|
| Hukuk Genel Kurulu, 25.02.2020, E.2017/19-914, K.2020/197 | Borçlu şirketin borcu için başka bir şirketin işyerinde yapılan haciz | Aynı kurucu ortaklar, aynı adres ve belgelerin diğer şirketin işyerinde bulunması birlikte değerlendirilmiş; şirketlerin iç içe faaliyette bulunduğu ve mal kaçırma amacıyla perdeden yararlanmaya çalıştıkları kabul edilerek perdenin aralanması koşullarının oluştuğuna karar verilmiştir |
| Hukuk Genel Kurulu, 22.09.2021, E.2017/(22)9-3109, K.2021/1075 | İşçilik alacağında birden fazla şirketin birlikte sorumluluğu | Teori istisnaidir ve dar yorumlanır; organik bağ tek başına yeterli değildir, mal kaçırma amacıyla kötü niyetli işlemler somut verilerle ispatlanmalıdır; akrabalık ve aynı faaliyet tek başına yeterli değildir |
| 11. Hukuk Dairesi, 01.04.2021, E.2020/6865, K.2021/3225 | Banka alacağı için borçlu şirket dışındaki şirket ve ortaklarının dava edilmesi | Akrabalık, faaliyet benzerliği, benzer unvan ve alacakların temlik alınması yeterli değildir; davanın reddi gerekirken kabulü bozma sebebi sayılmıştır |
Sık Sorulan Sorular
Tüzel kişilik perdesinin kaldırılması ne demektir?
Şirketin ayrı kişiliğinin alacaklıyı zarara uğratmak için kötüye kullanıldığı istisnai hâllerde, şirketin borcundan ortağın veya başka bir şirketin de sorumlu tutulmasıdır. Dayanağı dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağıdır (TMK m.2).
Şirketin borcundan ortak sorumlu olur mu?
Kural olarak hayır. Anonim şirket borçlarından yalnız malvarlığıyla sorumludur ve pay sahipleri sadece taahhüt ettikleri sermaye payıyla şirkete karşı sorumludur (TTK m.329). Limited şirkette ortaklar şirket borçlarından sorumlu değildir (TTK m.573/2). İstisnalar kanunda ayrıca düzenlenen hâller ile perdenin kaldırılmasıdır.
Perdenin kaldırılması kanunun hangi maddesinde düzenlenir?
Kanunda bu ada sahip bir madde yoktur. Kurum yargı kararlarıyla geliştirilmiştir ve Yargıtay dayanak olarak Türk Medeni Kanununun 2. maddesini göstermektedir.
Perdenin kaldırılması için hangi şartlar aranır?
Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre tüzel kişiliğin arkasına saklanılarak dürüstlük kuralına aykırı davranılmış, üçüncü kişi zarara uğratılmış ve sorumluluk için başka bir yasal nedene dayanma imkânı kalmamış olmalıdır; mal kaçırma amacıyla kötü niyetli işlemler somut verilerle ispatlanmalıdır (22.09.2021, E.2017/(22)9-3109, K.2021/1075).
Ortakların akraba olması perdenin kaldırılması için yeterli midir?
Hayır. Hukuk Genel Kuruluna göre ortakların akraba olması tek başına organik bağ veya perdenin kaldırılması için yeterli değildir. 11. Hukuk Dairesi de akrabalık, faaliyet benzerliği ve benzer unvanı yeterli görmemiştir (01.04.2021, E.2020/6865, K.2021/3225).
Borçlu şirket kapandı, aynı aile yeni şirketle aynı işi yapıyor; yeni şirkete gidebilir miyim?
Yalnızca aynı ailenin aynı işi yapması yeterli değildir. Şirketlerin iç içe faaliyet gösterdiği ve yeni yapının alacaklıdan mal kaçırmak için kurulduğu somut verilerle gösterilmelidir. Hukuk Genel Kurulu, aynı kurucu ortaklar, aynı adres ve birbirinin belgelerinin diğerinin işyerinde bulunması hâlinde perdenin aralanmasını kabul etmiştir (25.02.2020, E.2017/19-914, K.2020/197).
Organik bağ ile perdenin kaldırılması aynı şey midir?
Hayır. Hukuk Genel Kuruluna göre organik bağ benzer bir kavramdır, ancak organik bağın varlığı tek başına perdenin aralanmasını gerektirmez; ayrıca kötü niyetli işlemlerin ispatı aranır.
Ters perde kaldırma nedir?
Ortağın kişisel borcu için ortağın şirketinin malvarlığına gidilmesidir. Borçlunun mallarını kendi şirketine aktararak alacaklıdan kaçırdığı hâllerde gündeme gelir ve aynı sıkı şartlara tabidir.
İspat yükü kimdedir?
Perdenin kaldırılmasını isteyen alacaklıdadır. Tüzel kişiliğin varlığı asıldır; kötüye kullanmayı ve mal kaçırma amacını alacaklı somut verilerle ortaya koymalıdır.
Perdenin kaldırılması yerine hangi yollar kullanılabilir?
Tasarrufun iptali (İİK m.277 vd.), yönetici sorumluluğu (TTK m.553), hâkim şirketin sorumluluğu (TTK m.202), muvazaa (TBK m.19), ortağın ödenmemiş sermaye borcu ve şirkete olan borcunun haczi (TTK m.329/2, m.358) ile kamu borçlarında 6183 sayılı Kanun m.35 ve mükerrer m.35.
Vergi borcu için ortağa gidilmesi perdenin kaldırılması mıdır?
Hayır. Kamu alacaklarında kanuni temsilcinin ve limited şirket ortağının sorumluluğu kanunda açıkça düzenlenmiştir (6183 sayılı Kanun m.35, mükerrer m.35); bunun için perdenin kaldırılması şartları aranmaz.
Tek ortaklı şirkette ortak borçlardan sorumlu olur mu?
Şirketin tek ortaklı olması sorumluluk kuralını değiştirmez; şirket yine yalnız kendi malvarlığıyla sorumludur. Ancak tek ortaklı şirketlerde şirket ile ortağın malvarlığının karışması riski daha yüksektir; bu yüzden hesapların ve kayıtların ayrı tutulması önem taşır.
Şirket hesabından kişisel harcama yapmak perdenin kaldırılmasına yol açar mı?
Tek başına her harcama bu sonucu doğurmaz; ancak şirket ile ortağın malvarlıklarının birbirine karışması, Yargıtay’ın perdenin kaldırılabileceği durumları tarif ederken andığı ölçütlerden biridir. Ortağın şirkete borçlanması ayrıca kanuni sınırlara tabidir (TTK m.358).
Azlık ortağım, çoğunluk şirketin içini boşaltıyor; perdenin kaldırılmasını isteyebilir miyim?
Perdenin kaldırılması alacaklının yoludur. Ortak bakımından uygun yollar bilgi alma ve özel denetim (TTK m.437, m.438, m.614), yöneticiye karşı sorumluluk davası (TTK m.553, m.555) ve şartları varsa haklı sebeple fesih veya çıkma davasıdır.
Dosyanızı birlikte değerlendirelim
Alacaklıysanız icra dosyaları, haciz tutanakları ve borçlu şirketle ilişkili şirketlere dair bilgilerle; ortaksanız şirketlerinizin kayıtları ve hakkınızdaki takip evrakıyla başvurabilirsiniz. Hangi yolun açık olduğunu birlikte belirleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
İlgili Rehberler
- Şirket Ortakları Arası Uyuşmazlık Rehberi
- Likidite Krizi Hukuk Rehberi
- Şirket Kapatma Rehberi: Tasfiye, Devir ve Sorumluluk
- Gabin (Aşırı Yararlanma) Rehberi
Kaynakça
Mevzuat
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.202, 209, 329, 358, 376, 437, 438, 553, 555, 573, 602, 614, 644
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: m.2
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu: m.89, m.277 vd.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.19
- 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun: m.35, mükerrer m.35
Yargı kararları
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 25.02.2020, E.2017/19-914, K.2020/197
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 22.09.2021, E.2017/(22)9-3109, K.2021/1075
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 01.04.2021, E.2020/6865, K.2021/3225
- Kararların tam metni: Yargıtay Karar Arama
