Şirketin nakdi tasfiye edilen fonlarda kaldığında pay sahibinin elindeki en etkili araç, genel kurulda sırasıyla kullanılan iki haktır: bilgi alma ve özel denetim. Pay sahibi genel kurulda yönetim kurulundan şirketin işleri hakkında bilgi isteyebilir; verilecek bilgiler hesap verme ve dürüstlük ilkeleri anlamında özenli ve gerçeğe uygun olmalıdır (TTK m.437/2). Bilgi ancak şirket sırlarının açıklanması tehlikesi veya korunmaya değer diğer şirket menfaatlerinin tehlikeye düşmesi gerekçesiyle reddedilebilir (m.437/3). Reddedilen pay sahibi, reddi izleyen on gün içinde asliye ticaret mahkemesine başvurabilir (m.437/5). Pay sahipliği haklarının kullanılabilmesi için gerekliyse ve bilgi alma veya inceleme hakkı daha önce kullanılmışsa her pay sahibi, belirli olayların özel bir denetimle açıklığa kavuşturulmasını gündemde yer almasa bile genel kuruldan isteyebilir (m.438/1). Genel kurul onaylarsa şirket veya her pay sahibi otuz gün içinde mahkemeden özel denetçi atanmasını isteyebilir (m.438/2). Genel kurul reddederse, sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini oluşturan veya paylarının itibari değeri toplamı en az bir milyon Türk lirası olan pay sahipleri üç ay içinde mahkemeye başvurabilir. Bu başvuruda şirket organlarının kanunu veya esas sözleşmeyi ihlal ederek şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattığı ikna edici biçimde ortaya konmalıdır (m.439). Bu yazıda sıralamanın mantığını, fon yatırımı kararına özgü soru listesini, özel denetim önergesinde belirli olayın nasıl yazılacağını ve altı hazır metni veriyoruz.
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
Şirketinizin nakdi fonda mı kaldı?
Genel kurul öncesi soru listesini ve özel denetim önergesini birlikte hazırlayalım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppKısaca: Dört soru, dört cevap
Doğrudan özel denetim isteyebilir miyim? Hayır. Özel denetim için bilgi alma veya inceleme hakkının daha önce kullanılmış olması gerekir (TTK m.438/1). Görüşümüze göre en güvenli yol, aynı genel kurulda önce soruları sorup tutanağa geçirtmek, ardından özel denetim önergesi vermektir.
Özel denetim gündemde yoksa istenebilir mi? Evet. Kanun, özel denetim isteminin gündemde yer almasa bile genel kuruldan istenebileceğini açıkça belirtir (m.438/1).
Genel kurul reddederse ne olur? Sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini oluşturan veya paylarının itibari değeri toplamı en az bir milyon Türk lirası olan pay sahipleri üç ay içinde asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir (m.439/1). Kanunu veya esas sözleşmeyi ihlal ederek zarara uğratma ikna edici biçimde ortaya konmalıdır (m.439/2).
Masrafları kim öder? Genel kurul karar vermişse şirket. Mahkeme atamışsa şirketçe ödenecek avansı ve giderleri belirler; özel hâl ve şartlar haklı gösteriyorsa giderler kısmen veya tamamen istem sahiplerine yükletilebilir (m.444).
Sıralama Neden Önemli? Bilgi Alma, Özel Denetim ve Mahkeme Yolu
Kısa cevap: Özel denetim, bilgi alma hakkının devamıdır. Kanun, özel denetim için pay sahipliği haklarının kullanılabilmesi bakımından gereklilik ve bilgi alma veya inceleme hakkının daha önce kullanılmış olması şartlarını arar (TTK m.438/1). Bu nedenle aynı genel kurulda önce somut sorular sorulmalı ve tutanağa geçirilmeli, cevaplar yetersiz kalırsa özel denetim önergesi verilmelidir. Sıralamanın bozulması, sonraki mahkeme başvurusunda şartların oluşmadığı itirazına yol açabilir.
Bilgi alma ve özel denetim: aşamalar
| Aşama | Kim | Şart ve süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Belgelerin incelenmesi | Her pay sahibi | Finansal tablolar, faaliyet raporu, denetleme raporları ve kâr dağıtım önerisi genel kuruldan en az on beş gün önce merkez ve şubelerde hazır bulundurulur | TTK m.437/1 |
| Genel kurulda bilgi alma | Her pay sahibi | Yönetim kurulundan şirketin işleri, denetçiden denetimin şekli ve sonuçları hakkında; bağlı şirketleri de kapsar | TTK m.437/2 |
| Defter ve yazışmaları inceleme | Her pay sahibi | Defter ve yazışmaların pay sahibinin sorusunu ilgilendiren kısımları için genel kurulun açık izni veya yönetim kurulu kararı; izin verilirse uzman aracılığıyla | TTK m.437/4 |
| Bilgi verilmezse | Talebi reddedilen, ertelenen veya cevapsız kalan pay sahibi | Reddi izleyen on gün içinde, diğer hâllerde makul süre sonra asliye ticaret mahkemesi; karar kesin | TTK m.437/5 |
| Özel denetim önergesi | Her pay sahibi | Bilgi alma hakkı daha önce kullanılmış olmalı; gündemde olmasa da genel kurulda | TTK m.438/1 |
| Genel kurul onaylarsa | Şirket veya her pay sahibi | Otuz gün içinde asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanması | TTK m.438/2 |
| Genel kurul reddederse | Sermayenin onda biri, halka açık şirkette yirmide biri veya itibari değeri en az bir milyon TL olan paylar | Üç ay içinde asliye ticaret mahkemesi; ihlal ve zarara uğratmanın ikna edici biçimde ortaya konması | TTK m.439 |
| Mahkemenin kararı | Mahkeme | Şirket ve istem sahipleri dinlenir; inceleme konusu belirlenerek bağımsız uzman görevlendirilir; karar kesin | TTK m.440 |
Bilgi alma ve inceleme hakları esas sözleşmeyle veya şirket organlarından birinin kararıyla kaldırılamaz ve sınırlandırılamaz (TTK m.437/6). Pay sahiplerinden birine pay sahibi sıfatı dolayısıyla genel kurul dışında bilgi verilmişse, başka bir pay sahibinin istemi üzerine aynı bilgi, gündemle ilgili olmasa da aynı kapsam ve ayrıntıda verilir (m.437/2). Bu kural, büyük pay sahiplerine pay sahibi sıfatıyla fon yatırımı hakkında ayrıca bilgi verildiği durumlarda küçük pay sahipleri için önemli bir dayanaktır; yönetim kurulu üyesi sıfatıyla edinilen bilgiler bu kuralın dışında kalabilir. Bilgi alma hakkının genel çerçevesi anonim şirkette bilgi alma ve inceleme hakkı sayfamızda, azlık haklarının tamamı borsa şirketinde yüzde 5 azlığın hakları yazımızda anlatıldı. Bu yazı, fon yatırımı kararına özgü metinlere odaklanır.
Hukukçular Evi Ankara Bu Süreçte Pay Sahibine Ne Yapar?
Özel denetimin sonucu, çoğu zaman genel kurulda kullanılan metinlerin ve tutanağın niteliğine bağlıdır. Hukukçular Evi Ankara, pay sahiplerine bu süreçte aşağıdaki işlerde destek verir.
Bilgi alma ve özel denetimde hukuki destek
| Aşama | Yapılan iş | Dayanak |
|---|---|---|
| Belge incelemesi | Finansal tablolar, faaliyet raporu, denetim raporu ve KAP açıklamalarında fon maruziyetinin çıkarılması | TTK m.437/1 |
| Soru listesi | Fon yatırımı kararına özgü, cevabı geçiştirilemeyecek soruların hazırlanması | TTK m.437/2 |
| Genel kurulda temsil | Soruların, cevapların, önergenin ve muhalefet şerhinin tutanağa geçirilmesi | TTK m.438/1, m.446 |
| Mahkeme başvuruları | Bilgi alma, özel denetçi atanması ve azlık başvurusu dilekçeleri | TTK m.437/5, m.438/2, m.439 |
| Özel denetim süreci | İnceleme konusunun belirlenmesi, denetçiye sunulacak belgeler, rapor hakkında görüş ve ek soru, genel kurul | TTK m.440-444 |
| Sonrası | Sorumluluk davası ve ibra kararına karşı süreler | TTK m.553, m.558, m.560 |
Genel Kuruldan Önce: Belgeleri İnceleyin, Soruları Hazırlayın
Kısa cevap: İyi bir soru, belge incelemesinden çıkar. Finansal tablolardaki fon yatırımları, faaliyet raporundaki açıklamalar ve halka açık şirketlerde KAP’taki özel durum açıklamaları, sorulacak soruların çerçevesini belirler. Görüşümüze göre soru; tarih, tutar, karar veya kişi gibi somut bir unsur içermeli ve evet ya da hayır ile geçiştirilemeyecek biçimde kurulmalıdır.
İncelenecek belgeler ve fon yatırımı bakımından aranacak bilgiler
| Belge | Nerede | Aranacak bilgi | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Finansal tablolar ve dipnotlar | Şirket merkezi ve şubeler; halka açık şirkette internet sitesi ve KAP | Fon yatırımlarının tutarı, değerleme yöntemi, değer düşüklüğü | TTK m.437/1; II-17.1 Ek 1.3.1 |
| Yıllık faaliyet raporu | Aynı | Nakit yönetimi politikası, riskler, olay sonrası açıklamalar | TTK m.437/1 |
| Denetleme raporları | Aynı | Denetçinin fon yatırımına ilişkin notları ve dikkat çektiği hususlar | TTK m.437/1-2 |
| Kâr dağıtım önerisi | Aynı | Fon zararının dağıtılabilir kâra etkisi | TTK m.437/1 |
| KAP açıklamaları | KAP | Fon maruziyetine ilişkin özel durum açıklamaları ve tarihleri | II-15.1 |
| Ticari defterler ve yazışmalar | Şirket | Karar tarihleri ve talimatlar | TTK m.437/4: sorunuzu ilgilendiren kısımlar için genel kurul izni veya yönetim kurulu kararı gerekir |
Metin 1: Genel kurulda bilgi alma talebi ve soru listesi (fon yatırımı kararı)
Sayın Toplantı Başkanlığına,
[Şirket unvanı] Anonim Şirketinin [tarih] tarihli [olağan/olağanüstü] genel kurul toplantısında, [pay adedi] adet payın sahibi olarak, TTK m.437/2 uyarınca yönetim kurulundan ve denetçiden aşağıdaki konularda bilgi verilmesini talep ediyorum:
1. Şirket nakdinden [dönem] içinde yatırım fonlarına toplam hangi tutarın, hangi tarihlerde ve hangi fonlara yatırıldığı; bugün itibarıyla bu fonlarda kalan tutar.
2. Bu yatırımların hangi organın hangi tarihli kararıyla yapıldığı; yönetim kurulu kararı yoksa yetkinin hangi iç yönergeyle kime devredildiği.
3. Yatırım talimatını hangi yetkililerin verdiği ve imzaladığı; talimatın bankaya veya aracı kuruma hangi kanaldan iletildiği.
4. Fonların seçiminde kullanılan bilgi ve belgeler: izahname, yatırımcı bilgi formu, sunumlar ve risk değerlendirmesi.
5. Şirketin satış yapan kuruluş nezdinde hangi müşteri sınıfında bulunduğu, uygunluk değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığı.
6. Şirketin yazılı bir nakit yönetimi veya yatırım politikası bulunup bulunmadığı; bu yatırımların politikadaki sınırlara uygun olup olmadığı.
7. Karar verenlerin veya yakınlarının fonların kurucusu, yöneticisi veya satıcısı ile ortaklık, danışmanlık, komisyon veya başka bir menfaat ilişkisi bulunup bulunmadığı.
8. Fonlara ilişkin olumsuz gelişmelerin yönetim kuruluna hangi tarihte ve nasıl raporlandığı; yönetim kurulunun bu tarihten sonra aldığı kararlar.
9. Tasfiye sürecinde şirkete yapılan ödemeler, beklenen ödemeler ve bu alacağın finansal tablolarda nasıl değerlendirildiği.
10. Şirketin satış yapan kuruluşa, fon kurucusuna veya yöneticilere karşı başlattığı veya başlatmayı planladığı hukuki süreçler.
11. Denetçinin fon yatırımlarına ilişkin denetim çalışmaları, tespitleri ve yönetime bildirdiği hususlar.
12. Bu konuda pay sahiplerinden birine pay sahibi sıfatı dolayısıyla genel kurul dışında bilgi verilmiş ise aynı bilginin aynı kapsam ve ayrıntıda tarafıma verilmesi (TTK m.437/2).
Sorularımın ve verilecek cevapların toplantı tutanağına aynen geçirilmesini, cevaplanamayan soruların hangileri olduğunun ve cevaplanmama gerekçesinin tutanakta ayrıca belirtilmesini talep ederim.
Pay sahibi: [Ad Soyad / Unvan] · T.C. Kimlik No veya Vergi No: [ ] · Pay adedi ve nominal değeri: [ ] · İmza: [ ] · Tarih: [ ]
Görüşümüze göre on iki soru, her şirket için aynı ağırlıkta değildir; belgelerde görülen boşluklara göre sayısı azaltılabilir veya artırılabilir. Önemli olan, her sorunun ileride özel denetimde incelenecek bir olaya bağlanabilmesidir. Soruların şirketin iç inceleme sürecindeki karar zinciri başlıklarıyla uyumlu olması, cevapların değerlendirilmesini kolaylaştırır. Karar zincirinin nasıl çıkarıldığı fon krizi sonrası şirket içi inceleme yazımızda anlatıldı.
Altı Metin: Hangisi Ne Zaman Kullanılır?
Aşağıdaki tablo, bu yazıdaki metinlerin hangi aşamada, nereye verileceğini ve hangi sürenin işlediğini gösterir. Metinler birbirinin devamıdır; bir aşamanın atlanması sonraki aşamayı zayıflatabilir.
Metinlerin kullanım sırası
| Metin | Ne zaman | Nereye | Süre ve dayanak |
|---|---|---|---|
| Metin 1: Soru listesi ve bilgi alma talebi | Genel kurulda, ilgili gündem maddesi görüşülürken | Toplantı başkanlığı; tutanağa | Genel kurul günü (TTK m.437/2) |
| Metin 2: Özel denetim önergesi | Sorular sorulup cevaplandıktan sonra, aynı toplantıda | Toplantı başkanlığı; oylamaya | Genel kurul günü; gündemde olmasa da (TTK m.438/1) |
| Metin 3: Muhalefet şerhi ve ibraya ret | İbra ve ilgili gündem maddelerinin oylamasında | Toplantı başkanlığı; tutanağa | İptal için üç ay (TTK m.445); ibra karşısında dava için altı ay (m.558) |
| Metin 4: Özel denetçi atanması (genel kurul onayı) | Genel kurul önergeyi kabul ettiyse | Şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesi | Otuz gün (TTK m.438/2) |
| Metin 5: Azlık başvurusu | Genel kurul önergeyi reddettiyse | Şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesi | Üç ay (TTK m.439/1) |
| Metin 6: Bilgi alma reddine karşı başvuru | Sorular reddedildiyse, ertelendiyse veya cevapsız kaldıysa | Şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesi | Reddi izleyen on gün; diğer hâllerde makul süre (TTK m.437/5) |
Özel Denetim Önergesi: “Belirli Olay” Nasıl Yazılır?
Kısa cevap: Kanun, özel denetimin konusunu “belirli olaylar” ile sınırlar (TTK m.438/1). Mahkeme de istem çerçevesinde inceleme konusunu belirleyerek uzman görevlendirir (m.440/2). Bu nedenle önergede genel bir yönetim denetimi değil, tarihi, tutarı ve işlemi belli olaylar yazılmalıdır. Görüşümüze göre konu ne kadar somut yazılırsa, genel kurulda reddetme gerekçesi o kadar zayıflar ve mahkemede ikna edici gösterme yükü o kadar kolay karşılanır.
Önergede olay tanımı (görüşümüz)
| Zayıf tanım | Güçlü tanım | Neden |
|---|---|---|
| Şirketin fon yatırımlarının denetlenmesi | Şirket nakdinden [tarih aralığı] içinde [fon adları] fonlarına yatırılan [tutar] TL’nin yatırım kararının alınış biçimi, karar organı ve yetkisi | Olay, dönem ve tutar bellidir |
| Yönetimin özensizliği | Yatırım kararından önce fonların likidite ve geri alım koşullarına ilişkin hangi bilgi ve belgelerin incelendiği | Özen, somut bir sürece bağlanır |
| Yöneticilerin çıkar ilişkisi | Kararı veren kişilerle fonların kurucusu, yöneticisi veya satıcısı arasında ortaklık, danışmanlık, komisyon veya başka menfaat ilişkisi bulunup bulunmadığı | Araştırılacak ilişki türleri sayılmıştır |
| Zararın büyüklüğü | Fonlara ilişkin olumsuz gelişmelerin yönetim kuruluna raporlandığı tarih ile yatırımın sürdürülmesi veya artırılması kararları arasındaki ilişki | Zaman çizelgesi incelenebilir hâle gelir |
| Tasfiye süreci | Tasfiye sürecinde şirkete yapılan ve yapılacak ödemelerin tutarları ile finansal tablolara yansıtılma biçimi | Belgeye dayanan bir olay |
Metin 2: Genel kurulda özel denetim önergesi (TTK m.438/1)
Sayın Toplantı Başkanlığına,
Bu toplantıda TTK m.437/2 uyarınca şirket nakdinin yatırım fonlarına yatırılmasına ilişkin sorular yönelttim; sorularımın ve verilen cevapların tutanağa geçirilmesini talep ettim. Verilen cevaplar aşağıdaki olayları aydınlatmaya yeterli değildir.
Pay sahipliği haklarımı, özellikle yönetim kurulu üyelerinin ibrası ve olası sorumluluk talepleri bakımından oy ve dava haklarımı bilinçli olarak kullanabilmem için aşağıdaki belirli olayların özel bir denetimle açıklığa kavuşturulması gereklidir:
a) Şirket nakdinden [tarih aralığı] içinde [fon adları] fonlarına yatırılan toplam [tutar] TL’lik yatırımların hangi organın hangi tarihli kararıyla ve hangi yetkiye dayanılarak yapıldığı;
b) Yatırım kararından önce fonların likidite, geri alım koşulları ve risklerine ilişkin hangi bilgi ve belgelerin incelendiği;
c) Kararı veren kişilerle fonların kurucusu, yöneticisi veya satış yapan kuruluş arasında menfaat ilişkisi bulunup bulunmadığı;
d) Fonlara ilişkin olumsuz gelişmelerin yönetim kuruluna raporlandığı tarih ve bu tarihten sonra alınan kararlar.
TTK m.438/1 uyarınca, gündemde yer almasa bile, bu istemimin genel kurulun oyuna sunulmasını ve oylama sonucunun, kabul ve ret oylarının tutanağa geçirilmesini talep ederim.
Pay sahibi: [Ad Soyad / Unvan] · Pay adedi: [ ] · İmza: [ ] · Tarih: [ ]
Önergenin gerekçesinde pay sahipliği haklarıyla bağlantı kurulmalıdır. Kanun, özel denetimi pay sahipliği haklarının kullanılabilmesi için gerekli olma şartına bağlar. Görüşümüze göre ibra oyu, sorumluluk davası ve kâr dağıtımına ilişkin oy, fon yatırımı dosyasında bu bağlantının en açık örnekleridir. Önerge yazılı verilmeli, sözlü açıklama da tutanağa geçirtilmelidir. Elektronik genel kurula katılan pay sahibinin önergesini hangi kanaldan ileteceği borsada hissem var, genel kurula nasıl katılırım yazımızda anlatıldı.
Metin 3: Muhalefet şerhi ve ibraya ret beyanı
Gündemin [ ] numaralı “Yönetim kurulu üyelerinin [yıl] yılı faaliyetleri nedeniyle ibrası” maddesinde olumsuz oy verdim.
Şirket nakdinin yatırım fonlarına yatırılmasına ilişkin sorularım yeterli biçimde cevaplanmamış, özel denetim istemim [reddedilmiştir / henüz sonuçlanmamıştır]. İbra kararı, TTK m.558 uyarınca yalnızca kapsadığı ve genel kurula açıklanan maddi olaylar bakımından etki doğurur; ibraya olumlu oy vermediğimden bu karar dava haklarımı ortadan kaldırmaz.
Yönetim kurulu üyeleri ile yönetimde görevli imza yetkisini haiz kişilerin, yönetim kurulu üyelerinin ibra edilmelerine ilişkin kararlarda kendilerine ait paylardan doğan oy haklarını kullanamayacağını (TTK m.436/2) hatırlatır; bu kişilerin oy kullanıp kullanmadıklarının ve oyların dağılımının tutanağa geçirilmesini talep ederim.
Karara muhalefetimin tutanağa geçirilmesini, [kanuna / esas sözleşmeye / dürüstlük kuralına] aykırılık nedeniyle iptal davası ve diğer yasal haklarımın saklı tutulmasını talep ederim.
Pay sahibi: [Ad Soyad / Unvan] · Pay adedi: [ ] · İmza: [ ] · Tarih: [ ]
İbra kararı, kapsadığı ve genel kurula açıklanan maddi olaylar bakımından şirketin, ibraya olumlu oy veren ve ibra kararını bilerek pay edinen pay sahiplerinin dava hakkını kaldırır; diğer pay sahiplerinin dava hakları ibra tarihinden itibaren altı ay geçmesiyle düşer (TTK m.558). Karara karşı iptal davası karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılır; toplantıda hazır bulunan pay sahibinin dava açabilmesi için kural olarak karara olumsuz oy vermesi ve muhalefetini tutanağa geçirtmesi gerekir (TTK m.445, m.446/1-a). Görüşümüze göre bu iki süre, özel denetim sürecinin sonucunu beklemeden takvime işlenmelidir.
Genel Kurul Günü: Adım Adım
Genel kurul günü için kontrol listesi (görüşümüz)
| Sıra | Yapılacak iş | Metin | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 1 | Hazır bulunanlar listesinde adınızın ve pay adedinizin doğru yazıldığını kontrol edin; vekille katılıyorsanız vekâletnameyi yanınızda bulundurun | — | TTK m.417, m.425 |
| 2 | Soru listesini yazılı olarak toplantı başkanlığına verin ve tutanağa eklenmesini isteyin | Metin 1 | TTK m.437/2 |
| 3 | Cevapları not edin; cevaplanmayan soruları numaralarıyla tutanağa geçirtin | Metin 1 | TTK m.437/5 |
| 4 | Cevaplar yetersizse özel denetim önergesini yazılı verin ve oylanmasını isteyin | Metin 2 | TTK m.438/1 |
| 5 | Önergenin oylama sonucunun ve oy dağılımının tutanağa geçirilmesini isteyin | Metin 2 | TTK m.438-439 |
| 6 | İbra maddesinde olumsuz oy verin; yönetim kurulu üyelerinin oy kullanıp kullanmadığını kontrol edin | Metin 3 | TTK m.436/2, m.558 |
| 7 | Muhalefetinizi tutanağa geçirtin | Metin 3 | TTK m.446 |
| 8 | Toplantı tutanağının ve hazır bulunanlar listesinin bir örneğini isteyin; süreleri takvime işleyin | — | TTK m.437/5, m.438/2, m.439/1, m.445 |
Halka açık şirketlerde bağımsız yönetim kurulu üyelerine ve denetimden sorumlu komiteye yöneltilecek sorular, fon yatırımının şirketin iç kontrol sisteminden nasıl geçtiğini göstermesi bakımından ayrıca önemlidir. Bağımsız üyelerin görev ve sorumlulukları halka açık şirkette bağımsız yönetim kurulu üyesi yazımızda anlatıldı.
Genel kurul özel denetimi reddetti mi?
Üç aylık süre dolmadan azlık oranını ve mahkeme dilekçesini birlikte kuralım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppGenel Kurul Onaylarsa: Mahkemeden Özel Denetçi Atanması
Kısa cevap: Genel kurul istemi onaylarsa şirket veya her pay sahibi otuz gün içinde asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir (TTK m.438/2). Mahkeme şirketi ve istem sahiplerini dinledikten sonra karar verir; istemi yerinde görürse inceleme konusunu belirleyerek bir veya birden fazla bağımsız uzman görevlendirir ve kararı kesindir (m.440). Genel kurul özel denetçinin atanmasına karar vermişse giderler şirkete aittir (m.444).
Metin 4: Özel denetçi atanması dilekçesi (genel kurul onayladıktan sonra, TTK m.438/2)
[ŞİRKET MERKEZİNİN BULUNDUĞU YER] NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNE
DAVACI (İSTEM SAHİBİ): [Ad Soyad / Unvan, kimlik veya vergi numarası, adres]
VEKİLİ: [Avukat adı, adresi]
DAVALI: [Şirket unvanı, MERSİS numarası, merkez adresi]
KONU: TTK m.438/2 uyarınca özel denetçi atanması istemidir.
AÇIKLAMALAR: 1. Müvekkil, [şirket] Anonim Şirketinin [pay adedi] adet payına sahiptir. 2. [Tarih] tarihli genel kurul toplantısında müvekkil TTK m.437/2 uyarınca şirket nakdinin yatırım fonlarına yatırılmasına ilişkin sorular yöneltmiş, ardından aşağıdaki belirli olayların özel denetimle açıklığa kavuşturulmasını istemiştir. 3. Genel kurul bu istemi kabul etmiştir; toplantı tutanağı ektedir. 4. İstem, genel kurul tarihinden itibaren otuz gün içinde yapılmaktadır.
İNCELENMESİ İSTENEN OLAYLAR: [Genel kurulun onayladığı önergedeki olaylar, önergedeki ifadeyle aynen].
HUKUKİ NEDENLER: TTK m.438, m.440, m.441, m.442, m.443, m.444 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Genel kurul toplantı tutanağı ve hazır bulunanlar listesi, pay sahipliğini gösteren belge, soru listesi ve önerge metni, finansal tablolar ve faaliyet raporu, KAP açıklamaları, her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Genel kurulca onaylanan istem çerçevesinde inceleme konusunun belirlenerek bir veya birden fazla bağımsız uzmanın özel denetçi olarak görevlendirilmesine, giderlerin şirkete ait olduğunun belirtilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz.
[Tarih] · Davacı vekili [Ad Soyad] · [İmza]
Genel Kurul Reddederse: Azlığın Mahkemeye Başvurusu
Kısa cevap: TTK m.439/1 şöyledir: “Genel kurulun özel denetim istemini reddetmesi hâlinde, sermayenin en az onda birini, halka açık anonim şirketlerde yirmide birini oluşturan pay sahipleri veya paylarının itibarî değeri toplamı en az birmilyon Türk Lirası olan pay sahipleri üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atamasını isteyebilir.” İkinci fıkra ise mahkemenin hangi hâlde özel denetçi atayacağını belirler: “Dilekçe sahiplerinin, kurucuların veya şirket organlarının, kanunu veya esas sözleşmeyi ihlal ederek, şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattıklarını, ikna edici bir şekilde ortaya koymaları hâlinde özel denetçi atanır.”
Azlık başvurusunun şartları
| Şart | Açıklama | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel kurulun reddi | Özel denetim istemi genel kurulda oylanmış ve reddedilmiş olmalıdır | TTK m.439/1 |
| Oran | Sermayenin en az onda biri; halka açık anonim şirkette yirmide biri | TTK m.439/1 |
| Alternatif eşik | Paylarının itibari değeri toplamı en az bir milyon Türk lirası olan pay sahipleri | TTK m.439/1 |
| Süre | Üç ay | TTK m.439/1 |
| Mahkeme | Şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesi | TTK m.439/1 |
| İçerik | Kurucuların veya şirket organlarının kanunu veya esas sözleşmeyi ihlal ederek şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattıklarının ikna edici biçimde ortaya konması | TTK m.439/2 |
| Önceki aşama | Bilgi alma hakkı kullanılmış ve özel denetim genel kuruldan istenmiş olmalıdır | TTK m.438/1 |
Metin 5: Azlık tarafından özel denetçi atanması dilekçesi (genel kurul reddettikten sonra, TTK m.439)
[ŞİRKET MERKEZİNİN BULUNDUĞU YER] NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNE
DAVACILAR: [Pay sahiplerinin ad, unvan, kimlik veya vergi numaraları, adresleri ve her birinin pay adedi ile nominal değeri]
VEKİLİ: [Avukat adı, adresi]
DAVALI: [Şirket unvanı, MERSİS numarası, merkez adresi]
KONU: TTK m.439 uyarınca özel denetçi atanması istemidir.
AÇIKLAMALAR: 1. Davacılar birlikte şirket sermayesinin [%…]’ini temsil eden [ ] adet paya sahiptir; bu oran TTK m.439/1’deki [onda bir / halka açık şirkette yirmide bir] sınırını karşılamaktadır. [Veya: paylarının itibari değeri toplamı [ ] TL olup TTK m.439/1’deki en az bir milyon Türk lirası sınırını karşılamaktadır.] 2. [Tarih] tarihli genel kurulda davacılardan [ ] TTK m.437/2 uyarınca şirket nakdinin yatırım fonlarına yatırılmasına ilişkin sorular yöneltmiş, cevaplar yetersiz kalmış ve TTK m.438/1 uyarınca özel denetim istenmiştir. 3. Genel kurul istemi reddetmiştir; tutanak ektedir. 4. Dava, ret tarihinden itibaren üç ay içinde açılmaktadır.
İHLAL VE ZARAR: 5. [Belgelere dayalı olarak] Şirket nakdinden [tutar] TL, [tarih] tarihinde, [yönetim kurulu kararı bulunmaksızın / iç yönergedeki sınırı aşarak / likidite koşulları incelenmeden] [fon adı] fonlarına yatırılmıştır. 6. Bu durum yönetim kurulunun finans denetimi düzenini kurma ve yönetimle görevli kişileri gözetme görevleri (TTK m.375/1-c, e) ile özen yükümlülüğü (TTK m.369/1) bakımından ihlal oluşturmaktadır. 7. [Belgelere dayalı olarak] Fonların [işleme kapatılması / tasfiyesi] nedeniyle şirket [tutar] TL tutarında zarara uğramıştır[; bu zarar pay değerine de yansımıştır].
İNCELENMESİ İSTENEN OLAYLAR: [Genel kuruldaki önergedeki olaylar, aynen].
HUKUKİ NEDENLER: TTK m.369, m.375, m.437, m.438, m.439, m.440, m.441, m.442, m.443, m.444 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Genel kurul tutanağı ve hazır bulunanlar listesi, pay sahipliği belgeleri, soru listesi ve önerge metni, finansal tablolar, faaliyet raporu ve dipnotlar, KAP açıklamaları, [varsa] yazışmalar, bilirkişi incelemesi, her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Şirket ve davacılar dinlenerek, istem çerçevesinde inceleme konusunun belirlenmesine ve bir veya birden fazla bağımsız uzmanın özel denetçi olarak görevlendirilmesine, avans ve giderlerin şirket tarafından ödenmesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz.
[Tarih] · Davacılar vekili [Ad Soyad] · [İmza]
Azlık başvurusunda en kritik nokta ikinci fıkradaki ikna edici gösterme yüküdür. Kanun ihlalin ve zararın kesin ispatını değil, ikna edici biçimde ortaya konmasını arar. Görüşümüze göre fon yatırımı dosyalarında bu yük, yetki belgelerinin yokluğu, iç politikaya aykırılık, olumsuz gelişmeler bilindiği hâlde yatırımın sürdürülmesi veya çıkar ilişkisine dair somut emarelerle karşılanabilir. Yalnızca zararın varlığı, piyasa riskinden de doğmuş olabileceğinden tek başına yeterli sayılmayabilir. Küçük pay sahiplerinin eşiği birlikte nasıl karşılayacağı azlık hakları yazımızda anlatıldı. Genel kurul kararlarına karşı iptal davası genel kurul kararlarının iptali ve butlan yazımızda ele alındı.
Bilgi Verilmezse: On Gün İçinde Mahkemeye Başvuru
Kısa cevap: Bilgi alma veya inceleme istemleri cevapsız bırakılan, haksız olarak reddedilen, ertelenen ve bu anlamda bilgi alamayan pay sahibi, reddi izleyen on gün içinde, diğer hâllerde makul bir süre sonra şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesine başvurabilir. Başvuru basit yargılama usulüne göre incelenir; mahkeme kararı, bilginin genel kurul dışında verilmesi talimatını ve bunun şeklini de içerebilir; karar kesindir (TTK m.437/5).
Metin 6: Bilgi alma hakkının reddi üzerine mahkemeye başvuru (TTK m.437/5)
[ŞİRKET MERKEZİNİN BULUNDUĞU YER] NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİNE
DAVACI: [Ad Soyad / Unvan, kimlik veya vergi numarası, adres, pay adedi]
VEKİLİ: [Avukat adı, adresi]
DAVALI: [Şirket unvanı, MERSİS numarası, merkez adresi]
KONU: TTK m.437/5 uyarınca bilgi verilmesine karar verilmesi istemidir.
AÇIKLAMALAR: 1. [Tarih] tarihli genel kurulda davacı, TTK m.437/2 uyarınca ekteki soru listesindeki konularda bilgi istemiştir. 2. Yönetim kurulu [1, 3, 7] numaralı soruları [cevapsız bırakmıştır / şirket sırrı gerekçesiyle reddetmiştir / sonraki bir tarihe ertelemiştir]; durum tutanağa geçirilmiştir. 3. İstenen bilgiler [somut gerekçe] nedeniyle şirket sırrı niteliği taşımamakta ve korunmaya değer bir şirket menfaatini tehlikeye düşürmemektedir; bilgiler, davacının ibra oyu ve olası sorumluluk talepleri bakımından pay sahipliği haklarını kullanabilmesi için gereklidir. 4. Başvuru, [reddi izleyen on gün içinde / TTK m.437/5 anlamında makul süre içinde] yapılmaktadır.
HUKUKİ NEDENLER: TTK m.437; HMK m.316 vd. (basit yargılama usulü) ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Genel kurul tutanağı, soru listesi, pay sahipliği belgesi, finansal tablolar, KAP açıklamaları, her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Tutanakta cevapsız bırakıldığı veya reddedildiği görülen sorulara ilişkin bilgilerin, mahkemenin belirleyeceği şekil ve süre içinde davacıya verilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederiz.
[Tarih] · Davacı vekili [Ad Soyad] · [İmza]
On günlük süre kısadır ve ret tarihinden başlar. Görüşümüze göre cevap verilmeyen soruların tutanakta tek tek gösterilmesi, hem sürenin başlangıcının hem de hangi bilgilerin istendiğinin ispatı için belirleyicidir. Bilgi talebi genel kurulda reddedilse veya cevapsız kalsa bile aynı toplantıda özel denetim önergesi verilebilir; m.437/5 başvurusunun sonucunu beklemek gerekmez. Çünkü kanun, özel denetim için bilgi alma hakkının kullanılmış olmasını arar, olumlu sonuç almış olmayı aramaz.
Sorularınız cevapsız mı kaldı?
On günlük süre içinde mahkemeye başvuruyu birlikte hazırlayalım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppÖzel Denetçi Ne Yapar? Yetkiler, Rapor ve Masraflar
Kısa cevap: Özel denetim, amaca yararlı bir süre içinde ve şirket işleri gereksiz yere aksatılmaksızın yapılır. Yönetim kurulu defterlerin, yazışmalar dâhil yazıların ve varlıkların incelenmesine izin verir; kurucular, organlar, vekiller ve çalışanlar önemli olgular konusunda özel denetçiye bilgi vermekle yükümlüdür (TTK m.441). Özel denetçinin bu yetkileri, pay sahibinin genel kuruldaki bilgi alma hakkının ulaşamadığı belgelere ulaşmayı sağlar.
Özel denetimin işleyişi
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Atama | Mahkeme şirketi ve istem sahiplerini dinler; istemi yerinde görürse inceleme konusunu belirleyerek bir veya birden fazla bağımsız uzman görevlendirir; karar kesindir | TTK m.440 |
| Süre ve yöntem | Amaca yararlı bir süre içinde, şirket işleri gereksiz yere aksatılmaksızın | TTK m.441/1 |
| Belgeler | Yönetim kurulu defterlerin, yazışmalar dâhil yazıların, kasa, kıymetli evrak ve malların incelenmesine izin verir | TTK m.441/2 |
| Bilgi verme yükümlülüğü | Kurucular, organlar, vekiller, çalışanlar, kayyımlar ve tasfiye memurları önemli olgular konusunda bilgi verir; uyuşmazlıkta mahkeme kesin karar verir | TTK m.441/3 |
| Şirketin görüşü | Özel denetçi, sonuçlara ilişkin şirketin görüşünü alır | TTK m.441/4 |
| Sır saklama | Özel denetçi sır saklamakla yükümlüdür | TTK m.441/5 |
| Rapor | Özel denetçi, sonuç hakkında şirket sırlarını da koruyarak mahkemeye ayrıntılı bir rapor verir | TTK m.442 |
| Genel kurul | Yönetim kurulu raporu ve değerlendirmelerini ilk genel kurula sunar; pay sahipleri izleyen bir yıl içinde suret isteyebilir | TTK m.443 |
| Masraflar | Genel kurul karar vermişse şirkete ait; mahkeme atamışsa şirketçe ödenecek avans ve giderler belirlenir, haklı hâllerde kısmen veya tamamen istem sahiplerine yükletilebilir | TTK m.444 |
Özel denetim raporu, sonraki sorumluluk davasının en önemli delillerinden biri olabilir. Görüşümüze göre rapor, olayların belgelere dayalı tespitini sağlar; yöneticilerin kusurlu olup olmadığına ilişkin hukuki değerlendirme ise davada mahkemeye aittir. Yöneticinin sorumluluğu, ispat yükü ve iş kararı savunması şirket yöneticisi olarak fona yatırım kararı verdim yazımızda, yönetim kurulunun sorumluluğu ve ibranın etkisi yönetim kurulu ve yöneticilerin sorumluluğu yazımızda anlatıldı. Özel denetçi atanmasının genel çerçevesi şirketlerde özel denetçi atanması sayfamızda yer alır.
Fon Yatırımı Dosyasında Özel Denetçiden Beklenen İnceleme
Mahkeme inceleme konusunu istem çerçevesinde belirler (TTK m.440/2). Bu nedenle önergede ve dilekçede yazılan olaylar, özel denetçinin çalışma alanını da çizer. Aşağıdaki tablo, fon yatırımı dosyasında özel denetimin inceleyebileceği konuları ve bunların hangi hakla bağlantılı olduğunu gösterir.
İnceleme konuları ve bağlantılı haklar (görüşümüz)
| İnceleme konusu | Denetçinin inceleyebileceği kayıtlar | Bağlantılı hak |
|---|---|---|
| Karar organı ve yetki | Yönetim kurulu kararları, iç yönerge, imza sirküleri | İbra oyu; sorumluluk davası (TTK m.553) |
| Talimatın verilişi | Bankaya ve aracı kuruma verilen talimatlar, yazışmalar | Sorumluluk davası; satış kuruluşuna karşı talepler |
| Fon seçimi ve bilgi | İzahname, yatırımcı bilgi formu, sunumlar, risk değerlendirmeleri | Özen yükümlülüğü değerlendirmesi (TTK m.369/1) |
| Politika ve limitler | Nakit yönetimi politikası, risk limitleri, iç denetim raporları | Yönetim kurulunun finans denetimi düzenini kurma ve yönetimle görevli kişileri gözetme görevleri (TTK m.375/1-c, e) |
| Çıkar ilişkisi | Ortaklık, danışmanlık, komisyon ve ödeme kayıtları | Sorumluluk davası; gerekirse ceza yolu |
| Bilgi akışı ve tepki | Olumsuz gelişmelere ilişkin raporlar ve sonraki kararlar | Zararın artmasında etkinin değerlendirilmesi |
| Finansal tablolara yansıma | Değerleme kayıtları, denetçi yazışmaları | Kâr dağıtımı oyu; finansal tabloların onayı |
Özel denetim yalnızca fon yatırımlarına özgü bir araç değildir; halka arz gelirinin izahnamede belirtilen yerlere kullanılıp kullanılmadığı gibi başka konularda da kullanılır. Bu benzer uygulama halka arz geliri izahnamede belirtilen yere kullanılmadı yazımızda anlatıldı. Özel denetim raporuna dayanarak açılacak tazminat davasının yapısı fon zararı tazminat davası dilekçesi örneği yazımızda yer alır. Payları tasfiye edilen fonların portföyünde bulunan halka açık şirketlerin pay sahipleri için ayrıca tasfiye edilen fonların elindeki hisseler yazımıza bakılabilir.
Halka Açık Şirket ve Limited Şirket İçin Farklar
Kısa cevap: Halka açık şirketlerde genel kurul belgeleri daha erken yayımlanır ve cevaplanamayan sorular için ayrıca yazılı cevap yükümlülüğü vardır. Limited şirkette ise bilgi alma ve inceleme hakkı ayrı bir hükümle düzenlenmiştir. Her iki durumda da sıralama aynıdır: önce bilgi, sonra özel denetim.
Şirket türüne göre ek kurallar
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Belgelerin yayımı (halka açık) | TTK m.437 kapsamındaki belgeler ve ek bilgiler, ilan ve toplantı günleri hariç toplantıdan en az üç hafta önce internet sitesinde ve KAP’ta duyurulur | II-17.1 Ek 1.3.1 |
| Cevaplanamayan sorular (halka açık) | Gündemle ilgili olmayan veya hemen cevaplanamayacak kadar kapsamlı sorular en geç 15 gün içinde yatırımcı ilişkileri bölümünce yazılı olarak cevaplanır; genel kurulda sorulan tüm sorular ve cevaplar en geç 30 gün içinde internet sitesinde yayımlanır | II-17.1 Ek 1.3.5 |
| Özel denetimi zorlaştırmama (halka açık) | Şirket yönetimi özel denetimi zorlaştırıcı işlemlerden kaçınır | II-17.1 Ek 1.2.1 |
| Azlık oranı (halka açık) | Özel denetim başvurusu için sermayenin yirmide biri | TTK m.439/1 |
| Genel kurulu toplantıya çağırma | Sermayenin onda biri, halka açık şirkette yirmide biri; yedi iş günü içinde olumlu cevap verilmezse mahkeme | TTK m.411-412 |
| Finansal tabloların müzakeresini erteleme | Sermayenin onda biri, halka açık şirkette yirmide biri istemiyle finansal tabloların müzakeresi, genel kurul kararı gerekmeksizin bir ay sonraya bırakılır | TTK m.420/1 |
| Limited şirket | Ortakların bilgi alma ve inceleme hakkı TTK m.614’te ayrıca düzenlenmiştir; anonim şirketin özel denetime ilişkin hükümleri limited şirkete de uygulanır | TTK m.614, m.635/1 |
Halka açık şirketlerde genel kurul öncesinde yatırımcı ilişkileri bölümüne yazılı soru gönderilmesi, genel kurulda sorulacak soruların önceden kayda geçmesini sağlar. Görüşümüze göre bu yazılı soru, genel kurulda aynı sorunun sorulmasının yerine geçmez; TTK m.437/2’deki hak genel kurulda kullanılır ve özel denetim şartı da bu hakkın kullanılmasına bağlıdır. Yatırımcı ilişkileri bölümünün yükümlülükleri yatırımcı ilişkileri bölümü ve bilgi alma hakkı yazımızda, limited şirkette ortakların hakları müdür veya ortak şirket nakdini fona yatırdı yazımızda anlatıldı. Fonların elindeki payların genel kuruldaki oyu tasfiye hâlindeki fonun paylarında oy hakkı yazımızda, vekâletle katılım halka açık şirkette vekâleten oy yazımızda ele alındı.
Süreler Tablosu
Bilgi alma ve özel denetimde süreler
| İşlem | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Belgelerin incelemeye hazır bulundurulması | En az on beş gün | Genel kurul tarihinden geriye | TTK m.437/1 |
| Halka açık şirkette belgelerin yayımı | En az üç hafta | Toplantı tarihinden geriye; ilan ve toplantı günleri hariç | II-17.1 Ek 1.3.1 |
| Bilgi alma reddine karşı mahkeme | On gün; diğer hâllerde makul süre | Reddi izleyen gün | TTK m.437/5 |
| Özel denetçi atanması (genel kurul onayı) | Otuz gün | Genel kurul kararı | TTK m.438/2 |
| Özel denetçi atanması (azlık) | Üç ay | Genel kurulun reddi | TTK m.439/1 |
| Genel kurul kararının iptali | Üç ay | Karar tarihi | TTK m.445 |
| İbraya olumlu oy vermeyenlerin dava hakkı | Altı ay | İbra kararı | TTK m.558 |
| Raporun suretini isteme | Bir yıl | Raporun sunulduğu genel kurul | TTK m.443 |
Uygulamadan Senaryolar
Aşağıdaki senaryolar varsayımsaldır ve hiçbir somut şirketi yansıtmaz. Amaç, metinlerin hangi durumda kullanılacağını göstermektir.
Varsayımsal senaryolar
| Senaryo | Risk | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Pay sahibi genel kurulda doğrudan özel denetim önergesi veriyor, soru sormuyor | Bilgi alma şartının yokluğu | Önce Metin 1 ile sorular sorulur ve tutanağa geçirilir, sonra Metin 2 verilir (TTK m.438/1) |
| Yönetim kurulu “fon yatırımları ticari sırdır” diyerek cevap vermiyor | Hak kaybı | Ret tutanağa geçirilir; on gün içinde Metin 6 ile mahkemeye başvurulur (TTK m.437/3, m.437/5) |
| Genel kurul özel denetimi kabul etti ancak kimse mahkemeye başvurmadı | Kararın sonuçsuz kalması | Şirket veya herhangi bir pay sahibi otuz gün içinde Metin 4 ile başvurur (TTK m.438/2) |
| Halka açık şirkette küçük pay sahipleri özel denetimin reddinden sonra mahkemeden özel denetçi atanmasını istiyor | Oran eşiği | Payların toplamı sermayenin yirmide birine ya da itibari değer olarak bir milyon TL’ye ulaştırılır; üç ay içinde Metin 5 (TTK m.439) |
| Yönetim kurulu üyeleri ibra oylamasında kendi paylarıyla oy kullanıyor | Kararın iptali riski | Metin 3 ile itiraz tutanağa geçirilir; üç ay içinde iptal davası değerlendirilir (TTK m.436/2, m.445, m.446/1-a) |
| Özel denetçi atandı, yönetim belge vermiyor | Denetimin engellenmesi | Uyuşmazlık mahkemeye taşınır (TTK m.441/2-3); bilgi verme yükümlülüğüne ilişkin uyuşmazlıkta mahkemenin kararı kesindir |
Pay Sahiplerinin Sık Yaptığı Hatalar
- Genel soru sormak. “Fon yatırımları hakkında bilgi verir misiniz?” sorusu kolayca geçiştirilir; tarih, tutar ve karar soran soruların geçiştirilmesi zordur; cevapsız bırakılırlarsa TTK m.437/5 yolu açılır.
- Soruları tutanağa geçirtmemek. Tutanakta yer almayan bir soru için on günlük mahkeme süresinin başlangıcını ve özel denetim şartını ispat etmek zorlaşır.
- Özel denetimi soru sormadan istemek. Bilgi alma hakkının daha önce kullanılmış olması kanuni şarttır (TTK m.438/1).
- Olayı genel yazmak. “Yönetimin denetlenmesi” gibi bir konu, belirli olay şartını karşılamayabilir.
- İbraya olumlu oy vermek. İbraya olumlu oy veren pay sahibi, açıklanan olaylar bakımından sorumluluk davası hakkını kaybedebilir (TTK m.558).
- Süreleri karıştırmak. Bilgi alma için on gün, özel denetçi atanması için otuz gün veya üç ay, iptal için üç ay, ibra karşısında dava için altı ay ayrı ayrı işler.
- Zararı tek başına yeterli saymak. Azlık başvurusunda ihlalin ve zarara uğratmanın ikna edici biçimde ortaya konması gerekir (TTK m.439/2).
Bilgi alma ve özel denetimden sonra ortakların müdüre veya yönetim kurulu üyelerine karşı açacağı sorumluluk davası için ortağın müdüre karşı sorumluluk davası dilekçesi örneği yazımıza bakın.
Genel kurulda görüşülecek sermaye kaybı testinin hesabı ve pay sahiplerinin çağrı istemi örneği sermaye kaybı ve borca batıklık testi aracı (TTK m.376) sayfasında yer alıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Özel denetim nedir?
Belirli olayların mahkemece görevlendirilen bağımsız bir uzman tarafından incelenmesidir. Pay sahipliği haklarının kullanılabilmesi için gerekli olduğu takdirde ve bilgi alma veya inceleme hakkı daha önce kullanılmışsa her pay sahibi genel kuruldan isteyebilir (TTK m.438/1).
Özel denetim için önce bilgi almak şart mı?
Evet. Bilgi alma veya inceleme hakkının daha önce kullanılmış olması kanuni şarttır (TTK m.438/1). Olumlu cevap alınmış olması aranmaz.
Özel denetim gündemde yoksa istenebilir mi?
Evet. Kanun, istemin gündemde yer almasa bile genel kuruldan yapılabileceğini açıkça belirtir (TTK m.438/1).
Genel kurul onaylarsa ne yapılır?
Şirket veya her pay sahibi otuz gün içinde asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir (TTK m.438/2).
Genel kurul reddederse ne yapılır?
Sermayenin en az onda birini, halka açık anonim şirketlerde yirmide birini oluşturan veya paylarının itibari değeri toplamı en az bir milyon Türk lirası olan pay sahipleri üç ay içinde asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir (TTK m.439/1).
Azlık başvurusunda neyi ispat etmek gerekir?
Kurucuların veya şirket organlarının kanunu veya esas sözleşmeyi ihlal ederek şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattıklarının ikna edici bir şekilde ortaya konması gerekir (TTK m.439/2).
Küçük bir pay sahibi tek başına mahkemeye gidebilir mi?
Genel kurulun onayladığı özel denetimde evet, her pay sahibi otuz gün içinde başvurabilir (TTK m.438/2). Genel kurulun reddettiği özel denetimde ise azlık oranı veya bir milyon TL itibari değer eşiği aranır (m.439/1).
Mahkeme özel denetçi atarsa karara itiraz edilebilir mi?
Hayır. Mahkemenin kararı kesindir (TTK m.440/2).
Özel denetçi hangi belgeleri inceleyebilir?
Yönetim kurulu defterlerin, yazışmalar dâhil yazıların, kasa, kıymetli evrak ve malların incelenmesine izin verir (TTK m.441/2).
Şirket çalışanları özel denetçiye bilgi vermek zorunda mı?
Evet. Kurucular, organlar, vekiller, çalışanlar, kayyımlar ve tasfiye memurları önemli olgular konusunda bilgi vermekle yükümlüdür; uyuşmazlıkta mahkeme kesin karar verir (TTK m.441/3).
Özel denetim raporu ne olur?
Özel denetçi sonuç hakkında şirket sırlarını da koruyarak mahkemeye ayrıntılı bir rapor verir (TTK m.442). Yönetim kurulu raporu ve değerlendirmelerini ilk genel kurula sunar; pay sahipleri izleyen bir yıl içinde suret isteyebilir (m.443).
Özel denetimin masraflarını kim öder?
Genel kurul karar vermişse şirket. Mahkeme atamışsa şirketçe ödenecek avans ve giderleri belirler; özel hâl ve şartlar haklı gösteriyorsa giderler kısmen veya tamamen istem sahiplerine yükletilebilir (TTK m.444).
Genel kurulda bilgi alma hakkım neleri kapsar?
Yönetim kurulundan şirketin işleri, denetçiden denetimin şekli ve sonuçları hakkında bilgi; bağlı şirketleri de kapsar. Bilgiler hesap verme ve dürüstlük ilkeleri anlamında özenli ve gerçeğe uygun olmalıdır (TTK m.437/2).
Şirket bilgi vermeyi hangi gerekçeyle reddedebilir?
Yalnızca şirket sırlarının açıklanması tehlikesi veya korunmaya değer diğer şirket menfaatlerinin tehlikeye düşmesi gerekçesiyle (TTK m.437/3).
Bilgi verilmezse ne kadar sürede mahkemeye başvurmalıyım?
Reddi izleyen on gün içinde; cevapsız bırakma veya erteleme gibi diğer hâllerde makul bir süre sonra, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesine (TTK m.437/5).
Şirketin defterlerini inceleyebilir miyim?
Ticari defterlerin ve yazışmaların sorunuzu ilgilendiren kısımlarının incelenmesi için genel kurulun açık izni veya yönetim kurulunun bu konuda kararı gerekir; izin verilirse inceleme bir uzman aracılığıyla da yapılabilir (TTK m.437/4).
Büyük pay sahibine ayrıca bilgi verildiyse ben de isteyebilir miyim?
Evet. Pay sahiplerinden birine pay sahibi sıfatı dolayısıyla genel kurul dışında bilgi verilmişse, başka bir pay sahibinin istemi üzerine aynı bilgi, gündemle ilgili olmasa da aynı kapsam ve ayrıntıda verilir (TTK m.437/2).
Esas sözleşme bilgi alma hakkını sınırlayabilir mi?
Hayır. Bilgi alma ve inceleme hakları esas sözleşmeyle ve şirket organlarından birinin kararıyla kaldırılamaz ve sınırlandırılamaz (TTK m.437/6).
Yönetim kurulu üyeleri ibra oylamasında oy kullanabilir mi?
Hayır. Yönetim kurulu üyeleri ve yönetimde görevli imza yetkilileri, ibraya ilişkin kararlarda kendi paylarından doğan oy haklarını kullanamaz (TTK m.436/2).
İbraya olumsuz oy vermek neden önemli?
İbra kararı, kapsadığı ve açıklanan maddi olaylar bakımından ibraya olumlu oy veren pay sahiplerinin dava hakkını kaldırır; diğer pay sahiplerinin dava hakları ibra tarihinden itibaren altı ay geçmesiyle düşer (TTK m.558).
Genel kurul kararının iptali için süre nedir?
Karar tarihinden itibaren üç ay; toplantıda hazır bulunan pay sahibinin kural olarak karara olumsuz oy vermesi ve muhalefetini tutanağa geçirtmesi gerekir (TTK m.445, m.446/1-a).
Halka açık şirkette cevaplanamayan sorulara ne olur?
Gündemle ilgili olmayan veya hemen cevaplanamayacak kadar kapsamlı sorular en geç 15 gün içinde yatırımcı ilişkileri bölümünce yazılı olarak cevaplanır; genel kurulda sorulan tüm sorular ve cevaplar en geç 30 gün içinde internet sitesinde yayımlanır (II-17.1 Ek 1.3.5).
Limited şirkette özel denetim istenebilir mi?
Evet. TTK m.635/1 uyarınca anonim şirketin özel denetime ilişkin hükümleri limited şirkete de uygulanır; ortakların bilgi alma ve inceleme hakkı ise TTK m.614’te düzenlenmiştir.
Özel denetim davası için arabulucuya gitmek gerekir mi?
Görüşümüze göre konusu bir miktar para olmadığından TTK m.5/A’daki zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir; ancak somut istem para alacağı içeriyorsa ayrıca değerlendirilmelidir.
Özel denetim sonucunda yöneticiler otomatik olarak sorumlu olur mu?
Hayır. Rapor olayları tespit eder; yöneticilerin sorumluluğu ayrı bir sorumluluk davasında, özen yükümlülüğü ve kusur bakımından değerlendirilir (TTK m.553).
İlgili Rehberler
- Borsa şirketinde yüzde 5 azlığın hakları
- Borsada hissem var, genel kurula nasıl katılırım?
- Genel kurul kararlarının iptali ve butlan
- Müdür veya ortak şirket nakdini fona yatırdı: ortakların hakları
- Şirket yöneticisi olarak fona yatırım kararı verdim
- Fon krizi sonrası şirket içi inceleme
- Halka açık şirketin nakdi tasfiye edilen fonda
- Fon zararı bilançoya yansıdı: sermaye kaybı
- Anonim şirkette bilgi alma ve inceleme hakkı
- Şirketlerde özel denetçi atanması
- Fon Krizi Gündemi
- Fon Tasfiyesi Hukuk Rehberi
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Fon Kilidi Nedeniyle Sözleşmeyi İfa Edemiyorum: Aşırı İfa Güçlüğü (TBK m.138) Uygulanır mı? 2026 — Yargıtay HGK Ölçütleri, Tacirin Öngörme Yükü (TTK m.18/2), İhtirazi Kayıt, Kira ve Eser Sözleşmesi, Cezai Şart (TTK m.22)
- ▸ Avukatım Gerçek mi? 2026: Fon Mağdurlarını Hedef Alan Sahte Avukat ve Sahte Dava Duyurularına Karşı Doğrulama — Baro Levhası (Av.K m.35, m.63), Vekâletname Sorgulama, UYAP Vatandaş, Tebligat ve Ödeme Kontrolü
- ▸ Fon Soruşturmasında Etkin Pişmanlık 2026 (TCK m.168): Şüphelinin Zararı Gidermesi Mağdura Ödeme mi? Kısmi Ödemede Rıza, Faiz Şartı, Reddetme Hakkı, Hukuk Davasına Etkisi, SPKn m.107/3 ve m.110/3 Farkı, 7589 Sayılı Kanunun Geçiş Hükmü
- ▸ Arabuluculukta Anlaşma Belgesi (Fon Uyuşmazlığı) 2026: İlam Sayılır mı, İbra Etkisi Ne? İcra Edilebilirlik Şerhi, Tasfiye Ödemeleri, Ödenmezse İlamlı Takip ve İptal Yolları (HUAK m.18, TBK m.28, m.39, m.166)
Bu konuda hukuki destek almak için


