Karşılıksız çek iki ayrı kayıt bırakabilir: Banka “karşılıksızdır” işlemini yaptığında karşılıksız çek bilgisi Risk Merkezine bildirilir; hamil şikâyet eder ve mahkeme karar verirse ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı UYAP üzerinden MERSİS ile Risk Merkezine işlenir. Karşılıksız çek bilgisinin ne kadar tutulacağına dair Çek Kanununda da Bankacılık Kanununda da bir süre yoktur; kanun, Risk Merkezine verilen bilgilerin paylaşılma usulünü Türkiye Bankalar Birliğine bırakmıştır (5411 Ek m.1/5). Yasağa da kanunda bitiş tarihi konmamıştır; yasak mahkeme kararıyla kalkar: Karşılıksız kalan bedel kanuni ibraz tarihinden itibaren ticari temerrüt faiziyle tamamen ödenirse veya hamil şikâyetinden vazgeçerse dava düşer ya da hüküm bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar ve yasağın kaldırıldığı MERSİS ile Risk Merkezine bildirilir (5941 sayılı Çek Kanunu m.6). Ödeme yapılamazsa, cezanın tamamen infazından itibaren üç yıl ve her hâlde yasağın konulduğu tarihten itibaren on yıl geçtikten sonra mahkemeden kaldırma istenebilir (m.6/3).
Çeki karşılıksız çıkan şirketin sahibi, yönetim kurulu üyesi veya müdürü için asıl soru çoğu zaman cezadan sonra gelir: Bankalar bunu görecek mi, şirket yeniden çek defteri alabilecek mi, kredi limitleri ne olacak, kayıt ne zaman temizlenecek? Bu rehber oluşan kayıtları, kimin gördüğünü, ne kadar kaldığını, yasağın kaldırılma yollarını, Risk Merkezi raporunun nasıl isteneceğini, hatalı kayda itirazı ve krediye etkisini resmî metinlere dayanarak anlatır.
Karşılıksız çek kaydı ve çek yasağı: önce dosyanın fotoğrafını çıkaralım
Şirketin ve yöneticilerin Risk Merkezi kayıtlarını, devam eden şikâyet ve dava dosyalarını ve yasak kararlarını birlikte inceleyerek hangi kaydın hangi kanuni yolla kaldırılabileceğini sırasıyla belirleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Kısa Cevap: Karşılıksız İşleminden Sonra Hangi Kayıtlar Oluşur?
Karşılıksız işleminden sonra birbirinden bağımsız işleyen kayıtlar oluşur ve her biri farklı bir yolla kalkar. Bankanın Risk Merkezine bildirimi, hamil şikâyet etsin etmesin “karşılıksızdır” işlemiyle doğar. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı ise yalnız hamil şikâyet ettiğinde ve mahkeme karar verdiğinde doğar. Bunları ayırmadan atılan adımlar yarım kalır: Bedeli ödeyip ceza dosyasını kapatmak yasağı kaldırır, ancak bankanın geçmişteki karşılıksız çek bildirimini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Karşılıksız işleminden sonra oluşabilecek kayıtlar
| Kayıt | Ne zaman oluşur? | Nereye gider? | Nasıl kalkar? | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Karşılıksız çek bilgisi | Banka “karşılıksızdır” işlemini yaptığında | Risk Merkezine; üyelerle dönemsel olarak paylaşılır | Kanunda silme süresi yok; hatalıysa bildiren bankaya itiraz | 5411 Ek m.1/1-2; 5834 geçici m.1-4; RM Yön. m.9/1-f, 10/3, 18/1 |
| Koruma tedbiri olarak yasak | Yargılama sırasında, mahkemenin resen kararıyla | UYAP üzerinden MERSİS ve Risk Merkezine; oradan bankalara | Beraat, düşme, ret kararı; faiziyle ödeme veya şikâyetten vazgeçme; tedbire İİK m.353/1 usulüyle itiraz | 5941 m.5/1, 5/8, 5/9, m.6 |
| Hükümle verilen yasak | Mahkûmiyet kararıyla | Aynı yol | Faiziyle tam ödeme, vazgeçme veya m.6/3’teki sürelerden sonra başvuru | 5941 m.5/1, m.6/1-3 |
| Bankanın hamile ödediği yasal tutar | Banka kanuni tutarı hamile ödediğinde | Şirketin bankaya borcu; gayrinakdi kredi sözleşmesi hükmünde | Bankaya ödenerek | 5941 m.3/3 |
Karşılıksız Çek Bilgisi Risk Merkezine Nasıl Gider?
Karşılıksız çek bilgisi, şikâyete bağlı olmayan bir banka bildirimidir. Türkiye Bankalar Birliği nezdindeki Risk Merkezi, kredi kuruluşları ile Kurulca uygun görülen finansal kuruluşların müşterilerinin risk bilgilerini toplamak ve bu bilgileri bu kuruluşlarla, kişilerin kendileriyle ve onay vermeleri koşuluyla üçüncü kişilerle paylaşmak üzere kurulmuştur (5411 Ek m.1/1). Kredi kuruluşları Risk Merkezine üye olmak ve Risk Merkezince istenen her türlü müşteri bilgisini vermek zorundadır (Ek m.1/2). Karşılıksız çek kayıtlarının burada tutulduğunu kanun da kabul eder: 5834 sayılı Kanunun geçici maddeleri, karşılıksız çıkan çeklere ilişkin “Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi nezdinde tutulan kayıtları”ndan söz eder (5834 geçici m.1-4). Risk Merkezi Yönetmeliği de bildirilecek bilgiler arasında “ödenen ve karşılıksız işlemi yapılan çekler ve hesap sahibiyle ilgili bilgiler”i sayar (RM Yön. m.9/1-f).
- İşlemin içeriği. Hamilin talebiyle çekin arka yüzüne ibraz tarihi, hesap durumu, bankanın ödediği miktar ve ibraz edenin adı yazılır; karşılıksız kalan tutar açıkça belirtilir (5941 m.3/4). İşlem, bankanın ödemekle yükümlü olduğu tutar dışında kalan, karşılanamayan kısım için yapılır (m.3/2).
- Bankanın ödediği tutar. Bankanın hamile bu ödemeyi yapma yükümlülüğü, çek defterinin teslimi sırasında yapılmış dönülemeyecek bir gayrinakdi kredi sözleşmesi hükmündedir; tutar her yıl Ocak ayında Merkez Bankasınca belirlenir (m.3/3). Banka ödediği tutarı hesap sahibi şirketten isteyebilir.
- Paylaşım. Risk Merkezi Yönetmeliğine göre karşılıksız çek bilgileri ve ödememe protestoları üyelerle dönemsel olarak paylaşılır, ödenen çek bilgisi ise sorgu bazında tek tek alınabilir (RM Yön. m.10/2-3). Kayıtlar gizli olduğundan (Ek m.1/9) kamuoyuna yalnız istatistiki bilgi açıklanır (RM Yön. m.15).
Çek hesabını kapatmak süreci durdurmaz: Hesap kapatıldıktan sonra, düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibraz edilen çekler de karşılıksızdır işlemine tabi tutulur (5941 m.2/10).
Kayıtları Kim Görür?
Kayıtları kural olarak Risk Merkezine üye bankalar ve finansal kuruluşlar, şirketin kendisi, şirketin onay verdiği kişiler ile BDDK ve Merkez Bankası görebilir; kayıtlar herkese açık değildir. Risk Merkezinin bütün işlem ve kayıtları gizlidir (5411 Ek m.1/9). Üyeler aldıkları bilgiyi yalnız kendi iç işlemlerinde kullanır, kimseyle paylaşamaz (RM Yön. m.17/1-c, 19/1); yetkisiz açıklama ve kullanma hâlinde Bankacılık Kanunu’nun 159. maddesi uygulanır (Ek m.1/10).
Kim neyi, hangi yolla görebilir?
| Kim? | Neyi görür? | Nasıl? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Üye bankalar ve finansal kuruluşlar | Karşılıksız ve ödenen çek bilgisi, kredi limit ve riskleri | Dönemsel paylaşım ve sorgu | 5411 Ek m.1/1; RM Yön. m.10/1-3 |
| Çek hesabı açacak veya çek defteri verecek banka | Şirketin, yönetim organının ve tescilli yetkililerin yasaklılık durumu | Risk Merkezi ve adli sicil kayıtlarını araştırır, sorgu sonucunu saklar | 5941 m.2/2-3 |
| Bütün bankalar ve MERSİS | Yasak ve kaldırılma kararları | UYAP bildirimi; Risk Merkezinin bankalara duyurusu | 5941 m.5/8, 5/9, m.6 |
| Şirket ve yöneticiler (kendi adlarına) | Kendi risk bilgileri | Gerekçeli yazılı talep, ücret karşılığında rapor | 5411 Ek m.1/8; RM Yön. m.13/1 |
| Onay verilen kişi (tedarikçi, yatırımcı, ortak) | Onay kapsamındaki risk bilgileri | Şirketin onayı veya açık rızasıyla | 5411 Ek m.1/1, 1/8, 1/9; RM Yön. m.12 |
Pratik sonuç: Risk Merkezi üyesi olmayan bir tedarikçi veya yeni bir yatırımcı Risk Merkezi kaydınızı onayınız olmadan göremez, ama görüşmede sizden rapor isteyebilir. MASAK kaynaklı hesap kapatma sorunu ise ayrı bir konudur; onun için bankam hesabımı kapattı yazımıza bakabilirsiniz.
Kayıt Ne Kadar Kalır?
Karşılıksız çek bilgisinin Risk Merkezinde ne kadar tutulacağına veya paylaşılacağına dair Çek Kanununda da Bankacılık Kanununda da bir süre yoktur. Bankacılık Kanunu, bu bilgilerin paylaşılmasına ilişkin usul ve esasların BDDK ile Merkez Bankasının uygun görüşü alınarak Türkiye Bankalar Birliğince belirlenip Resmî Gazete’de yayımlanacağını söyler (5411 Ek m.1/5). Resmî Gazete’de yayımlanan Risk Merkezi Yönetmeliği de karşılıksız çek bilgileri için bir süre yazmaz, yalnız “dönemsel olarak” paylaşımdan söz eder (RM Yön. m.10/3). Bu nedenle “şu kadar yıl sonra kendiliğinden silinir” biçimindeki kesin ifadelerin kanunda karşılığı yoktur; kaydın bugün nasıl göründüğünü öğrenmenin güvenilir yolu kendi Risk Merkezi raporunuzdur.
Hangi kayıt için kanunda süre var?
| Kayıt | Kanunda süre var mı? | Ne olur? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Karşılıksız çek bilgisi | Yok | Paylaşımın usulünü kanun Türkiye Bankalar Birliğine bırakmıştır; kaydın görünüp görünmediği Risk Merkezi raporundan izlenir | 5411 Ek m.1/5; RM Yön. m.10/3 |
| Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı | Bitiş süresi yok | Kanunda sayılan bir kaldırma kararı verilip MERSİS ile Risk Merkezine bildirilinceye kadar devam eder | 5941 m.5/1, 5/9, m.6 |
| Ödeme yapılamazsa kaldırma başvurusu | Var | İnfazın tamamlanmasından itibaren 3 yıl ve her hâlde yasağın konulmasından itibaren 10 yıl geçtikten sonra | 5941 m.6/3 |
| Çek hesabı açılış belgeleri | Var | Banka, hesabın kapatılmasından itibaren 10 yıl saklar | 5941 m.2/2 |
| Eski yasak kayıtları | Şarta bağlı | 2012 ve 2016 değişikliklerinden önce verilen yasaklar, kaldırma şartları oluşuncaya kadar Merkez Bankasında tutulur | 5941 geçici m.3/6, geçici m.4 |
Yasakta tablo nettir: Kanun bitiş tarihi koymaz; mahkeme yasağa veya devamına hükmeder (m.5/1) ve yasak ancak kanunda sayılan bir kararla kalkar. “Zamanla düşer” diye beklemek, şirketi yıllarca çek defteri alamaz durumda bırakabilir. m.6/3 iki süreyi birlikte saydığından başvurudan önce ikisi de dosyanıza göre hesaplanmalıdır.
Çek Yasağı Kimleri Kapsar?
Yasak; şirketi, çeki imzalayanı ve sermaye şirketinde yönetim organını etkileyebilen bir mahkeme kararıdır. Kanuni ibraz süresinde karşılıksızdır işlemine sebebiyet veren kişi hakkında hamilin şikâyeti üzerine mahkeme, adli para cezasının yanında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına veya mevcut yasağın devamına hükmeder; yargılama sırasında da yasağa resen koruma tedbiri olarak karar verir (5941 m.5/1).
Yasağın kapsamı cezadan geniştir. Ceza bakımından şirket çekinde karşılığı bulundurmakla yükümlü kişi, mali işleri yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesidir; böyle bir belirleme yoksa yönetim organını oluşturan gerçek kişilerdir (m.5/2). Yasak ise “çek hesabı sahibi gerçek veya tüzel kişi, bu tüzel kişi adına çek keşide edenler ve karşılıksız çekin bir sermaye şirketi adına düzenlenmesi durumunda ayrıca yönetim organı ile ticaret siciline tescil edilen şirket yetkilileri” hakkında uygulanır (m.5/1).
Şirket çekinde yasağın kişilere etkisi
| Kişi | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Çek hesabı sahibi şirket | Çek yaprakları bankalara iade edilir; adına yeni çek hesabı açılamaz | 5941 m.5/1, 5/6 |
| Çeki şirket adına imzalayan | Kendi adına da çek düzenleyemez, çek hesabı açtıramaz | 5941 m.5/1 |
| Yönetim organı üyeleri (anonim şirkette yönetim kurulu, limited şirkette müdürler) | Yasak süresince sermaye şirketlerinin yönetim organlarında görev alamaz; mevcut üyelik görev süresi sonuna kadar sürer | 5941 m.5/1, 5/2; TTK m.365/1, 623/1 |
| Ticaret siciline tescilli şirket yetkilileri | Kendileri de yasaklı olur; tescilli yetkilisi oldukları tüzel kişiye çek defteri verilmez | 5941 m.5/1, m.2/4 |
| Yasaklı kişinin yönetiminde bulunduğu başka şirket | O şirkete de çek defteri verilmez | 5941 m.2/4 |
- İade ve liste. Yasaklı kişi çek yapraklarını bankalara iade eder (m.5/6) ve kararın tebliğinden itibaren on gün içinde, karşılığı henüz tahsil edilmemiş çeklerini tarih, tutar ve varsa lehtarlarıyla muhatap bankaya liste hâlinde verir (m.5/7).
- Tebligat adresi. Adres değişikliği bildirilmedikçe tebligat, hesap açılırken bildirilen adrese 7201 sayılı Kanun m.35’e göre derhâl çıkarılır; adres yanlışsa veya terk edilmişse de tebligat yapılmış sayılır (m.5/5).
- Gerçeğe aykırı beyan. Her çek defteri talebinde yasak bulunmadığı yazılı beyan edilir; tüzel kişide yönetim organı, temsilci ve imza yetkilileri için de (m.2/3). Gerçek dışı beyan üç aydan iki yıla kadar hapis gerektirir (m.7/3).
- Yasağa rağmen çek. Fiil daha ağır bir suç oluşturmuyorsa bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülür (m.7/6).
Yöneticilerin şirket borçlarından doğan diğer kişisel sorumlulukları için şirket batarsa yöneticinin sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.
Yasağın kaldırılması için doğru sıra
Karşılıksız kalan bedelin faiziyle hesaplanması, hamille ödeme ve şikâyetten vazgeçme protokolü, mahkemeye başvuru ve kararın MERSİS ile Risk Merkezine yansımasının takibi birbirine bağlı adımlardır. Dosyalarınızı birlikte değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Yasak Nasıl Kaldırılır?
Yasak üç yoldan biriyle kalkar: davanın sanık lehine bitmesi, karşılıksız kalan bedelin faiziyle tamamen ödenmesi veya şikâyetten vazgeçilmesi ya da kanuni sürelerden sonra mahkemeye başvuru. Her yolda kaldırma MERSİS ile Risk Merkezine bildirilir ve ilan olunur.
Yasağın kaldırılma yolları
| Yol | Ne zaman? | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, düşme veya ret | Yargılamanın sonunda | Aynı kararda yasak kaldırılır; kesinleşince bildirilir ve ilan olunur | 5941 m.5/9 |
| Faiziyle tam ödeme | Yargılama aşamasında | Davanın düşmesi; yasağın kaldırıldığı bildirilir | 5941 m.6/1-a |
| Faiziyle tam ödeme | Hüküm kesinleştikten sonra | Hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılması; yasağın kaldırıldığı bildirilir | 5941 m.6/1-b |
| Şikâyetten vazgeçme | Her iki aşamada | Ödemeyle aynı sonuç | 5941 m.6/2 |
| Sürelerden sonra başvuru | İnfazın tamamlanmasından itibaren 3 yıl ve her hâlde yasağın konulmasından itibaren 10 yıl sonra | Hükmü veren mahkeme karar verir; karara İİK m.353/1 usulüyle itiraz edilebilir | 5941 m.6/3 |
Ödenecek tutar
Ödenecek olan çek bedelinin tamamı değil, karşılıksız kalan bedeldir; buna, düzenleme tarihine göre kanuni ibraz tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanuna göre ticari işlerde temerrüt faiz oranıyla hesaplanan faiz eklenir (m.6/1). Bankanın hamile ödediği yasal tutar karşılıksızdır işleminin dışında kaldığından (m.3/2) bu bedele girmez, ama ayrıca bankaya borçtur (m.3/3). Kanun “tamamen ödeyen” kişiden söz eder; kısmi ödeme bu sonucu doğurmaz. Taksitli planda, şikâyetten vazgeçme dilekçesinin hangi ödemeden sonra verileceği protokole yazılmalıdır. Protokolün unsurları için çekim karşılıksız çıkacak yazımıza bakabilirsiniz.
Kesinleşmeyi ve bildirimi takip edin
Kaldırma, MERSİS ile Risk Merkezine yapılan bildirimle bankalara yansır; m.5/9 ve 6/3’teki kararlar kesinleşme üzerine bildirilir (m.5/8, 5/9, m.6/1, 6/3). Kesinleşme şerhini alın, birden fazla dosya varsa her birini ayrı izleyin ve bir süre sonra yeni Risk Merkezi raporuyla yasağın kalktığını doğrulayın. Bir dosyada yasağın kalkması, başka dosyadaki yasağı kaldırmaz.
Adım Adım: Şirketin Kaydını Temizleme Planı
Doğru sıra; önce kayıtları görmek, sonra yasağa yol açan dosyaları kapatmak, en son bankalarla ilişkiyi yeniden kurmaktır.
- Raporları isteyin. Kanuna göre şirket, gerekçesini belirterek yazılı talepte bulunur ve rapor ücret karşılığında verilir (5411 Ek m.1/8). 2023’te değiştirilen yönetmelik hükümlerine göre şirket yetkilileri Risk Merkezine veya Risk Merkezi Yönetiminin belirlediği bir üye bankaya şahsen ya da Risk Merkezine posta yoluyla başvurabilir; Ticaret Sicil Tasdiknamesi ve imza beyannamesinin aslı veya onaylı örneği istenir (Rapor Yön. m.7-8). Yöneticiler kendi adlarına ayrıca başvurmalıdır.
- Envanter çıkarın. Her çek için tutar, karşılıksız kalan tutar, ibraz tarihi, bugünkü hamil, şikâyet ve dava durumu, yasak verilip verilmediği ve kesinleşme. Davalar ibraz veya hesap şubesinin bulunduğu yerde ya da hesap sahibinin veya şikâyetçinin yerleşim yerinde görülebildiğinden (5941 m.5/1) dosyalar farklı şehirlerde olabilir.
- Yasağa yol açan dosyaları öne alın ve tutarı hesaplayın: karşılıksız kalan bedel ile ticari temerrüt faizi (m.6/1).
- Ödeyin veya protokol yapın. Dekont, hamilin ibranamesi, çekin aslının iadesi ve şikâyetten vazgeçme dilekçesi dosyaya girecek belgelerdir.
- Mahkemeye başvurun; düşme veya hükmün ortadan kaldırılması ile yasağın kaldırılmasını isteyin, kesinleşmeyi takip edin.
- Bankayla hesaplaşın. Bankanın ödediği yasal tutarı kapatın (m.3/3); ödemenin kayıtlara işlenmesini yazılı isteyin, kayıt hatalıysa itirazı bildiren bankaya yöneltin (RM Yön. m.17/1-a, 18/1).
- Yönetim yapısını gözden geçirin. Yasaklı yönetici varsa şirkete çek defteri verilmez (m.2/4); bu değişiklik şirketin kendi yasağını kaldırmaz.
- Yeni raporla kontrol edin ve bankalarla yazılı görüşün. Birden çok bankayla eş zamanlı görüşme için bankalarla toplu yapılandırma yazımıza bakabilirsiniz.
Karşılıksız Çek Bilgisi Silinir mi? Düzeltme ve İtiraz
Bugün yeni bir karşılıksız çek bilgisinin borç ödendi diye silinmesini öngören bir kanun hükmü yoktur; hatalı veya eksik kayıt için başvurulacak yer ise bilgiyi bildiren bankadır. Risk Merkezi Yönetmeliğine göre Risk Merkezince paylaşılan bilgilere itiraz ve şikâyetlerin muhatabı bilgiyi sağlayan üyedir; Risk Merkezinin bu bilgilerin doğruluğunu araştırma yükümlülüğü yoktur (RM Yön. m.18/1-2). Üyeler bilgiyi zamanında, tam ve gerçeğe uygun vermekle yükümlüdür (m.17/1-a). Okuduğumuz kanun hükümleri sonradan yapılan ödemenin bu kayda nasıl işleneceğini düzenlemediğinden, ödemeden sonra bankaya yazılı başvurup sonucu yeni raporla kontrol etmek gerekir.
- Tarihinden önce ibraz. 31.12.2028’e kadar düzenleme tarihinden önce ibraz geçersizdir (5941 geçici m.3/5). Erken ibraz edilip ödenmeyen çekle bu nedenle takip yapılamaz; takip için çekin kanuni ibraz süresinde ibraz edilip karşılıksızdır işlemi görmesi şarttır (m.3/8).
- Yanlış tutar. Karşılıksız kalan tutar, bankanın ödediği miktar düşülerek açıkça yazılmalıdır (m.3/4).
- Karşılık varken ödememe. Hesapta karşılık olduğu hâlde ödeme yapmayan banka görevlisi için şikâyet üzerine bir yıla kadar hapis öngörülür (m.7/5).
- Kişi karışıklığı veya yetkisiz imza. Borçlu olunmadığı iddiası için menfi tespit davası yazımıza bakabilirsiniz.
KVKK yolu: şirket için değil, yöneticiler için
6698 sayılı KVKK, kişisel verileri işlenen gerçek kişiler ile bu verileri işleyen gerçek ve tüzel kişiler hakkında uygulanır (m.2). Kişisel veri, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin bilgidir; başvuru hakkı olan ilgili kişi de kişisel verisi işlenen gerçek kişidir (m.3/1-ç ve d, m.13/1). Tüzel kişi kanunda veri işleyen taraf olarak yer alır; bu yüzden şirketin kendi kaydı için KVKK yolu yoktur; şirket itirazını bildiren bankaya yöneltir. Yönetim kurulu üyesi veya müdür ise kendi adına işlenen veriler için veri sorumlusuna yazılı başvurup eksik veya yanlış verinin düzeltilmesini isteyebilir (m.11/1-d); başvuru en geç otuz gün içinde ücretsiz sonuçlandırılır, ayrıca maliyet gerekiyorsa Kurul tarifesindeki ücret alınabilir (m.13). Ret veya cevapsızlıkta, cevabın öğrenilmesinden itibaren otuz ve her hâlde başvurudan itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyet edilebilir; önce başvuru şarttır (m.14). Silme isteği kanunun 7. maddesindeki şartlara bağlıdır (m.11/1-e). Örnek metin için KVKK başvuru dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.
Kredi Notu ve Kredi Kullanımına Etkisi
Karşılıksız çek bilgisi bankaların kredi ve çek hesabı kararlarında gördüğü olumsuz bir veridir; kararı her banka kendi değerlendirmesiyle verir. Kanun koyucunun bu kayıtları kredi kararının parçası saydığı 5834 sayılı Kanunun dilinden anlaşılır: Kanunun 1. maddesi, silinen kayıtların “kredilendirme, çek karnesi verilmesi ve diğer işlemlerde” dikkate alınmayacağını söylemiştir (m.1/2). Çek hesabı açarken de banka yasaklılığı araştırır ve ekonomik ve sosyal durumun belirlenmesinde basiret ve özen gösterir (5941 m.2/1).
Kredi notu, KKB ve Findeks. “Kredi notu” okuduğumuz kanun ve yönetmeliklerde tanımlanan bir kavram değildir; KKB ve Findeks adları da kanunda geçmez. Bankacılık Kanunu, bankaların “risk merkezi veya en az beş banka ya da finansal kuruluş tarafından kurulacak şirketler vasıtasıyla” bilgi alışverişini sır saklama yükümlülüğünün dışında tutar (m.73/4); Risk Merkezi de bilgi alışverişini en az beş banka tarafından kurulmuş şirketler aracılığıyla yürütebilir (Ek m.1/11). Bir kredi puanının nasıl hesaplandığı ise kanunda düzenlenmez.
Kaydın şirketin banka işlemlerine olası etkisi
| İşlem | Olası etki | Dayanak |
|---|---|---|
| Yeni çek hesabı veya çek defteri | Yasak varsa açılamaz, verilmez; yoksa banka ekonomik ve sosyal durumu değerlendirir | 5941 m.2/1, 2/4, 5/6 |
| Kredi limitleri | Bankalar risk bilgilerini dönemsel alır; değerlendirme banka politikasına bağlıdır | 5411 Ek m.1/1; RM Yön. m.10 |
| Ödenmeyen kredi borçları | Kredi riskiyle birlikte gecikme bilgisi de bildirilir | 5411 Ek m.1/2; 5834 geçici m.1-4; RM Yön. m.9/1-b |
| Yeni yönetim kurulu seçimi | Yasaklı kişi yönetim organında görev alamaz | 5941 m.5/2 |
Aynı dönemde kredi taksitleri de aksıyorsa hesap kat ihtarnamesi, banka kredisini ödeyemiyorum ve hamil ihtiyati haciz isterse ihtiyati haciz yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sicil Affı Var mı? O Tarihlerdeki Düzenlemeler
5834 sayılı Kanunda bugün yeni karşılıksız çek kayıtlarına uygulanabilecek bir hüküm yoktur; Kanunun 1. maddesi ve geçici maddeleri, her biri kendi tarihinden önceki borçlar için çıkarılmış ve süresi geçmiş düzenlemelerdir. Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metinde 04.11.2026 itibarıyla geçici 4. maddeden sonra yeni bir madde yoktur.
5834 sayılı Kanun ve geçici maddeleri
| Düzenleme | Kapsanan borçlar | Son tarih | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 5834 m.1 (RG 28.1.2009) | Ödeme tarihi Kanunun yürürlüğünden önce olanlar | Yürürlükten önce veya itibaren 6 ay içinde | Tam ödemeden sonra Merkez Bankası kayıtlarından silinir |
| Geçici m.1 (6770 s.K.; yürürlük 27.1.2017) | Ödeme tarihi maddenin yürürlüğünden önce olanlar | Yürürlükten itibaren 6 ay | Risk Merkezi kayıtları dikkate alınmayabilir |
| Geçici m.2 (7226 s.K.; yürürlük 26.3.2020) | Ödeme tarihi 24.3.2020’den önce | 31.12.2020 | Dikkate alınmaz |
| Geçici m.3 (7326 s.K.; yürürlük 9.6.2021) | Ödeme tarihi 20.5.2021’den önce | 31.12.2021 | Dikkate alınmaz |
| Geçici m.4 (7420 s.K.; yürürlük 9.11.2022) | Ödeme tarihi 1.10.2022’den önce | 1.7.2023 | Dikkate alınmaz |
2017’den sonraki düzenlemeler kaydı silmemiş, finansal işlemlerde dikkate alınmamasını öngörmüştür. Ceza tarafında da o tarihte geçici bir düzenleme vardı: 30.4.2021’e kadar işlenen suçlarda infaz durdurulmuş; çek bedelinin ödenmeyen kısmının onda biri 30.6.2022’ye kadar, kalanı ikişer ay arayla on beş eşit taksitle ödenirse mahkûmiyetin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılması öngörülmüştü (5941 geçici m.5/1). Yeni bir düzenleme ancak yeni bir kanunla gelir; bu beklentiyle ödemeyi ertelemek yasağı uzatır. Güncel durum için sicil affı 2026 son durum yazımıza bakabilirsiniz.
Ceza Tarafı Kısaca
Kayıtları doğuran ceza dosyası ayrı bir süreçtir. Kanuni ibraz süresinde karşılıksızdır işlemine sebebiyet veren kişiye hamilin şikâyeti üzerine her çek için 1.500 güne kadar adli para cezası verilir; ceza karşılıksız kalan miktardan az olamaz ve davalar icra mahkemesinde görülür (5941 m.5/1). Ön ödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanmaz (m.5/10); ödenmeyen adli para cezası doğrudan hapse çevrilir (m.5/11). Ayrıntı için karşılıksız çekin hukuki ve cezai sonuçları, çok sayıda karşılıksız çek ve konkordato ve karşılıksız çek yazılarımıza; çekler tek tek çözülemeyecek kadar çoğaldıysa konkordato, uzlaşma ve iflas karar tablomuza bakabilirsiniz.
Tipik Senaryolar
Sık görülen durumlar ve ilk adım
| Senaryo | Değerlendirme | İlk adım |
|---|---|---|
| Çek karşılıksız çıktı, hamil henüz şikâyet etmedi | Risk Merkezi bildirimi var; mahkeme kararı olmadığı için yasak yok | Hamille ödeme protokolü; bankanın ödediği yasal tutarın kapatılması |
| Dava sürüyor, koruma tedbiri olarak yasak verildi | Şirkete ve yasaklı yöneticinin bulunduğu şirketlere çek defteri verilmez | Faiziyle tam ödeme veya vazgeçme ile düşme |
| Yönetim kurulu üyesi başka şirketin çeki nedeniyle yasaklı | Bu şirkete de çek defteri verilmez; yasak sürdükçe görev süresi bitince yeniden seçilemez | Diğer dosyadaki yasağın kaldırılması (m.2/4, 5/2) |
| Bedel ödendi, dava düştü, banka hâlâ çek defteri vermiyor | Kesinleşme veya bildirim tamamlanmamış olabilir; banka ayrıca kendi değerlendirmesini yapar | Kesinleşme şerhi, yeni rapor, bankaya yazılı başvuru |
| Raporda tarihinden önce ibraz edilmiş bir çek karşılıksız görünüyor | 31.12.2028’e kadar erken ibraz geçersizdir | Bildiren bankaya yazılı itiraz (geçici m.3/5; RM Yön. m.18/1) |
Sık Yapılan Hatalar
- Ceza dosyasını kapatmayı kaydın silinmesi sanmak. m.6 yasağı kaldırır; banka bildirimi ayrıca takip edilmelidir.
- Kesinleşmeyi takip etmemek. Kaldırma kararları kesinleşince bildirilir (m.5/9, 6/3).
- Kısmi ödemeyle yetinmek. m.6 faiziyle “tamamen” ödemeyi arar.
- Bankanın ödediği yasal tutarı unutmak. Gayrinakdi kredi hükmünde ayrı bir borçtur (m.3/3).
- Yasağı yalnız yönetim değişikliğiyle aşmaya çalışmak. Yasak şirketin kendisine de uygulanabilir (m.5/1); gerçeğe aykırı beyan suçtur (m.7/3).
- Adres değişikliğini bankaya bildirmemek. On günlük liste süresi habersiz geçebilir (m.5/5, 5/7).
- Kaydın para karşılığı “silineceğini” vaat edenlere güvenmek. Düzeltme için muhatap bildiren banka, yasak için mahkeme kararıdır.
Nakit sıkışıklığı sürüyorsa önce yeni kayıt oluşmasını önlemek gerekir; bunun için konkordato öncesi erken uyarı ve borca batıklık şüphesinde borca batık şirket yazılarımıza bakabilirsiniz.
Kayıtlar temizlendikten sonra bankalarla yeniden başlamak
Risk Merkezi raporlarını, kesinleşme şerhlerini ve ödeme belgelerini bir arada değerlendirip bankalara sunulacak dosyayı ve görüşme sırasını birlikte hazırlayalım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Sık Sorulan Sorular
Karşılıksız çek kaydı kaç yıl sonra silinir?
Çek Kanununda ve Bankacılık Kanununda karşılıksız çek bilgisi için bir saklama veya silme süresi yoktur; kanun, bilgilerin paylaşılma usulünü Türkiye Bankalar Birliğine bırakmıştır (5411 Ek m.1/5). Kaydın nasıl göründüğünü kendi Risk Merkezi raporunuzla öğrenebilirsiniz.
Çek yasağı ne kadar sürer?
Kanunda bitiş süresi yoktur; kaldırma kararı kesinleşinceye kadar sürer. Bedel faiziyle tamamen ödenir veya şikâyetten vazgeçilirse kalkar; aksi hâlde infazın tamamlanmasından itibaren 3 yıl ve her hâlde yasağın konulmasından itibaren 10 yıl geçtikten sonra mahkemeden kaldırılması istenebilir (5941 m.6).
Çeki sonradan ödersem kayıt silinir mi?
Karşılıksız kalan bedel ticari temerrüt faiziyle tamamen ödenirse dava düşer veya hüküm bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar ve yasağın kaldırıldığı MERSİS ile Risk Merkezine bildirilir (5941 m.6/1). Banka bildiriminin ödemeyle silineceğine dair bir kanun hükmü ise yoktur; bankadan kaydın güncellenmesini yazılı isteyin.
Karşılıksız çek kaydını kimler görebilir?
Risk Merkezine üye bankalar ve finansal kuruluşlar, şirketin kendisi, onay verdiği kişiler ile BDDK ve Merkez Bankası. Risk Merkezinin bütün işlem ve kayıtları gizlidir (5411 Ek m.1/1, 1/8-9).
Şirketin Risk Merkezi raporu nasıl alınır?
Kanuna göre şirket gerekçesini belirterek yazılı talepte bulunur ve rapor ücret karşılığında verilir (5411 Ek m.1/8). Yönetmeliğe göre yetkililer Risk Merkezine veya belirlenmiş bir üye bankaya şahsen ya da Risk Merkezine posta yoluyla başvurur; Ticaret Sicil Tasdiknamesi ve imza beyannamesi istenir (Rapor Yön. m.7-8).
Şirket çeki karşılıksız çıktı; yönetim kurulu üyeleri de yasaklı olur mu?
Olabilir. Yasak; çek hesabı sahibi şirket, çeki şirket adına keşide edenler ve sermaye şirketinde ayrıca yönetim organı ile tescilli şirket yetkilileri hakkında uygulanır (5941 m.5/1).
Yasaklı yönetici görevine devam edebilir mi?
Mevcut üyeliği görev süresi sonuna kadar sürer; ancak yasak süresince sermaye şirketlerinin yönetim organlarında yeni görev alamaz (5941 m.5/2). Bulunduğu şirkete çek defteri de verilmez (m.2/4).
Yöneticiyi değiştirirsem şirket çek defteri alabilir mi?
Şirketin kendisi hakkında yasak varsa hayır; yasak çek hesabı sahibi tüzel kişiye de uygulanır ve yasaklı adına yeni çek hesabı açılamaz (5941 m.5/1, 5/6). Yasak yalnız yöneticideyse, bu kişinin yönetimde ve tescilli yetkililer arasında bulunmaması gerekir (m.2/4).
Çek yasağına rağmen çek düzenlenirse ne olur?
Fiil daha ağır bir suç oluşturmuyorsa bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülür (5941 m.7/6).
Hatalı karşılıksız çek kaydına kime itiraz edilir?
Bilgiyi bildiren bankaya. Risk Merkezi Yönetmeliğine göre itiraz ve şikâyetlerin muhatabı bilgiyi sağlayan üyedir (RM Yön. m.18/1); üyeler bilgiyi tam ve gerçeğe uygun vermekle yükümlüdür (m.17/1-a).
Şirket KVKK başvurusuyla kaydı düzelttirebilir mi?
Hayır; KVKK’daki başvuru hakları kişisel verisi işlenen gerçek kişiye tanınmıştır, tüzel kişi kanunda veri işleyen taraf olarak yer alır (6698 m.2, m.3/1-ç ve d, m.13/1). Yöneticiler kendi verileri için düzeltme isteyebilir; başvuru en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır (m.11/1-d, m.13/2).
Sicil affı çıktı mı?
Güncel metinde 5834 sayılı Kanunun geçici 4. maddesinden sonra yeni bir düzenleme yoktur; o madde ödeme tarihi 1.10.2022’den önceki gecikmeler için 1.7.2023’e kadar ödeme veya yapılandırma şartı aramıştı.
Karşılıksız çek kredi notunu etkiler mi?
Karşılıksız çek bilgisi bankalarla paylaşılan risk verileri arasındadır ve kredi değerlendirmesini olumsuz etkileyebilir. Kredi notunun hesaplama yöntemi mevzuatta düzenlenmez; kararı her banka kendisi verir.
İlgili Rehberler
- Likidite Krizi Hukuk Rehberi: Nakit Sıkışıklığındaki Şirketler İçin
- Çekimi Ödeyemeyeceğim, Vadesi Yaklaşıyor: Şirket ve Yetkili Ne Yapmalı?
- Param Fonda Kilitli, Çekim Karşılıksız Çıkacak
- Karşılıksız Çekin Hukuki ve Cezai Sonuçları
- Karşılıksız Çek 2026: Hapis mi Para Cezası mı?
- Karşılıksız Çek ve Çek Kanunu (5941 Sayılı Kanun)
- Çok Sayıda Karşılıksız Çek: İnfaz Sınırları
- Karşılıksız Çek ve Konkordato: Cezai Sorumluluk
- Sicil Affı 2026 Son Durum: Adli Sicil ve Banka Sicili
- KVKK Başvuru Dilekçesi Örneği
- Hesap Kat İhtarnamesi Geldi: Şirket Kredisi Muaccel Oldu
- Şirketin Bankalarla Toplu Yapılandırması
- Konkordato mu, Uzlaşma mı, İflas mı? Karar Tablosu
- Şirket Batarsa Yönetici Şahsen Sorumlu mu?


