Hisse Satın Alırken Gabin ve Hile Riski 2026: Devralan Ne Yapmalı? Hukuki İnceleme (Due Diligence), Bedelin Ödenmesi ve Savunma (TBK 28, 36; TTK 595; 6183 m.35)

Bu rehber, şirket payı satın alan tarafın bakış açısıyla yazılmıştır: devirden sonra karşılaşılabilecek gabin, aldatma, korkutma ve ehliyetsizlik iddiaları ile süreleri; mahkemelerin bu davalarda devralan lehine dikkate aldığı olgular; hukuki inceleme (due diligence) sırasında bakılacak belgeler; şekil, genel kurul onayı, esas sözleşme sınırlamaları ve rekabet izni; bedelin ödenmesi ve ispatı; devir öncesi amme borçlarından sorumluluk; sözleşmeye konulacak hükümler ve dava açılırsa izlenecek savunma takvimi.

Pay devri davalarında genellikle devredenin hikâyesi anlatılır: zor durumda kalmış, şirketin gerçek değerini bilmemiş, payını değerinin altında devretmiştir. Davanın öbür tarafında ise payı satın alan, bedelini ödeyen ve çoğu zaman şirkete yatırım yapmaya başlamış bir kişi vardır. Devirden birkaç yıl sonra açılan bir iptal davası, devralanın hem paylarını hem de bu sürede şirkete yaptığı katkının anlamını tehlikeye atar; dava sırasında paylar üzerine konulan bir ihtiyati tedbir ise yeni yatırımları ve finansmanı durdurabilir.

Bu riskin büyük kısmı devir sırasında alınacak önlemlerle azaltılabilir. Mahkemeler gabin ve aldatma iddialarını, devrin nasıl yapıldığına bakarak değerlendirmektedir: bedel nasıl belirlendi, satıcı neyi biliyordu, pazarlık yapıldı mı, belgeler kimin huzurunda imzalandı, bedel nasıl ödendi? Bu soruların cevabı devir anında belgelenmişse dava açılsa bile savunma güçlüdür. Konunun devredenin bakış açısıyla anlatımı için hissemi değerinin altında devrettim yazımıza, ticari işlemlerdeki genel çerçeve için ticari işlemlerde gabin rehberimize bakabilirsiniz.

Devralan İçin Risk Haritası

Tablodaki ilk dört iddia, satıcının sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmesine ve verdiğini geri istemesine yol açar. Gabinde satıcı ayrıca sözleşmeye bağlı kalıp oransızlığın giderilmesini, yani bedel farkını da isteyebilir (TBK m.28/1). Devralan açısından bu ikinci yol, payları elinde tutup fark ödemek anlamına gelir; bu nedenle değer tartışması iki ihtimalde de belirleyicidir.

Gabin Riski: Mahkemeler Devralan Lehine Neye Bakıyor?

Gabin için üç unsur birlikte bulunmalıdır: edimler arasında açık oransızlık, devredenin zor durumu, düşüncesizliği veya deneyimsizliği ve devralanın bu durumdan yararlanması (TBK m.28/1). Devralan bakımından her unsur, devir sırasında oluşturulacak belgelerle desteklenebilir. İncelediğimiz kararlarda sonucu çoğu zaman bu belgelerin varlığı veya yokluğu belirlemiştir.

Bedel ve değer: oransızlık devir tarihine göre ölçülür

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre edimlerin değeri sözleşmenin kurulduğu ana göre, uzman bilirkişi eliyle, emsal araştırması yapılarak ve haciz, takyidat gibi özellikler gözetilerek belirlenir; oransızlık işten anlayan herkesin gözüne çarpacak yükseklikte olmalıdır (22.10.2025, E.2024/1-399, K.2025/643). Şirket payında bu değer, şirketin devir tarihindeki malvarlığı, borçları ve devam eden işleri üzerinden bulunur. Ankara BAM 21. Hukuk Dairesi, oransızlığın ancak devir tarihi itibarıyla belirlenen mamelek üzerinden değerlendirilebileceğini; devirden önce şirket varlıklarının düşük bedelle satıldığı iddiasının ayrı bir sorumluluk davasının konusu olduğunu kabul etmiştir (16.09.2026, E.2024/906, K.2026/1141). Hukuk Genel Kurulu da anonim şirket pay devri sözleşmesinde bedelin, sözleşmede kararlaştırılan yönteme göre ve payların gerçek değeri saptanarak bulunacağını belirtmiştir (06.12.2023, E.2022/729, K.2023/1214; gabin kararı değildir).

Bu nedenle devralan bakımından en önemli belge, devir tarihine yakın bir tarihte hazırlanmış ve yöntemi açıklanmış bir değerleme raporudur. Rapor mahkemeyi bağlamaz; İstanbul BAM 13. Hukuk Dairesi’nin incelediği dosyada taraflarca sunulan değerleme raporları yerine mahkemenin görevlendirdiği bilirkişi heyetinin raporu esas alınmıştır (17.10.2024, E.2023/811, K.2024/1623). Ancak devralanın değer hakkında devir sırasında bir araştırma yaptığını ve bedeli buna göre belirlediğini göstermesi, hem açık oransızlık hem de sömürme kastı tartışmasında önemli bir olgudur. Değerleme yöntemleri ve bilirkişi raporuna itiraz için gabin davasında açık oransızlık yazımıza bakabilirsiniz.

Satıcının durumu: bilgiye erişim, tecrübe ve serbest irade

Kararlarda devralan lehine en sık dikkate alınan olgu, devredenin şirketi tanıması ve şirket bilgilerine erişebilmesidir. Anonim şirkette pay sahibi, finansal tabloları ve faaliyet raporunu genel kuruldan önce inceleyebilir, bilanço ve gelir tablosunun bir suretini isteyebilir ve genel kurulda yönetim kurulundan şirketin işleri hakkında bilgi isteyebilir (TTK m.437/1-2). Limited şirkette her ortak, müdürlerden şirketin bütün işleri ve hesapları hakkında bilgi vermelerini isteyebilir ve belirli konularda inceleme yapabilir (TTK m.614/1). Bu haklara sahip olan ve özellikle şirkette yöneticilik yapmış bir devredenin, şirketin değerini bilmediğini ileri sürmesi kolay değildir.

İncelediğimiz bölge adliye mahkemesi kararları bu yaklaşımı benimsemektedir. İstanbul BAM 43. Hukuk Dairesi, babasının yüzde 33 payına kardeşiyle birlikte mirasçı olan ve kendi hisselerini şirketin diğer ortağına noterde devreden ve şirketin değerinin gizlendiğini ileri süren davacı hakkında, “davacının şirket hissesine devrederken hisselerin değerinin tespiti için gerekli araştırmaları yapması kendi yükümlülüğündedir” demiştir. Daireye göre incelemenin engellendiği iddia ve ispat edilmedikçe, hiçbir inceleme yapmadan payın devredilmesi deneyimsizlik ya da şirket değerinin gizlenmesi sayılamaz; murisin sağlığında şirket lehine verilmiş bir ipotek de davacı yönünden zor durum oluşturmaz (12.09.2024, E.2023/723, K.2024/1224).

Bu kararların ortak noktası şudur: devredenin şirketteki görevi, genel kurullara katılımı, şirket belgelerine erişimi ve danışmanlık alıp almadığı, deneyimsizlik ve düşüncesizlik iddiasının sonucunu belirlemiştir. Devralan bu olguları devir sırasında belgelemelidir; dava yıllar sonra açıldığında bunları tanıkla kurmak çok daha zordur.

Sömürme: devralan zayıflıktan bilerek yararlandı mı?

Açık oransızlık ve devredenin zor durumu ispatlansa bile, devralanın bu durumu bilerek yararlandığı ortaya konmadıkça gabin oluşmaz. Hukuk Genel Kurulu, karşı taraf zaaftan bilerek yararlanmamışsa diğer unsurlar gerçekleşse bile gabin bulunmadığını belirtmiştir (28.05.2025, E.2023/6-906, K.2025/361). Buna karşılık mahkemeler devralanın bilgisini tarafların ilişkisinden, devrin zamanlamasından ve devralanın kendi beyanlarından çıkarabilmektedir. Hukuk Genel Kurulu, kendisini komiser olarak tanıtan bir dolandırıcının telefonla korkutması üzerine dükkânını satan 74 yaşındaki satıcının durumunda, satıcının telefon görüşmeleri ve aceleci tavırlarının dikkatlerini çektiğine ilişkin alıcı ve eşinin kolluk ifadelerini tanık beyanları ve dosya içeriğiyle birlikte değerlendirerek sübjektif koşulu gerçekleşmiş saymıştır (22.05.2024, E.2023/1-889, K.2024/279). Yargıtay 1. Hukuk Dairesi de sonradan kısıtlanan satıcıyı önceden tanıyan alıcının onun düşüncesizliğinden yararlandığını kabul etmiştir (14.11.2017, E.2014/21518, K.2017/6403).

Devralan bakımından kaçınılması gereken başlıca durumlar şunlardır: ödemenin belgelerin aynı gün imzalanmasına bağlanması; satıcının borç, haciz veya sağlık sorunu nedeniyle sıkıştığı bilinen bir anda teklifin kısa süreli tutulması; satıcıya düşünme ve danışma imkânı tanınmaması; bedelin satıcının bildiği bir değerin çok altında, açıklaması yapılmadan belirlenmesi. Kanaatimizce satıcıya sözleşme taslağının makul bir süre önce verilmesi, satıcının avukat veya mali müşavirle görüştüğünün sözleşmede belirtilmesi ve pazarlık sürecindeki tekliflerin yazışmalarla korunması, sömürme kastı iddiasına karşı en etkili savunma araçlarıdır.

Kararlarda devralan lehine dikkate alınan bir başka olgu, bedelin pazarlıkla belirlenmesidir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, ilk konuşulan bedelin satıcının itirazı üzerine artırıldığı bir taşınmaz satışında, bedelin pazarlıkla artırılması ve devrin iradi olarak yapılması karşısında satıcının düşüncesizliğinden söz edilemeyeceğini oy çokluğuyla kabul etmiştir (09.05.2016, E.2016/4269, K.2016/5762). Zor durum da somut olarak açıklanmalıdır: İstanbul BAM 43. Hukuk Dairesi, istinafta ileri sürülen gabin iddiası bakımından, devredeni devre sevk eden zor duruma ilişkin dosyada bir açıklama ve ispat bulunmadığını belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir (29.04.2021, E.2020/311, K.2021/556). Pazarlık sırasında karşılıklı tekliflerin yazılı tutulması bu nedenle önemlidir.

Aldatma ve Korkutma İddialarına Karşı

Aldatma. Taraflardan biri diğerinin aldatması sonucu bir sözleşme yapmışsa, yanılması esaslı olmasa bile sözleşmeyle bağlı değildir (TBK m.36/1). Üçüncü bir kişinin aldatması hâlinde ise karşı tarafın aldatmayı bilmesi veya bilecek durumda olması gerekir (m.36/2). Pay devrinde aldatma iddiası çoğu zaman şirketin değeri hakkında verilen bilgilere ilişkindir: şirketin borca batık olduğu, büyük bir sözleşmenin iptal edileceği ya da bir davanın kaybedileceği söylenmiştir. Satıcı bu bilgilerin gerçeğe aykırı olduğunu ve devralanın bunu bildiğini ispatlamalıdır; aldatma, resmî senede karşı da tanık dâhil her türlü delille ispatlanabilir (HMK m.203/1-ç; Yargıtay HGK, 25.10.2023, E.2021/1-482, K.2023/992).

Devralan bakımından iki nokta önemlidir. Birincisi, satıcıya şirket hakkında bilgi verilecekse bu bilgi belgeye dayanmalı ve hangi belgelerin verildiği kayıt altına alınmalıdır. İkincisi, devirden sonra şirketin büyümesi veya değerinin artması tek başına devir sırasında aldatma yapıldığını göstermez; İstanbul BAM 43. Hukuk Dairesi, şirketin borca batık olduğu söylenerek aldatıldığını ileri süren pay sahibinin davasında, devirden sonra şirketin büyümesinin aldatmayı ispata elverişli olmadığını belirtmiştir (29.04.2021, E.2020/311, K.2021/556).

İncelediğimiz kararlar arasında, devralanın değeri artıracak bir gelişmeyi gizlediği iddiasına en yakın örnek Ankara BAM 21. Hukuk Dairesi’nin kararıdır. Kâğıt fabrikası bulunan bir anonim şirketin pay sahibi ve yönetim kurulu üyesi olan davacılar paylarını davalı ortağa bedelsiz devretmiş; fabrika ve taşınmazlar devirden 14 gün sonra 68.694.000 TL bedelle İl Özel İdaresine satılmıştı. Satış görüşmelerini yürütmesi için davalıyı yetkilendiren yönetim kurulu kararı devirden önce alınmıştı. Daire, devirlerin şirketin doğmuş ve doğacak borçlarından kurtulmak amacıyla bedelsiz yapıldığını; uzun yıllar pay sahibi ve yönetim kurulu üyesi olan davacıların şirketin zararını, borçlarını ve satış görüşmelerini bilmediklerini ileri sürmelerinin pay sahibi ve yönetici haklarına ilişkin TTK hükümleri karşısında dinlenemeyeceğini ve dürüstlük kuralına (TMK m.2) aykırı olduğunu belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir (28.11.2025, E.2023/779, K.2025/1400).

Gaziantep BAM 11. Hukuk Dairesi de mirasçılar arasındaki limited şirket payı devrinde, sözleşmenin TTK m.595’e uygun olarak noterde düzenlendiğini, devrin davacıların da katıldığı ortaklar kurulu kararıyla onaylandığını ve pay defterine kaydedildiğini dikkate alarak aldatma iddiasını ispatlanmamış saymıştır (26.11.2024, E.2024/220, K.2024/1516). Devredenin de katıldığı onay kararı, devralan için güçlü bir delildir.

Devralan şirketin yöneticisiyse. Kanaatimizce bilgiye hâkim olan taraf devralan ise “satıcı da bilebilirdi” savunması zayıflar. İzmir’de görülen bir davada, iki limited şirkette yüzde 50 pay sahibi olan davacı, münferiden yetkili müdür olan devralanların hesap sorma taleplerini şirketin zararda ve borç batağında olduğunu söyleyerek karşılıksız bıraktığını ve bu nedenle paylarının bir kısmını karşılıksız, kalanını araç ve nakit karşılığında devrettiğini ileri sürmüştü. İzmir BAM 11. Hukuk Dairesi, davacının delilleri toplanmadan ve şirket defterleri incelenmeden verilen ilk ret kararını kaldırmış; devredilen payların devir tarihlerindeki gerçek değerinin bilirkişiye belirletilmesini ve olayın TBK m.27, 28 ve 31 yönünden de değerlendirilmesini istemişti (29.12.2017, E.2017/453, K.2017/1405). Yeniden yapılan yargılamada ilk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiş; İzmir BAM 20. Hukuk Dairesi ise bu kararı, kısmi davada sonradan artırılan tutarlar yönünden zamanaşımı defi incelenmediği için kaldırmıştır (20.11.2024, E.2024/1582, K.2024/1675). Nihai sonuç yeniden yapılacak yargılamaya bağlıdır; kanaatimizce dosya, devralanın müdür olduğu ve devredenin bilgi taleplerinin karşılanmadığının ileri sürüldüğü hâllerde riskin büyüdüğünü göstermektedir.

Süre. Aldatmada bir yıllık süre devir tarihinden değil, aldatmanın öğrenildiği tarihten başlar (TBK m.39). İstanbul BAM 14. Hukuk Dairesi, 2018’de bütün paylarını devreden ve devirden sonra şirkette sigortalı olarak çalışmaya devam eden davacının aldatıldığını 2024’te işten çıkarılınca öğrendiğini ileri sürdüğü davada, tanıklar dinlenmeden ve iş mahkemesi dosyası getirtilmeden sürenin geçtiği sonucuna varılamayacağını belirterek ret kararını kaldırmıştır (09.04.2026, E.2026/433, K.2026/661). Devrin üzerinden yıllar geçmesi bu nedenle aldatma riskini kendiliğinden ortadan kaldırmaz; gabinde ise sözleşmenin kurulmasından itibaren beş yıllık bir üst sınır vardır (TBK m.28/2).

Susarak aldatma. Devralanın, şirketin değerini artıracak ve satıcının bilmediği bir gelişmeyi, örneğin yakında imzalanacak büyük bir sözleşmeyi veya bir imar değişikliğini bilip açıklamaması da aldatma iddiasına konu olabilir. Kanaatimizce susma, ancak dürüstlük kuralına göre açıklama yükümlülüğü bulunan durumlarda aldatma sayılır; devralanın şirkette yönetici olması veya satıcıyla özel bir güven ilişkisi bulunması bu yükümlülüğü güçlendirir. Yukarıdaki Ankara kararında satışın değerinin gizlendiği iddiası; devrin şirketin borçlarından kurtulmak amacıyla bedelsiz yapıldığı, tanık beyanlarının aldatmayı doğrulamadığı ve yönetim kurulu üyesi olan devredenlerin satış görüşmelerini bilmediklerini ileri süremeyecekleri gerekçesiyle reddedilmiştir. Bu nedenle devralan şirkette yönetici ya da ortak ise, değeri etkileyecek bilinen gelişmelerin satıcıya yazılı olarak açıklanması ve satıcının bunları bildiğini kabul ettiği bir hükmün sözleşmeye konulması önerilir.

Korkutma. Korkutulan, kendisinin veya yakınlarından birinin kişilik haklarına ya da malvarlığına yönelik ağır ve yakın bir zarar tehlikesinin doğduğuna inanmakta haklı ise korkutma gerçekleşmiş sayılır (TBK m.38/1). Bir hakkın veya kanundan doğan bir yetkinin kullanılacağı korkutmasıyla sözleşme yapıldığında, bu hakkı kullanacağını açıklayanın diğer tarafın zor durumda kalmasından aşırı bir menfaat sağlamış olması hâlinde de korkutmanın varlığı kabul edilir (m.38/2). Pay devrinde bu hüküm, örneğin devralanın aynı zamanda satıcının alacaklısı olduğu ve “payları devretmezsen icra takibi başlatırım” diyerek değerinin çok altında bir devir elde ettiği durumlarda gündeme gelir. Alacağını tahsil etmek isteyen bir alacaklının bunu açıklaması kendiliğinden korkutma değildir; sorun, bu yolla aşırı bir menfaat sağlanmasıdır. Korkutma iddiası da tanıkla ispatlanabilir; ancak İstanbul BAM 43. Hukuk Dairesi, payını tehdit ve baskı altında devrettiğini ileri süren kurucu ortağın davasında, eşi olan tanığın beyanı dışında somut bir kanıt sunulmadığını belirterek iddiayı ispatlanmamış saymıştır (24.06.2026, E.2026/1007, K.2026/1358).

Bedelin Ödenmesi ve İspatı

Senetle ispat kuralı. Bir hakkın doğumu, devri veya itfası amacıyla yapılan hukuki işlemler, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri kanunda gösterilen sınırı geçerse senetle ispat olunmalıdır (HMK m.200/1). Bu sınır her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir (HMK Ek m.1). Senede bağlı iddiaya karşı ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak veya azaltacak nitelikteki hukuki işlemler, sınırın altında kalsa bile tanıkla ispat olunamaz (m.201). Buna karşılık hukuki işlemlerde irade bozukluğu ile aşırı yararlanma iddiaları tanıkla da ispatlanabilir (m.203/1-ç).

Bu kurallar devralan bakımından iki yönde sonuç doğurur. Satıcı, noter onaylı devir sözleşmesine rağmen gabin ve aldatma iddiasını tanıkla ispatlayabilir. Devralan ise sözleşmede gösterilenden daha yüksek bir bedel ödediğini ileri sürüyorsa bunu yazılı delille ispatlamak zorundadır. Yargıtay, taşınmaz satışlarına ilişkin kararlarında bu ikinci noktada alıcı aleyhine sonuca varmıştır.

Bu kararlar devralan için iki sonuç içerir. Noter senedindeki “bedel nakden alındı” kaydı devralanı güçlü kılar; ancak devreden yemin deliline dayanabilir ve mahkeme bu delili hatırlatmak zorundadır. Sözleşmede gösterilenden fazla ödeme yapıldığı savunması ise yazılı delil yoksa dinlenmez; elden ve parça parça ödeme ayrıca hayatın olağan akışına aykırı bulunabilir. Banka aracılığıyla ve açıklamalı ödeme, bu risklerin ikisini de büyük ölçüde azaltır. Devralan da şirket ortağıysa, bedel alacağına karşı beş yıllık zamanaşımı (TBK m.147/4) önemli bir savunmadır; İstanbul BAM 43. Hukuk Dairesi bu sürenin, devri kabul eden ortaklar kurulu kararının tarihinden başladığını kabul etmiştir (E.2026/1007, K.2026/1358).

Devralan için sonuç. Bedelin tamamı, açıklamasında devredilen paylar ve sözleşme tarihi yazılı olarak banka aracılığıyla ödenmeli; sözleşmede gösterilen bedel gerçekte ödenen bedelle aynı olmalıdır. Sözleşmede düşük bedel gösterip farkı elden ödemek, hem gabin davasında oransızlığın büyük görünmesine hem de ödemenin ispatlanamamasına yol açar. Devir bedelinin banka tarafından bloke edilmesi veya kaynağının sorulması ihtimaline karşı kaynak belgelerinin hazır tutulması için devir bedelinin bloke edilmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Devrin Geçerliliği: Şekil, Onay, İzin ve Ehliyet

Gabin ve aldatma iddiaları, sözleşmenin geçerli kurulduğunu varsayar. Devralan bakımından daha temel bir risk, devrin baştan geçersiz olmasıdır; bu tür sebepler süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir.

Limited şirkette şekil ve genel kurul onayı

Esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzaları noterce onanır; şirket sözleşmesinde ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri, önalım, geri alım ve alım hakları gibi hususlar varsa bunlar da devir sözleşmesinde belirtilir (TTK m.595/1). Kanunda öngörülen şekle uyulmaksızın kurulan sözleşmeler hüküm doğurmaz (TBK m.12/2). Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse devir için ortaklar genel kurulunun onayı şarttır ve devir bu onayla geçerli olur (TTK m.595/2). Genel kurul, şirket sözleşmesinde başka türlü düzenlenmemişse sebep göstermeksizin onayı reddedebilir (m.595/3); şirket sözleşmesi devri yasaklayabilir (m.595/4).

Diyarbakır BAM 6. Hukuk Dairesi, limited şirkette pay devrinin dört aşamada tamamlandığını özetlemiştir: yazılı ve imzaları noterce onanmış sözleşme, genel kurul onayı, pay defterine kayıt ve ticaret siciline tescil. Genel kurul başvurudan itibaren üç ay içinde reddetmezse onay verilmiş sayılır (TTK m.595/7). Daireye göre son iki aşama kurucu değil, açıklayıcı niteliktedir (20.11.2025, E.2025/1436, K.2025/1262). Aynı kararda, devrin tespiti ve pay defterine kaydı için dava açan devralanın, dava sürerken payların üçüncü kişilere devrinin önlenmesi için istediği ihtiyati tedbir, devir bedelinin yüzde 20’si oranında teminat karşılığında kabul edilmiştir.

Onay alınamazsa devralan bakımından sonuç ağırdır. İstanbul BAM 13. Hukuk Dairesi’nin incelediği dosyada yüzde 75 pay noter onaylı sözleşmeyle devredilmiş, ancak ortaklar kurulu toplanamadığı için devir onaylanamamış, pay defterine işlenmemiş ve tescil edilmemişti; devreden, sicil kayıtlarına göre ortak ve yetkili müdür olarak kalmıştı (08.12.2025, E.2023/627, K.2025/2033). Mülga 6762 sayılı TTK dönemine ait bir kararda Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da ortaklar devre muvafakat vermezse devrin geçersiz hâle geleceğini belirtmiştir (29.11.2022, E.2021/11-917, K.2022/1616). Kanaatimizce devralan, bedelin tamamını genel kurul onayı alınmadan ödememeli ya da kalan ödemeyi onaya bağlayan bir hüküm kullanmalıdır.

Anonim şirkette devir ve esas sözleşme sınırlamaları

Kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe nama yazılı paylar herhangi bir sınırlamaya bağlı olmaksızın devredilebilir; hukuki işlemle devir, ciro edilmiş nama yazılı pay senedinin zilyetliğinin devralana geçirilmesiyle yapılabilir (TTK m.490). Bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı paylar ancak şirketin onayıyla devredilebilir (m.491/1). Esas sözleşme, nama yazılı payların ancak şirketin onayıyla devredilebileceğini öngörebilir (m.492/1); borsaya kote edilmemiş paylarda şirket, esas sözleşmede öngörülmüş önemli bir sebebi ileri sürerek veya payları gerçek değeriyle almayı önererek onayı reddedebilir (m.493/1). Şirketle ilişkilerde yalnız pay defterine kayıtlı kişi pay sahibi sayılır (m.499/4). Devralan bu nedenle esas sözleşmeyi, varsa pay sahipleri sözleşmesini ve pay defterini devirden önce incelemelidir. Önalım, ortak satış ve benzeri sözleşme hükümleri için pay sahipleri sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Rekabet Kurulu izni

Bir teşebbüsün veya kişinin, başka bir teşebbüsün ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını devralması, ülkenin bütünü ya da bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki etkin rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracaksa hukuka aykırı ve yasaktır (4054 sayılı Kanun m.7/1). Hangi tür birleşme ve devralmaların hukuki geçerlilik kazanabilmesi için Kurula bildirilerek izin alınması gerektiğini Kurul tebliğlerle ilan eder (m.7/2). Kontrol değişikliği sonucunu doğuran büyük ölçekli pay devirlerinde, tebliğdeki ciro eşiklerinin aşılıp aşılmadığı devirden önce kontrol edilmelidir.

Devredenin ehliyeti

Fiil ehliyeti bulunmayan kişinin yaptığı pay devri, gabinden farklı olarak süreye bağlı olmaksızın geçersizdir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ağır depresyon tedavisi gören pay sahibinin anonim şirketteki payının yarısını devretmesinden yaklaşık dokuz buçuk yıl sonra açılan davada, Adli Tıp Kurumu raporuna göre devir tarihinde fiil ehliyeti bulunmadığı anlaşılan kişinin yaptığı sözleşmenin mutlak butlanla geçersiz olduğunu kabul etmiştir. Kurul, silah ruhsatı ve yönetim kurulu üyeliğinin devir tarihinde ehliyet bulunduğunu göstermediğini; davacıların murisin ölümünde küçük yaşta olması karşısında davanın geç açılmasının hakkın kötüye kullanılması sayılamayacağını belirtmiştir (09.04.2025, E.2023/11-615, K.2025/217).

Bu karar devralan için önemli bir uyarıdır: devredenin ileri yaşta olduğu, ağır bir hastalık veya tedavi sürecinde bulunduğu devirlerde, devir tarihine yakın bir tarihte alınmış ve işlem yapmaya engel bir durum bulunmadığını gösteren bir sağlık raporu, süreye bağlı olmayan bir iptal riskini azaltır. Ehliyetsizlik nedeniyle iptal davalarının genel çerçevesi için ehliyetsizlik nedeniyle tapu iptali yazımıza bakabilirsiniz.

Devir Öncesi Borçlar ve Devralanın Sorumluluğu

Amme alacakları. Limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan sorumludur (6183 sayılı Kanun m.35/1). Ortağın şirketteki sermaye payını devretmesi hâlinde, payı devreden ve devralan, devir öncesine ait amme alacaklarının ödenmesinden birinci fıkra hükmüne göre müteselsilen sorumlu tutulur (m.35/2). Amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda pay sahiplerinin farklı kişiler olması hâlinde de bu kişiler müteselsilen sorumludur (m.35/3). Yani limited şirket payını satın alan, şirketin devirden önceki dönemlere ait vergi borçları şirketten tahsil edilemezse, payı oranında bu borçlardan sorumlu tutulabilir.

Bu sorumluluk, gabin tartışmasında da önemlidir. Devralan, bedelin düşük görünmesinin şirketin vergi ve diğer kamu borçlarından kaynaklandığını ileri sürüyorsa, bu borçların devir tarihindeki tutarını belgelerle ortaya koymalıdır; çünkü değer, devir tarihindeki malvarlığı üzerinden bulunur (Ankara BAM 21. HD, E.2024/906, K.2026/1141).

Özel hukuk borçları. Şirketin kendi borçlarından kural olarak şirket sorumludur; ancak şirketin gizlenmiş borçları payın değerini doğrudan düşürür. Devralan bakımından korunmanın yolu, devir sözleşmesine şirketin borçları, davaları ve kamu borçlarına ilişkin beyan ve tekeffül hükümleri, bunların gerçeğe aykırı çıkması hâlinde tazminat ve bedel indirimi hükümleri ile bedelin bir kısmının belirli bir süre teminat olarak tutulmasına ilişkin hükümler konulmasıdır. Bu hükümlerin kapsamı ve uyuşmazlıklar için pay alım sözleşmesi uyuşmazlıkları yazımıza bakabilirsiniz.

Devralanın kendi talepleri: gizlenen borçlar, ayıp ve rücu

Devralan da devirden sonra aldatıldığını, şirketin borçlarının gizlendiğini veya payların ayıplı olduğunu ileri sürebilir. İstanbul BAM 14. Hukuk Dairesi pay devir sözleşmesini temelde bir satım sözleşmesi olarak nitelendirmiş (22.05.2025, E.2024/1892, K.2025/870); İstanbul BAM 12. Hukuk Dairesi de inceleme sırasında tespit edilemeyecek bir ayıp nedeniyle zarara uğrayan devralanın ayıp hükümlerine başvurabileceğini kabul etmiştir (14.02.2023, E.2020/332, K.2023/223). Ancak aşağıdaki kararlar, devralanın bu taleplerde çoğu zaman kendi incelemesinin kapsamıyla sınandığını göstermektedir.

Bu kararlardan devralan için şu sonuçlar çıkmaktadır. Birincisi, mahkemeler devralanın kendi incelemesini yapmasını beklemektedir; özellikle devralan tacirse veya aynı sektörde çalışıyorsa, olağan bir incelemeyle ortaya çıkarılabilecek bir sorun için aldatma ya da yanılma iddiası çoğunlukla dinlenmemektedir. İkincisi, devir öncesi borçlar için devredene başvurma imkânı bu kararlarda sözleşmedeki hükme bağlı kalmıştır: kesim tarihi ve rücu hükmü bulunmayan dosyada devralan ödediği vergiyi geri alamamış, bu hükmün bulunduğu dosyada ise hüküm iki tarafı da bağlamıştır. Üçüncüsü, “bilançoda gösterilenler dışında borç yoktur” şeklindeki taahhütlere eklenen istisna cümleleri korumayı daraltabilir; Ankara BAM 21. Hukuk Dairesi’nin aktardığına göre aynı alacak için sözleşmeye dayanılarak açılan önceki davada talep, taahhütteki istisna kapsamında görülmüştü. Dördüncüsü, işletmenin değerini taşıyan unsurlar (müşteri, öğrenci sayısı, marka, ruhsat) sözleşmede açıkça güvence altına alınmalı ve bir ayıp ortaya çıktığında gecikmeden bildirimde bulunulmalıdır (TBK m.223). Son olarak teminat, sözleşmedeki koşullar oluşmadan nakde çevrilmemelidir.

Pay Devir Sözleşmesine Konulacak Hükümler

Sözleşme hükümleri gabin veya aldatma iddiasını tek başına ortadan kaldırmaz. TBK m.28 sözleşme özgürlüğünün bir sınırıdır; kanaatimizce satıcının gabin hakkından önceden vazgeçtiğine ilişkin bir hüküm sonuç doğurmaz. Ancak aşağıdaki hükümler, devrin hangi koşullarda ve hangi bilgilerle yapıldığını belgeleyerek mahkemenin olayı değerlendirmesine doğrudan etki eder.

Tahkim şartı ve yetki sözleşmesinin gabin davasına etkisi için gabin davasında görevli mahkeme, arabuluculuk ve tahkim yazımıza bakabilirsiniz. Ankara BAM 21. Hukuk Dairesi, payları devralan ortaklara karşı açılan pay devrinin iptali davasında şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesini kesin yetkili saymıştır (02.03.2023, E.2022/1377, K.2023/297); kesin yetki hâllerinde yetki sözleşmesi yapılamaz (HMK m.18/1).

Dava Açılırsa: Devralanın Savunma Takvimi

Paylar üzerindeki tedbire itiraz için şirket paylarına ihtiyati tedbir yazımıza, örnek bir cevap dilekçesi için gabin davasına cevap dilekçesi örneği sayfamıza bakabilirsiniz.

Hukuki İnceleme (Due Diligence) Kontrol Listesi

Sık Sorulan Sorular

Hisseyi satın aldıktan sonra satıcı gabin davası açabilir mi?

Evet. Satıcı, düşüncesizlik veya deneyimsizliğini öğrendiği ya da zor durumunun ortadan kalktığı tarihten itibaren bir yıl içinde ve her hâlde sözleşmenin kurulmasından itibaren beş yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirebilir veya oransızlığın giderilmesini isteyebilir (TBK m.28/1-2). Aldatma ve korkutmada süre, aldatmanın öğrenildiği veya korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı tarihten itibaren bir yıldır (TBK m.39/1).

Noterde yapılan devir sözleşmesi gabin veya aldatma davasını engeller mi?

Hayır. Noter onayı limited şirket payı devrinin şekil şartını karşılar (TTK m.595/1); ancak irade bozukluğu ve aşırı yararlanma iddiaları noter senedine karşı da tanıkla ispatlanabilir (HMK m.203/1-ç). Buna karşılık noter sözleşmesindeki “bedeli nakden ve tamamen aldım” beyanının aksi kesin delille ispatlanmalıdır (İstanbul BAM 43. HD, E.2020/1388, K.2023/581).

Satıcı şirkette yönetici veya uzun süre ortak idiyse deneyimsizlik iddia edebilir mi?

İleri sürebilir; ancak mahkemeler bu durumu devralan lehine değerlendirmektedir. Sakarya BAM 7. Hukuk Dairesi, genel müdürlük yapmış ve genel kurullarda bilançoları görmüş ortağın deneyimsizliğinden veya düşüncesizliğinden söz edilemeyeceğini kabul etmiştir (E.2024/611, K.2025/1674). Antalya BAM 11. Hukuk Dairesi de 25 yıl boyunca şirketin yüzde 99 pay sahibi ve tek yetkilisi olan devredenin, 74 yaşında olmasına rağmen tecrübesizliğinden söz edilemeyeceğini belirtmiştir (E.2022/3052, K.2026/260).

Sözleşmeye “satıcı gabin iddiasından feragat eder” yazılabilir mi?

Kanaatimizce böyle bir hüküm satıcının TBK m.28’den doğan hakkını ortadan kaldırmaz; zor durumda olan kişi bu hükmü de aynı zor durum içinde imzalamış olabilir. Daha yararlı olan, satıcının şirket belgelerini incelediğini, danışmanlık aldığını ve bedelin belirlenme yöntemini bildiğini gösteren olgu beyanlarının sözleşmeye yazılmasıdır.

Sözleşmede gösterilenden fazla ödediğimi nasıl ispatlarım?

Yazılı delille. Kanundaki sınırı aşan bir ödeme iddiası tanıkla ispatlanamaz (HMK m.200/1). Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, akitte 14.000 TL gösterilen taşınmaz için 200.000 TL ödendiği savunmasını yazılı belge bulunmadığından dinlememiş ve akitteki bedeli esas almıştır (25.06.2018, E.2015/13939, K.2018/11460). Bu nedenle bedelin tamamı banka aracılığıyla ödenmeli ve sözleşmede gerçek bedel gösterilmelidir.

Devirden sonra şirketin değeri arttı; satıcı bunu ileri sürebilir mi?

Oransızlık devir tarihindeki değere göre belirlenir. İstanbul BAM 43. Hukuk Dairesi, devirden sonra şirketin büyümesinin aldatmayı ispata elverişli olmadığını belirtmiştir (E.2020/311, K.2021/556). Sonradan artan değer, gabin veya aldatma için tek başına delil değildir.

Limited şirket payını satın alan, şirketin eski vergi borçlarından sorumlu mu?

Şirketten tahsil edilemeyen ve devir öncesine ait amme alacaklarından, payı oranında devredenle birlikte müteselsilen sorumlu tutulabilir (6183 sayılı Kanun m.35/2). Bu madde limited şirket ortaklarını düzenler. Devralanın şirkette kanuni temsilci olması hâlinde kanuni temsilcilerin sorumluluğu ise ayrı bir hükme tabidir (6183 sayılı Kanun mükerrer m.35).

Satıcı dava açtı ve paylar üzerine tedbir konuldu; ne yapabilirim?

Dinlenmeden verilmiş tedbir kararına itiraz edilebilir. İtiraz, tedbirin uygulanması sırasında hazır bulunulmuşsa uygulamadan, bulunulmamışsa uygulama tutanağının tebliğinden itibaren bir hafta içinde; tedbirin şartlarına, mahkemenin yetkisine ve teminata ilişkin olarak yapılır (HMK m.394/1-2). Ayrıntılar için şirket paylarına ihtiyati tedbir yazımıza bakabilirsiniz.

Satıcı sözleşmeyi avukatıyla müzakere ettiyse gabin mümkün mü?

Mümkün olmakla birlikte zorlaşır. İstanbul BAM 13. Hukuk Dairesi, devir sırasında tutuklu bulunan ortağın açtığı davada yüzde 50’ye yakın farkı açık oransızlık saymış; ancak 25 yıllık kurucu ortak olan devredenin sözleşmeyi avukat katılımıyla müzakere ettiğini ve bedeli ihtirazi kayıt koymadan kabul ettiğini dikkate alarak sübjektif unsurun gerçekleşmediği sonucuna varmıştır (17.10.2024, E.2023/811, K.2024/1623).

Satıcı payları vekil aracılığıyla devrettiyse gabin ileri sürülebilir mi?

Kararlar farklı yöndedir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, vekil eliyle yapılan temliklerde gabinin sübjektif unsurunun gerçekleşmeyeceğini belirtmiştir (26.06.2018, E.2015/10859, K.2018/11504). İstanbul BAM 13. Hukuk Dairesi ise vekil aracılığıyla yapılan devirde gabine dayanılamayacağı yönündeki ilk derece gerekçesini isabetsiz bulmuştur (E.2023/811, K.2024/1623). Bu nedenle vekâletle yapılan devirde de değer ve süreç belgeleri eksiksiz tutulmalıdır.

Rekabet Kurulu izni gerekiyordu ama alınmadıysa ne olur?

Kurul, bildirilmesi zorunlu olup bildirilmemiş bir devralmadan haberdar olduğunda işlemi kendiliğinden incelemeye alır. Devralma etkin rekabeti önemli ölçüde azaltmıyorsa izin verilir, ancak bildirim yapılmadığı için para cezası uygulanır; azaltıyorsa para cezasıyla birlikte işlemin sona erdirilmesine ve payların mümkünse eski maliklerine iadesine karar verir (4054 sayılı Kanun m.11).

Devirden önce satıcıya hangi belgeleri vermeliyim?

Satıcı zaten pay sahibi olarak finansal tablolara ve şirket bilgilerine erişebilir (TTK m.437, m.614). Yine de güncel bilanço ve mizan, vergi ve SGK borç durumu, devam eden davalar ve icra takipleri ile varsa değerleme raporu satıcıya verilmeli; hangi belgelerin hangi tarihte teslim edildiği satıcıya imzalatılan bir listeyle veya yazışmayla belgelenmelidir. Bu kayıt, aldatma ve deneyimsizlik iddialarına karşı en somut delildir.

İlgili Rehberler

• Gabin (Aşırı Yararlanma) Nedir? Şartları, Süreler ve Gabin Davası
• TBK 28 Aşırı Yararlanma (Gabin) Şerhi ve Yargıtay Kararları
• Hissemi Değerinin Altında Devrettim, Geri Alabilir miyim?
• Gabin (Exploitation) in Share Transfers Under Turkish Law — English guide
• Aile Şirketinde Pay Devri ve Gabin: Mirastan Sonra ve Ortaklıktan Ayrılırken
• Ticari İşlemlerde Gabin: Tacir, Pay Devri ve Şirket Satışı
• Gabin (Aşırı Yararlanma) Kararları: Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi
• Gabin Davasında Açık Oransızlık Nasıl Tespit Edilir?
• Gabin Davasında Görevli Mahkeme, Arabuluculuk ve Tahkim
• Şirket Paylarına İhtiyati Tedbir: Teminat ve İtiraz
• Gabin Davasına Cevap Dilekçesi Örneği
• Pay (Hisse) Alım Sözleşmesi Uyuşmazlıkları: Beyan ve Tekeffül, Ayıp, Cezai Şart
• Pay Sahipleri Sözleşmesi: Önalım, Ortak Satış, Birlikte Satma
• Şirket Hissemi Sattım, Devir Bedelim Bloke Edildi
• Türk Şirketi Satın Alan Yabancı Yatırımcı Hangi İzinleri Almalı?

Satıcının hangi yollara başvurabileceğini görmek için gabin rehberi sayfamızdaki durum tablosuna bakabilirsiniz.

Kaynakça

Mevzuat (resmî metinler, 3 Kasım 2026 itibarıyla)

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.12, 26, 28, 30-39, 147, 219, 223
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.5/A, 437, 490-494, 499, 594, 595, 598, 614
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.14, 17, 18, 114-117, 194, 200, 201, 203, 266, 281, 357, 389-394, 412, Ek m.1
• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu: m.2, 15
• 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun: m.35, mükerrer m.35
• 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun: m.7, 11
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu: m.72

Yargıtay kararları (hukuk yayınlarında yer alan tam metinlerinden okunmuştur; resmî karar arama sistemi üzerinden ayrıca karşılaştırılamamıştır)

• Yargıtay HGK, 22.10.2025, E.2024/1-399, K.2025/643
• Yargıtay HGK, 28.05.2025, E.2023/6-906, K.2025/361
• Yargıtay HGK, 09.04.2025, E.2023/11-615, K.2025/217
• Yargıtay HGK, 22.05.2024, E.2023/1-889, K.2024/279
• Yargıtay HGK, 06.12.2023, E.2022/729, K.2023/1214
• Yargıtay HGK, 25.10.2023, E.2021/1-482, K.2023/992
• Yargıtay HGK, 29.11.2022, E.2021/11-917, K.2022/1616 (mülga 6762 sayılı TTK dönemi)
• Yargıtay 1. HD, 26.06.2018, E.2015/10859, K.2018/11504
• Yargıtay 1. HD, 25.06.2018, E.2015/13939, K.2018/11460
• Yargıtay 1. HD, 14.11.2017, E.2014/21518, K.2017/6403
• Yargıtay 1. HD, 09.05.2016, E.2016/4269, K.2016/5762

Bölge adliye mahkemesi kararları (UYAP Emsal Karar Arama sistemindeki tam metinlerinden okunmuştur)

• Ankara BAM 21. HD, 16.09.2026, E.2024/906, K.2026/1141
• Ankara BAM 21. HD, 28.11.2025, E.2023/779, K.2025/1400
• Ankara BAM 21. HD, 27.12.2024, E.2022/1332, K.2024/1589
• Ankara BAM 21. HD, 02.03.2023, E.2022/1377, K.2023/297
• Antalya BAM 11. HD, 09.03.2026, E.2022/3052, K.2026/260
• Antalya BAM 11. HD, 09.01.2024, E.2023/1877, K.2024/13
• Diyarbakır BAM 6. HD, 20.11.2025, E.2025/1436, K.2025/1262
• Gaziantep BAM 11. HD, 26.11.2024, E.2024/220, K.2024/1516
• İstanbul BAM 12. HD, 16.02.2023, E.2020/1306, K.2023/232
• İstanbul BAM 12. HD, 14.02.2023, E.2020/332, K.2023/223
• İstanbul BAM 13. HD, 02.04.2026, E.2026/553, K.2026/671
• İstanbul BAM 13. HD, 08.12.2025, E.2023/627, K.2025/2033
• İstanbul BAM 13. HD, 12.06.2025, E.2022/2227, K.2025/957
• İstanbul BAM 13. HD, 13.03.2025, E.2022/1746, K.2025/424
• İstanbul BAM 13. HD, 17.10.2024, E.2023/811, K.2024/1623
• İstanbul BAM 14. HD, 09.04.2026, E.2026/433, K.2026/661
• İstanbul BAM 14. HD, 22.05.2025, E.2024/1892, K.2025/870
• İstanbul BAM 43. HD, 24.06.2026, E.2026/1007, K.2026/1358
• İstanbul BAM 43. HD, 26.06.2025, E.2022/36, K.2025/896
• İstanbul BAM 43. HD, 12.09.2024, E.2023/723, K.2024/1224
• İstanbul BAM 43. HD, 01.06.2023, E.2020/1388, K.2023/581
• İstanbul BAM 43. HD, 29.04.2021, E.2020/311, K.2021/556
• İzmir BAM 11. HD, 04.06.2026, E.2023/2071, K.2026/957
• İzmir BAM 11. HD, 29.12.2017, E.2017/453, K.2017/1405 (İzmir BAM 20. HD kararında aktarıldığı şekliyle)
• İzmir BAM 20. HD, 20.11.2024, E.2024/1582, K.2024/1675
• Kayseri BAM 6. HD, 08.07.2026, E.2026/1369, K.2026/1551
• Kayseri BAM 6. HD, 08.04.2026, E.2026/607, K.2026/731
• Sakarya BAM 7. HD, 10.10.2025, E.2024/611, K.2025/1674