Pay (Hisse) Alım Sözleşmesi Uyuşmazlıkları ve Tahkim 2026 — Bedelin Ödenmemesi, Beyan ve Tekeffül İhlali, Ayıp, Cezai Şart, Hakem Kararı ve İflas Riski (TTK m.490, m.499, m.595; TBK m.39, m.125, m.182, m.219-231; HMK m.408, m.412-414, m.427, m.439; SPKn m.26)

Pay alım sözleşmesi, satıcının payları devretmeyi, alıcının da bedeli ödemeyi üstlendiği bir satış sözleşmesidir (TBK m.207); payların mülkiyeti ise ayrıca şirket türüne uygun devir işlemiyle geçer. Anonim şirkette nama yazılı pay senedi ciro ve zilyetliğin devriyle devredilir (TTK m.490/2) ve devralan şirkete karşı ancak pay defterine kaydedilince pay sahibi sayılır (TTK m.499/4). Limited şirkette devir yazılı yapılır, imzalar noterce onaylanır ve kural olarak genel kurul onayı gerekir (TTK m.595). En sık görülen uyuşmazlıklar; bedelin veya taksitlerin ödenmemesi (TBK m.117, m.125), beyan ve tekeffüllerin gerçeğe aykırı çıkması, satılan paylarda veya şirkette ayıp iddiası (TBK m.219-231; iki yıllık zamanaşımı), yanılma veya aldatma nedeniyle sözleşmeyle bağlı olmama (TBK m.39; bir yıllık süre) ve cezai şarttır (TBK m.179-182; tacir için TTK m.22). Bu uyuşmazlıklar taraf iradesine tabi olduğundan tahkime elverişlidir (HMK m.408). Tahkim sözleşmesi yazılı olmalıdır (HMK m.412/3); asıl sözleşmenin geçersizliği tahkim şartını geçersiz kılmaz (m.412/4). Hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir ve bu dava, teminat gösterilmedikçe kararın icrasını durdurmaz (HMK m.439/4). Bu nedenle bedel borcuna ilişkin bir hakem kararı, ilamlı icraya ve icra emrine rağmen ödenmezse takipsiz iflas talebine dönüşebilir (İİK m.177/4). Payları borsada işlem gören bir şirket taraf olduğunda KAP açıklaması (II-15.1), pay sahipliği bildirim eşikleri, zorunlu pay alım teklifi (SPKn m.26) ve Rekabet Kurulu izni (4054 m.7) de sözleşmenin parçası hâline gelir.

Pay Alım Sözleşmesi Nedir? Borç Doğuran İşlem ve Devir

Kısa cevap: Pay alım sözleşmesi bir satış sözleşmesidir (TBK m.207). Payın mülkiyeti ise şirket türüne ve payın niteliğine göre ayrı bir devir işlemiyle geçer; şirkete karşı pay sahipliği pay defteri kaydına bağlıdır (TTK m.499/4).

1- TBK m.207 bakımından: Satış sözleşmesi, satıcının satılanın zilyetliğini ve mülkiyetini alıcıya devretmeyi, alıcının da buna karşılık bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Pay alım sözleşmesi bu tanıma girer; ancak satılan şey bir eşya değil, şirkete ortaklık hakkını temsil eden paydır. Bu nedenle sözleşme, bir yandan satışın genel hükümlerine, diğer yandan pay devrini düzenleyen TTK hükümlerine tabidir.

2- TTK m.490 ve m.499 bakımından: Kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe nama yazılı paylar herhangi bir sınırlamaya bağlı olmaksızın devredilebilir (m.490/1); hukuki işlemle devir, ciro edilmiş nama yazılı pay senedinin zilyetliğinin devralana geçirilmesiyle yapılabilir (m.490/2). Payın devri kanuna uygun şekilde kanıtlanmadıkça devralan pay defterine yazılamaz (m.499/2); şirkete karşı ilişkilerde yalnızca pay defterinde kayıtlı kişi pay sahibi sayılır (m.499/4). Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından kayden izlenen nama yazılı paylar için SPKn hükümleri saklıdır (m.499/5). Pay senedi bastırılmamış paylarda devir, uygulamada alacağın temlikine ilişkin yazılı şekil kuralına göre yapılır (TBK m.184/1).

3- TTK m.595 bakımından: Limited şirkette esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlem yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzaları noterce onaylanır. Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmedikçe devir, ortaklar genel kurulunun onayıyla geçerli olur; genel kurul, şirket sözleşmesinde aksi öngörülmedikçe sebep göstermeksizin onay vermeyi reddedebilir. Onay için başvurudan itibaren üç ay içinde reddedilmemesi hâlinde onay verilmiş sayılır (m.595/7).

Bağlam kayıtları ve devir kısıtlamaları için pay devri ve bağlam yazımıza, devir bedelinin banka tarafından bloke edilmesi hâlinde yapılacaklar için hisse devir bedeli bloke edildi yazımıza bakabilirsiniz.

Taraflardan Biri Borsa Şirketiyse: KAP, Eşikler, Pay Alım Teklifi ve Rekabet İzni

Kısa cevap: Borsa şirketinin taraf olduğu pay alımında müzakereler içsel bilgi olabilir (II-15.1 m.5-6), pay sahipliği eşikleri bildirim doğurur (m.12), yönetim kontrolünün el değiştirmesi zorunlu pay alım teklifi gerektirir (SPKn m.26) ve eşikleri aşan işlemler Rekabet Kurulu iznine tabidir (4054 m.7).

1- II-15.1 m.5-6 ve m.25/1 bakımından: Bir borsa şirketinin başka bir şirketin paylarını satın alması veya kendi paylarının el değiştirmesi çoğu zaman içsel bilgidir. Müzakere aşamasında açıklama, meşru çıkar, yanıltmama ve gizlilik şartlarıyla ertelenebilir (m.6); bilgiyi gizli tutma yükümlülüğü olan avukat, danışman ve denetçilere açıklamak üçüncü kişilere açıklama sayılmaz (m.5/4). Açıklanması gereken özel durumlar hakkında bilgi sahibi olan herkes bunlar kamuya duyuruluncaya kadar gizliliği korumakla yükümlüdür (m.25/1). Sözleşmenin imzalanması, kapanışı ve sonradan çıkan uyuşmazlıklar ayrı açıklama konularıdır.

2- II-15.1 m.12 bakımından: Payları borsada işlem gören bir şirketin sermayesindeki payı veya oy hakları belirli oranlara ulaşan ya da bu oranların altına düşen kişiler açıklama yapar. SPK’nın 2026/57 sayılı bültenindeki ilke kararıyla 11 Eylül 2026 gün sonundan itibaren ilk bildirim eşiği yüzde 3 olarak uygulanmaktadır; diğer eşikler Tebliğ’de sayılmıştır.

3- SPKn m.26 ve II-26.1 bakımından: Halka açık ortaklıklarda yönetim kontrolünü sağlayan payların veya oy haklarının iktisap edilmesi hâlinde, diğer ortakların paylarını satın almak üzere pay alım teklifinde bulunulması zorunludur (SPKn m.26/1; II-26.1 m.11). Yönetim kontrolü, oy haklarının yüzde ellisinden fazlasına veya yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunu seçme imtiyazına sahip olmaktır (II-26.1 m.12). Teklif fiyatı, kontrolün duyurulmasından önceki altı aylık ortalama borsa fiyatı ile teklif sahibinin son altı ayda ödediği en yüksek fiyattan düşük olamaz (m.15/1). Bu kural, pay alım sözleşmesindeki fiyatın diğer pay sahiplerine yapılacak teklifin tabanını belirleyebileceği anlamına gelir; fiyat pazarlığı bu etkiyle birlikte yapılmalıdır. Ayrıntılar için zorunlu pay alım teklifi yazımıza bakabilirsiniz.

4- 4054 sayılı Kanun bakımından: Bir teşebbüsün başka bir teşebbüsün ortaklık paylarının tamamını veya bir kısmını devralması, etkin rekabeti önemli ölçüde azaltacak nitelikteyse yasaktır; Kurul, izin almak üzere bildirilmesi zorunlu birleşme ve devralmaları tebliğlerle belirler (m.7). Bu çerçevede 2010/4 sayılı Tebliğ’deki eşikleri aşan işlemler Rekabet Kurulu iznine tabidir. İzne tabi bir işlemin izin alınmadan gerçekleştirilmesi, işlemin hukuki geçerliliği bakımından sorun doğurur ve idari para cezası riski taşır (m.11, m.16). Bu nedenle Rekabet Kurulu izni, pay alım sözleşmelerinde tipik bir kapanış şartıdır. Ayrıntılar için birleşmelerde Rekabet Kurulu izni sayfamıza bakabilirsiniz.

En Sık Görülen Uyuşmazlıklar

Kısa cevap: Uyuşmazlıkların çoğu dört başlıkta toplanır: bedelin ödenmemesi, beyan ve tekeffül ihlali, ayıp veya aldatma iddiası ve cezai şart. Her birinin dayanağı ve süresi farklıdır.

1- Bedelin ödenmemesi, TBK m.117 ve m.125 bakımından: Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; belirli vade günü kararlaştırılmışsa ihtara gerek yoktur (m.117). Karşılıklı sözleşmelerde borçlu temerrüde düştüğünde alacaklı, uygun süre verdikten sonra ifa ve gecikme tazminatı isteyebilir, ifadan vazgeçip müspet zararının giderilmesini isteyebilir veya sözleşmeden dönüp menfi zararını talep edebilir (m.125). Taksitli bedellerde ve kazanç payına bağlı ödemelerde (earn-out) bedelin muaccel olup olmadığı, sözleşmedeki hesaplama ve bildirim hükümlerine göre belirlenir.

2- Takas bakımından: Alıcı, satıcıdan tazminat alacağı bulunduğunu ileri sürerek bedel borcunu takas etmek isteyebilir. Takas, borçlunun takas iradesini alacaklıya bildirmesiyle gerçekleşir (TBK m.143); ancak takas için karşı alacağın muaccel olması gibi şartlar aranır (TBK m.139). Tazminat alacağı tartışmalıysa ve sözleşme takası sınırlıyorsa, bu savunma bedel davasını kendiliğinden durdurmaz.

3- Yanılma ve aldatma, TBK m.30-32, m.36 ve m.39 bakımından: Sözleşme kurulurken esaslı yanılmaya düşen taraf sözleşmeyle bağlı değildir (m.30); esaslı yanılma hâlleri m.31’de, saik yanılmasının esaslı sayıldığı hâl m.32’de düzenlenmiştir; karşı tarafın aldatmasıyla sözleşme yapan taraf, yanılması esaslı olmasa bile sözleşmeyle bağlı değildir (m.36). Ancak yanılma veya aldatmayı öğrendiği andan başlayarak bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmez veya verdiğini geri istemezse sözleşmeyi onaylamış sayılır (m.39/1). Aldatma nedeniyle sözleşmenin onaylanmış sayılması, tazminat isteme hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz (m.39/2).

4- Cezai şart, TBK m.179-182 ve TTK m.22 bakımından: Taraflar ifa edilmemesi veya gereği gibi ifa edilmemesi hâline cezai şart bağlayabilir; alacaklı zarara uğramamış olsa bile ceza istenebilir (TBK m.180). Hâkim aşırı gördüğü cezai şartı kendiliğinden indirir (TBK m.182/3); ancak tacir sıfatını taşıyan borçlu, cezai şartın fahiş olduğu iddiasıyla indirilmesini isteyemez (TTK m.22). Pay alım sözleşmelerinin tarafları çoğu zaman tacir olduğundan, cezai şart tutarları imza aşamasında dikkatle belirlenmelidir.

Beyan ve Tekeffüller, Ayıp ve Sorumluluğun Sınırları

Kısa cevap: Pay satışında satılan şey paydır; şirketin malvarlığındaki bir eksikliğin payın ayıbı sayılıp sayılmayacağı tartışmalıdır. Bu nedenle alıcıyı koruyan ana araç beyan ve tekeffül ile tazmin hükümleridir. Ağır kusur veya hileyle gizlenen ayıplar için sorumsuzluk anlaşması geçersizdir (TBK m.115, m.221).

1- TBK m.219, m.223 ve m.227 bakımından: Satıcı, alıcıya karşı herhangi bir surette bildirdiği niteliklerin bulunmamasından ve satılanın değerini veya kullanım amacını ortadan kaldıran ya da önemli ölçüde azaltan ayıplardan sorumludur (m.219). Alıcı, satılanı olağan işlerin akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve ayıp görürse uygun bir süre içinde satıcıya bildirmekle yükümlüdür (m.223). Ayıp hâlinde alıcı sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değiştirme seçimlik haklarına sahiptir (m.227). Satılanın ayıbından doğan davalar, teslimden itibaren iki yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; ağır kusuru bulunan satıcı bu süreden yararlanamaz (m.231).

2- Pay satışına uygulanması bakımından: Payın kendisindeki bir eksiklik, örneğin payın üzerinde rehin veya haciz bulunması ya da payın geçersiz çıkarılmış olması, payın hukuki ayıbı olarak değerlendirilebilir. Buna karşılık şirketin gizli bir vergi borcu, dava riski veya stok eksikliği gibi durumların payın ayıbı sayılıp sayılmayacağı öğretide tartışmalıdır. Bu tartışma nedeniyle uygulamada şirkete ilişkin riskler, sözleşmede satıcının açık beyan ve tekeffülleriyle ve bu beyanlar gerçeğe aykırı çıkarsa uygulanacak tazmin hükümleriyle düzenlenir. Bu hükümlerin niteliği de öğretide ayrıca tartışılır; bazı görüşler bunları TBK m.219 anlamında bildirilen nitelik, bazıları ise bağımsız bir garanti taahhüdü olarak değerlendirir.

3- TBK m.115 ve m.221 bakımından: Borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür (m.115/1). Satıcının ayıptan sorumlu olmayacağına ilişkin anlaşma, satıcının ağır kusuruyla alıcıdan gizlediği ayıplar bakımından kesin olarak hükümsüzdür (m.221). Sözleşmelerde sıkça görülen tavan tutar, asgari eşik ve talep süresi sınırlamaları bu hükümlerin çizdiği sınır içinde geçerlidir.

Karşı görüş şudur: “Alıcı hukuki durum tespiti (due diligence) yaptı; öğrendiği veya öğrenebileceği risk için satıcıdan bir şey isteyemez.” Bu görüş tek başına belirleyici değildir. TBK m.223, alıcıya satılanı gözden geçirme külfeti yükler; ancak sözleşmede satıcının açık beyanı varsa ve beyan gerçeğe aykırıysa, alıcının incelemesi satıcının sözleşmesel sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Alıcının incelemede öğrendiği hususların sorumluluğu sınırlayıp sınırlamayacağı, sözleşmenin bu konudaki açık hükmüne ve somut olayda satıcının kusuruna göre değerlendirilir. Satıcının bir riski bilerek gizlemesi ise sorumsuzluk anlaşmasını hükümsüz kılar (TBK m.221).

Tahkim: Hangi Kanun, Hangi Şartlar?

Kısa cevap: Yabancılık unsuru taşımayan ve tahkim yeri Türkiye olan uyuşmazlıklarda HMK’nın tahkim hükümleri (m.407 vd.), yabancılık unsuru taşıyanlarda Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanır (MTK m.1-2). Tahkim sözleşmesi yazılı olmalıdır; tahkim itirazı ilk itiraz olarak ileri sürülür.

1- HMK m.407-408 ve MTK m.1-2 bakımından: HMK’nın tahkim hükümleri, yabancılık unsuru taşımayan ve tahkim yeri Türkiye olarak belirlenen uyuşmazlıklarda uygulanır (HMK m.407/1). Yabancılık unsuru taşıyan ve tahkim yeri Türkiye olan uyuşmazlıklarda 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanır; yabancılık unsurunun hangi hâllerde bulunduğu Kanunda sayılmıştır. Taşınmazlar üzerindeki aynî haklardan veya iki tarafın iradelerine tabi olmayan işlerden doğan uyuşmazlıklar tahkime elverişli değildir (HMK m.408). Pay alım sözleşmesinden doğan bedel, garanti, tazminat ve cezai şart talepleri taraf iradesine tabidir ve tahkime elverişlidir. Genel kurul kararlarının iptali gibi şirketler hukukuna özgü davaların tahkime elverişliliği ise tartışmalıdır.

2- HMK m.412 bakımından: Tahkim sözleşmesi, tarafların sözleşmeden doğmuş veya doğabilecek uyuşmazlıkların tamamının veya bir kısmının çözümünü hakem veya hakem kuruluna bırakmalarıdır (m.412/1); asıl sözleşmede bir şart olarak veya ayrı bir sözleşme olarak yapılabilir (m.412/2). Tahkim sözleşmesi yazılı olmalıdır; imzalı bir belgeyle, taraflar arasında yazışmayla, elektronik ortamda veya tahkim şartı içeren bir belgeye yapılan açık atıfla bu şart sağlanabilir (m.412/3). Asıl sözleşmenin geçersiz olduğu veya tahkim sözleşmesinin henüz doğmamış bir uyuşmazlığa ilişkin olduğu itirazında bulunulamaz (m.412/4). Bu son kural, alıcının “sözleşme aldatma nedeniyle geçersiz” iddiasının da hakem önünde görüleceği anlamına gelir. Ayrıntılar için tahkim şartının bağımsızlığı yazımıza bakabilirsiniz.

3- HMK m.413 ve m.116-117 bakımından: Tahkim sözleşmesine konu bir uyuşmazlıkta mahkemede dava açılırsa karşı taraf tahkim itirazında bulunabilir; tahkim sözleşmesi geçerli ve uygulanabilir ise mahkeme davayı usulden reddeder (m.413/1). Tahkim itirazı ilk itirazdır ve cevap dilekçesiyle birlikte ileri sürülmelidir (m.116-117); süresinde ileri sürülmezse dava mahkemede görülmeye devam eder. Tahkim itirazının ileri sürülmesi, tahkim yargılamasının başlamasına veya sürmesine engel değildir (m.413/2).

4- HMK m.414 ve m.427 bakımından: Hakem veya hakem kurulu taraflardan birinin istemi üzerine ihtiyati tedbir veya delil tespitine karar verebilir ve teminat isteyebilir (m.414/1). Mahkemece verilen ihtiyati tedbir, aksine karar verilmedikçe hakem kararının icra edilebilir hâle gelmesiyle veya davanın reddedilmesiyle kendiliğinden kalkar (m.414/4). Taraflar aksini kararlaştırmadıkça hakem kararı, tek hakemde hakemin seçildiği, hakem kurulunda ilk toplantı tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde verilir; süre tarafların anlaşmasıyla veya mahkemece uzatılabilir (m.427).

5- Tahkim kurumu ve kurallar bakımından: Taraflar ad hoc tahkimi veya bir kurum tahkimini seçebilir. Türkiye’de 6570 sayılı Kanun’la kurulan İstanbul Tahkim Merkezi, ticaret odalarının tahkim merkezleri ve uluslararası kurumlar bu kapsamdadır. Kurum kuralları hakem seçimi, süre ve masraflar bakımından HMK veya MTK hükümlerini tamamlar; tahkim şartında kurumun ve kuralların açıkça gösterilmesi, sonradan “hangi kurum” tartışmasını önler.

Tahkimin genel çerçevesi için tahkim rehberimize, yabancılık unsuru için milletlerarası tahkim sayfamıza, sermaye piyasası uyuşmazlıklarında tahkim için sermaye piyasasında tahkim yazımıza bakabilirsiniz.

Hakem Kararından İflas Talebine: Neden Önemli?

Kısa cevap: HMK’ya tabi bir hakem kararına karşı iptal davası icrayı durdurmaz (HMK m.439/4). Karar ilamlı icraya konulabilir; icra emrine rağmen ödenmeyen ilam alacağı için alacaklı takipsiz iflas isteyebilir (İİK m.177/4). Tahkim şartı iflas davasını hakeme taşımaz.

1- HMK m.439 bakımından: Hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir; dava tahkim yerindeki bölge adliye mahkemesinde açılır ve öncelikle ve ivedilikle görülür (m.439/1). İptal sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır: taraflardan birinin ehliyetsizliği veya tahkim sözleşmesinin geçersizliği, hakem seçimine ilişkin usule uyulmaması, kararın tahkim süresi içinde verilmemesi, hakemlerin yetki konusunda hukuka aykırı karar vermesi, tahkim sözleşmesi dışında karar verilmesi, usule aykırılığın esasa etki etmesi, taraf eşitliği ve hukuki dinlenilme hakkına uyulmaması, uyuşmazlığın tahkime elverişli olmaması ve kararın kamu düzenine aykırılığı (m.439/2). Dava, hakem kararının taraflara bildirildiği tarihten itibaren bir ay içinde açılır; iptal davası kararın icrasını durdurmaz, ancak talep üzerine hükmolunan para veya eşyanın değerini karşılayan teminat gösterilirse icra durdurulabilir (m.439/4). İptal davasına ilişkin karara karşı temyize gidilebilir; temyiz icrayı durdurmaz (m.439/6).

2- İİK m.177/4 bakımından: İlama müstenit alacak icra emriyle istendiği hâlde ödenmemişse, borçlu tacir hakkında alacaklı önce takip yapmadan doğrudan iflas isteyebilir. Hakem kararı ilam niteliğindedir; bu nedenle bedel borcuna ilişkin bir hakem kararıyla borçlandırılan alıcı şirket, teminat göstererek icrayı durdurmazsa iflas talebiyle karşılaşabilir. Ayrıntılar için hakem kararına iptal davası ve icranın durdurulması ve hakem kararı nasıl tahsil edilir yazılarımıza bakabilirsiniz.

3- Tahkim şartı ve iflas davası bakımından: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 21.12.2021 tarihli, 2019/574 E., 2021/1710 K. sayılı kararında, taraflar arasında tahkim şartı bulunsa da iflas davasının ticaret mahkemesinde görüleceği kabul edilmiştir. İflas, bütün alacaklıları ilgilendiren toplu bir tasfiye yolu olduğundan taraf iradesiyle hakeme bırakılamaz. Bu nedenle pay alım sözleşmesindeki tahkim şartı, alacaklının iflas yoluna başvurmasını engellemez; savunma ise iflas mahkemesinde kurulur. Ayrıntılar için iflas davası cevap dilekçesi yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulamadan bir örnek: Reeder Teknoloji, 28 Eylül 2026 tarihli açıklamasında, Reeder Robotik pay alım sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkta karşı tarafın 2 Temmuz 2026 tarihli Tahkim Kurulu kararına dayanarak Samsun 1. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde (2026/1923 E.) iflas talepli dava açtığını, hakem kararının iptali için İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi’nde (2026/7 E.) açılan davanın sürdüğünü ve hakkında iflas kararı bulunmadığını duyurdu. Örnek, bir pay alım uyuşmazlığının tahkimden iflas davasına ve KAP açıklamasına kadar uzanan zincirini gösterir. Ayrıntılar için Reeder (REEDR) yazımıza, açıklama boyutu için iflas talebinin KAP’ta açıklanması yazımıza bakabilirsiniz.

Yabancı Hakem Kararı ve Yabancı Karşı Taraf

Kısa cevap: Yurt dışında verilen bir hakem kararının Türkiye’de icrası için tanıma ve tenfiz kararı gerekir (MÖHUK m.60 vd.; New York Sözleşmesi). Tenfiz davasında ret sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır.

Yabancı yatırımcının taraf olduğu pay alım sözleşmelerinde tahkim yeri çoğu zaman yurt dışı seçilir. Bu durumda verilen hakem kararı Türkiye’de doğrudan icra edilemez; Türkiye’nin taraf olduğu 1958 tarihli New York Sözleşmesi ve 5718 sayılı MÖHUK’un 60 ve devamı maddeleri uyarınca tanıma ve tenfiz kararı alınması gerekir. Tenfizden sonra karar Türk ilamı gibi icraya konulur ve İİK m.177/4 yolu da gündeme gelebilir. Ret sebepleri ve savunma için yabancı hakem kararının tenfizi yazımıza bakabilirsiniz.

Sözleşmeyi İmzalamadan Önce: Kontrol Listesi

1. Devir şeklini doğru kurun. Anonim şirkette ciro ve zilyetlik ile pay defteri kaydı (TTK m.490/2, m.499); limited şirkette noter onaylı imzalar ve genel kurul onayı (TTK m.595).
2. Kapanış şartlarını yazın. Rekabet Kurulu izni (4054 m.7), gerekiyorsa sermaye piyasası adımları ve son tarih.
3. Bedelin güvencesini planlayın. Emanet hesap, paylar üzerinde rehin veya teminat mektubu; taksit ve earn-out hesap kuralları.
4. Beyan ve tekeffülleri somutlaştırın. Vergi, dava, işçilik ve sözleşme riskleri için ayrı beyanlar ve açık tazmin hükmü.
5. Süreleri kanunla uyumlu kurun. Ayıpta iki yıl (TBK m.231), aldatmada bir yıl (TBK m.39); sözleşmedeki talep sürelerini bu çerçevede belirleyin.
6. Cezai şartı ölçülü belirleyin. Tacir borçlu fahiş olduğu iddiasıyla indirim isteyemez (TTK m.22).
7. Tahkim şartını eksiksiz yazın. Kurum, kurallar, yer, dil, hakem sayısı ve uygulanacak hukuk (HMK m.412; MTK m.4).
8. Borsa şirketiyseniz takvimi KAP ile kurun. Erteleme, açıklama, eşik bildirimi ve zorunlu pay alım teklifi etkisi (II-15.1; SPKn m.26).
9. Hakem kararı riskine karşı teminat planı yapın. İptal davasında icranın durdurulması teminata bağlıdır (HMK m.439/4).

Sık Yapılan Hatalar

• Tahkim itirazını cevap dilekçesinde ileri sürmemek. İlk itirazdır; sonradan ileri sürülemez (HMK m.116-117, m.413).
• Aldatma iddiasını bir yıl içinde bildirmemek. Süre geçerse sözleşme onaylanmış sayılır (TBK m.39/1).
• Şirketteki her riski ayıp saymak. Şirketin malvarlığındaki sorunların payın ayıbı sayılması tartışmalıdır; sözleşmedeki beyanlar belirleyicidir.
• İptal davasının icrayı durduracağını düşünmek. HMK tahkiminde teminat gösterilmedikçe durdurmaz (HMK m.439/4).
• Tahkim şartının iflas davasını da kapsadığını sanmak. İflas davası ticaret mahkemesinde görülür (Yargıtay HGK 2019/574 E., 2021/1710 K.).
• Borsa şirketinde KAP takvimini ihmal etmek. Müzakere, imza, uyuşmazlık ve hakem kararı ayrı açıklama noktalarıdır.

Önemli Kavramlar

Pay alım sözleşmesi

Payların satışını düzenleyen satış sözleşmesi (TBK m.207); mülkiyet ayrı devir işlemiyle geçer.

Beyan ve tekeffül

Satıcının şirket ve paylar hakkında verdiği, gerçeğe aykırı çıkması hâlinde sözleşmesel sorumluluk doğuran beyanlar.

Tazmin (indemnity)

Belirli risklerin gerçekleşmesi hâlinde satıcının alıcıya ödeme yapmayı üstlendiği sözleşme hükmü.

Earn-out

Bedelin bir kısmının şirketin kapanış sonrası performansına bağlandığı ödeme yapısı.

Tahkim şartı

Uyuşmazlıkların hakem veya hakem kurulunca çözülmesine ilişkin, asıl sözleşmeden bağımsız anlaşma (HMK m.412).

İptal davası

Hakem kararına karşı tek başvuru yolu; sebepleri kanunda sınırlıdır (HMK m.439).

Borsada zorunlu pay alım teklifinden doğan bedel ve temerrüt faizi alacağı pay alım teklifi alacağı hesaplama aracı ile hesaplanabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Pay alım sözleşmesi hangi kanuna tabidir?

Borç doğuran yönüyle satış sözleşmesidir ve TBK hükümlerine tabidir (TBK m.207). Payların devri ise TTK hükümlerine göre yapılır: anonim şirkette m.490 ve m.499, limited şirkette m.595.

Anonim şirkette hisse devri nasıl yapılır?

Nama yazılı pay senedi ciro edilip zilyetliği devredilerek devredilir (TTK m.490/2). Devralan, şirkete karşı ancak pay defterine kaydedilince pay sahibi sayılır (TTK m.499/4).

Limited şirkette hisse devri için ne gerekir?

Devir sözleşmesi yazılı yapılır, imzalar noterce onaylanır ve şirket sözleşmesinde aksi yoksa genel kurul onayı gerekir; başvurudan itibaren üç ay içinde reddedilmezse onay verilmiş sayılır (TTK m.595).

Alıcı hisse bedelini ödemezse ne olur?

Alıcı temerrüde düşer (TBK m.117). Satıcı uygun süre verdikten sonra ifa ve gecikme tazminatı isteyebilir, müspet zararını isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir (TBK m.125).

Hisse bedeli alacağı ne zaman zamanaşımına uğrar?

Kanunda ayrıca öngörülmedikçe genel on yıllık zamanaşımı uygulanır (TBK m.146).

Şirketten sonradan gizli borç çıktı; satıcıdan ne isteyebilirim?

Sözleşmedeki beyan ve tekeffül ile tazmin hükümlerine dayanabilirsiniz. Şirket malvarlığındaki eksikliğin payın ayıbı sayılması tartışmalıdır; ayıp hükümleri uygulanırsa teslimden itibaren iki yıllık süre vardır (TBK m.231).

Satıcı beni aldattıysa ne kadar sürem var?

Aldatmayı öğrendiğiniz andan itibaren bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığınızı bildirmeniz veya verdiğinizi geri istemeniz gerekir; aksi hâlde sözleşme onaylanmış sayılır (TBK m.39/1).

Satıcının sorumluluğunu sınırlayan hükümler geçerli mi?

Kural olarak geçerlidir; ancak ağır kusurdan sorumsuzluk anlaşması (TBK m.115/1) ve satıcının ağır kusuruyla gizlediği ayıplar için sorumsuzluk anlaşması (TBK m.221) kesin olarak hükümsüzdür.

Pay alım sözleşmesindeki cezai şart indirilebilir mi?

Hâkim aşırı cezai şartı indirir (TBK m.182/3); ancak tacir sıfatını taşıyan borçlu fahiş olduğu iddiasıyla indirim isteyemez (TTK m.22).

Pay alım uyuşmazlığı tahkime elverişli mi?

Evet. Taşınmaz aynî hakları ve taraf iradesine tabi olmayan işler dışındaki uyuşmazlıklar tahkime elverişlidir (HMK m.408); bedel, garanti ve tazminat talepleri bu kapsamdadır.

Tahkim şartı nasıl yazılmalı?

Yazılı olmalıdır (HMK m.412/3). Kurum, kurallar, tahkim yeri, dil, hakem sayısı ve uygulanacak hukuk açıkça gösterilmelidir.

Sözleşme geçersizse tahkim şartı da geçersiz olur mu?

Hayır. Asıl sözleşmenin geçersiz olduğu itirazında bulunulamaz; tahkim şartı asıl sözleşmeden bağımsızdır (HMK m.412/4).

Tahkim şartına rağmen mahkemede dava açılırsa ne olur?

Karşı taraf tahkim itirazında bulunabilir; itiraz ilk itirazdır ve cevap dilekçesiyle ileri sürülür (HMK m.413, m.116-117). Geçerli bir tahkim sözleşmesi varsa dava usulden reddedilir.

Hakem kararına karşı ne yapabilirim?

Yalnızca iptal davası açılabilir; HMK tahkiminde süre kararın bildiriminden itibaren bir aydır ve sebepler sınırlıdır (HMK m.439).

İptal davası açınca hakem kararı icra edilemez mi?

HMK tahkiminde iptal davası icrayı durdurmaz; hükmolunan değeri karşılayan teminat gösterilirse icra durdurulabilir (HMK m.439/4). MTK tahkiminde iptal davası icrayı kendiliğinden durdurur (MTK m.15/B).

Hakem kararına dayanılarak iflas istenebilir mi?

Evet. İlama müstenit alacak icra emrine rağmen ödenmezse alacaklı borçlu tacir hakkında takipsiz iflas isteyebilir (İİK m.177/4). Tahkim şartı iflas davasının mahkemede görülmesine engel değildir (Yargıtay HGK 2019/574 E., 2021/1710 K.).

Borsa şirketinin pay alımı zorunlu pay alım teklifi doğurur mu?

Yönetim kontrolünü sağlayan payların iktisabı hâlinde diğer ortaklara pay alım teklifi zorunludur (SPKn m.26/1; II-26.1 m.11); teklif fiyatı son altı ayda ödenen en yüksek fiyattan düşük olamaz (II-26.1 m.15/1).

İlgili Rehberler

• Baskı amaçlı iflas talebine karşı şirketin hakları
• Borsa şirketine iflas davası: Reeder (REEDR) örneği
• Hakem kararına iptal davası açtık, icra durur mu?
• Hakem kararı nasıl tahsil edilir?
• İflas davası cevap dilekçesi örneği
• İflas talebi KAP’ta nasıl açıklanır?
• İflas kararına istinaf ve temyiz
• Hakem kararının iptali davası (HMK m.439)
• Tahkim şartının bağımsızlığı
• Yabancı hakem kararının tenfizi
• Tahkim Rehberi
• Milletlerarası tahkim ve yabancılık unsuru
• Sermaye piyasasında tahkim
• Anonim ve limited şirkette pay devri ve bağlam
• Hisse devir bedeli bloke edildi
• Zorunlu pay alım teklifi
• Birleşmelerde Rekabet Kurulu izni
• Birleşme ve devralma süreçleri
• KAP bildirim yükümlülüğü
• Halka Arz Hukuk Rehberi