Ölen Kişinin Borcu İçin İcra Takibi: Üç Gün ve Üç Ay Kuralı, Süresiz Şikâyet (İİK m.53)

Cenazenin ardından gelen ödeme emri, mirasçıların en çok paniklediği anlardan biridir. Oysa kanun tam da bu durum için bir nefes alma süresi öngörmüştür: mirasçıların hukuki durumu netleşmeden mal varlıklarına dokunulamaz. Bu süreye uyulmadan başlatılan takip, süresiz olarak şikâyet edilebilir.

Bu rehberin dayandığı mevzuat

Ölü Kişiye Takip Yapılamaz

Meselenin başlangıç noktası basittir: icra takibi yöneltilebilmesi için borçlunun taraf ehliyeti bulunmalıdır. Ölen kişinin taraf ehliyeti sona erdiğinden, vefat etmiş bir kimse aleyhine takip başlatılamaz ve icra dosyasında taraf olarak gösterilemez.

Bu nedenle miras bırakanın borcu için takip ancak iki yönde ilerleyebilir.

Miras bırakanın borcunda takip yolları

Alacaklının hangi yolu seçeceğini icra dairesine bildirmesi ve takibi buna göre sürdürmesi aranır. Bu tercih önemsiz bir ayrıntı değildir: mirasçılara yöneltilen takipte, mirasçıların kendi kişisel mal varlıkları da haciz riski altına girer.

İİK m.53: İki Aşamalı Bekleme

Hüküm iki ayrı bekleme öngörür ve bunlar birbirini izler.

İİK m.53’teki bekleme süreleri

Uygulamada bu düzenlemenin sonucu şu şekilde ifade edilmektedir: miras bırakanın ölümü üzerine üç gün ve devamında üç ay süreyle mirasçıları hakkında takip yapılamaz.

Aykırılığın Yaptırımı: Süresiz Şikâyet

Bu kural bir usul inceliği değildir; ihlali ağır sonuç doğurur.

İİK m.53’e aykırılık kamu düzenine ilişkin sayıldığından, bu husustaki şikâyet süresizdir. Uygulamada, anılan sürelere uyulmadan takibe geçilmesi hâlinde takibin iptaline karar verilmesi gerektiği kabul edilmektedir.

Şikâyet rejiminin karşılaştırması

Takip Sırasında Ölüm Gerçekleşirse

Bir de takibin ölümden önce başladığı hâl vardır. Burada takip düşmez; yön değiştirir.

Terekenin durumuna göre takibin seyri

Ayrıca takibin mirasçılara yöneltilmesi hâlinde, uygulamada mirasçılara bu durumu bildirir nitelikte muhtıra tebliği yapılması aranmaktadır. Bu tebligat yapılmadan mirasçıların mal varlığına yönelik işlem yapılması, ayrı bir şikâyet sebebi oluşturur.

Resmî Defter: Takibi Durduran Araç

Bu hüküm, borca batık olup olmadığı belirsiz terekelerde mirasçının elindeki en etkili araçtır. Resmî defter tutulması istendiğinde:

• Defter tutma süresince miras bırakanın borçları için icra takibi yapılamaz.
• Terekenin aktif ve pasifi resmen tespit edilir.
• Mirasçı, gerçek tabloyu gördükten sonra kabul, ret veya deftere göre kabul kararı verir.
• Deftere göre kabulde mirasçı, kural olarak yalnızca deftere yazılmış borçlardan sorumlu olur.

... İCRA HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE

                                        (SÜRESİZ ŞİKÂYET YOLUYLA)

ŞİKÂYET EDEN : ...  (TC: ...)
VEKİLİ       : Av. ...
KARŞI TARAF  : ...  (Alacaklı)
İCRA DOSYASI : ... İcra Dairesi 2026/... Esas

KONU : İİK m.53'e aykırı olarak başlatılan takibin İPTALİ ile
konulan hacizlerin KALDIRILMASI istemlerimizdir.

AÇIKLAMALAR :

1. Müteveffa ...  (TC: ...), .../.../2026 tarihinde vefat etmiştir.
   Vefat belgesi ve nüfus kayıt örneği ektedir.

2. Karşı taraf alacaklı, müteveffanın borcu nedeniyle .../.../2026
   tarihinde müvekkil aleyhine takip başlatmış ve ödeme emri tebliğ
   edilmiştir.

3. TAKİP, KANUNİ BEKLEME SÜRELERİ İÇİNDE BAŞLATILMIŞTIR :

   Ölüm tarihi        : .../.../2026
   Takip tarihi       : .../.../2026
   Aradaki süre       : ... gün

   İİK m.53/1 uyarınca "Terekenin borçlarından dolayı ÖLÜM GÜNÜ İLE
   BERABER ÜÇ GÜN içinde takip geri bırakılır. Mirasçı mirası kabul
   veya reddetmemişse bu hususta Kanunu Medenide muayyen müddetler
   geçinceye kadar takip geri kalır."

4. TMK m.606 uyarınca mirası ret süresi ÜÇ AYDIR. Müvekkil, işbu
   şikâyet tarihi itibarıyla mirası açıkça KABUL VEYA REDDETMEMİŞTİR.

5. Bu itibarla müteveffanın ölümü üzerine ÜÇ GÜN ve devamında ÜÇ AY
   süreyle müvekkil hakkında takip yapılması mümkün değilken, anılan
   süreler dolmadan takibe geçilmiş; ayrıca .../.../2026 tarihinde
   müvekkilin ... nezdindeki hesabına HACİZ konulmuştur.

6. İİK m.53'e aykırılık KAMU DÜZENİNE ilişkin olup, İİK m.16/2
   uyarınca şikâyet SÜRESİZDİR.

7. Bekleme süresi içinde haciz, satış ve muhafaza gibi cebri icra
   işlemleri yapılamaz. Yapılan işlemlerin iptali gerekir.

8. Ayrıca müvekkil, TMK m.619 vd. uyarınca ... Sulh Hukuk Mahkemesinin
   2026/... sayılı dosyasında RESMÎ DEFTER TUTULMASINI talep etmiştir.
   TMK m.625 uyarınca defter tutma süresince miras bırakanın borçları
   için icra takibi YAPILAMAZ. Bu husus da ayrıca şikâyet sebebimizdir.

HUKUKİ SEBEPLER : 2004 s. İİK m.16, 53, 180; 4721 s. TMK m.599, 605,
606, 619 vd., 625, 641 ve ilgili sair mevzuat.

DELİLLER : İcra dosyası, vefat belgesi, nüfus kayıt örneği, mirasçılık
belgesi, resmî defter tutma dosyası, haciz müzekkereleri, tebligat
parçaları ve her türlü yasal delil.

TALEP SONUCU :

1- ÖNCELİKLE, İİK m.53'e aykırılık kamu düzenine ilişkin olduğundan
   TAKİBİN DURDURULMASINA (tedbiren),

2- ... İcra Dairesinin 2026/... Esas sayılı takibinin İİK m.53'e
   aykırı olarak başlatılması nedeniyle İPTALİNE,

3- Takip kapsamında müvekkilin mal ve hakları üzerine konulan TÜM
   HACİZLERİN KALDIRILMASINA,

4- Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin karşı tarafa
   yükletilmesine

karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz.  .../.../2026

                                                Şikâyet Eden Vekili
                                                       Av. ...

Mirasçının Kontrol Listesi

Miras bırakanın borcu nedeniyle bir icra evrakı geldiğinde sırasıyla kontrol edilmesi gerekenler:

İcra evrakı geldiğinde kontrol listesi

Adım Adım Yol Haritası

1. Ölüm tarihini ve takip tarihini yan yana koyun. İlk kontrol budur.
2. Üç gün ve üç aylık süreleri hesaplayın. İhlal varsa şikâyet yolu açıktır.
3. İcra dosyasını inceleyin. Takip kime yöneltilmiş, muhtıra tebliğ edilmiş mi?
4. Ret süresini takvime alın. TMK m.606 üç aylık süre işlemektedir.
5. Terekenin durumunu inceleyin. Borca batık mı, değil mi?
6. Resmî defter talebini değerlendirin. Takipleri durdurur, karar için veri sağlar.
7. Süresiz şikâyet yolunu kullanın. İİK m.53 aykırılığında süre işlemez.
8. Hacizlerin kaldırılmasını isteyin. Bekleme süresindeki hacizler geçersizdir.
9. Borca itiraz süresini ayrıca gözetin. Şikâyet ile itiraz farklı yollardır.
10. Diğer mirasçıları bilgilendirin. Takip hepsine yönelmiş olabilir.

Miras Reddedilirse: İİK m.180 Tasfiyesi

Mirasçılar mirası reddederse alacaklı eli boş kalmaz. Tereke tasfiye edilir ve alacaklılar bu tasfiye içinde alacaklarını ileri sürer.

Bu düzenlemenin pratik sonucu, alacaklının artık bireysel takip yerine kolektif tasfiye içinde hareket etmesidir.

Bireysel takip ile tasfiyenin karşılaştırması

Alacaklı Açısından: Doğru Yolu Seçmek

Tablonun diğer yüzünde alacaklı vardır. Borçlusu vefat eden alacaklının yaptığı hatalar da en az mirasçınınki kadar maliyetlidir.

Alacaklının sık yaptığı hatalar

Alacaklı bakımından en kritik nokta, bekleme sürelerine uymanın kendi lehine olmasıdır. Aceleyle başlatılan takip süresiz şikâyetle iptal edildiğinde, alacaklı hem yatırdığı harcı hem de geçen zamanı kaybeder; üstelik yeniden takip başlatmak zorunda kalır. Üç ay beklemek, yıllar sonra iptal edilecek bir takipten daha hızlıdır.

Ayrıca mirasçılık belgesi alınmadan takip başlatılması da sık görülen bir hatadır. Alacaklının, TMK m.598 uyarınca hukuki yararı bulunduğunu ortaya koyarak mirasçılık belgesi talebinde bulunması mümkündür; bu belge olmadan takibin kime yöneltileceği belirlenemez.

Hükmen Ret: Süre Geçse de Kurtuluş

Üç aylık ret süresi kaçırılmışsa her şey bitmiş sayılmaz. Kanun, borca batık terekeler için ayrı bir yol öngörür.

Bu hüküm, ret süresini kaçırmış mirasçı için önemli bir savunma imkânı sağlar. Miras bırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli ise, ayrıca ret beyanında bulunulmasına gerek olmaksızın miras reddedilmiş sayılır.

Gerçek ret ile hükmen retin karşılaştırması

Haczedilemeyen Mallar

Takip usulüne uygun biçimde yürütülüyor olsa dahi, her mal haczedilemez. İİK m.82’de sayılan mallar mirasçı bakımından da koruma sağlar.

Haciz karşısında korunan mal ve haklar

Buradaki en kritik ayrım sonuncusudur: takip terekeye yöneltilmişse mirasçının kişisel mal varlığına dokunulamaz. Buna karşılık takip mirasçılara yöneltilmişse, mirasçının kendi evi, aracı ve maaşı da haciz riski altına girer. Bu nedenle icra evrakı geldiğinde takibin kime yöneltildiğinin belirlenmesi, hangi malların risk altında olduğunu doğrudan gösterir.

Haczedilmezlik şikâyeti bakımından ise süre işler: mirasçılar, haczin kendilerine tebliğ edildiği tarihten veya haczi öğrendikleri tarihten itibaren yedi günlük süre içinde bu şikâyeti ileri sürmelidir. İİK m.53 aykırılığındaki süresizlik, haczedilmezlik şikâyeti için geçerli değildir.

Kamu Alacağında Paralel Rejim: 6183 s.K. m.50, m.7 ve VUK m.12

İİK m.53, özel hukuk alacakları için geçerlidir. Vergi ve diğer kamu alacakları ise 6183 sayılı Kanun’a tabidir ve orada ayrı ama benzer bir bekleme düzeni kurulmuştur. İki rejimin karıştırılması, yanlış mercie şikâyete yol açar.

Kamu alacağında bekleme: 6183 s.K. m.50. Hüküm, İİK m.53 ile paraleldir: karşılıklı olarak tereke hakkındaki takip işlemleri ölüm günü dâhil üç gün için geri bırakılır. Mirasçılar mirası kabul veya reddetmemişlerse, bu hususta Türk Medenî Kanunu’nda öngörülen süreler geçinceye kadar takip geri kalır. Yani üç günlük ve üç aylık bekleme, vergi dairesinin takibi bakımından da işler.

Kimler hakkında uygulanır: 6183 s.K. m.7. Borçlunun ölümü hâlinde, mirası reddetmemiş mirasçılar hakkında da bu Kanun hükümleri tatbik edilir ve borçlunun ölümünden evvel başlamış olan muamelelere devam olunur; terekenin bir mahkeme veya iflas dairesi tarafından tasfiyesini gerektiren hâller bu hükmün dışındadır. Ayrıca: mirasın tutulan defter mucibince kabulü hâlinde, mirasçı, deftere kaydedilmemiş olsa dahi amme alacağından mirastan kendisine düşen miktar ile mesuldür ve defter tutma muamelesinin devamı müddetince satış yapılamaz.

Defterin iki kanundaki farkı. Özel hukukta TMK m.628 uyarınca deftere göre kabul eden mirasçı yalnız deftere yazılmış borçlardan sorumludur ve yazdırmayan alacaklıya karşı hiç sorumlu değildir. Kamu alacağında ise sorumluluk deftere yazılmasa bile sürer; ancak kendisine düşen miktarla sınırlıdır. Bu ayrım, resmî defter kararı verilirken mutlaka hesaba katılmalıdır.

Vergi aslında pay oranı: VUK m.12. Kamu alacağının en sık karşılaşılan türü olan vergide sorumluluk müteselsil değildir: ölüm hâlinde mükelleflerin ödevleri, mirası reddetmemiş kanuni ve mansup mirasçılarına geçer. Ancak, mirasçılardan her biri ölünün vergi borçlarından miras hisseleri nispetinde sorumlu olurlar. Bu nedenle mirasçıya borcun tamamı için gönderilen ödeme emri, payı aşan kısım yönünden dava konusu edilebilir.

Cezalar düşer: VUK m.372. Ayrıca aslı ile cezayı ayıran açık bir hüküm vardır: ölüm hâlinde vergi cezası düşer. Mirasçıya tebliğ edilen ödeme emrinde vergi ziyaı veya usulsüzlük cezası yer alıyorsa bu kalem terkin edilmelidir; yalnızca vergi aslı ve gecikme zammı tartışılır.

Ret hâlinde: TMK m.617. Alacaklıların bir savunması daha vardır: malvarlığı borcuna yetmeyen mirasçı, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse; alacaklıları veya iflas idaresi, kendilerine yeterli bir güvence verilmediği takdirde, ret tarihinden başlayarak altı ay içinde reddin iptali hakkında dava açabilirler. Bu süre hak düşürücü olduğundan, ret öğrenildiğinde takvim hemen kurulmalıdır.

Haczedilemeyen mallarda ölçü: İİK m.83. Kısmen haczedilebilen kalemlerde kural şudur: maaşlar, tahsisatlar ve her nevi ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilama müstenit olmayan nafakalar, tekaüt maaşları, sigortalar veya tekaüt sandıkları tarafından tahsis edilen iratlar, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra müdürünce lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenzil edildikten sonra haczolunabilir. Ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz; birden fazla haciz varsa sıraya konur.

Terekedeki mallarda uygulama. Mirasçıya geçen tereke malları bakımından İİK m.82 ve m.83‘teki sınırlar, malın kimin elinde ve hangi sıfatla bulunduğuna göre değerlendirilir. Ölenin maaşı üzerinde ölümle birlikte hak sona erdiğinden, mirasçıya bağlanan ölüm aylığı terekeye ait bir alacak değildir; bu nedenle mirasbırakanın borcu için haczedilemez.

Doğru mercie başvuru: İİK m.4 ve m.16. Özel hukuk takibinde aykırılık icra mahkemesine şikâyet ile ileri sürülür ve bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz sürüncemede bırakılmasından dolayı her zaman şikâyet olunabilir. Kamu alacağında ise itiraz ve dava yolu 6183 sayılı Kanun ile vergi mahkemesine yönlendirilmiştir; ödeme emrine karşı süre ve sebepler orada düzenlenmiştir. Bu nedenle ilk adım, gelen belgenin hangi kanuna göre düzenlendiğini tespit etmektir.

İki rejimin karşılaştırması

Sık Yapılan Hatalar

• Süreleri kontrol etmemek. Ölüm ile takip arasındaki fark ilk bakılacak şeydir.
• Şikâyet yerine sadece itiraz etmek. Usul aykırılığı şikâyet konusudur.
• Süresizliği bilmemek. Eski takipler için de şikâyet mümkündür.
• Ret süresini kaçırmak. Üç ay dolduğunda kabul edilmiş sayılabilir.
• Resmî defter imkânını değerlendirmemek. Ret ile kabul arasındaki orta yoldur.
• Muhtıra tebliğini sorgulamamak. Mirasçıya bildirim aranmaktadır.
• Ret kararını dosyaya sunmamak. Ret belgelenmezse takip sürer.
• Haczedilmezlik şikâyetini atlamak. İİK m.82 kapsamındaki mallar korunur.

Sıkça Sorulan Sorular

Vergi dairesi de üç gün ve üç ay kuralına uymak zorunda mı?

6183 s.K. m.50 uyarınca tereke hakkındaki takip işlemleri ölüm günü dâhil üç gün için geri bırakılır; mirasçılar mirası kabul veya reddetmemişlerse Türk Medenî Kanunu’nda öngörülen süreler geçinceye kadar takip geri kalır.

Kamu alacağında mirasçıların sorumluluğu nasıldır?

6183 s.K. m.7 uyarınca borçlunun ölümü hâlinde mirası reddetmemiş mirasçılar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanır; mirasın tutulan defter mucibince kabulünde mirasçı, deftere kaydedilmemiş olsa dahi amme alacağından kendisine düşen miktar ile sorumludur ve defter tutma süresince satış yapılamaz.

Vergi borcunun tamamı için bana ödeme emri gelebilir mi?

VUK m.12 uyarınca mirasçılardan her biri ölünün vergi borçlarından miras hisseleri nispetinde sorumludur; bu nedenle borcun tamamı için gönderilen ödeme emri, payı aşan kısım yönünden dava konusu edilebilir. VUK m.372 uyarınca ölüm hâlinde vergi cezası düşer.

Miras alacaklılara zarar vermek için reddedilmişse ne yapılır?

TMK m.617 uyarınca malvarlığı borcuna yetmeyen mirasçı alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse, alacaklıları veya iflas idaresi, kendilerine yeterli güvence verilmediği takdirde ret tarihinden başlayarak altı ay içinde reddin iptali davası açabilir.

Maaş ve benzeri gelirlerde haczin sınırı nedir?

İİK m.83 uyarınca maaşlar, ücretler, intifa hakları ve hasılatı ile tekaüt maaşları, borçlu ve ailesinin geçimi için icra müdürünce takdir edilen miktar düşüldükten sonra haczolunabilir; ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz.

Ölen kişiye karşı icra takibi başlatılabilir mi?

Hayır. Ölen kişinin taraf ehliyeti bulunmadığından, vefat etmiş kişi aleyhine icra takibi başlatılamaz ve icra dosyasında taraf olarak gösterilemez. Takip ancak mirasçılara veya terekeye yöneltilebilir.

İİK m.53 ne düzenler?

İcra ve İflas Kanununun 53. maddesi uyarınca terekenin borçlarından dolayı ölüm günü ile beraber üç gün içinde takip geri bırakılır. Mirasçı mirası kabul veya reddetmemişse, Türk Medeni Kanununda belirlenen süreler geçinceye kadar takip geri kalır.

Üç ay nereden geliyor?

TMK m.606 uyarınca mirası ret süresi üç aydır. İİK m.53’teki atıf nedeniyle, mirasçılar mirası kabul veya reddetmemişse bu süre boyunca takip geri bırakılır. Uygulamada bu, ölüm üzerine üç gün ve devamında üç ay boyunca mirasçılar hakkında takip yapılamaması sonucunu doğurur.

Bu sürelere uyulmazsa ne olur?

İİK m.53’e aykırılık kamu düzenine ilişkin sayıldığından, İİK m.16/2 uyarınca şikâyet süresizdir. Aykırı biçimde başlatılan takibin iptaline karar verilmesi gerekir.

Şikâyet nereye yapılır?

İcra mahkemesine yapılır. Aykırılık kamu düzeniyle ilgili olduğundan şikâyet için süre işlemez; her zaman ileri sürülebilir.

Bekleme süresinde hangi işlemler yapılamaz?

Bekleme süresi içinde haciz, satış ve muhafaza gibi cebri icra işlemleri yapılamaz. Yapılırsa şikâyet yoluyla iptali istenebilir.

Takip talebi düşer mi?

Düşmez. Borçlunun ölümü icra takibini sona erdirmez, geçici olarak durdurur. Takip talebi geçerliliğini korur ve daha önce kesinleşmiş aşamalar ortadan kalkmaz.

Takip sırasında borçlu ölürse ne olur?

İİK m.53 uyarınca, tereke henüz taksim edilmemiş veya resmî tasfiyeye tabi tutulmamış yahut mirasçılar arasında aile şirketi kurulmamışsa, borçlu hayatta olsaydı hangi usul uygulanacak idiyse terekeye karşı ona göre takip devam eder.

Alacaklının seçim hakkı var mı?

Uygulamada alacaklının iki yolu bulunduğu kabul edilir: takibi terekeye yöneltmek veya mirasçılara yöneltmek. Alacaklı tercihini icra dairesine bildirmeli ve takibi buna göre sürdürmelidir.

Mirasçılara muhtıra tebliği gerekir mi?

Uygulamada, takibin mirasçılara yöneltilmesi hâlinde bu durumu bildirir nitelikte muhtıra tebliği yapılması aranmaktadır. Bu tebligattan sonra mirasçılar kendi şikâyet ve itiraz haklarını kullanabilir.

Miras reddedilmişse takip sürer mi?

Usulüne uygun biçimde mirası reddettiklerini mahkeme kararıyla belgeleyen mirasçılar aleyhine takibe devam edilmesi ve mal ve haklarına haciz konulması mümkün değildir. Bu, süresiz şikâyet yoluyla iptal ettirilebilir.

Resmî defter tutulurken takip yapılabilir mi?

TMK m.625 uyarınca resmî defter tutulması devam ettiği sürece miras bırakanın borçları için icra takibi yapılamaz. Bu husustaki başvuru da şikâyet niteliğinde olup süresiz ileri sürülebilir.

Miras reddedilirse tereke nasıl tasfiye edilir?

İİK m.180 uyarınca reddolunan mirasın tasfiyesi iflas hükümlerine göre ait olduğu mahkemece yapılır; terekenin resmî tasfiyesine ilişkin Medeni Kanun hükümleri saklıdır. Alacaklı, alacağını bireysel takip yerine tasfiye içinde ileri sürer.

Ödeme emri ölen kişi adına tebliğ edilmişse?

Ölü kişiye yapılan tebligat sonuç doğurmaz. Mirasçılar, takipten haberdar oldukları tarihten itibaren yasal süre içinde tebligatın usulsüzlüğünü ileri sürebilir.