Şirkete borç veren ortak, şirket iflas ederse parasını ancak diğer alacaklılarla birlikte ve kanuni sıraya göre alabilir. Kanunda ortak alacakları için ayrı bir sıra yoktur: teminatsız ortak alacağı imtiyazsız alacaklarla birlikte dördüncü sırada, aynı oranda pay alır (İİK m.206, 207). Ortak, borca batık şirketin iflas bildirimini önlemek için alacağının diğer tüm alacaklılardan sonraya konulmasını yazılı olarak kabul etmişse en son ödenir (TTK m.376/3). Konkordatoda ortakların oyunu hesaptan çıkaran bir hüküm yoktur (İİK m.302). Ters yönde, ortağın şirketten çektiği para şirketin alacağıdır; iflasta masaya girer ve iflas idaresince takip edilir (İİK m.184, 226). Kârı ve serbest yedek akçeleri geçmiş yıl zararlarını karşılamayan şirket ortağına borç veremez; aykırı borç verenler ceza ve tazminat riskiyle karşılaşır (TTK m.358, 562/5, 553).
Nakit sıkışıklığındaki şirkette ortaklar cari hesabı iki yönlü bir risktir: bir yanda kriz anında şirkete para koyan ve onu geri almak isteyen ortak, öbür yanda şirketten para çekmiş ortak vardır. Bu rehber; ortak alacağının iflastaki sırasını, sıra geriye koymayı, konkordatoda oy ve takası, mühlette yeni parayı, ortağa yapılan ödemelerin iptalini, borçlanma yasağını, iflas idaresinin tahsilatını ve yönetici sorumluluğunu kanun metinlerine dayanarak anlatır.
Ortaklar cari hesabını kriz öncesinde gözden geçirelim
Cari hesap bakiyesini, ortak alacaklarının belgelerini, ara bilançodaki etkisini ve iflas ya da konkordato ihtimalindeki iptal ve sorumluluk risklerini birlikte değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Kısa Cevap: Riski Bakiyenin Yönü Belirler
Kriz anında ilk bakılacak şey bakiyenin yönüdür. Şirket ortağa borçluysa soru, ortağın parasını hangi sırada alacağıdır; ortak şirkete borçluysa soru, paranın şirkete nasıl döneceği ve buna izin veren yöneticilerin riskidir.
Ortaklar cari hesabı kriz anında: hangi durumda ne olur?
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Ortak teminatsız borç vermiş, şirket iflas etti | Alacak kaydedilir; dördüncü sırada aynı oranda pay | İİK m.206, 207, 219 |
| Ortak, iflas kararından önce, açığı kapatacak tutarda alacağının sırasının geriye konulmasını yazılı kabul etmiş | Mahkemece atanan bilirkişiler doğrularsa iflas bildirimi gerekmez; iflasta en son ödenir | TTK m.376/3 |
| Şirket konkordatoda | Ortak kural olarak takip yapamaz; projeden etkileniyorsa oy kullanabilir; tasdik ortağın alacağını da bağlar | İİK m.294, 302, 308/c |
| Geçici mühletten sonra komiser izniyle yeni para | Rehinlilerden hemen sonra ödenir; sonraki iflasta masa borcu | İİK m.308/c |
| İflastan önceki bir yılda ortağın vadesi gelmemiş alacağı ödendi | İptal davasıyla geri istenebilir | İİK m.277, 279 |
| Ortak şirketten para çekmiş | Şirketin alacağıdır; iflasta masaya girer | İİK m.184, 226 |
| Kârı ve serbest yedek akçeleri geçmiş yıl zararlarını karşılamayan şirket ortağa borç verdi | Yasağa aykırı; borç verene ceza, kusurlu yöneticiye tazminat riski | TTK m.358, 562/5, 553 |
Ortaklar Cari Hesabı Krizde Neden Hukuki Sorun Olur?
Ortaklar cari hesabı, ortak ile şirket arasındaki para hareketlerinin muhasebede izlendiği hesaptır; hukuki sonucu hesabın adı değil, hareketin gerçek niteliği belirler. Ortağın verdiği para onu şirketin alacaklısı yapar; ortağın çektiği para şirketin ortaktan alacağıdır. Kriz başladığında bu bakiyeler komiser, iflas idaresi ve diğer alacaklılarca tek tek incelenebilir. Limited şirkette de sermaye kaybı ve borca batıklıkta anonim şirket hükümleri kıyasen (TTK m.633), iflas bildirimi ve konkordato talebinde doğrudan (TTK m.634), borçlanma yasağı ve yönetici sorumluluğunda açık atıfla (TTK m.644) uygulanır. Şirketin durumunu ölçmek için sermaye kaybı ve borca batıklık testimizi kullanabilirsiniz.
Şirket İflas Ederse Ortak Parasını Geri Alabilir mi?
Alabilir, ancak ayrıcalığı yoktur: ortağın şirkete verdiği borç iflasta diğer alacaklar gibi masaya kaydedilir ve masada para kaldığı ölçüde kanuni sıraya göre ödenir. İİK m.206’da ortak alacakları ayrıca sayılmamıştır.
- Muacceliyet. Taşınmaz rehinli alacaklar dışında iflasın açılması müflisin borçlarını muaccel kılar; o güne kadar işlemiş faiz ana paraya eklenir (İİK m.195).
- Kayıt. Adi tasfiyede alacaklılar alacaklarını ilandan itibaren bir ay içinde kaydettirmeli ve delillerini vermelidir (İİK m.219). Ortak, delil olarak sözleşme, banka dekontu, defter kaydı ve organ kararı sunabilir.
- Sıra ve eşitlik. Teminatsız ortak alacağı, imtiyazlı olmayan alacaklarla dördüncü sıradadır (İİK m.206). Aynı sıradakiler eşit haklıdır; önceki sıra tamamen ödenmedikçe sonraki sıra bir şey alamaz (İİK m.207).
- İtiraz. Sıra cetveline itiraz eden, ilandan itibaren on beş gün içinde dava açar; başkasının alacağına itiraz eden davayı o alacaklıya karşı açar (İİK m.235). Belgesiz bakiye, ortağın en zayıf noktasıdır.
İflasta ödeme sırası ve ortak alacağının yeri
| Sıra | Kimler? | Ortak alacağı? |
|---|---|---|
| Rehinli alacaklar (İİK m.206) | Rehnin satış tutarı üzerinde rüçhan hakkı olanlar | Rehinliyse; mevcut borca son bir yılda verilen rehin iptal edilebilir (İİK m.279) |
| Birinci sıra | İşçi alacakları, yardım sandıklarına borçlar, nafaka | Hayır |
| İkinci sıra | Velayet ve vesayet ilişkisinden doğan alacaklar | Hayır |
| Üçüncü sıra | Özel kanunlarında imtiyazlı olduğu belirtilenler | Ortak sıfatı tek başına imtiyaz sağlamaz |
| Dördüncü sıra | İmtiyazlı olmayan diğer bütün alacaklar | Evet; teminatsız ortak alacağı burada |
| Sırası geriye konulanlar (TTK m.376/3) | Diğer tüm alacaklılardan sonraya konulmayı yazılı kabul edenler | Ortak bu beyanı verdiyse |
Kayıt ve belgeler için iflas eden şirketten alacak yazımıza, sıraların ayrıntısı için iflasta alacakların sırası rehberimize, alacağı reddedilen ortak için kayıt kabul davası yazımıza bakabilirsiniz.
Sıra Geriye Koyma: Ortak Alacağıyla İflas Bildirimi Nasıl Önlenir? (TTK m.376/3)
Borca batık anonim veya limited şirkette iflas bildirimini önlemenin kanundaki yolu, iflas kararı verilmeden önce, şirketin açığını karşılayacak ve borca batık durumunu ortadan kaldıracak tutardaki alacakların sahiplerinin, alacaklarının diğer tüm alacaklıların sırasından sonraki sıraya konulmasını yazılı olarak kabul etmesi ve bu beyanın veya sözleşmenin yerindeliği, gerçekliği ve geçerliliğinin, iflas isteminin bildirileceği mahkemece atanan bilirkişilerce doğrulanmasıdır (TTK m.376/3). Bu beyanı çoğu zaman şirkete borç vermiş ortaklar verir. Kanun önce yönetim kuruluna, borca batıklık şüphesinde aktifleri hem işletmenin devamlılığı hem muhtemel satış fiyatları esasına göre gösteren bir ara bilanço çıkarma ve aktifler yetmiyorsa asliye ticaret mahkemesine bildirip iflas isteme yükümlülüğü yükler; “meğerki” ile başlayan cümle bunun tek istisnasıdır.
Sıra geriye koyma beyanının unsurları
| Unsur | Kanundaki karşılığı |
|---|---|
| Kim verir? | Şirket borçlarının alacaklıları (ortak, grup şirketi veya başka alacaklı) |
| Tutar | Şirketin açığını karşılayacak ve borca batıklığı ortadan kaldıracak tutar |
| Şekil ve zaman | Yazılı kabul (beyan veya sözleşme); iflas kararından önce |
| Doğrulama | Yerindelik, gerçeklik ve geçerliliğin mahkemece atanan bilirkişilerce doğrulanması |
| Doğrulanmazsa | Bilirkişi incelemesi başvurusu iflas bildirimi sayılır; iflas talebiyle birlikte konkordato da istenebilir (TTK m.377) |
| Limited şirket | Anonim şirket hükümleri uygulanır (TTK m.633, 634) |
Beyan alacağı ortadan kaldırmaz. Kanun alacağın sona ermesinden değil, sırasının diğer tüm alacaklılardan sonraya konulmasından söz eder; iflasta ortak, dördüncü sıra dâhil diğer tüm alacaklılar ödendikten sonra kalan paradan alır. Kanun, beyandan sonra alacağın hangi şartla ödenebileceğini düzenlemez; bu nedenle ödeme şartının beyanda açıkça yazılması önerilir. Şirket hâlâ borca batıkken bu alacağın ortağa ödenmesi beyanın amacına aykırı düşer ve yönetim kurulunun sorumluluğunu gündeme getirebilir (TTK m.553). Ara bilanço ve örnek beyan iskeleti şirketim borca batık yazımızda anlatıldı; yol seçimi için konkordato, uzlaşma ve iflas karar tablosuna bakabilirsiniz.
Konkordatoda Ortak Alacağı: Oy, Takip Yasağı ve Takas
Konkordatoda ortak alacağını diğer alacaklılar gibi bildirir; ortakların oyunu hesaptan çıkaran bir hüküm bulunmadığından, projeden etkileniyorsa oy kullanabilir (İİK m.302).
- Oy hesabına girmeyenler. Birinci sıradaki imtiyazlı alacaklılar ile borçlunun eşi ve çocuğu, kendisinin ve evlilik bağı kalkmış olsa dahi eşinin anası, babası ve kardeşi çoğunluk hesabında dikkate alınmaz (İİK m.302). Liste borçlunun kendi yakınlarına göre yazılmıştır; borçlu şirket olduğunda ortaklar ayrıca sayılmamıştır.
- Çoğunluk. Kayıtlı alacaklıların ve alacakların yarısını veya alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunluk aranır (İİK m.302). Büyük ortak alacakları bu hesapta ağırlık taşıdığından diğer alacaklıların itirazına konu olabilir.
- Çekişmeli ortak alacağı. Çekişmeli alacağın hesaba katılıp katılmayacağına mahkeme karar verir (İİK m.302); itiraza uğrayan alacaklı tasdik kararının ilanından itibaren bir ay içinde dava açabilir (İİK m.308/b).
- Takip ve faiz. Mühlet içinde hiçbir takip yapılamaz; proje aksine hüküm içermedikçe kesin mühletten itibaren rehinsiz alacaklara faiz işlemez (İİK m.294). İstisna: geçici mühlet kararından sonra komiserin izniyle akdedilmiş borç temerrüde düşerse mühlet sırasında dahi takibe konu edilebilir (İİK m.308/c).
- Takas. İİK m.200 ve 201’e tabidir; geçici mühletin ilanı tarihi esas alınır (İİK m.294).
- Teminat yasağı. Mühlet kararından itibaren mahkeme izni olmadan rehin tesisi, kefalet ve ivazsız tasarruf hükümsüzdür (İİK m.297).
- Tasdik. Bağlayıcı konkordato, talepten önce veya komiser izni olmadan mühlette doğan bütün alacaklar için mecburidir (İİK m.308/c); ortağın eski alacağı da projeye göre ödenir.
Ayrıntı için oylama yazımıza, çekişmeli alacaklar yazımıza ve konkordatoda alacaklının hakları rehberimize bakabilirsiniz.
Krizdeki Şirkete Yeni Para Koyacak Ortak: Zamanlama Sonucu Değiştirir
Ortağın kriz döneminde koyduğu paranın yeri, ne zaman ve hangi usulle verildiğine göre değişir; aynı tutar adi alacak, öncelikli alacak veya en son ödenecek alacak olabilir.
Ortak finansmanının zamanına ve usulüne göre sonucu
| Veriliş biçimi | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Konkordato talebinden önce adi borç | Tasdik edilen projeye tabi; iflasta dördüncü sıra | İİK m.206, 308/c |
| Sıra geriye koyma beyanıyla | İflasta diğer tüm alacaklılardan sonra | TTK m.376/3 |
| Geçici mühletten sonra komiser izniyle | Adi konkordatoda konkordato şartlarına tabi değil; temerrütte takip edilebilir; rehinlilerden hemen sonra ödenir; sonraki iflasta masa borcu | İİK m.308/c |
| Mühlette komiser izni olmadan | Bağlayıcı konkordato bu alacak için de mecburidir | İİK m.308/c |
| Sermaye olarak | Konan tutar için ortağın alacağı doğmaz, öz kaynak güçlenir; anonim şirkette mevcut alacağın takasıyla artırımda yönetim kurulu beyanı gerekir | TTK m.457/2-a |
Borç mu, sermaye mi? Borç olarak verilen para ortağa alacaklı sıfatı verir; sermaye olarak konan para öz kaynağı güçlendirir ve borca batıklık tablosunu düzeltebilir. Anonim şirkette sermaye artırımında şirket borcunun takası da öngörülür; yönetim kurulu beyanında borcun varlığı, geçerliliği ve takas edilebilirliği belgeli ve gerekçeli olarak açıklanır (TTK m.457/2-a). Sonucun yeni bir ara bilançoyla gösterilmesi önerilir. Para banka kanalıyla aktarılmalı, sözleşme veya organ kararıyla belgelenmeli ve deftere doğru kaydedilmelidir. Mühlet içi finansman için komiser izinli finansman yazımıza, yabancı ortaktan borç için yurt dışından ortaktan borç yazımıza bakabilirsiniz.
Kriz Öncesinde Ortağa Yapılan Geri Ödemeler İptal Edilebilir mi?
Evet, bazı hâllerde: şirket iflas ederse, iflastan önceki bir yıl içinde ortağa yapılan vadesi gelmemiş borç ödemeleri, para veya mutat ödeme araçları dışında yapılan ödemeler ve mevcut borç için sonradan verilen rehinler iptal davasıyla geri istenebilir (İİK m.279). Bu işlemlerden yararlanan, borçlunun durumunu bilmediğini ispat ederse dava dinlenmez; şirketin mali durumunu yakından izleyen bir ortak için bu ispat güç olabilir.
Alışılmış hediyeler dışında, aciz belgesinin (veya aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının) düzenlendiği ya da iflasın açıldığı tarihten önceki bir yıl içindeki bütün bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar da iptale tabidir; borçlunun pek aşağı bir fiyatı kabul ettiği sözleşmeler aksi ispatlanmadıkça bağışlama sayılır (İİK m.278). Yürürlükteki metnin karinesi akrabalık, evlilik ve ortak konut ilişkisine dayanır; şirket ile ortağı arasındaki işlemler için ayrı bir karine içermez. Malvarlığı borçlarına yetmeyen borçlunun alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı işlemler ise, mali durum ve kast karşı tarafça biliniyor veya bilinmesini gerektiren açık emareler varsa iptal edilebilir; işlemden itibaren beş yıl içinde haciz veya iflas yoluyla takip yapılmış olmalıdır (İİK m.280). Dava hakkı tasarruftan itibaren beş yılda düşer (İİK m.284).
Ortağa yapılan işlemler ve iptal sebepleri
| Ortakla ilgili işlem | Süre ve şart | Dayanak |
|---|---|---|
| Ortak alacağının vadesinden önce ödenmesi | Haciz, aciz veya iflastan önceki bir yıl | İİK m.279 |
| Ortak alacağına karşılık araç, stok veya alacak devri | Aynı bir yıl; para dışı ödeme | İİK m.279 |
| Teminatsız ortak alacağına kriz anında rehin | Aynı bir yıl; önceden teminat taahhüdü yoksa | İİK m.279 |
| Ortağın şirkete borcunun karşılıksız silinmesi | Aciz belgesi veya iflastan önceki bir yıl | İİK m.278 |
| Şirket malının ortağa çok düşük bedelle satışı | Aynı bir yıl; aksi ispatlanmadıkça bağışlama | İİK m.278 |
| Alacaklıları atlatıp ortağı koruma kastıyla işlemler | İşlemden itibaren beş yıl içinde takip | İİK m.280 |
| Şirkete borçlu ortağın aciz bilinerek takas için alacak yaratması | İflastan önce yaratılan alacak; takasa itiraz | İİK m.201 |
İflasta davayı iflas idaresi veya kanundaki hâllerde alacaklılar açar (İİK m.277); dava, borçlu tarafından kendilerine ödeme yapılan kimselere de yöneltilir (İİK m.282). Batıl tasarrufla kendisine ödenen şeyi geri veren alacaklı eski haklarını korur (İİK m.283): parayı iade eden ortağın eski alacak hakkı korunur. Ayrıntı için iflasta tasarrufun iptali yazımıza, tasarrufun iptali davası rehberimize ve şirket malının değerinin altında satılması yazımıza bakabilirsiniz.
Ortağa ödeme yapmadan önce riskleri görelim
Ortak alacağının geri ödenmesi, teminata bağlanması, sırasının geriye konulması veya sermayeye dönüştürülmesi kararlarının sonuçlarını işlemden önce birlikte değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Ortak Şirketten Para Çekebilir mi? TTK m.358 Borçlanma Yasağı
Pay sahipleri, sermaye taahhüdünden doğan vadesi gelmiş borçlarını ifa etmedikçe ve şirketin serbest yedek akçelerle birlikte kârı geçmiş yıl zararlarını karşılayacak düzeyde olmadıkça şirkete borçlanamaz (TTK m.358); bu kural limited şirketlere de uygulanır (TTK m.644/1-b). Zarar eden ve geçmiş yıl zararlarını kâr ve serbest yedek akçeyle kapatamayan bir şirkette ikinci şart gerçekleşmez; bu şirketin ortağına borç vermesi yasağa girer.
Madde, yasağa aykırı borçlanmanın geçerliliği hakkında ayrı hüküm koymaz; buna karşılık borç verenler için adli para cezası (TTK m.562/5) ve kusurlu yöneticiler için tazminat sorumluluğu (TTK m.553) öngörülmüştür. Her durumda ortağın aldığı para şirketin ortaktan alacağı olarak kalır ve geri istenebilir. Olağan dönemdeki uygulama ve kâr payı avansı için ortaklar cari hesabı yazımıza, grup içi nakit havuzu için grup şirketlerinde fon kilidi yazımıza bakabilirsiniz.
Yönetim Kurulu Üyesi, Müdür ve Yakınları İçin Daha Sıkı Kural (TTK m.395)
Pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyeleri ile üyelerin pay sahibi olmayan yakınları şirkete nakit borçlanamaz; şirket bunlar için kefalet, garanti ve teminat veremez, sorumluluk yüklenemez, borçlarını devralamaz (TTK m.395/2). Yakınlar; alt ve üst soy, eş ve üçüncü derece dâhil kan ve kayın hısımlarıdır (TTK m.393). Aykırılık hâlinde şirket alacaklıları bu kişileri, şirketin yükümlendirildiği tutarda şirket borçları için doğrudan takip edebilir (TTK m.395/2).
- Limited şirkette. TTK m.644/1-b, müdürlerin yakınları için m.395/2’nin yalnız birinci ve ikinci cümlesini uygular; doğrudan takip imkânı veren üçüncü cümle atıfta sayılmamıştır.
- Şirketle işlem. Anonim şirkette yönetim kurulu üyesi genel kurul izni olmadan şirketle işlem yapamaz; aksi hâlde şirket işlemin batıl olduğunu ileri sürebilir, karşı taraf süremez (TTK m.395/1). Ortak aynı zamanda üyeyse şirkete borç vermesi ve geri ödeme de bu açıdan değerlendirilmelidir.
- Menfaat çatışması. Kendisinin veya yakınının menfaati şirketle çatışan üye müzakereye katılamaz; aykırı davranan üye ile menfaat çatışması nesnel olarak varken ve biliniyorken katılımına itiraz etmeyen veya katılımı yönünde karar alan üyeler şirketin zararını tazmin eder (TTK m.393).
Kim şirketten borç alabilir?
| Kişi | Durum | Dayanak |
|---|---|---|
| Pay sahibi / limited şirket ortağı | Sermaye borcu ödenmiş ve kâr, serbest yedek akçeyle geçmiş yıl zararlarını karşılıyorsa | TTK m.358, 644/1-b |
| Pay sahibi yönetim kurulu üyesi | Aynı iki şart; şirketle işlem için genel kurul izni | TTK m.358, 395/1 |
| Pay sahibi olmayan üye veya yakını | Nakit borçlanamaz; aykırılıkta anonim şirket alacaklıları doğrudan takip edebilir | TTK m.393, 395/2 |
| Limited şirket müdürünün yakını | m.395/2’nin birinci ve ikinci cümlesi uygulanır | TTK m.644/1-b |
Şirket İflas Ederse Ortağın Şirkete Borcu Ne Olur?
Ortağın şirkete borcu iflasla ortadan kalkmaz; şirketin alacağı olarak masaya girer ve masanın kanuni temsilcisi olan iflas idaresince takip edilir (İİK m.184, 226). Adi tasfiyedeki iflas ilanında müflisin borçlularından da aynı süre içinde kendilerini ve borçlarını bildirmeleri istenir; aykırılık cezai sorumluluk doğurur (İİK m.219). Alacaklıların masa tarafından takibine gerek görmediği bir iddianın takibi hakkı, isteyen alacaklıya devredilir (İİK m.245).
Ortak hem alacaklı hem borçluysa alacağını şirketin kendisinden olan alacağıyla takas edebilir (İİK m.200). Ancak anonim, limited ve kooperatif şirketin iflasında ödenmemiş pay bedelleri ve konmamış sermaye şirket borçlarıyla takas edilemez; ortak, verdiği borcu sermaye borcundan düşemez.
İflasta ve konkordatoda ortak bakımından takas
| Durum | Takas? | Dayanak |
|---|---|---|
| Alacak ve borç iflastan önce doğmuş | Kural olarak evet | İİK m.200 |
| Borçlu ortak iflastan sonra alacaklı oldu ya da alacaklı ortak iflastan sonra borçlu oldu | Hayır | İİK m.200 |
| Ortağın alacağı hamile yazılı senede dayanıyor | Hayır | İİK m.200 |
| Ödenmemiş sermaye borcu | Hayır | İİK m.200 |
| Aciz bilinerek masanın zararına alacak yaratıldı | Takasa mahkemede itiraz edilebilir | İİK m.201 |
| Şirket konkordatoda | Aynı kurallar; geçici mühletin ilanı tarihi esas | İİK m.294 |
Ödenmemiş sermaye, ek ödeme ve kâr payı iadesi alacaklı gözüyle şirket iflas etti, ortaktan alacak yazımızda; iflasın alacaklara etkisi muacceliyet, faiz ve takas yazımızda anlatıldı.
Yönetim Kurulu ve Müdür Hangi Riskle Karşılaşır?
Ortağa yasağa aykırı borç veren yöneticiler ceza, kanun ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal edip zarar veren yöneticiler tazminat riskiyle karşılaşır.
- Tazminat. Yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurları kanun ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ederlerse şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludur (TTK m.553); hüküm limited şirkete de uygulanır (TTK m.644/1-a).
- Ceza. TTK m.358’e aykırı olarak pay sahiplerine borç verenler ile m.395/2’nin birinci veya ikinci cümlesini ihlal edenler üç yüz günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılır (TTK m.562/5). Bu fıkradaki yaptırım borç alana değil, borç verene yöneliktir.
- Limited şirkette ceza. TTK m.644, ceza bakımından yalnız limited şirkete de uygulanan 549-551. maddelere aykırılık için m.562’nin sekizinci ilâ onuncu fıkralarına atıf yapar; m.562/5’e ayrıca atıf yapmaz (TTK m.644/1-d). Tazminat sorumluluğu ise m.644/1-a ile açıktır.
- Ara bilanço. Ara bilançoda ortaktan alacak da hem işletmenin devamlılığı hem muhtemel satış fiyatları esasına göre değerlenir (TTK m.376/3); tahsil kabiliyeti zayıf bir bakiyeyi tam değeriyle göstermek borca batıklığı gizleyebilir, ancak bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Ayrıntı için şirket batarsa yönetici sorumlu mu yazımıza, kredilere kefil ortaklar için kefil ortak ve yönetici yazımıza bakabilirsiniz.
Ceza Boyutu: Hileli ve Taksirli İflas (TCK m.161-162)
Ortak lehine para aktarımları ve gerçeğe aykırı cari hesap kayıtları, şirketin iflasına karar verilirse hileli iflasın konusu olabilir. Malvarlığını eksiltmeye yönelik hileli tasarruflarda bulunan kişi, iflasa karar verilmesi hâlinde üç yıldan sekiz yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m.161). Sayılan hâller arasında teminat niteliğindeki malların kaçırılması, gerçekte olmayan bir alacak-borç ilişkisi için borçları artıracak belge düzenlenmesi ve gerçeğe aykırı kayıtlarla aktifin az gösterilmesi vardır; şişirilmiş bir “ortaktan borç” kaydı bu yüzden risklidir. Tacir olmanın gerektirdiği dikkat ve özenin gösterilmemesiyle iflasa sebebiyet ise, iflasa karar verilmişse, iki aydan bir yıla kadar hapis gerektirir (TCK m.162). Bkz. konkordato sürecindeki suçlar.
Vergi Boyutu Kısaca
Ortak–şirket borç ilişkisi vergi hukukunda ayrıca incelenir. Ortaklardan alınıp işletmede kullanılan borçların, hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte, kurumun dönem başı öz sermayesinin üç katını aşan kısmı örtülü sermaye sayılır ve bunun üzerinden ödenen faiz, kur farkı hariç, dağıtılmış kâr payı kabul edilir (KVK m.12/1, 12/3-b, 12/7). Ödünç para alınması ve verilmesi her hâlde mal veya hizmet alım-satımı sayılır; ilişkili kişiyle emsallere uygunluk ilkesine aykırı bedel üzerinden yapılan işlemde kazanç örtülü olarak dağıtılmış sayılır (KVK m.13/1). Ortaklar ilişkili kişidir; ancak ilişki ortaklık kanalıyla kurulmuşsa en az %10 ortaklık, oy veya kâr payı hakkı aranır (KVK m.13/2). Ortak tam mükellef bir kurumsa, yurt içi işlemde örtülü kazancın kabulü ayrıca Hazine zararı doğmasına bağlıdır (KVK m.13/7). Ayrıntı için adat faizi ve örtülü sermaye yazımıza bakabilirsiniz.
Adım Adım: Kriz Anında Cari Hesap İçin Yapılacaklar
- Bakiyeyi kesinleştirin. Her ortak için hareketleri belgeyle listeleyin, yazılı mutabakat alın; belgesiz kalemleri ayırın (İİK m.235).
- Yasağı kontrol edin. Ortağa ve yöneticilerin yakınlarına yapılan ödemeleri TTK m.358 ve 395/2 açısından inceleyin.
- Tahsil planı yapın. Ortaktan alacak için ödeme takvimi veya mahsup belirleyin; sermaye borcu takasla kapatılamaz (İİK m.200).
- Ara bilanço çıkarın. Borca batıklık şüphesinde iki esasa göre değerleyin (TTK m.376/3).
- Sıra geriye koymayı değerlendirin. Açık ortak alacaklarıyla kapanıyorsa yazılı beyanı hazırlayın; iflas kararından önce, mahkemece atanacak bilirkişilerin doğrulamasına sunulması gerekir (TTK m.376/3).
- Ortağa öncelikli ödemeyi durdurun. Vadeden önce ödeme, mal devriyle kapatma veya sonradan rehin iptal riskidir (İİK m.278, 279).
- Yeni parayı doğru kanaldan verin. Konkordatoda komiser iznini alın (İİK m.308/c).
- Süreleri izleyin. Adi tasfiyede bildirim için ilandan itibaren bir ay, sıra cetveline itiraz için on beş gün (İİK m.219, 235).
İlk aylardaki ön değerlendirme için konkordato öncesi erken uyarı yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Kriz yaklaşırken ortağı önce ödemek: iptal edilebilir, para masaya döner (İİK m.279).
- Ortak alacağını belgesiz bırakmak: iflasta itiraza, konkordatoda çekişmeye açıktır (İİK m.235, 302).
- Eksik tutarda sıra geriye koyma beyanı: açık kapanmazsa bildirim yükümlülüğü sürer (TTK m.376/3).
- Geçmiş yıl zararı karşılanmamış şirketten ortağa borç vermek: yasaktır; borç verene ceza öngörülür (TTK m.358, 562/5).
- Mühlette izinsiz teminat veya izinsiz yeni para: teminat hükümsüzdür, para öncelik kazanmaz (İİK m.297, 308/c).
- Ödenmemiş sermayeyi ortak alacağıyla kapatmaya çalışmak: iflasta sermaye borcu şirket borçlarıyla takas edilemez (İİK m.200).
- Yönetici yakınını pay sahibi gibi değerlendirmek: pay sahibi olmayan yakın için iki şartlı rejim değil, doğrudan yasak uygulanır (TTK m.395/2).
Tipik Senaryolar
Sık görülen durumlar
| Senaryo | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Ortak iki yıl önce teminatsız borç verdi; şirket iflas etti | Adi tasfiyede ilandan itibaren bir ay içinde kayıt; dördüncü sırada aynı oranda pay | İİK m.206, 219 |
| Ortak, iflastan dört ay önce vadesi gelmemiş alacağını tahsil etti | İptal davası açılabilir; iade eden ortak eski haklarını korur | İİK m.279, 283 |
| Konkordatoda ortak oy kullanmak istiyor, tedarikçiler alacağa itiraz ediyor | Ortakları hesaptan çıkaran hüküm yok; projeden etkileniyorsa oy kullanır; çekişmeli alacak için mahkeme karar verir | İİK m.302 |
| Ortak geçici mühletten sonra komiser izniyle para verdi | Rehinlilerden hemen sonra ödenir; sonraki iflasta masa borcu | İİK m.308/c |
| Geçmiş yıl zararı karşılanmamış limited şirketin müdürü ortağa cari hesaptan para verdi | Yasağa aykırı; müdüre tazminat riski; m.644, m.562/5 cezasına ayrıca atıf yapmaz; para şirketin alacağı | TTK m.358, 553, 644/1-a, 1-b, 1-d |
| Yönetim kurulu üyesinin pay sahibi olmayan kardeşi şirketten nakit aldı | Doğrudan yasak; anonim şirkette alacaklılar doğrudan takip edebilir | TTK m.393, 395/2 |
Ortak, yönetici ve alacaklı için yol haritası
Ortak alacağının kaydı, sıra geriye koyma, konkordatoda oy ve takas, ortaktan tahsilat ve yönetici sorumluluğu birbirine bağlı kararlardır. Cari hesap tablosunu birlikte inceleyip doğru sırayı belirleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Sık Sorulan Sorular
Şirkete borç veren ortak, şirket iflas ederse parasını geri alabilir mi?
Alabilir, ancak ayrıcalığı yoktur. Adi tasfiyede alacağını ilandan itibaren bir ay içinde masaya kaydettirir ve kanuni sıraya göre, masada para kaldığı ölçüde ödenir (İİK m.206, 219).
İflasta ortak alacağı kaçıncı sıradadır?
Ortak alacakları için ayrı sıra yoktur. Teminatsız ortak alacağı dördüncü sıradadır ve aynı sıradakilerle eşit oranda pay alır (İİK m.206, 207).
Sıra geriye koyma ne demektir?
Alacaklının, alacağının diğer tüm alacaklılardan sonraki sıraya konulmasını yazılı kabul etmesidir. İflas kararından önce, şirketin açığını karşılayacak tutarda yapılır ve mahkemece atanan bilirkişilerce doğrulanırsa iflas bildirimi gerekmez (TTK m.376/3).
Sıra geriye koyma beyanı veren ortağın alacağı sona erer mi?
Hayır. Yalnız sırası değişir; iflasta diğer tüm alacaklılardan sonra ödenir (TTK m.376/3).
Konkordatoda ortak oy kullanabilir mi?
Ortakların oyunu hesaptan çıkaran bir hüküm yoktur; projeden etkilenen ortak oy kullanabilir. Alacağı çekişmeliyse hesaba katılıp katılmayacağına mahkeme karar verir (İİK m.302).
Konkordato mühletinde ortak şirkete takip yapabilir mi?
Kural olarak hayır. Mühlet içinde borçlu aleyhine hiçbir takip yapılamaz, başlamış takipler durur (İİK m.294). İstisna: ortağın geçici mühlet kararından sonra komiserin izniyle verdiği borç temerrüde düşerse bu alacak mühlet sırasında dahi takibe konu edilebilir (İİK m.308/c).
Krizdeki şirkete yeni para koyan ortak öncelik kazanabilir mi?
Para geçici mühletten sonra komiserin izniyle verilmişse evet: rehinli alacaklardan hemen sonra ödenir ve sonraki iflasta masa borcu sayılır (İİK m.308/c).
İflastan önce ortağa yapılan ödemeler geri istenebilir mi?
Evet, bazı hâllerde. Son bir yıl içindeki vadesi gelmemiş borç ödemeleri, para dışı ödemeler ve mevcut borca sonradan verilen rehinler iptal edilebilir (İİK m.279).
Ortak şirketten borç alabilir mi?
Vadesi gelmiş sermaye borcunu ödemişse ve şirketin kârı serbest yedek akçeleriyle birlikte geçmiş yıl zararlarını karşılıyorsa alabilir; kural limited şirkete de uygulanır (TTK m.358, 644/1-b).
Şirket iflas ederse ortağın şirkete borcu ne olur?
Borç ortadan kalkmaz; masaya girer ve iflas idaresince takip edilir. Alacaklılar masa tarafından takibine gerek görmezse, isteyen alacaklı takip hakkını devralabilir (İİK m.184, 226, 245).
Ortak, şirkete borcunu şirketten alacağıyla takas edebilir mi?
İkisi de iflastan önce doğmuşsa kural olarak edebilir; ancak ödenmemiş sermaye borcu şirket borçlarıyla takas edilemez (İİK m.200).
Ortağa yasağa aykırı borç verilirse kim cezalandırılır?
Borç veren. TTK m.358’e aykırı olarak pay sahiplerine borç verenler üç yüz günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılır (TTK m.562/5). Limited şirket için TTK m.644 bu fıkraya ayrıca atıf yapmaz.
Şirket iflas ederse ortak, şirkete olan borcunu bildirmek zorunda mı?
Evet. Adi tasfiyedeki iflas ilanında müflisin borçlularından, alacaklılar için öngörülen aynı süre içinde kendilerini ve borçlarını bildirmeleri istenir; aykırılık cezai sorumluluk doğurur (İİK m.219).
Ortağa para aktarılması hileli iflas sayılır mı?
Kendiliğinden sayılmaz. Şirketin iflasına karar verilmesi ve malvarlığını eksiltmeye yönelik hileli bir tasarruf bulunması gerekir; örneğin teminat niteliğindeki malların kaçırılması veya gerçekte olmayan bir borç ilişkisinin belgeye bağlanması (TCK m.161).
İlgili Rehberler
- Konkordato Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
- Likidite Krizi Hukuk Rehberi: Nakit Sıkışıklığındaki Şirketler İçin
- Şirketim Borca Batık: Yönetim Kurulunun İflas Bildirimi
- Ortaklar Cari Hesabı ve Şirket–Ortak Para Hareketleri
- Ortaklar Cari Hesabı, Kasa Fazlası ve Adat Faizi
- Şirket İflas Etti, Yöneticiden veya Ortaktan Alacağımı Alabilir miyim?
- Şirket Batarsa Yönetici, Müdür veya Ortak Şahsen Sorumlu mu?
- İflas Eden Şirketten Alacağımı Nasıl Alırım?
- İflasta Alacakların Sırası ve Tasfiye
- İflasta Tasarrufun İptali
- Konkordato Alacaklılar Toplantısı ve Oylama (İİK 302)
- Konkordatoda Mühlet İçinde Finansman
- İflasın Alacaklara Etkisi: Muacceliyet, Faiz ve Takas
- Konkordato mu, Uzlaşma mı, İflas mı? Karar Tablosu
- Konkordato Sürecindeki Suçlar ve Hileli İflas
- Hesap Kat İhtarnamesi Geldi: Şirket Kredisi Muaccel Oldu, Ne Yapmalı?


