Müteveffanın İmzaladığı Senet ve Çekler: Mirasçılar Sorumlu mu, Nasıl İtiraz Edilir?

Cenazeden birkaç hafta sonra kapıya bir ödeme emri gelir: miras bırakanın yıllar önce imzaladığı bir senet. Mirasçıların ilk tepkisi genellikle şudur: “Ben imzalamadım ki.” Doğru; ancak borç imzalayana değil terekeye aittir ve tereke mirasçılara geçmiştir. Buna karşılık mirasçının elinde birden fazla savunma vardır ve süreler çok kısadır.

Bu rehberin dayandığı mevzuat

Neden Bu Kadar Acele?

Kambiyo senetlerine mahsus takip, alacaklıya hız sağlamak için tasarlanmış özel bir yoldur. Bu hız, borçlu tarafında çok kısa süreler anlamına gelir.

İki takip yolunun karşılaştırması

İlk Savunma: İİK m.53 Bekleme Süreleri

Kambiyo takibinin hızı, İİK m.53’teki bekleme kuralını ortadan kaldırmaz. Bu, mirasçının en güçlü savunmasıdır.

Bu hükme aykırılık kamu düzenine ilişkin sayıldığından, İİK m.16/2 uyarınca şikâyet süresizdir. Yani beş günlük itiraz süresi kaçırılmış olsa dahi bu yol açık kalır.

Mirasçının kullanabileceği savunmalar

İmzaya İtiraz: Mirasçının Özel Durumu

İmza itirazı, kambiyo takibinde en sık kullanılan savunmadır. Ancak mirasçı bakımından özel bir güçlük vardır: itiraz edilen imza mirasçının değil miras bırakanın imzasıdır.

İmza ve borca ilişkin savunmalar

İmza incelemesi için karşılaştırmaya esas belgeler gerekir. Miras bırakan vefat ettiğinden yeni imza örneği alınamaz; bu nedenle mevcut belgelerden yararlanılır.

İmza incelemesinde kullanılacak belgeler

Zamanaşımı: Sessiz Savunma

Miras dosyalarında sıkça karşılaşılan bir durum, senedin yıllar önce düzenlenmiş olmasıdır. Bu, zamanaşımı def’ini gündeme getirir.

Türk Ticaret Kanununda kambiyo senetleri için özel zamanaşımı süreleri öngörülmüştür. Bono bakımından düzenleyene karşı vadeden itibaren üç yıllık süre uygulanır. Çekte ise ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıllık süre söz konusudur.

Kambiyo senetlerinde zamanaşımı

Zamanaşımının ileri sürülme yolu, takibin hangi aşamada olduğuna göre değişir:

• Takip kesinleşmemişse: beş gün içinde icra mahkemesine itirazla.
• Takip kesinleşmişse: İİK m.71 uyarınca icranın geri bırakılması talebiyle.

... İCRA HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE

                                  (TAKİBİN DURDURULMASI TALEPLİDİR)

İTİRAZ EDEN : ...  (TC: ...)  — Mirasçı
VEKİLİ      : Av. ...
KARŞI TARAF : ...  (Alacaklı)
İCRA DOSYASI: ... İcra Dairesi 2026/... Esas
TEBLİĞ TARİHİ: .../.../2026

KONU : İİK m.168 ve m.170 uyarınca ödeme emrine İTİRAZLARIMIZ ile
İİK m.53'e aykırılık nedeniyle TAKİBİN İPTALİ istemlerimizdir.

AÇIKLAMALAR :

I. İİK m.53'E AYKIRILIK (SÜRESİZ ŞİKÂYET)

1. Takip konusu senedin borçlusu ...  (TC: ...), .../.../2026
   tarihinde VEFAT ETMİŞTİR. Vefat belgesi ektedir.

2. Karşı taraf alacaklı, .../.../2026 tarihinde müvekkil aleyhine
   takip başlatmıştır.

   Ölüm tarihi  : .../.../2026
   Takip tarihi : .../.../2026
   Aradaki süre : ... gün

3. İİK m.53/1 uyarınca "Terekenin borçlarından dolayı ÖLÜM GÜNÜ İLE
   BERABER ÜÇ GÜN içinde takip geri bırakılır. Mirasçı mirası kabul
   veya reddetmemişse bu hususta Kanunu Medenide muayyen müddetler
   geçinceye kadar takip geri kalır."

4. TMK m.606 uyarınca ret süresi ÜÇ AY olup, müvekkil mirası açıkça
   KABUL VEYA REDDETMEMİŞTİR. Bu itibarla takip, kanuni bekleme
   süreleri içinde başlatılmıştır.

5. İİK m.53'e aykırılık KAMU DÜZENİNE ilişkin olduğundan, İİK m.16/2
   uyarınca şikâyetimiz SÜRESİZDİR.

II. İMZAYA İTİRAZIMIZ (İİK m.170)

6. Takip konusu ... tarihli ve ... TL bedelli senet altındaki imzanın
   müteveffaya AİT OLMADIĞINI beyan eder, İMZAYA AÇIKÇA İTİRAZ EDERİZ.

7. İmza incelemesinde kullanılmak üzere müteveffaya ait aşağıdaki
   belgelerin celbini talep ederiz:
   a) ... Nüfus Müdürlüğünden kimlik başvuru evrakı,
   b) ... Tapu Müdürlüğünden ... ada ... parsel işlem dosyası,
   c) ... Noterliğinden ... yevmiye numaralı vekâletname,
   d) ... Bankası ... Şubesinden imza sirküleri.

III. ZAMANAŞIMI DEF'İMİZ

8. Senedin vade tarihi .../.../.... olup, takip tarihine kadar
   Türk Ticaret Kanununda öngörülen ZAMANAŞIMI SÜRESİ DOLMUŞTUR.
   Zamanaşımı def'ini ileri sürüyoruz.

IV. BORCA İTİRAZIMIZ

9. Müvekkil, takip konusu borcun varlığını ve miktarını KABUL
   ETMEMEKTEDİR. Fazlaya ilişkin tüm itiraz ve def'i haklarımız
   saklıdır.

V. TAKİBİN DURDURULMASI TALEBİMİZ

10. İİK m.169/a uyarınca, itirazımızın esası incelenene kadar
    TAKİBİN GEÇİCİ OLARAK DURDURULMASINA karar verilmesini talep
    ederiz. Aksi hâlde müvekkilin mal ve haklarına haciz konulacak,
    telafisi güç zararlar doğacaktır.

HUKUKİ SEBEPLER : 2004 s. İİK m.16, 53, 71, 167, 168, 169, 169/a, 170;
6102 s. TTK ilgili hükümleri; 4721 s. TMK m.599, 605, 606, 625, 641.

DELİLLER : İcra dosyası, senet aslı, vefat belgesi, nüfus kayıt örneği,
mirasçılık belgesi, imza incelemesine esas belgeler, bilirkişi
incelemesi ve her türlü yasal delil.

TALEP SONUCU :

1- ÖNCELİKLE İİK m.169/a uyarınca TAKİBİN DURDURULMASINA,

2- İİK m.53'e aykırılık nedeniyle TAKİBİN İPTALİNE,

3- Aksi kanaatte, senet altındaki imzanın müteveffaya ait olmadığının
   BİLİRKİŞİ İNCELEMESİ ile tespiti ile takibin İPTALİNE,

4- Zamanaşımı def'imizin kabulü ile takibin İPTALİNE,

5- Müvekkilin mal ve hakları üzerindeki HACİZLERİN KALDIRILMASINA,

6- Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin karşı tarafa
   yükletilmesine

karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz.  .../.../2026

                                                 İtiraz Eden Vekili
                                                       Av. ...

Müteveffanın Alacaklı Olduğu Senetler

Tablonun diğer yüzü de vardır: miras bırakan senet alacaklısı olabilir. Bu alacaklar da terekeye dâhildir ve çoğu zaman gözden kaçar.

Terekedeki senet alacaklarının takibi

Adım Adım Yol Haritası

1. Tebliğ tarihini not edin. Beş gün buradan işler.
2. Ölüm tarihiyle takip tarihini karşılaştırın. İİK m.53 savunması burada doğar.
3. Senedin aslını inceletin. Vade, bedel ve imza kontrol edilmelidir.
4. Zamanaşımını hesaplayın. Vadeden itibaren süre işler.
5. İmza örneklerini araştırın. İtiraz kararı buna göre verilir.
6. Beş gün içinde icra mahkemesine itiraz edin. İcra dairesine değil.
7. Takibin durdurulmasını isteyin. İtiraz kendiliğinden durdurmaz.
8. Ret süresini takvime alın. Tereke borca batık olabilir.
9. Resmî defter imkânını değerlendirin. Takipleri durdurur.
10. Terekedeki alacak senetlerini de tespit ettirin. Kayıtsız değerlerdir.

Takip Kime Yöneltilmiş? İki Ayrı Tablo

Kambiyo takibinde alacaklının iki seçeneği vardır ve bu seçim, mirasçının hangi mal varlığının risk altında olduğunu belirler.

Takibin yöneltildiği tarafa göre risk

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: ödeme emri geldiğinde mirasçının bakması gereken ilk şey, takibin kime yöneltildiğidir. Kendi adına düzenlenmiş bir ödeme emri, kendi kişisel mal varlığının da risk altında olduğu anlamına gelir.

Bilinmeyen Senet Riski

Senet borçlarının miras dosyalarındaki en sinsi yanı, hiçbir kayıtta görünmemeleridir. Tapu, banka ve sicil kayıtları taranarak terekenin borçları çıkarılmaya çalışılır; ancak çekmecede duran veya alacaklının elinde bekleyen bir senet bu taramada görünmez.

Tereke borçlarının tespit edilebilirliği

Bu tablonun son iki satırı, mirası kabul kararının neden aceleye getirilmemesi gerektiğini gösterir. Terekenin aktifi net biçimde hesaplanabilirken, pasifi hakkında aynı kesinlik yoktur. Yıllar sonra ortaya çıkan bir senet veya kefalet, kârlı sanılan bir terekeyi zarara çevirebilir.

Bu risk karşısında en etkili koruma, üç aylık ret süresi içinde resmî defter tutulmasını istemektir. Defter tutulduğunda alacaklılar alacaklarını bildirmeye çağrılır; bildirilmeyen alacaklar bakımından mirasçının sorumluluğu kural olarak doğmaz. Bu, bilinmeyen senet ve kefalet borçlarına karşı kurulabilecek en güçlü savunmadır.

Çekin Özel Durumu

Çek, senetten farklı bir işleyişe sahiptir ve miras dosyalarında ayrıca değerlendirilmelidir. Çekte bir banka hesabı ve ibraz süresi devreye girer.

Senet ile çekin karşılaştırması

Miras bakımından iki nokta özellikle önem taşır.

Birincisi: Müteveffanın keşide ettiği ancak henüz ibraz edilmemiş çekler bulunabilir. Bu çekler ibraz edildiğinde hesapta karşılık yoksa, borç terekeye yönelir. Mirasçılar müteveffanın çek karnesi ve banka kayıtlarını inceleyerek dolaşımdaki çekleri tespit etmelidir.

İkincisi: Müteveffanın elinde başkalarına ait çekler bulunabilir; bunlar terekeye dâhil alacaklardır. Çekte ibraz süreleri kısa olduğundan, bu çeklerin süresinde ibraz edilmesi gerekir. Süre kaçırıldığında alacak tümüyle kaybedilmese de kambiyo hukukunun sağladığı kolaylıklardan yararlanılamaz.

Ödeme Emri Geldiğinde İlk Kırk Sekiz Saat

Kambiyo takibinde sürelerin kısalığı, ilk iki günün belirleyici olmasına yol açar. Bu dönemde yapılması gerekenler sınırlıdır ancak sıralaması önemlidir.

İlk yapılacak şey, tebliğ zarfının üzerindeki tarihi not etmek ve beş günlük sürenin hangi güne kadar dolduğunu hesaplamaktır. İkinci olarak icra dosyası incelenerek takibin kime yöneltildiği, dayanak senedin niteliği ve takip tarihinin ölüm tarihiyle ilişkisi belirlenir. Üçüncü olarak müteveffanın mevcut imza örnekleri toplanmaya başlanır; bu, imza itirazı yapılıp yapılmayacağına karar vermek için gereklidir.

Bu üç adım tamamlandığında, hangi savunmaların ileri sürüleceği netleşir ve itiraz dilekçesi süresinde hazırlanabilir. Mirasçıların en sık yaptığı hata, evrakı bekletip önce mirasçılık belgesi almaya çalışmaktır; oysa itiraz için mirasçılık belgesi şart değildir ve beş günlük süre bu arada dolar.

Sık Yapılan Hatalar

• Beş günlük süreyi yedi gün sanmak. Kambiyo takibinde süre beş gündür.
• İcra dairesine itiraz etmek. Merci icra mahkemesidir.
• İtirazın takibi durduracağını sanmak. Ayrıca durdurma istenmelidir.
• İİK m.53 savunmasını atlamak. Süresizdir ve takibin iptalini sağlar.
• Zamanaşımını hesaplamamak. Eski senetlerde güçlü savunmadır.
• Dayanaksız imza itirazı yapmak. Tazminat ve ceza riski doğurur.
• Ret süresini kaçırmak. Tereke borca batıksa telafi edilemez.
• Terekedeki alacak senetlerini takip etmemek. Zamanaşımına uğrar.

Sıkça Sorulan Sorular

Müteveffanın senedi ölümle geçersiz olur mu?

Hayır. Senetten doğan borç, TMK m.599 uyarınca külli halefiyet gereği mirasçılara geçer. Senedin kendisi ölümle hükümsüz hâle gelmez.

Mirasçılar senetten sorumlu mu?

TMK m.641 uyarınca mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen sorumludur. Senet borcu da tereke borcudur. Bu sorumluluk mirasın reddi veya resmî defter tutulmasıyla sınırlandırılabilir.

Ölümden hemen sonra takip yapılabilir mi?

İİK m.53 uyarınca terekenin borçlarından dolayı ölüm günü ile beraber üç gün içinde takip geri bırakılır. Mirasçı mirası kabul veya reddetmemişse Türk Medeni Kanununda belirlenen süreler geçinceye kadar takip geri kalır.

Kambiyo takibinde itiraz süresi nedir?

İİK m.168 uyarınca ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine itiraz edilebilir. Bu süre, ilamsız takipteki yedi günlük süreden farklıdır ve çok daha kısadır.

İtiraz takibi durdurur mu?

Kambiyo senetlerine mahsus takipte itiraz, kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. İİK m.169/a uyarınca icra mahkemesinden takibin geçici olarak durdurulması talep edilebilir.

İmza itirazı nasıl yapılır?

İİK m.170 uyarınca borçlu, ödeme emrine karşı beş gün içinde imzaya açıkça itiraz edebilir. İmza inceletmesi yapılır ve itirazın haksız çıkması hâlinde tazminat ve para cezası gündeme gelebilir.

Mirasçı imzaya itiraz edebilir mi?

Mirasçı, miras bırakanın imzasının sahte olduğunu ileri sürebilir. Ancak imza miras bırakana ait olduğundan, mirasçının imzayı bilmediği yönündeki beyanı ayrıca değerlendirilir.

Senette zamanaşımı ne kadardır?

Türk Ticaret Kanununda kambiyo senetleri için özel zamanaşımı süreleri öngörülmüştür. Bonoda düzenleyene karşı vadeden itibaren üç yıllık zamanaşımı uygulanır. Çekte ise ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıllık süre söz konusudur.

Zamanaşımı nasıl ileri sürülür?

Kambiyo takibinde zamanaşımı def’i, İİK m.168 ve m.169 çerçevesinde icra mahkemesine yapılan itirazla ileri sürülür. Takip kesinleşmişse İİK m.71 uyarınca icranın geri bırakılması istenebilir.

Boş senede imza atılmışsa ne olur?

Bedelsizlik veya senedin anlaşmaya aykırı doldurulduğu iddiası ileri sürülebilir. Ancak bu iddianın ispatı bakımından İİK m.169/a’daki belge koşulları gözetilir.

Mirası reddeden senetten sorumlu olur mu?

Usulüne uygun biçimde mirası reddeden mirasçı tereke borçlarından sorumlu olmaz. Ret kararı icra dosyasına sunularak takibin kendisi yönünden iptali istenebilir.

Resmî defter tutulurken takip yapılabilir mi?

TMK m.625 uyarınca defter tutma süresince miras bırakanın borçları için icra takibi yapılamaz. Bu husustaki başvuru şikâyet niteliğinde olup süresiz ileri sürülebilir.

Müteveffanın alacaklı olduğu senet ne olur?

Alacak da terekeye dâhildir ve mirasçılara geçer. Mirasçılar senedin tahsili için takip yapabilir; ancak elbirliği mülkiyeti sürüyorsa birlikte hareket esastır.

Kefil olarak imzalanmış senette durum nedir?

Kefalet borcu da kural olarak terekeye geçer. Kefaletin türü, limiti ve süresi ile asıl borçlunun durumu ayrıca incelenmelidir.