Eczane, Muayenehane ve Bürolar: Serbest Meslek İşletmesi Mirasçılara Geçer mi?

Yirmi yıllık bir eczane, işlek bir caddede muayenehane, dolu bir avukatlık bürosu. Sahibi vefat ettiğinde mirasçılar önce sevinir, sonra şaşırır: “Ruhsat bize geçmiyormuş.” Doğrudur. Ancak buradan terekede hiçbir değer kalmadığı sonucu çıkmaz; çıkarılırsa ciddi bir kayıp yaşanır.

Bu rehberin dayandığı mevzuat

Temel Ayrım: Ruhsat ile İşletme Aynı Şey Değil

Bu alandaki tüm karışıklığın kaynağı tek bir kavram karışıklığıdır. Ruhsat ile işletme birbirinden ayrı iki şeydir ve miras karşısındaki durumları da farklıdır.

Serbest meslek işletmesinde unsurların miras karşısındaki durumu

Zaman Baskısı: İşletme Değer Kaybeder

Bu tür terekelerde en büyük risk hukuki değil ekonomiktir. Faaliyet durduğunda işletmenin değeri hızla erir.

Faaliyetin durmasının işletme değerine etkisi

Bu tablo, mirasçıların neden acele etmesi gerektiğini gösterir. Miras dosyalarında genel kural «acele etmeyin, önce tereke tespiti yapılsın» iken, faal bir serbest meslek işletmesinde tersi geçerlidir: her geçen hafta değer kaybıdır.

Eczaneler: Geçici Sürdürme İmkânı

Mevzuatın mirasçılara en somut imkân tanıdığı alan eczanelerdir. 6197 sayılı Kanunda, eczacının ölümü hâlinde mirasçılarına belirli bir süre için mesul müdür eczacı ile faaliyeti sürdürme imkânı tanınmıştır.

Bu düzenlemenin sağladığı fayda büyüktür:

• Faaliyet durmadığı için müşteri çevresi korunur.
• İlaç stoğu değer kaybetmeden değerlendirilir.
• Kira sözleşmesi ve çalışanlar bakımından süreklilik sağlanır.
• Devir için makul bir süre kazanılır.
• Mirasçılardan biri eczacılık okuyorsa süre boyunca ruhsat alma imkânı doğabilir.

Muayenehane ve Sağlık Kuruluşları

Hekimlik faaliyeti 1219 sayılı Kanun çerçevesinde yürütülür ve kişiye bağlıdır. Muayenehane ruhsatı mirasçıya geçmez.

Buna karşılık muayenehanenin maddi unsurları önemli bir değer taşır:

Muayenehanede unsurların durumu

Hasta kayıtları bakımından özel bir hassasiyet gerekir. Bu kayıtlar kişisel sağlık verisi niteliğinde olup, mirasçıların içeriğine erişim hakkı bulunmaz. Kayıtların ilgili mevzuata uygun biçimde saklanması, devredilmesi veya imhası gerekir.

BÖLÜM 1 — SULH HUKUK MAHKEMESİNE TEREKE TESPİTİ TALEBİ

... ( ) SULH HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE

                                                    (İVEDİDİR)

TALEP EDEN : ...  (TC: ...)
VEKİLİ     : Av. ...

KONU : TMK m.589 vd. uyarınca TEREKENİN TESPİTİ ve KORUNMASI ile
faaliyeti süregelen işletme bakımından TEREKE TEMSİLCİSİ ATANMASI
taleplerimizdir.

AÇIKLAMALAR :

1. Müteveffa ...  (TC: ...), .../.../2026 tarihinde vefat etmiştir.
   Müteveffa, ... adresinde ... (eczane / muayenehane / büro)
   faaliyetini yürütmekteydi.

2. Terekede FAAL BİR İŞLETME bulunmaktadır. İşletmenin unsurları:
   a) Demirbaş ve cihazlar,
   b) Stok ve malzemeler,
   c) Kira sözleşmesinden doğan haklar,
   d) Müşterilerden doğmuş alacaklar,
   e) Çalışan personel ve iş sözleşmeleri.

3. İŞLETME HER GEÇEN GÜN DEĞER KAYBETMEKTEDİR :

   Faaliyetin durması hâlinde müşteri çevresi dağılacak, stok
   değersizleşecek, kira sözleşmesi riske girecek ve çalışanların
   ayrılmasıyla kıdem tazminatı yükü doğacaktır. Bu durum terekenin
   TELAFİSİ GÜÇ ZARARA uğraması sonucunu doğuracaktır.

4. Mirasçılar arasında işletmenin akıbeti konusunda mutabakat
   sağlanamamış olup, terekenin yönetimi bakımından boşluk
   doğmuştur.

TALEP SONUCU :

1- ÖNCELİKLE ve İVEDİLİKLE, ... adresindeki işletmede TEREKE TESPİTİ
   yapılarak demirbaş, cihaz ve stokların ayrıntılı biçimde YAZIMINA
   ve fotoğraflanmasına,

2- TMK m.640/3 uyarınca işletmenin yönetimi için TEREKE TEMSİLCİSİ
   ATANMASINA,

3- Temsilciye; işletmenin zorunlu giderlerini karşılama, kira ve
   personel ödemelerini yapma, stokları koruma ve doğmuş alacakları
   tahsil etme YETKİSİ VERİLMESİNE,

4- İşletmenin devir imkânının araştırılması için gerekli önlemlerin
   alınmasına

karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz.  .../.../2026

                                                Talep Eden Vekili
                                                       Av. ...

──────────────────────────────────────────────────────────────

BÖLÜM 2 — İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE BAŞVURU (ECZANE İÇİN)

... İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE

Konu : Eczacının vefatı ve mirasçılar adına faaliyetin sürdürülmesi
talebi hakkında.

1. ... Eczanesi sahibi ve mesul müdürü Ecz. ...  (TC: ...),
   .../.../2026 tarihinde vefat etmiştir.

2. Ekte sunulan ... Sulh Hukuk Mahkemesinin 2026/... sayılı
   mirasçılık belgesi uyarınca müteveffanın mirasçıları aşağıda
   belirtilmiştir:
   ...
   ...

3. 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun ve ilgili
   yönetmelik hükümleri uyarınca, eczacının ölümü hâlinde
   mirasçılarına MESUL MÜDÜR ECZACI ile faaliyeti sürdürme imkânı
   tanınmıştır.

4. Bu kapsamda, eczanenin faaliyetinin aşağıda kimliği yazılı mesul
   müdür eczacı ile SÜRDÜRÜLMESİNİ talep ederiz:

   MESUL MÜDÜR ECZACI : Ecz. ...  (TC: ...)
   Diploma No         : ...
   Oda Sicil No       : ...

5. Mesul müdürün muvafakat beyanı, diploma örneği ve oda kayıt
   belgesi ekte sunulmuştur.

6. Eczanedeki ilaç stoğunun korunması ve hastaların mağdur olmaması
   bakımından işlemlerin İVEDİLİKLE sonuçlandırılmasını arz ederiz.

Gereğini bilgilerinize arz ederiz.                .../.../2026

Mirasçılar adına
        ...

EKLERİ :
1- Mirasçılık belgesi ve vefat belgesi
2- Mesul müdür eczacının muvafakat beyanı
3- Mesul müdürün diploma ve oda kayıt belgeleri
4- Eczane ruhsatnamesi örneği
5- Vekâletname

NOT : Başvuru süresi ve aranan koşullar bakımından YÜRÜRLÜKTEKİ
mevzuat ve il sağlık müdürlüğü uygulaması esas alınmalıdır. Süre
sınırlı olduğundan başvuru VEFATIN HEMEN ARDINDAN yapılmalıdır.

Avukatlık ve Mali Müşavirlik Büroları

Bu mesleklerde işletme değerinin büyük kısmını devam eden dosyalar ve müşteri portföyü oluşturur. Ancak bunlar kişiye bağlı olduğundan devredilemez.

Bu hüküm uyarınca vekâlet ilişkisi ölümle sona erer ve müvekkillerin yeni vekil ataması gerekir. Buna karşılık ölümden önce doğmuş ücret alacakları mal varlığı hakkıdır ve mirasçılara geçer.

Büro terekesinde kalemler

Adım Adım Yol Haritası

1. İlgili kuruma derhal bildirin. Süreler kısa, ruhsat düşebilir.
2. Sürdürme imkânını araştırın. Eczanelerde mesul müdür yolu vardır.
3. Tereke tespiti yaptırın. Demirbaş, cihaz ve stok yazılmalıdır.
4. Tereke temsilcisi atatın. Yönetim boşluğu değer kaybettirir.
5. Kira sözleşmesini koruyun. Ödemeler aksamamalıdır.
6. Çalışanları bilgilendirin. Sözleşmeler devam eder (TBK m.441).
7. Doğmuş alacakları tespit edin. Terekeye dâhildir.
8. Müşteri/hasta kayıtlarını mevzuata uygun yönetin. Kişisel veridir.
9. Devir imkânını araştırın. İşletme değeri erimeden.
10. Vergi bildirimlerini yapın. İşi bırakma ve ölüm bildirimleri.

Vergi Boyutu: İşi Bırakma Bildirimi

Serbest meslek erbabının ölümü, vergi mevzuatı bakımından da yükümlülük doğurur ve bunlar sıkça ihmal edilir.

Ölüm sonrası vergi ve kurum yükümlülükleri

Vergi Usul Kanununda ölüm, işi bırakma hükmünde sayılmıştır ve mirasçıların bildirimde bulunması gerekir. Bildirim yapılmadığında mükellefiyet açık kalmaya devam eder; beyanname verilmediği için usulsüzlük cezaları tahakkuk eder.

Sayısal Örnek: Terekede Ne Kaldı?

Bir eczacı vefat eder. Mirasçılar, ruhsatın geçmediğini öğrenince terekede bir değer kalmadığını düşünür. Envanter çıkarıldığında tablo değişir.

Eczane terekesinde aktif ve pasif kalemler

Bu tabloda mirasçıların en çok gözden kaçırdığı kalem kurum alacaklarıdır. Reçete bedelleri belirli bir dönem sonunda ödendiğinden, ölüm anında henüz tahsil edilmemiş önemli bir alacak bulunabilir. Bu alacak terekeye dâhildir ve takip edilmezse kaybedilir.

Aynı şekilde uzun süreli ve elverişli konumdaki bir kira sözleşmesi, işletmenin devrinde başlı başına bir değer unsurudur. Mirasçılar kira ödemelerini aksatıp sözleşmeyi kaybederse, devir değeri belirgin biçimde düşer.

Ortaklı Bürolar ve Şirketleşmiş Yapılar

Serbest meslek faaliyeti tek başına değil, ortaklık veya şirket yapısı içinde yürütülüyorsa tablo değişir. Bu, mirasçılar için genellikle daha elverişli bir durumdur.

Yapıya göre ölümün etkisi

Aradaki fark belirleyicidir. Faaliyet bir sermaye şirketi bünyesinde yürütülüyorsa, kurucunun ölümü şirketi sona erdirmez; miras konusu olan şey ruhsat değil şirket payıdır. Pay ise mal varlığı hakkı olarak mirasçılara geçer ve şirket türüne göre TTK hükümleri uygulanır.

Bu nedenle serbest meslek erbabının sağlığında yapabileceği en etkili miras planlaması, faaliyetini uygun bir tüzel kişilik yapısı içinde yürütmektir. Böylece ölümde ruhsat tartışmasına girilmeden, işletmenin ekonomik değeri pay üzerinden mirasçılara intikal eder.

Sağlığında Yapılabilecek Planlama

Bu alandaki sorunların çoğu, önceden alınacak basit tedbirlerle önlenebilir niteliktedir. Serbest meslek erbabının sağlığında yapabilecekleri şunlardır: işletmenin demirbaş ve stok envanterini güncel tutmak, kira sözleşmesini uzun süreli ve devre elverişli biçimde düzenlemek, mesleki alacakların kaydını düzenli tutmak ve mümkünse faaliyeti uygun bir tüzel kişilik yapısına taşımak.

Bunların yanında, mirasçıların hangi kuruma ne kadar sürede başvurması gerektiğini gösteren kısa bir not bırakmak da oldukça etkilidir. Eczanelerde olduğu gibi süreye bağlı imkânlar bulunan mesleklerde, mirasçıların bu imkânı bilmemesi tek başına ciddi bir değer kaybına yol açar.

Sık Yapılan Hatalar

• Ruhsat geçmiyor diye her şeyden vazgeçmek. İşletmenin maddi değeri terekededir.
• Kuruma bildirimi geciktirmek. Süreler kısa, ruhsat düşebilir.
• Faaliyeti durdurup beklemek. Değer haftalar içinde erir.
• Sürdürme imkânını araştırmamak. Eczanelerde özel düzen vardır.
• Müşteri/hasta kayıtlarını mal sanmak. Kişisel veridir, devredilemez.
• Cihazları izinsiz satmak. Bazı cihazlar bildirime tabidir.
• Çalışanları yok saymak. Sözleşmeler devam eder, kıdem birikir.
• Doğmuş ücret alacaklarını takip etmemek. Zamanaşımına uğrar.

Sıkça Sorulan Sorular

Eczane ruhsatı mirasçıya geçer mi?

Meslek ruhsatları kişiye sıkı sıkıya bağlı yetkilerdir ve kural olarak miras yoluyla intikal etmez. Ruhsat sahibi olabilmek için ilgili meslek mevzuatındaki şartları taşımak gerekir.

O hâlde terekede ne kalır?

İşletmenin maddi unsurları terekeye dâhildir: demirbaşlar, stok, alacaklar, kira hakkı ve varsa işletmenin devir değeri. Ruhsatın geçmemesi, terekede hiçbir değer kalmadığı anlamına gelmez.

Mirasçı da aynı meslekten ise ne olur?

Mirasçı ilgili meslek mevzuatındaki şartları taşıyorsa, kendi adına ruhsat başvurusunda bulunarak işletmeyi sürdürebilir. Bu, ruhsatın devri değil yeni bir ruhsat alınmasıdır.

Eczanelerde mirasçılara özel bir imkân var mı?

6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanunda, eczacının ölümü hâlinde mirasçılarına belirli bir süre için mesul müdür eczacı ile faaliyeti sürdürme imkânı tanınmıştır. Süre ve koşullar için güncel mevzuat ve yönetmelik esas alınmalıdır.

Mesul müdür ne işe yarar?

İşletmenin faaliyetini geçici olarak sürdürmesini sağlar. Böylece stok, müşteri çevresi ve kira hakkı korunur; işletme değeri kaybedilmeden devir imkânı araştırılabilir.

Muayenehane için durum nasıl?

Hekimlik faaliyeti kişiye bağlıdır; muayenehane ruhsatı mirasçıya geçmez. Ancak muayenehanenin tıbbi cihazları, demirbaşları ve kira hakkı terekeye dâhildir.

Hasta kayıtları ne olur?

Hasta kayıtları kişisel sağlık verisidir ve olağan bir mal varlığı unsuru gibi devredilemez. Bu kayıtların mevzuata uygun biçimde saklanması veya devredilmesi gerekir; mirasçıların içeriğine erişim hakkı bulunmaz.

Avukatlık bürosu devredilebilir mi?

Avukatlık mesleği kişiye bağlıdır ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu çerçevesinde yürütülür. Vefat hâlinde derdest dosyaların akıbeti bakımından baro tarafından işlem yapılır. Büronun maddi unsurları ise terekeye dâhildir.

Devam eden dosyalar ne olur?

Vekâlet ilişkisi TBK m.513 uyarınca vekilin ölümüyle kural olarak sona erer. Müvekkillerin yeni vekil ataması gerekir. Doğmuş vekâlet ücreti alacakları ise terekeye dâhildir.

Doğmuş vekâlet ücreti alacağı istenebilir mi?

Evet. Ölümden önce hak edilmiş ücret alacakları mal varlığı hakkı olduğundan mirasçılara geçer. Bu alacakların müvekkillerden veya karşı taraftan tahsili istenebilir.

Mali müşavirlik bürosunda durum nedir?

Meslek unvanı ve ruhsat kişiye bağlıdır. Ancak müşteri sözleşmelerinden doğmuş alacaklar, demirbaşlar ve büronun maddi değeri terekeye dâhildir.

İşletmenin devir değeri nasıl belirlenir?

Demirbaş ve stok değerinin yanında, işletmenin konumu, kira hakkı ve müşteri çevresi gibi unsurlar dikkate alınarak bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

İşletmedeki çalışanlar ne olur?

TBK m.441 uyarınca işverenin ölümü hâlinde yerini mirasçıları alır ve iş sözleşmeleri devam eder. Faaliyet sürdürülmeyecekse fesih gerekir ve kıdem tazminatı doğar.

Kira sözleşmesi devam eder mi?

TBK m.310 ve külli halefiyet gereği kira ilişkisinden doğan hak ve borçlar mirasçılara geçer. İşletmenin devredilmesi düşünülüyorsa kira hakkı önemli bir değer unsurudur.