Karşılıksız Çek Hukuki ve Cezai Sonuçları: Kambiyo Takibi, 1.500 Gün APC, Çek Yasağı ve Ödemenin Etkisi (5941 s.K.)

Karşılıksız çekin iki ayrı sonucu vardır. Hukuki bakımdan hamil, karşılıksız çıkan çek için kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir (İİK m.167 vd.). Borçlu imzaya ve borca itirazlarını ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine bildirmelidir (m.168). Cezai bakımdan, kanuni ibraz süresi içinde ibraz edilen çekte “karşılıksızdır” işlemine sebebiyet veren kişi hakkında hamilin şikâyeti üzerine her çek için 1.500 güne kadar adli para cezası verilir. Bu ceza, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmeder (5941 s.K. m.5/1). Dava icra mahkemesinde görülür. Önödeme, uzlaşma ve HAGB uygulanmaz. Adli para cezası ödenmezse kamuya yararlı işte çalıştırma yoluna gidilmeden doğrudan hapse çevrilir (m.5/10-11). Karşılıksız kalan bedel faiziyle ödenirse dava düşer; hüküm kesinleşmişse hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir (m.6).

Çek Nedir ve Ne Zaman “Karşılıksız” Olur?

Çek, düzenleyenin bankaya verdiği, belirli bir bedelin kayıtsız şartsız ödenmesi için havale içeren bir kambiyo senedidir. Kanuni şekil şartları arasında “çek” kelimesi, ödeme yeri, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzasının yanında, 6728 sayılı Kanunla eklenen banka seri numarası ve karekod da bulunur (TTK m.780/1). Çek görüldüğünde ödenir ve buna aykırı kayıt yazılmamış sayılır. Düzenlenme günü olarak gösterilen tarihten önce ödenmek üzere ibraz edilen çek de ibraz günü ödenir (TTK m.795).

“Karşılıksızdır” işlemi, çekin karşılığının hesapta tamamen veya kısmen bulunmaması hâlinde muhatap banka tarafından yapılan bir kayıttır. Bu işlem, bankanın hamile kanunen ödemekle yükümlü olduğu miktarın dışında, çek bedelinin karşılanamayan kısmıyla sınırlı olarak yapılır (5941 s.K. m.3/2). İşlem çekin arka yüzüne ibraz tarihi, hesap durumu, bankanın ödediği miktar ve ibraz eden kişinin adı yazılarak yapılır; karşılıksız kalan tutar açıkça belirtilir. Hamil imzalamaktan kaçınırsa karşılıksızdır işlemi yapılmaz (m.3/4). Hem icra takibi hem de ceza şikâyeti bu kayda dayandığından, işlemin eksiksiz yapılmasının kontrol edilmesi gerekir.

İbraz Süreleri ve İleri Tarihli Çek

İbraz süresi hem hukuki hem cezai sonuçlar bakımından belirleyicidir. Ceza hükmü, “üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde” ibraz edilen çeklere uygulanır (5941 s.K. m.5/1). Süresinden sonra ibraz edilen çek için bu suç oluşmaz. İleri tarihli çekler bakımından kanun özel bir kural koyar. Üzerindeki tarihten önce ibraz edilen çekin karşılığı ödenmemişse bu çekle ilgili hukuki takip yapılamaz. İleri düzenleme tarihli çek için hukuki takip yapılabilmesi, çekin üzerindeki tarihe göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesine ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulmasına bağlıdır (m.3/8). Hamil bu nedenle çeki, üzerindeki tarihten önce değil, o tarihten başlayarak ibraz süresi içinde bankaya sunmalıdır.

Bankanın Ödeme Yükümlülüğü

Muhatap banka, düzenleyen dışındaki hamile, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için karşılık hiç veya kısmen bulunmasa da kanunda belirlenen bir tutarı ödemekle yükümlüdür (5941 s.K. m.3/3). Bu tutar Türkiye İstatistik Kurumunun fiyat endeksleri dikkate alınarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından her yıl Ocak ayında belirlenir ve Resmî Gazete’de yayımlanır. Bankanın bu sorumluluğu, çekin üzerinde yazılı baskı tarihinden itibaren beş yıl içinde ibraz edilmemesi hâlinde sona erer (m.3/9). Karşılığı bulunduğu hâlde ödemeyi geciktiren veya kanuni sorumluluk tutarını geç ödeyen banka, hamile her geçen gün için binde üç gecikme cezası öder (m.3/7). Çekin karşılığı kısmen veya tamamen bulunmadığında, çek düzenleyenin bankaca bilinen adresleri talebi hâlinde hamile verilir (m.2/2). Bu bilgi, takip ve şikâyet için önem taşır.

Hukuki Süreç: Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu

Alacağı çeke dayanan alacaklı, alacak rehinle temin edilmiş olsa bile kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla veya borçlu iflasa tabi ise iflas yoluyla takip yapabilir (İİK m.167). İcra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya senet suretiyle birlikte ödeme emri gönderir (m.168). Bu yol, genel haciz yoluna göre çok daha kısa süreler öngörür.

Borca itiraz, resmi veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle borcun olmadığı ya da ödendiği veya süre verildiği ispat edilirse kabul edilir (İİK m.169/a). İmzaya ve borca itiraz, satıştan başka takip işlemlerini durdurmaz (m.169, m.170). Çekin bedelsiz olduğu, hatır çeki olduğu veya temel ilişkinin sona erdiği gibi iddialar çoğu zaman bu dar ispat kuralı nedeniyle icra mahkemesinde sonuç vermez. Bu durumda menfi tespit davası yoluna gidilmesi gerekebilir. Alacaklı ise borçlunun mallarını kaçırması tehlikesine karşı ihtiyati haciz isteyebilir (İİK m.257). Hamilin cirantalara, düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı başvurma hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.814/1). Bu süre 6273 sayılı Kanunla altı aydan üç yıla çıkarılmıştır. Ayrıntılar için ödeme emrine itiraz, menfi tespit davası ve ihtiyati haciz talebi rehberlerine bakabilirsiniz.

Cezai Süreç: Suçun Unsurları ve Faili

5941 s.K. m.5/1: Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Ancak, hükmedilecek adli para cezası; çek bedelinin karşılıksız kalan miktarı(ndan) az olamaz. Mahkeme ayrıca, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına; bu yasağın bulunması hâlinde, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının devamına hükmeder.

Çek karşılığını bankada bulundurmakla yükümlü olan kişi çek hesabı sahibidir. Çek hesabı sahibi tüzel kişi ise bu kişinin mali işlerini yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesi, böyle bir belirleme yoksa yönetim organını oluşturan gerçek kişiler yükümlüdür (5941 s.K. m.5/2). Çek hesabı sahibi gerçek kişi, kendisi adına çek düzenlemek üzere başkasını temsilci veya vekil olarak tayin edemez. Böyle bir çek düzenlenirse hukuki ve cezai sorumluluk çek hesabı sahibine aittir (m.5/3). Bu hükümler, suçun failinin kural olarak çeki fiilen yazan kişi değil, hesap sahibi olduğunu gösterir. Cirantaların ve avalistlerin çekten doğan sorumluluğu ise TTK hükümlerine göre hukuki niteliktedir.

Yaptırımlar: Adli Para Cezası ve Çek Yasağı

Adli para cezası her çek için ayrı ayrı belirlenir ve 1.500 güne kadar olabilir. Cezanın alt sınırı olarak kanunda önceden “çek bedelinin karşılıksız kalan miktarı, faizi ile takip ve yargılama gideri toplamı” yazılıydı. Anayasa Mahkemesinin 26/7/2017 tarihli ve E.2016/191, K.2017/131 sayılı kararıyla faiz ve giderlere ilişkin kısım iptal edilmiştir. Bugün cezanın alt sınırı çek bedelinin karşılıksız kalan miktarıdır. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmeder. Yargılama sırasında da resen koruma tedbiri olarak bu yasağa karar verilir (m.5/1).

Eski metnimizde yasağın “beş yıl” süreli olduğu ve karşılıksız çekin bankaca BDDK’ya bildirildiği yazıyordu. Kanunda yasak için sabit bir beş yıllık süre öngörülmemiştir. Yasak; ödeme veya şikâyetten vazgeçme ile (m.6/1-2), beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, düşme veya ret kararlarıyla (m.5/9) ya da infazdan itibaren üç yıl ve her hâlde yasağın konulmasından itibaren on yıl geçtikten sonra talep üzerine kaldırılır (m.6/3). Bildirim de UYAP aracılığıyla MERSİS ve Risk Merkezine yapılır (m.5/8). Ceza ve yasak rejimi için ayrıca karşılıksız çek: hapis mi, para cezası mı rehberine bakabilirsiniz.

Önödeme, Uzlaşma ve HAGB Yok; Ödenmeyen Ceza Doğrudan Hapse Çevrilir

Karşılıksız çek suçunda önödeme, uzlaşma ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hükümler uygulanmaz (5941 s.K. m.5/10). Bu nedenle eski metnimizde yer alan, uzlaşmanın ceza soruşturmasında “uzlaştırma kurumlarından yararlanmaya zemin hazırlayacağı” ifadesi yanlıştır. Taraflar arasındaki anlaşma ancak ödeme veya şikâyetten vazgeçme yoluyla ceza dosyasını etkiler. Adli para cezası ödenmezse, genel kuralın aksine kamuya yararlı bir işte çalıştırma kararı verilmeksizin doğrudan hapis cezasına çevrilir (m.5/11). Genel kuralda ödenmeyen adli para cezası önce kamuya yararlı işte çalıştırmaya dönüştürülür (5275 s.K. m.106/3). Çek suçunda bu ara aşama yoktur.

Eski metnimizdeki “2017 yılındaki yasal değişiklikle hapis cezası kaldırılmıştır” ifadesi de gerçeği yansıtmıyordu. Karşılıksız çek fiili 31/1/2012 tarihli ve 6273 sayılı Kanunla bir süre suç olmaktan çıkarılmış, 15/7/2016 tarihli ve 6728 sayılı Kanunla yeniden adli para cezası gerektiren bir suç olarak düzenlenmiştir. Bugün doğrudan hapis cezası öngörülmemekle birlikte, ödenmeyen adli para cezası hapse çevrilir. 7226 ve 7333 sayılı Kanunlarla getirilen ve 30/4/2021 tarihine kadar işlenen suçlar için infazın durdurulmasına ilişkin geçici madde (geçici m.5) ise yalnızca o tarihe kadar işlenen fiillere ilişkindir. Hapis riski için karşılıksız çek cezası: hapis yatar mıyım rehberine bakabilirsiniz.

Şikâyet, Görevli ve Yetkili Mahkeme

Şikâyet süresi hak düşürücü niteliktedir. Süre, karşılıksızdır işleminin öğrenildiği tarihten başlar; bu nedenle işlem tarihinin not edilmesi gerekir. Birden fazla çek varsa her çek ayrı suç oluşturduğundan, her biri için süre ayrı ayrı takip edilmelidir. Şikâyet dilekçesi hazırlanırken karşılıksız çek şikâyet dilekçesi, hamil olarak ilk adımlar için aldığım çek karşılıksız çıktı rehberlerinden yararlanabilirsiniz.

Ödemenin ve Şikâyetten Vazgeçmenin Etkisi

Ödemenin sonuç doğurması için karşılıksız kalan çek bedelinin, kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödenmesi gerekir (m.6/1). Kısmi ödeme bu sonucu doğurmaz. Ödemenin makbuz veya hamilin yazılı beyanı gibi belgelerle mahkemeye sunulması şarttır; mahkeme ödemeyi kendiliğinden bilemez. Eski metnimizde “şikâyetten önce ödeme hâlinde soruşturma ve kovuşturma yapılmayacağı” şeklinde ayrı bir kural gibi sunulan ifade kanunda bu şekilde yer almaz. Bu aşamada ödeme yapılmışsa hamilin şikâyette bulunmaması veya şikâyetinden vazgeçmesi söz konusu olur.

İcra Takibi ile Ceza Davası Birbirini Nasıl Etkiler?

Karşılıksız çekte icra takibi ile ceza davası birbirinden bağımsız yürür. Ceza şikâyetinde bulunmak alacağın tahsilini sağlamaz; tahsil için ayrıca kambiyo takibi yapılmalıdır. Adli para cezası da hamile değil Devlet Hazinesine ödenir. Buna karşılık iki süreç arasında önemli bir bağ vardır. Borçlunun icra dosyasına veya doğrudan hamile karşılıksız kalan bedeli faiziyle birlikte ödemesi, ceza dosyasında davanın düşmesi veya hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılması sonucunu doğurur (5941 m.6/1). Bu nedenle icra dosyasında yapılan tahsilatın, ceza dosyasına da belgeyle bildirilmesi gerekir. Kısmi ödemeler ise ceza dosyası bakımından bu sonucu doğurmaz; ancak kalan borç için yapılacak bir ödeme planı ve hamilin şikâyetten vazgeçmesi yoluyla dosya sona erdirilebilir. Hamilin şikâyetten vazgeçmesi, çek alacağından vazgeçtiği anlamına gelmez. Vazgeçme beyanında alacağın saklı tutulup tutulmadığı açıkça belirtilmelidir.

Yasağın Kaldırılması

Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı üç şekilde kaldırılır. Birincisi, borcun faiziyle ödenmesi veya şikâyetten vazgeçilmesidir (m.6/1-2). İkincisi, yargılamanın beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, düşme veya ret kararıyla sonuçlanmasıdır; bu durumda yasağın kaldırılmasına aynı kararda karar verilir (m.5/9). Üçüncüsü, kişinin mahkûm olduğu cezanın tamamen infaz edildiği tarihten itibaren üç yıl ve her hâlde yasağın konulduğu tarihten itibaren on yıl geçtikten sonra hükmü veren mahkemeden yasağın kaldırılmasını istemesidir. Bu karara itiraz edilebilir (m.6/3). Kaldırma kararlarının MERSİS ve Risk Merkezine bildirildiğinin ve bankacılık sistemine yansıdığının ayrıca kontrol edilmesi önerilir.

Hamil Olarak Adım Adım Ne Yapmalısınız?

1. Çeki süresinde ibraz edin: Çekteki tarihten başlayarak aynı yerde 10 gün, başka yerde 1 ay içinde bankaya sunun (TTK m.796). İleri tarihli çeki erken sunmayın (5941 m.3/8).
2. Karşılıksızdır işlemini kontrol edin: Arka yüzde ibraz tarihi, ödenen miktar ve karşılıksız kalan tutarın yazıldığını görün ve imzalayın (m.3/4).
3. Kısmi ödemede onaylı fotokopi alın: Banka kısmi ödeme yaparsa çekin ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisi size ücretsiz verilir; bu fotokopi takip ve şikâyette kullanılabilir (m.3/6).
4. Keşidecinin adresini isteyin: Bankaca bilinen adresler talebiniz üzerine verilir (m.2/2).
5. Kambiyo takibi başlatın: Gerekirse ihtiyati haciz de isteyin (İİK m.167, m.257).
6. Şikâyet süresini kaçırmayın: Öğrenmeden itibaren 3 ay, her hâlde 1 yıl (İİK m.347).
7. Ödeme alınca belgeleyin: Tahsilat beyanını icra ve ceza dosyasına birlikte sunun.

Keşideci Olarak Ne Yapmalısınız?

Keşideci bakımından ilk öncelik, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş günlük itiraz süresinin kaçırılmamasıdır. İmza size ait değilse bunu açıkça bildirmek, borç ödenmiş veya süre verilmişse bunu resmi veya imzası ikrar edilmiş belgeyle göstermek gerekir (İİK m.168-169/a). Ceza dosyasında ise en etkili yol, karşılıksız kalan bedelin faiziyle birlikte ödenmesi veya hamilin şikâyetten vazgeçmesinin sağlanmasıdır (5941 m.6). Bu yolla dava düşer, yasak kaldırılır ve mahkûmiyet varsa bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar. Ödeme planı yapılıyorsa, planın tamamlanmasına kadar ceza dosyasının seyri ve adli para cezasının hapse çevrilme riski birlikte değerlendirilmelidir. Yasak kararı tebliğ edildiğinde elinizdeki çek yapraklarını bankaya iade etmeniz ve on gün içinde tahsil edilmemiş çeklerin listesini vermeniz gerekir (m.5/6-7).

Bedelsizlik, Hatır Çeki ve Temel İlişki

Çekin bir mal veya hizmet karşılığı olmadan verildiği, hatır için düzenlendiği ya da temel ilişkinin sona erdiği iddiaları uygulamada sık görülür. Kambiyo takibinde bu iddialar borca itiraz olarak ileri sürülebilir. Ancak icra mahkemesi itirazı, borcun olmadığının resmi veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispatı hâlinde kabul eder (İİK m.169/a). Bu dar ispat kuralı nedeniyle tanık veya karine gerektiren bedelsizlik iddiaları çoğu zaman menfi tespit davasında incelenir. Ceza hükmü ise çekin temel ilişkisine değil, kanuni ibraz süresinde karşılıksızdır işlemine sebebiyet verilmesine bağlanmıştır (5941 m.5/1). Bu nedenle bedelsizlik iddiası kural olarak ceza sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; hukuki süreçte sonuç alınması hâlinde hamilin şikâyetten vazgeçmesi gibi yollarla ceza dosyasını etkiler.

Çek Hesabı Açılması, Beyan Yükümlülüğü ve Diğer Suçlar

Çek hesabı açılmasını veya çek defteri verilmesini isteyen kişi, her defasında tacir veya esnaf ve sanatkâr olup olmadığını ve hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı bulunmadığını bankaya yazılı olarak beyan eder (5941 m.2/3). Bu yükümlülüğe aykırı olarak gerçek dışı beyanda bulunan kişi üç aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırılır (m.7/3). Tacirin ticari işletmesiyle ilgili işlemlerinde tacir olmayan kişinin çek defterini kullanarak çek düzenleyen ve düzenleten kişi ise altı aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırılır (m.7/1). Bu hükümler, başkasının adına açılan hesaplardan çek kullanılması uygulamalarının ağır sonuçlar doğurabileceğini gösterir. Lehine karekodlu çek düzenlenen lehtar, teslim aldığı çeki kanunda öngörülen sisteme kaydeder (m.3/10). Çek alacaklıları da karekod aracılığıyla çek hesabı sahibine ve düzenleyene ilişkin verilere erişebilir (TTK m.780/2). Çeki almadan önce bu verilerin kontrol edilmesi, karşılıksız çek riskini azaltmanın en pratik yoludur.

Sık Karşılaşılan Durumlar

Keşidecinin ölümü hâlinde çek borcunun mirasçılara karşı takibi için ölenin çek ve senet borçları, çekin kaybolması hâlinde kambiyo senedinin zayii ve iptal davası rehberlerine bakabilirsiniz. Haczin uygulanması için haciz nedir rehberimiz de yol gösterir.

Karşılıksız çek nedeniyle takip, şikâyet, savunma ve yasağın kaldırılması işlemleri için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Ödeme Nedeniyle Davanın Düşmesi ve Yasağın Kaldırılması Talepli Dilekçe Örneği

Nakit sıkışıklığındaki şirketler için çek, banka kredisi, vergi-SGK, maaş ve haciz sürelerini, ödeme öncelik sırasını ve konkordato ile uzlaşma yollarını bir arada anlatan Likidite Krizi Hukuk Rehberi sayfamıza da bakabilirsiniz.

Çekin tarihi henüz gelmediyse: Çek listesinin çıkarılması, hangi çeke öncelik verileceği, hamille vade ertelemenin güvenli yolları ve kısmi karşılığın etkisi için Çekimi Ödeyemeyeceğim, Vadesi Yaklaşıyor: Şirket ve Yetkili Ne Yapmalı? rehberimize bakabilirsiniz.

Kayıt ve yasak: Karşılıksız çekten sonra oluşan Risk Merkezi kaydı ve çek yasağının nasıl kaldırılacağı için Karşılıksız Çek Kaydı ve Kredi Notu: Ne Kadar Kalır, Nasıl Silinir? yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Karşılıksız çek suç mu?

Evet. Kanuni ibraz süresinde ibraz edilen çekte karşılıksızdır işlemine sebebiyet veren kişiye her çek için 1.500 güne kadar adli para cezası verilir (5941 m.5/1).

Karşılıksız çekte hapis var mı?

Doğrudan hapis öngörülmez; ancak adli para cezası ödenmezse kamuya yararlı iş verilmeden doğrudan hapse çevrilir (5941 m.5/11).

Adli para cezası ne kadar olur?

Her çek için 1.500 güne kadar; çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz (5941 m.5/1; AYM 2017/131).

Çek yasağı kaç yıl sürer?

Sabit bir süre yoktur; ödeme, vazgeçme, lehe karar veya infazdan itibaren 3 yıl ve her hâlde 10 yıl sonra talep üzerine kaldırılır (5941 m.5/9, m.6).

Borcu ödersem ne olur?

Karşılıksız kalan bedel faiziyle ödenirse dava düşer; hüküm kesinleşmişse bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar (5941 m.6/1).

Şikâyetten vazgeçilirse?

Ödemeyle aynı sonuçlar doğar (5941 m.6/2).

Uzlaşma veya HAGB mümkün mü?

Hayır. Önödeme, uzlaşma ve HAGB uygulanmaz (5941 m.5/10).

Şikâyet süresi nedir?

Öğrenmeden itibaren 3 ay, her hâlde fiilden itibaren 1 yıl (İİK m.347).

Hangi mahkeme bakar?

İcra mahkemesi; ibraz veya hesap şubesi yeri ya da hesap sahibinin veya şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesi (5941 m.5/1).

Çekin ibraz süresi ne kadar?

Aynı yerde 10 gün, başka yerde 1 ay; süre çekteki tarihin ertesi günü başlar (TTK m.796).

İleri tarihli çeki erken bankaya verirsem?

Ödenmezse bu çekle hukuki takip yapılamaz; çekteki tarihe göre ibraz süresinde yeniden ibraz ve karşılıksızdır işlemi gerekir (5941 m.3/8).

Kambiyo takibinde itiraz süresi kaç gün?

İmzaya ve borca itiraz ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gündür; ödeme süresi 10 gündür (İİK m.168).

İmzamı inkâr edersem risk var mı?

Haksız inkâr hâlinde takip alacağının yüzde onu oranında para cezası öngörülür (İİK m.168/4).

Çek alacağı ne zaman zamanaşımına uğrar?

Başvurma hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.814/1).

Şirket çekinde kim sorumlu?

Mali işlerle görevli yönetim organı üyesi, yoksa yönetim organını oluşturan gerçek kişiler (5941 m.5/2).

Başkasına kendi adıma çek yazdırabilir miyim?

Hayır. Gerçek kişi çek düzenlemek için vekil tayin edemez; sorumluluk hesap sahibine aittir (5941 m.5/3).

Yasaklıyken çek düzenlersem?

Bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülür (5941 m.7/6).

Çek bedelsizse ne yapabilirim?

İcra mahkemesinde resmi veya imzası ikrar edilmiş belgeyle ispat gerekir (İİK m.169/a); aksi hâlde menfi tespit davası yolu değerlendirilir.

Çeki almadan önce ne kontrol etmeliyim?

Karekod aracılığıyla çek hesabı sahibine ve düzenleyene ilişkin verilere erişebilirsiniz (TTK m.780/2).

Bankaya yanlış beyanda bulunmak suç mu?

Evet. Tacir veya yasaklı olup olmadığına ilişkin gerçek dışı beyan 3 ay–2 yıl hapis gerektirir (5941 m.7/3).

Şikâyetten vazgeçersem çek alacağım da düşer mi?

Vazgeçme ceza dosyasını sona erdirir (5941 m.6/2); alacağın saklı tutulduğu vazgeçme beyanında açıkça belirtilmelidir.

Adli para cezası kime ödenir?

Devlet Hazinesine ödenir; çek alacağının tahsili için ayrıca icra takibi gerekir.

Banka hamile ne kadar öder?

Her yıl Ocak ayında Merkez Bankasınca belirlenen sorumluluk tutarını öder; baskı tarihinden itibaren 5 yıl geçince bu sorumluluk sona erer (5941 m.3/3, 3/9).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.

Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki 5941 sayılı Çek Kanunu, TTK, İİK ve 5275 sayılı Kanun hükümleri 24 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.