Gabin (Aşırı Yararlanma) Rehberi 2026 — Zor Durumda Ucuza Satış, Hisse Devri, Tapu ve Fahiş Senet: Haklar, Süreler ve Dava Yolu (TBK 28, 27, 36-39; TTK 18/2, 22, 5/A)

Bu sayfa, sitemizdeki bütün gabin rehberlerinin merkezidir. Önce kendi durumunuzu tablodan bulun: evini ucuza satan, hissesini değerinin altında devreden, tapusunu borç için veren, fahiş senet imzalayan, kat karşılığında düşük oran alan, ibraname imzalayan ya da gabin davasına cevap verecek olan herkes için okunması gereken yazı ayrı ayrı gösterilmiştir. Ardından kanuni çerçeve (TBK m.27, 28, 36-39; TTK m.4, 5, 5/A, 18/2, 22; HMK), bireysel ve ticari gabin arasındaki farklar, süreler, gabin olmayan durumlarda izlenecek diğer yollar, adım adım dava yol haritası, Yargıtay’ın öne çıkan kararları ve bütün yazıların gruplanmış listesi yer alır.

Gabin, hukukun en eski kurumlarından biridir ama bugün çok güncel bir sorundur. Nakit sıkışıklığı, icra baskısı, kapıda bekleyen bir borç ya da ağır bir hastalık, insanları evlerini, şirket paylarını veya arsalarını gerçek değerinin çok altında elden çıkarmaya ya da ağır şartlı senetlere imza atmaya yöneltebilir. Kanun bu durumda iki şeyi birlikte gözetir: bir yanda sözleşmelerin bağlayıcılığı ve tarafların bedeli serbestçe belirleme özgürlüğü, öbür yanda bir tarafın diğerinin sıkışmışlığını bilerek kullanmasının engellenmesi. Bu yüzden gabin, “ucuza sattım, pişmanım” diyen herkese açık bir kapı değildir; şartları dar, süresi kısa ve ispatı zor bir yoldur.

Sitemizde Kasım 2026’da genişletilen gabin kümesi, bu yolun her aşamasını ayrı bir rehberde ele alır. Bu merkez sayfa ayrıntıya girmez; her konunun özünü verir ve sizi ilgili yazıya yönlendirir. Gabinin genel şartları için gabin (aşırı yararlanma) ana rehberimiz, kanun maddesinin metni, gerekçesi ve fıkra fıkra incelemesi için TBK 28 aşırı yararlanma şerhimiz başlangıç noktasıdır.

Gabin Nedir, Hangi Şartlarla Oluşur?

Gabin, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 28. maddesinde “aşırı yararlanma” adıyla düzenlenmiştir. Eski Borçlar Kanunu döneminden gelen “gabin” sözcüğü uygulamada hâlâ yaygın olarak kullanılır; iki terim aynı kurumu anlatır. Maddenin güncel metni şöyledir:

Maddeden üç şart çıkar ve üçü birlikte bulunmalıdır. Birincisi objektif şarttır: karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık olmalıdır. Kanun bir oran belirlemez; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, oransızlığın işten anlayan herkesin fark edeceği kadar açık olması ve sözleşmenin kurulduğu andaki objektif değere göre belirlenmesi gerektiğini vurgular. İkincisi zarar görenin durumuna ilişkin şarttır: zarar gören zor durumda, düşüncesiz ya da deneyimsiz olmalıdır. Bu üç hâlden birinin varlığı yeterlidir. Üçüncüsü yararlanmadır: karşı taraf bu zayıflığı bilerek kullanmış olmalıdır. Karşı taraf zarar görenin durumundan habersizse gabin oluşmaz; pazarlık yapılmış olması ise tek başına belirleyici değildir.

Bu nedenle “değerinin yarısına sattım” cümlesi tek başına bir dava sebebi değildir. Taraflar bedeli kanunun sınırları içinde serbestçe belirler; sonradan gelen değer artışı ya da pişmanlık gabin sayılmaz. Açık oransızlık bilirkişiyle ispatlansa bile, satış anındaki sıkışmışlığın ve karşı tarafın bunu bildiğinin somut olgularla gösterilmesi gerekir. Aşağıda anılan Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararında olduğu gibi, oransızlık bulunsa bile bu öznel unsur ispatlanamazsa dava reddedilebilir. Hangi delillerin işe yaradığı ana rehberin ispat bölümünde, bilirkişi incelemesinin nasıl yürüdüğü ise gabinde açık oransızlığın tespiti yazımızda anlatılır.

Şartlar gerçekleşmişse zarar görenin iki seçeneği vardır. Birincisi sözleşmeyle bağlı olmadığını karşı tarafa bildirip verdiğini geri istemektir; taşınmaz satışında bu, tapunun iptali ve adına tescil anlamına gelir. İkincisi sözleşmeyi ayakta tutup oransızlığın giderilmesini, yani çoğu zaman bedel farkını istemektir. Kanun seçimin “durumun özelliğine göre” yapılacağını söyler. Dava dilekçesinde bu iki talep çoğu zaman terditli olarak, yani biri asıl diğeri ikincil olacak biçimde birlikte ileri sürülür; mahkeme asıl talebi esastan reddetmedikçe ikincil talebi incelemez (HMK m.111).

Zor durumun bugün nasıl göründüğüne dair iki veri, konunun neden bu kadar sık gündeme geldiğini gösterir. Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi verilerine göre 2026 yılının Ocak-Eylül döneminde 32.702 keşideciye ait, toplam 270 milyar TL tutarında 257.985 karşılıksız çek işlemi yapılmış; tutar geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 50, adet yüzde 15 artmıştır. Konkordato tarafında ise Ocak-Temmuz 2026 döneminde, geçen yılın aynı dönemine göre, geçici mühlet kararları yüzde 28 azalarak 1.167’ye inerken, ret kararları yüzde 61 artışla 1.146’ya, iflas kararları yüzde 36 artışla 171’e yükselmiştir. Nakit sıkışıklığının bu kadar yaygın olduğu bir dönemde, sıkışan tarafın hızla imzaladığı devir ve senetlerin sonradan gabin tartışmasına konu olması şaşırtıcı değildir.

Durumunuza Göre Hangi Yazıyı Okumalısınız?

Gabin kümesindeki her rehber belirli bir soruya cevap verir. Aşağıdaki tabloda kendi durumunuza en yakın satırı bulun; önce o yazıyı, sonra yol haritasındaki adımları okuyun. Birden fazla satır size uyuyorsa, sizi en hızlı etkileyen süreyle ilgili olanla başlayın.

Tabloda yerini bulamadığınız bir durum varsa, önce gabin ana rehberindeki “Gabinin en sık görüldüğü durumlar” bölümüne ve aşağıdaki “Gabin değilse hangi yol?” tablosuna bakın. Gabin ile karıştırılan kurumlar arasında doğru seçimi yapmak, kaybedilen zamanı ve yanlış davayı önler.

Kanuni Çerçeve: Hangi Madde Ne Söyler?

Gabin tartışması tek bir maddeye dayanır, ama sonucu belirleyen çok sayıda hüküm vardır. Kesin hükümsüzlük, irade sakatlıkları, tacire özgü kurallar, görev ve arabuluculuk hükümleri ve ihtiyati tedbir, aynı davanın farklı aşamalarında karşınıza çıkar. Aşağıdaki tablo her hükmün özünü ve ayrıntının hangi yazıda olduğunu gösterir.

Bu tablodaki hükümler birbirinin alternatifi değil, çoğu zaman tamamlayıcısıdır. Örneğin ucuza yapılmış bir taşınmaz satışında, satıcının zor durumundan yararlanılmışsa gabin, alıcı değeri hakkında yanlış bilgi vermişse aldatma, satıcı işlem anında ayırt etme gücünden yoksunsa TMK m.15 aynı dilekçede ileri sürülebilir; her birinin şartı ve süresi ayrı ayrı gösterilmelidir. Hangi olayda hangi sebebin öne çıkarılacağı evimi değerinin altında sattım yazımızdaki karar tablosunda ayrıntılı olarak gösterilmiştir.

Tacir ve Şirketler Gabin İddia Edebilir mi? TTK m.22’nin Doğru Okunuşu

TTK m.22 bakımından sık yapılan hata, maddenin tacire gabin iddiasını yasakladığının düşünülmesidir. Madde, tacir sıfatını taşıyan borçlunun mahkemeden indirim isteyemeyeceği hâlleri tek tek sayar: temerrüt faizinin başlangıcına ilişkin kurala aykırı anlaşmaların ceza koşulu hükümlerine tabi olduğu hâl (TBK m.121/2), hâkimin aşırı gördüğü ceza koşulunu indirmesi (TBK m.182/3) ve aşırı simsarlık ücretinin indirilmesi (TBK m.525). Aşırı yararlanmayı düzenleyen TBK m.28 bu sayımda yer almaz. Kanun koyucu tacire bazı indirim imkânlarını açıkça kapatmış, gabini kapatmamıştır. Bu nedenle “tacir olduğunuz için gabin ileri süremezsiniz” şeklindeki mutlak bir savunma kanun metnine dayanmaz.

Tacir için asıl sınırlama TTK m.18/2’den gelir. Ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi davranmak zorunda olan bir kişinin, kendi alanındaki bir işlemin değerini bilmediğini ya da düşünmeden imza attığını ileri sürmesi uygulamada zor kabul görür. Buna karşılık zor durum, kişinin bilgisiyle değil dış koşullarla ilgilidir; ağır bir nakit sıkışıklığı, haciz baskısı ya da işletmenin kapanma tehlikesi tacir için de zor durum yaratabilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 28.05.2025 tarihli, E.2023/906, K.2025/361 sayılı kararı, gerçek kişiler gibi tüzel kişilerin de zor durumda kalabileceğini kabul etmiş, ancak somut olayda edimler arasında açık bir oransızlık bulunmadığını ve basiretli davranmakla yükümlü tacir yüklenicinin itiraz kaydı koymadan imzaladığı sulhnamenin geçerli olduğunu belirterek, davanın reddi gerektiği gerekçesiyle direnme kararını bozmuştur. Kararın verdiği mesaj açıktır: tacir için kapı açıktır, ama ticari hayatın olağan pazarlık sertliği gabin değildir.

Tacir olmayan kişilerde de eğitim düzeyi ve tecrübe önem taşır. İkincil kaynakta aktarılan Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 23.02.2022 tarihli, E.2020/2142, K.2022/1208 sayılı kararında, şirket paylarını devreden davacıların eğitim düzeyinin ve sosyal ve ekonomik durumlarının ortalamanın üzerinde olduğu, payların değerini araştırabilecek durumda oldukları belirtilerek düşüncesizlik veya deneyimsizlikten söz edilemeyeceği kabul edilmiş; edimler arasındaki oransızlığın tek başına iptale yetmeyeceği vurgulanmıştır.

Cezai şart bakımından ise durum farklıdır: tacir aşırı cezai şartın indirilmesini isteyemez, ama Yargıtay içtihadı ekonomik mahva yol açan cezai şartı ahlaka aykırı sayarak denetler. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 27.11.2024 tarihli, E.2024/11-108, K.2024/596 sayılı kararında, cezai şartın tacir borçlunun ekonomik mahvına yol açacak, ticari faaliyetini eskisi gibi sürdürmesini engelleyecek ölçüde ağır olması hâlinde ahlaka aykırılık nedeniyle kısmen veya tamamen geçersiz sayılabileceği kabul edilmiştir. Somut olayda ceza, bilirkişi rakamlarına göre şirketin öz varlığının yaklaşık yüzde 12’si düzeyinde bulunmuş, ekonomik mahv sayılmamış ve ilk derece mahkemesinin yaptığı indirim bozulmuştur. Karar, 2009 tarihli sözleşme nedeniyle mülga 6762 sayılı TTK m.24 ve 818 sayılı Borçlar Kanunu hükümlerine göre verilmiştir; bugün TTK m.22 aynı indirim yasağını sürdürdüğünden ilkenin uygulamada yol gösterici olduğu kanaatindeyiz. Görüldüğü gibi bu istisna kanundan değil içtihattan gelir. Ticari gabin, uyarlama ve cezai şartın aynı davada nasıl sıralanacağı şirketler için kademeli dava dilekçesi örneğimizde, cezai şartın genel kuralları cezai şart ve hâkimin indirim yetkisi yazımızda, ticari gabinin bütün ayrıntıları ise ticari işlemlerde gabin rehberimizde yer alır.

Bireysel Gabin ile Ticari Gabin Arasındaki Fark Nedir?

Kanunda “ticari gabin” adıyla ayrı bir kurum yoktur; TBK m.28, taraflar ister kişi ister şirket olsun, karşılıklı edimli sözleşmelere uygulanır. Fark, tarafların kim olduğunda, onlardan beklenen özen ölçüsünde ve usul kurallarındadır. Bir kişinin evini satması ile bir şirketin fabrikasını devretmesi aynı maddeye tabidir, ama ispat, mahkeme ve arabuluculuk bakımından farklı sonuçlar doğurur.

İki alanın kesiştiği durumlar da vardır. Şirket ortağı olmak her zaman tacir olmak anlamına gelmez; payını miras yoluyla edinmiş ve şirket yönetiminde hiç bulunmamış bir kişinin deneyimsizlik iddiası, şirketi yıllardır yöneten bir ortağınkiyle aynı biçimde değerlendirilmez. Bu ayrımın aile şirketlerindeki sonuçları aile şirketinde pay devri ve gabin yazımızda, payı devralan tarafın bakış açısı ise hisse satın alırken gabin ve hile riski yazımızda ele alınır. Yabancı uyruklu pay sahipleri için aynı konuların İngilizce özeti gabin in share transfers rehberindedir.

Süreler: Bir Yıl ve Beş Yıl Ne Zaman Başlar?

TBK m.28/2’deki süreler hak düşürücüdür. Zamanaşımından farklı olarak kural olarak durmaz ve kesilmez; mahkeme bunları taraflar ileri sürmese de kendiliğinden gözetir. Kanunun açıkça öngördüğü istisnalardan biri dava şartı arabuluculuktur (aşağıdaki tablonun son satırı). Bir yıllık süre, dayanılan zayıflık hâline göre farklı bir tarihte başlar; beş yıllık süre ise her durumda sözleşmenin kurulduğu tarihten işler ve aşılamaz. Gabinin yanında başka sebeplere de dayanılıyorsa, her birinin süresi ayrıca hesaplanmalıdır.

Uygulamada en çok tartışılan nokta, zor durumun hangi tarihte ortadan kalktığıdır. Davacı bu tarihi olabildiğince geç, davalı olabildiğince erken göstermeye çalışır. Bu nedenle haczin kaldırıldığı, kredinin yapılandırıldığı ya da borcun ödendiği tarihleri gösteren belgeler davanın başından itibaren dosyada bulunmalıdır. Hakkın süresinde kullanıldığını ispat etmek için karşı tarafa noter aracılığıyla açık bir bildirim gönderilmesi ve davanın gecikmeden açılması en güvenli yoldur. Tacirler arasında temerrüde düşürme, fesih ve dönme ihbarlarının noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta ile yapılmasını öngören TTK m.18/3, gabin bildirimini açıkça saymasa da ihtiyaten göz önünde tutulmalıdır. Süre kararlarının ayrıntısı gabin kararları yazımızdaki “Bir ve beş yıllık süreler, bildirim ve kabul” bölümünde, süre savunmasının cevap dilekçesinde nasıl kurulduğu gabin davasına cevap dilekçesi örneğinde yer alır.

Gabin Değilse Hangi Yol? Benzer Kurumlar

“Haksız bir anlaşma yaptım” duygusu her zaman gabine işaret etmez. Devir hiç gerçek bir satış değilse, sözleşme sonradan ağırlaşmışsa ya da işlem baştan geçersizse başka bir hukuki yol daha uygun, bazen daha güçlü ve daha uzun süreli olabilir. Yanlış kurumla açılan dava, doğru yolun süresini de tüketebilir.

Teminat amaçlı devirlerde özellikle dikkat edilmesi gereken nokta ispattır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 15.03.2023 tarihli, E.2021/1-483, K.2023/218 sayılı kararında, taşınmazın inançlı işlemle devredildiği iddiası, yazılı belge veya yazılı delil başlangıcı sunulamadığı için reddedilmiş; 1947 tarihli içtihadı birleştirme kararı gereği taşınmazın inançlı işlemle devrinde yazılı şeklin gerekli ve yeterli olduğu, belgenin akitten önce ya da sonra düzenlenmesinin sonuca etkili olmadığı vurgulanmıştır. Öte yandan Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin 21.04.2025 tarihli, E.2023/6254, K.2025/2102 sayılı kararı, davalının başka bir davadaki keşifte yaptığı ve devrin teminat amaçlı yapıldığı iddiasını muhtemel gösteren beyanını delil başlangıcı saymış ve tanıkların dinlenmesi gerektiğini belirtmiştir (HMK m.202). Şirketlerin fabrika ve arsa devirlerinde aynı ayrımın nasıl yapıldığı fabrikayı teminat olarak devrettim rehberimizde anlatılır.

Gabin Davası Nasıl Açılır? Adım Adım Yol Haritası

Gabin davasında sonucu çoğu zaman ilk haftalarda yapılanlar belirler. Süre doğru hesaplanmamışsa, deliller dağılmışsa ya da mal dava sırasında üçüncü kişiye geçmişse, haklı bir iddia bile sonuçsuz kalabilir. Aşağıdaki yol haritası, iptal veya bedel farkı isteyen taraf için adımları sırasıyla ve her adımın ayrıntılı rehberiyle birlikte gösterir.

1. Süre ve sebep kontrolü

Davaya hazırlanırken ilk soru, hangi sebebe dayanılacağıdır; çünkü süre bu seçime göre hesaplanır. Zor durumda imza atıldıysa ve baskı da yapıldıysa, gabin ve korkutma birlikte ileri sürülebilir. Korkutma ile aşırı yararlanmanın ayrımı zor durumdayken ağır şartlı sözleşme imzaladım yazımızda anlatılır. Tapudaki devrin gerçek bir satış olup olmadığı tartışmalıysa önce muvazaa ile inançlı işlem farkına bakılmalıdır; teminat amaçlı devirde gabindeki bir ve beş yıllık süreler değil, inanç sözleşmesine ilişkin kurallar uygulanır.

2. Bildirim (ihtar)

TBK m.28/1, zarar görenin sözleşmeyle bağlı olmadığını “diğer tarafa bildirerek” hakkını kullanacağını söyler. Bildirim, hangi talebin seçildiğini ve hangi tarihte yapıldığını ispatlanabilir biçimde ortaya koymalıdır; bu yüzden noter ihtarnamesi en güvenli yoldur. Süresinde yapılan açık bir bildirim, sözleşmeyle bağlı olmama hakkının kullanıldığını gösterir; ancak sürenin başlangıcı davada tartışmaya açılabileceğinden dava da gecikmeden açılmalıdır. Noter ihtarnamesi örnekleri gabin ana rehberinde, pay devri için hissemi değerinin altında devrettim yazımızda, aşırı yararlanma ile korkutmayı birlikte içeren kısa bildirim zor durumda ağır şartlı sözleşme yazımızda, alacak devrinden dönme için ise tasfiye alacağı yazımızda yer alır.

3. Delil dosyası

Gabin iddiası her türlü delille, tanıkla da ispatlanabilir (HMK m.203/1-ç). Ancak tanık tek başına nadiren yeterlidir. Değer için sözleşme tarihine ait emsal satışlar, ekspertiz ve bilirkişi raporları; zor durum için icra ve haciz kayıtları, banka yazışmaları, vadesi gelmiş borçlar ve sağlık raporları; karşı tarafın bilgisi için mesajlar ve e-postalar belirleyicidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, değerin dava tarihine göre bulunup endekslerle geriye götürülmesini değil, sözleşme tarihindeki rayiç değerin emsal ve takyidatlarla birlikte doğrudan araştırılmasını istemektedir. Şirket payında değerleme yöntemleri, rapordaki sık hatalar ve dava öncesi delil tespiti açık oransızlık rehberimizde anlatılır.

4. Arabuluculuk (gerekiyorsa)

TTK m.5/A, 7445 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonraki hâliyle 1 Eylül 2023’ten itibaren ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında arabuluculuğu dava şartı saymaktadır. Ticari gabinde bedel farkı isteniyorsa talep bir miktar paraya ilişkin olduğundan bu kapsamda değerlendirilmelidir; sözleşmeyle bağlı olunmadığının bildirilip payların veya taşınmazın iadesinin istendiği talepte durum ayrıca değerlendirilmelidir. Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde süre en fazla iki hafta uzatılabilir. Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A-15). Tereddüt varsa önce arabulucuya başvurmak, davanın usulden reddi riskini ortadan kaldırır. Talep türüne göre ayrıntı gabin davasında görevli mahkeme, arabuluculuk ve tahkim rehberimizde, sürecin işleyişi ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk yazımızdadır.

5. Dava ve ihtiyati tedbir

Tapu iptali ve tescil istenen davada taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12). Tarafların tacir olması davayı tek başına ticari dava yapmaz; TTK m.4/1’e göre uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması ya da TTK’da düzenlenen bir konudan doğması gerekir. Sözleşmede tahkim şartı varsa, tahkim sözleşmesine karşı asıl sözleşmenin geçersiz olduğu itirazında bulunulamaz (HMK m.412/4).

Dava sırasında taşınmaz iyiniyetli bir üçüncü kişiye satılırsa, tapuya güvenen bu kişinin kazanımı korunur (TMK m.1023) ve talep tazminata dönüşür. Bu yüzden ihtiyati tedbir dava ile birlikte, hatta davadan önce istenmelidir. Talep eden tedbirin sebebini ve türünü açıkça belirtmeli, haklılığını yaklaşık olarak ispat etmeli (HMK m.390/3) ve kural olarak teminat göstermelidir (HMK m.392/1). Tedbir kararının uygulanması, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde istenmezse karar kendiliğinden kalkar (HMK m.393/1); dava öncesi tedbirde esas dava, uygulama talebinden itibaren iki hafta içinde açılmalıdır (HMK m.397/1). Dava şartı arabuluculuğa tabi bir talepte (örneğin ticari gabinde bedel farkı) dava açılmadan önce ihtiyati tedbir kararı alınmışsa, HMK m.397/1’deki dava açma süresi arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A-16); başvurunun iki haftalık süre dolmadan yapılması en güvenli yoldur. Payların veya taşınmazın iadesi gibi dava şartı arabuluculuğa tabi olmayan taleplerde ise esas dava iki hafta içinde açılmalıdır. Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbire itiraz süresi bir haftadır (HMK m.394). Şirket paylarına özgü tedbir türleri ve teminat şirket paylarına ihtiyati tedbir rehberimizde, taşınmaz davası için dilekçe tapu iptali ve tescil dava dilekçesi örneğimizde, şirketlerin birden fazla talebi bir arada kurması ise kademeli dava dilekçesi örneğimizde anlatılır.

6. Bilirkişi aşaması

Bilirkişi raporuna tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir (HMK m.281). Bu aşamada değerleme tarihinin sözleşme tarihi olup olmadığı, takyidatların hesaba katılıp katılmadığı ve emsallerin denetlenebilir olup olmadığı özellikle incelenmelidir. Değerin dava tarihine göre bulunup endeksle geriye götürüldüğü bir rapor, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2025/643 sayılı kararı karşısında itiraza açıktır. İtiraz dilekçesi örneği açık oransızlık rehberimizdedir.

7. İstinaf ve temyiz

İlk derece mahkemesi kararına karşı istinaf, bölge adliye mahkemesinin temyize açık kararlarına karşı temyiz süresi, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.345, m.361). Kanun yollarına ilişkin genel kurallar için yargılama usulü rehberimize bakabilirsiniz.

Davalı tarafsanız

Dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevap verilir; süre, bu iki hafta içinde istenirse bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere uzatılabilir (HMK m.127); basit yargılama usulüne tabi davalarda ise ek süre en fazla iki haftadır (HMK m.317/2). Gabin iddiasıyla karşılaşan taraf için durum şudur: davacı üç unsuru birlikte ispatlamak zorundadır ve bunlardan birinin çürütülmesi davanın reddi için yeterlidir. Hak düşürücü sürenin geçtiği, açık oransızlık bulunmadığı, bedelin pazarlıkla belirlendiği ve davacının zor durumundan haberdar olunmadığı savunmalarının nasıl kurulacağı gabin davasına cevap dilekçesi örneğimizde, payı devralan tarafın savunma takvimi ise hisse satın alırken gabin riski yazımızda yer alır. Kooperatif payı, kira ilişkisi ve tüketici işlemleri gibi özel durumlarda görev ve arabuluculuk kuralları gabin davasında görevli ve yetkili mahkeme rehberimizde tek tek gösterilmiştir.

Yargıtay Neye Bakıyor? Öne Çıkan Kararlar

Gabin davalarında mahkemelerin sorduğu sorular büyük ölçüde aynıdır: oransızlık sözleşme tarihinde gerçekten açık mıydı, zarar gören o tarihte gerçekten sıkışık mıydı ve karşı taraf bunu bilerek kullandı mı? Aşağıdaki tablo, bu sayfada anılan ve künyeleri kaynaklarda görülen kararları özetler. Kararların konu konu geniş derlemesi gabin (aşırı yararlanma) kararları yazımızdadır.

Bu kararların ortak dersi şudur: gabin davası değer farkıyla başlar ama öznel unsurla kazanılır ya da kaybedilir. Değerin sözleşme tarihine göre ve denetlenebilir bir raporla ortaya konması gerekir; sonra zarar görenin o tarihteki somut sıkışmışlığı ve karşı tarafın bunu bildiği gösterilmelidir. Tapuda gösterilenden farklı bir bedel ödendiği ya da devrin teminat amaçlı olduğu gibi iddialarda ise yazılı delil kuralı ön plana çıkar. Teminat amaçlı devirlerin ispatı ve borcun hesaplanması tapumu borç için verdim yazımızda ayrıntılı olarak anlatılır.

Dilekçe ve Örnek Metinler Hangi Yazıda?

Kümedeki birçok yazı, konusuna özgü bir dilekçe, ihtarname ya da kontrol listesi içerir. Aradığınız örnek metni doğrudan bulmanız için aşağıdaki tablo hazırlanmıştır. Örnekler genel bilgilendirme amaçlıdır; köşeli parantezli yerler somut olaya göre doldurulmalı ve süreler her dosyada ayrıca kontrol edilmelidir.

Sitemizdeki diğer hazır dilekçe şablonlarına dilekçe örnekleri sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

Bütün Gabin Yazılarımız

Bu sayfa gabin kümesinin merkezidir. Aşağıda kümedeki bütün yazılar konularına göre gruplanmıştır; her başlığın yanında yazının hangi soruya cevap verdiği kısaca belirtilmiştir.

Temel rehberler

• Gabin (Aşırı Yararlanma) Nedir? Şartları, 1 ve 5 Yıllık Süre, İptal ve Uyarlama Davası — şartlar, iki seçimlik hak, süreler, benzer kurumlar, ispat, noter ihtarnamesi örneği ve sık yapılan hatalar
• TBK 28 Aşırı Yararlanma: Madde Metni, Gerekçe, Unsurlar, Süreler ve Yargıtay Kararları — maddenin metni, eski BK m.21’den farkı, fıkra fıkra inceleme ve dava dilekçesinde talebin kurulması
• Zor Durumdayken Ağır Şartlı Sözleşme İmzaladım: Bağlı mıyım? — zor durumun kapsamı, korkutma ile ayrım, on adımlık kontrol listesi ve delil dosyası
• Gabin Davasında Açık Oransızlık Nasıl Tespit Edilir? — değerleme tarihi, şirket değerlemesi, bilirkişi süreci, rapora itiraz ve dava öncesi delil tespiti
• Gabin Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme, Arabuluculuk ve Tahkim — tapu iptali, şirket ve kooperatif payı, kira ve tüketici işleminde usul haritası
• Sulh, İbra ve Arabuluculuk Anlaşmasına Karşı Gabin — ibranamenin, mahkeme huzurundaki sulhun ve anlaşma belgesinin aşırı yararlanma nedeniyle geçersizliği

Ticari gabin ve şirketler

• Ticari İşlemlerde Gabin: Tacir, Pay Devri ve Şirket Satışında Aşırı Yararlanma — tacirin dayanabileceği sömürme hâli, TTK m.18/2 ve m.22, değerleme, tahkim ve tedbir
• Hissemi Değerinin Altında Devrettim, Geri Alabilir miyim? — pay devrinin iptalinde gabin, aldatma, korkutma ve ehliyetsizlik; ilk on gün ve ihtarname
• Aile Şirketinde Pay Devri ve Gabin — mirastan sonra ve ortaklıktan ayrılırken yapılan devirler, paylaşma sözleşmesi, çıkma davası ve dilekçe
• Hisse Satın Alırken Gabin ve Hile Riski: Devralan Ne Yapmalı? — hukuki inceleme, bedelin ödenmesi ve ispatı, sözleşmeye konulacak hükümler ve savunma
• Şirket Paylarına İhtiyati Tedbir — payların devrinin önlenmesi, teminat, süreler, itiraz ve haksız tedbir tazminatı
• Fabrikayı veya Arsayı Teminat Diye Finansçıya Devrettim: Şirket Geri Alabilir mi? — inançlı devir, ticari gabin, sat-kirala-geri al kurgusu ve genel kurul kararı
• Finansçıya veya Tefeciye Fahiş Senet İmzaladım: Şirket Ödemek Zorunda mı? — kambiyo takibinde ilk beş gün, menfi tespit, yazılı delil kuralı, ahlaka aykırı faiz ve tefecilik
• Fon Kilidi Nedeniyle Sözleşmeyi İfa Edemiyorum: Aşırı İfa Güçlüğü Uygulanır mı? — gabinden farklı olarak sonradan doğan dengesizlik, tacirin öngörme yükü ve ihtirazi kayıt
• Tasfiye Alacağımı Satabilir miyim? — fon alacağının devri, teklifin değerlendirilmesi, gabin ve aldatma ile dönme

Taşınmaz, teminat ve rehin

• Evimi Değerinin Altında Sattım, Geri Alabilir miyim? — gabin, aldatma, korkutma, ehliyetsizlik, vekâlet, aile içi satış, üçüncü kişiye devir ve süreler tablosu
• Borcum İçin Tapumu Alacaklıya Verdim, Geri Alabilir miyim? — teminat amaçlı devir, yazılı delil, borcun hesaplanması, süre kaydı ve dava dilekçesi
• Kat Karşılığı Sözleşmede Arsa Sahibine Düşük Oran Verildi — oran ve emsal, aldatma, kentsel dönüşüm ve dava dilekçesi
• Muvazaa ile İnançlı İşlem Farkı — “devir gerçek değildi” iddiasının iki ayrı anlamı, ispat farkı ve talebin sırası
• Rehin Verilen Altın Satıldı veya İade Edilmiyor — lehine mülkiyet geçirme yasağı, rehnin paraya çevrilmesi, tefecilik ve dava dilekçesi

Dilekçe örnekleri

• Gabin Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil Dava Dilekçesi Örneği — ihtiyati tedbir ve terditli bedel talebiyle, Word ve PDF
• Gabin Davasına Cevap Dilekçesi Örneği — süre, oransızlık ve sömürme unsurlarına karşı savunma, tedbire itiraz
• Şirketler İçin Kademeli Dava Dilekçesi Örneği — ticari gabin, uyarlama ve ekonomik mahva yol açan cezai şart

Kararlar

• Gabin (Aşırı Yararlanma) Kararları: Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi — açık oransızlık, zor durum, sömürme kastı, süre, ispat ve usul kararları konu konu

English

• Gabin (Exploitation) in Share Transfers Under Turkish Law — undervalued share sales, time limits, court practice and cross-border issues

Yeni eklenen rehberler

• Cezai Şart Şirketi Batıracak Kadar Yüksekse Tacir İndirim İsteyebilir mi? — TTK m.22, ekonomik mahv istisnası ve menfi tespit
• İnançlı İşlem Nedir? — inanç sözleşmesi, yazılı delil kuralı, teminat için devredilen tapu, araç ve hissenin geri alınması
• Alacağımı veya Çek-Senet Portföyümü Değerinin Çok Altında Devrettim — alacağın devri ve garanti, ticari gabin, faktoring ve tefecilik
• İşletmemi, Makinelerimi veya Stoklarımı Değerinin Altında Sattım: Geri Alabilir miyim? — işletme devri, ticari gabin, geri alım vaadi ve iyiniyetli üçüncü kişi

Sık Sorulan Sorular

Gabin nedir, aşırı yararlanma ile aynı şey mi?

Evet, aynı kurumdur. Gabin, eski Borçlar Kanunu döneminden gelen addır; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 28. maddesi aynı kurumu “aşırı yararlanma” başlığıyla düzenler. Bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık bulunması ve bunun zarar görenin zor durumundan, düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanılarak sağlanması demektir; karşılıklı edimli sözleşmelerde, taraflar ister kişi ister şirket olsun, uygulanır.

Gabin davasını kim açabilir?

İşlemde zarar gören taraf açar: ucuza satan satıcı, hissesini değerinin altında devreden ortak, ağır şartlı senet imzalayan borçlu, düşük oranla sözleşme yapan arsa sahibi ya da değerinin çok üzerinde bedel ödeyen alıcı. Zarar gören gerçek kişi olabileceği gibi şirket de olabilir.

Gabin davası açma süresi ne kadar?

Hak, düşüncesizlik veya deneyimsizliğin öğrenildiği, zor durumda ise bu durumun ortadan kalktığı tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde sözleşmenin kurulduğu tarihten itibaren beş yıl içinde kullanılmalıdır (TBK m.28/2). Bu süreler hak düşürücüdür ve mahkeme bunları kendiliğinden gözetir.

Beş yıl geçtiyse hiçbir yol kalmadı mı?

Beş yıl geçtikten sonra gabine dayanılamaz. Ancak işlem başka bir sebeple geçersizse o sebep ayrıca değerlendirilir: satıcının işlem anında ayırt etme gücünden yoksun olması (TMK m.15), sözleşmenin ahlaka aykırı olması (TBK m.27) ya da devrin gerçekte teminat amaçlı yapılmış olması gibi.

Ucuza satmış olmam tek başına yeterli mi?

Hayır. Taraflar bedeli serbestçe belirler; düşük bedel ya da sonradan gelen değer artışı tek başına gabin değildir. Açık oransızlığın yanında zarar görenin zor durumda, düşüncesiz veya deneyimsiz olduğu ve karşı tarafın bunu bilerek kullandığı da ispatlanmalıdır.

Yarı fiyatına satış kendiliğinden gabin sayılır mı?

Hayır. Kanunda “yarı fiyatı” ya da başka bir sabit oran yoktur; TBK m.28 yalnızca açık bir oransızlık arar. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, oransızlığın işten anlayan herkesin fark edeceği düzeyde olması ve sözleşmenin kurulduğu andaki objektif değere göre belirlenmesi gerektiğini vurgular. Oransızlık açık olsa bile zor durum, düşüncesizlik veya deneyimsizlik ve karşı tarafın bundan bilerek yararlanması ayrıca ispatlanmalıdır.

Değer hangi tarihe göre belirlenir?

Sözleşmenin kurulduğu tarihe göre. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 22.10.2025 tarihli, E.2024/399, K.2025/643 sayılı kararına göre dava tarihindeki değeri bulup endekslerle geriye götürmek yeterli değildir; sözleşme tarihindeki rayiç değer emsal ve takyidatlarla birlikte doğrudan araştırılmalıdır.

Gabin davasında sonuç ne olur?

Zarar gören iki seçenekten birini kullanır: sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirip verdiğini geri ister ya da sözleşmeyi ayakta tutup oransızlığın giderilmesini, çoğu zaman bedel farkını talep eder. İki talep dava dilekçesinde terditli olarak birlikte ileri sürülebilir (HMK m.111).

Şirketim zor durumdayken ağır bir sözleşme yaptı; şirket gabin ileri sürebilir mi?

Edebilir. Tacirin gabin iddiasını yasaklayan bir kanun hükmü yoktur. Ancak her tacir basiretli bir iş adamı gibi davranmak zorunda olduğundan (TTK m.18/2), tacirin deneyimsizlik veya düşüncesizlik iddiası uygulamada zor kabul görür; iddia çoğu zaman zor durum üzerinden kurulur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu tüzel kişilerin de zor durumda kalabileceğini kabul etmiştir.

TTK m.22 tacirin gabin iddiasını yasaklar mı?

Hayır. TTK m.22, tacir borçlunun TBK m.121/2, m.182/3 ve m.525’te yazılı hâllerde aşırı ücret veya cezai şartın indirilmesini isteyemeyeceğini söyler. TBK m.28 bu sayımda yer almaz. Ekonomik mahva yol açan cezai şartın denetlenmesi ise kanundan değil Yargıtay içtihadından gelir.

Ev satışı ile hisse devrinde gabin davası aynı mahkemede mi açılır?

Kural olarak hayır. Taşınmaz satışına dayanan tapu iptali ve tescil davası kural olarak asliye hukuk mahkemesinde (HMK m.2) ve taşınmazın bulunduğu yerde (HMK m.12, kesin yetki) açılır. Uyuşmazlık ticari dava niteliğindeyse, yani her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgiliyse ya da TTK’da düzenlenen bir konudan doğuyorsa, asliye ticaret mahkemesi görevlidir (TTK m.4/1, m.5/1). Anonim veya limited şirket payının devri TTK’da düzenlendiğinden, bu devirlere ilişkin davalar kanaatimizce ticari davadır.

Gabin davasından önce arabulucuya gitmek gerekir mi?

Ticari davalarda gerekebilir. Ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Ticari gabinde bedel farkı isteniyorsa talep bir miktar paraya ilişkin olduğundan önce arabulucuya başvurulmalıdır; payların veya taşınmazın iadesi istendiğinde durum ayrıca değerlendirilir. Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A-15).

Sözleşmede tahkim şartı varsa gabin nerede ileri sürülür?

Kural olarak hakem önünde. Tahkim sözleşmesine karşı asıl sözleşmenin geçersiz olduğu itirazında bulunulamaz (HMK m.412/4). Mahkemede dava açılır ve karşı taraf tahkim ilk itirazında bulunursa, tahkim sözleşmesi hükümsüz, tesirsiz veya uygulanması imkânsız değilse dava usulden reddedilir (HMK m.413). Taşınmazlar üzerindeki ayni haklar ise tahkime elverişli değildir (HMK m.408).

Gabini ispat için hangi deliller gerekir, tanık yeterli mi?

Tanık dinlenebilir, çünkü hukuki işlemlerde irade bozukluğu ile aşırı yararlanma iddiaları senetle ispat zorunluluğunun istisnasıdır (HMK m.203/1-ç). Ancak tanık tek başına nadiren yeterlidir; değer için sözleşme tarihine göre yapılmış bilirkişi incelemesi, zor durum için icra, banka ve sağlık kayıtları, karşı tarafın bilgisi için mesaj ve yazışmalar gerekir.

Dava sürerken mal başkasına satılırsa ne olur?

Tapu kütüğüne iyiniyetle güvenerek mülkiyet kazanan üçüncü kişinin kazanımı korunur (TMK m.1023) ve talep çoğu zaman tazminata dönüşür. Bu nedenle dava açılırken, hatta dava açılmadan önce, ihtiyati tedbir istenmelidir (HMK m.389). Dava öncesi tedbirde esas dava, tedbirin uygulanmasının istendiği tarihten itibaren iki hafta içinde açılmalıdır (HMK m.397/1).

Tapumu borç için alacaklıya verdim, bu gabin mi?

Çoğu zaman gabin değil, teminat amaçlı bir inanç sözleşmesidir; borç ödendiğinde taşınmazın iadesi istenir. İnanç sözleşmesi kural olarak yazılı delille ispatlanır (05.02.1947 tarihli, 20/6 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı); karşı taraftan çıkmış bir belge delil başlangıcı sayılırsa tanık da dinlenebilir (HMK m.202).

Finansçıya fahiş senet imzaladım, gabin ileri sürebilir miyim?

Gabin, ahlaka aykırı faiz ve tefecilik birlikte değerlendirilir. Kambiyo senedine dayalı takipte borca ve imzaya itiraz süresi beş gündür (İİK m.168). Asıl mücadele menfi tespit davasıyla yapılır; takipten önce açılan davada alacağın en az yüzde on beşi oranında teminatla takibin durdurulması istenebilir (İİK m.72/2).

Sözleşmeden sonra şartlar ağırlaştı, bu gabin olur mu?

Olmaz. Gabin sözleşmenin kurulduğu andaki dengesizliğe bakar. Sözleşmeden sonra öngörülemeyen olağanüstü bir durum dengeyi bozmuşsa, şartları varsa aşırı ifa güçlüğü nedeniyle uyarlama istenebilir (TBK m.138); borçlunun henüz ifa etmemiş ya da haklarını saklı tutarak ifa etmiş olması gerekir.

Alacağımın çoğundan vazgeçtiğim ibranameyi veya sulhu geri alabilir miyim?

Şartları varsa evet; ibra ve sulh de birer sözleşmedir ve gabin hükümlerine tabidir. Mahkeme huzurunda yapılan sulh için kanun, irade bozukluğu ya da aşırı yararlanma hâllerinde sulhun iptalinin istenebileceğini açıkça söyler (HMK m.315/2). Ancak basiretli tacirin itiraz kaydı koymadan imzaladığı sulhnamenin geçerli sayıldığı kararlar da vardır.

İlgili Rehberler

• Ticaret Hukuku Rehberi: Ticari Davalar, Şirketler, Çek-Bono ve Sözleşmeler
• İrade Sakatlıkları: Hata, Hile ve Korkutma ile Sözleşmenin İptali
• Aşırı İfa Güçlüğü ve Sözleşmenin Uyarlanması
• Cezai Şart (Ceza Koşulu) ve Hâkimin İndirim Yetkisi
• Tefecilik Suçu ve Cezası (TCK 241)
• Ticari Uyuşmazlıklarda Dava Şartı Arabuluculuk
• Yargılama Usulü Rehberi: Dava Şartları, Süreler, Tebligat ve Kanun Yolları
• Dilekçe Örnekleri
• Hukuk Rehberleri

Kaynakça

Mevzuat

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.27, 28, 36-39, 121, 138, 146, 182, 525
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.4, 5, 5/A, 18, 22
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: m.15, 873, 949, 1023
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.2, 12, 111, 127, 202, 203, 281, 315, 317, 345, 361, 389, 390, 392, 393, 394, 397, 408, 412, 413
• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu: m.18/A
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu: m.72, 168; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu: m.241

Kararlar

• Yargıtay HGK, 22.10.2025, E.2024/399, K.2025/643
• Yargıtay HGK, 28.05.2025, E.2023/906, K.2025/361
• Yargıtay HGK, 27.11.2024, E.2024/11-108, K.2024/596
• Yargıtay HGK, 15.03.2023, E.2021/1-483, K.2023/218
• Yargıtay 1. HD, 15.05.2025, E.2025/780, K.2025/2578
• Yargıtay 1. HD, 21.04.2025, E.2023/6254, K.2025/2102
• Yargıtay 11. HD, 23.02.2022, E.2020/2142, K.2022/1208
• Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, 05.02.1947, 20/6

Veriler

• Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi, Eylül 2026 çek bilgileri (Alo Maliye, 16.10.2026)
• Konkordatotakip.com, Ocak-Temmuz 2026 konkordato istatistikleri (Ekonomi Gazetesi, 03.08.2026)