Gabin (Aşırı Yararlanma) Nedir? Şartları, 1 ve 5 Yıllık Süre, İptal ve Uyarlama Davası (TBK 28) 2026
22 Haziran 2026

Gabin (Aşırı Yararlanma) Nedir? Şartları, 1 ve 5 Yıllık Süre, İptal ve Uyarlama Davası (TBK 28) 2026

✅ Kısa Cevap

Gabin (aşırı yararlanma) nedir?
Gabin, bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık oransızlık bulunması ve bunun bir tarafın zor durumundan, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak sağlanmasıdır (TBK m.28). Zarar gören, bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirebilir ya da oransızlığın giderilmesini isteyebilir.

Gabin (aşırı yararlanma), bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık bulunması ve bu oransızlığın, zarar görenin zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanılarak yaratılmasıdır (TBK m.28). Zarar gören, düşüncesizlik veya deneyimsizliğini öğrendiği, zor durumda kalmada ise bu durumun ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde sözleşmenin kurulmasından başlayarak beş yıl içinde, ya sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirip verdiğini geri ister ya da sözleşmeye bağlı kalarak oransızlığın giderilmesini talep eder.

Borç baskısı altında evini yarı fiyatına satan, hastane masrafını karşılamak için arabasını değerinin çok altında elden çıkaran, ilk kez taşınmaz satan yaşlı bir kişiyi ikna eden alıcıyla karşılaşan herkes aynı soruyu sorar: imzaladım, artık bağlı mıyım? Türk Borçlar Kanunu’nun 28. maddesi bu soruya belirli şartlarla “hayır” cevabı verir. Bu rehberde gabinin üç unsuru, hangi sözleşmelerde uygulandığı, iptal ile oransızlığın giderilmesi arasındaki seçim, bir ve beş yıllık hak düşürücü sürelerin nasıl hesaplandığı, davanın hangi mahkemede ve hangi ön şartlarla açılacağı, ispatta nelerin işe yaradığı, gabinin hata, aldatma, aşırı ifa güçlüğü ve ehliyetsizlikten farkı ile noter ihtarnamesi örneği anlatılmaktadır.

Zor bir anda ağır şartlı bir sözleşme mi imzaladınız?

Bir yıllık hak düşürücü süre işliyor olabilir. Sözleşmeyi, ödeme belgelerini ve o tarihteki durumunuzu gösteren kayıtları birlikte inceleyelim; iptal mi oransızlığın giderilmesi mi sizin için doğru yol, birlikte belirleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın
💬 WhatsApp

Kapsam notu. Bu sayfa 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 19, 27, 28, 30-39, 77-82, 88, 120, 138 ve 182. maddelerine; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 2, 6, 10, 12, 109, 190, 266, 288, 315 ve 389. maddelerine; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 4, 5/A ve 18. maddelerine; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 73 ve 73/A maddelerine; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 2, 6, 15, 1010, 1023 ve 1025. maddelerine ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 241. maddesine dayanır. Kanun hükümleri yayın tarihindeki yürürlük hâlleriyle kontrol edilmiştir; 7589 sayılı Kanunla HMK m.107’nin yürürlükten kaldırılması ve m.109’a eklenen talep artırımı hükmü dikkate alınmıştır.

Gabin (Aşırı Yararlanma) Nedir?

Sözleşme özgürlüğü, tarafların neyi hangi bedelle değiştireceklerine kendilerinin karar vermesi demektir. Bir malı piyasa değerinin altında satmak ya da üstünde almak, tek başına hukuka aykırı değildir; insanlar acele, duygusal bağ, kolaylık veya pazarlık gücü gibi pek çok nedenle “iyi” ya da “kötü” anlaşmalar yapar. Hukuk düzeni, kötü anlaşmayı değil, bir tarafın zayıf anının bilerek sömürülmesiyle kurulan anlaşmayı düzeltir. Gabin tam olarak bu sınırdır.

Türk Borçlar Kanunu’nun 28. maddesi, bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık bulunmasını ve bu oransızlığın, zarar görenin zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanılarak gerçekleşmesini “aşırı yararlanma” olarak düzenler. Uygulamada ve aramalarda hâlâ en çok kullanılan kelime, 818 sayılı eski Borçlar Kanunu’nun 21. maddesinin kenar başlığı olan “gabin”dir. Kurum aynıdır; 6098 sayılı Kanun dili sadeleştirmiş ve zarar görene önemli bir yeni imkân tanımıştır.

Eski düzenleme, zarar görene yalnızca sözleşmeyi iptal edip verdiğini geri isteme yolunu açıyordu. TBK m.28 ise iki seçenek sunar: zarar gören, durumun özelliğine göre ya sözleşmeyle bağlı olmadığını karşı tarafa bildirip verdiğini geri isteyebilir ya da sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini isteyebilir. Böylece evini satan kişi, evi geri almak yerine aradaki fahiş farkın tamamlanmasını da talep edebilir hâle gelmiştir.

Gabin, sözleşmeyi kendiliğinden geçersiz kılmaz. Konunun kanun maddesi ekseninde ayrıntılı incelemesi TBK 28 aşırı yararlanma yazımızda, kişisel bir olay üzerinden anlatımı ise zor durumda imzalanan sözleşme yazımızdadır. Bu, en sık karşılaşılan yanlış bilgidir. Kanuna, ahlaka veya kamu düzenine aykırı sözleşmeler kesin hükümsüzdür ve bu hükümsüzlük süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir (TBK m.27). Gabinde ise sözleşme kurulmuş ve ayaktadır; onu ortadan kaldırmak ya da dengelemek zarar görenin iradesine bırakılmıştır. Zarar gören, kanundaki süre içinde bu iradesini açıklamazsa sözleşme bütün sonuçlarıyla geçerli kalır.

TBK m.28’in yapısı: iki fıkra, iki hak, iki süre

HükümNe düzenler?Uygulamadaki anlamı
m.28/1, birinci cümleŞartlar: edimler arasında açık oransızlık ve bunun zarar görenin zor durumundan, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak yaratılmasıBir objektif ve iki sübjektif unsur birlikte ispatlanmalıdır; yalnızca “ucuza sattım” demek yetmez.
m.28/1, birinci seçenekSözleşmeyle bağlı olmadığını bildirip verdiğini geri istemeSözleşme geçmişe etkili olarak ortadan kalkar; taraflar aldıklarını iade eder, taşınmazda tapu iptali ve tescil istenir.
m.28/1, ikinci seçenekSözleşmeye bağlı kalarak oransızlığın giderilmesini istemeSözleşme ayakta kalır; mahkeme bedeli veya edimi yeniden dengeler. 818 sayılı Kanun bu seçeneği açıkça düzenlemiyordu; buna rağmen o dönemde de bazı davalarda bedel indirimine veya bedel farkına hükmedilmiştir.
m.28/2Bir yıllık ve beş yıllık hak düşürücü sürelerSüreler kaçırılırsa sözleşme kesinleşir; hâkim süreyi kendiliğinden gözetir.

Gabinin Şartları: Bir Objektif, İki Sübjektif Unsur

Gabin iddiası üç ayrı soruya verilecek cevaba dayanır ve mahkeme bu soruları genellikle sırayla inceler. Birincisi, edimler arasında açık bir oransızlık var mı? İkincisi, zarar gören o tarihte zor durumda mıydı, düşüncesiz mi davrandı ya da deneyimsiz miydi? Üçüncüsü, karşı taraf bu zayıflığı bilerek kullandı mı? Üç sorudan birine olumsuz cevap verilirse dava reddedilir.

1. Edimler arasında açık oransızlık (objektif unsur)

Karşılaştırma, sözleşmenin kurulduğu andaki objektif değerler üzerinden yapılır. Satılan taşınmazın, aracın, hisselerin ya da verilen hizmetin o tarihteki rayiç değeri ile karşılığında alınan bedel yan yana konur. Taraflardan birinin mala yüklediği duygusal ya da kişisel değer hesaba katılmaz. Sözleşmeden sonra meydana gelen fiyat artışları da dikkate alınmaz; örneğin imar planı değişikliğiyle değeri sonradan katlanan arsa için gabin değil, koşulları varsa başka yollar düşünülür.

Kanun, oransızlığın “açık” sayılması için bir yüzde ya da oran belirlememiştir. Roma hukukundaki “değerin yarısı” ölçütü Türk hukukunda kanuni bir eşik değildir. Oransızlık, ilk bakışta fark edilebilecek, makul bir pazarlık payıyla açıklanamayacak büyüklükte olmalıdır ve bu, her dosyada bilirkişi incelemesiyle somut olarak belirlenir. Taşınmazlarda mahallinde keşif yapılır ve emsal satışlar karşılaştırılır (HMK m.266, m.288).

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin 25.06.2018 tarihli, 2015/13939 Esas ve 2018/11460 Karar sayılı kararı, objektif unsurun nasıl kurulduğunu iyi gösterir. Davacı, eşinin borcuna karşılık teminat amacıyla taşınmazını devretmiş, tapuda satış bedeli 14.000 TL gösterilmişti. İlk derece mahkemesi, tapuda düşük bedel gösterilmesinin harçtan kaçınmak için yaygın bir uygulama olduğunu ve tek başına gabini kanıtlamadığını belirterek davayı reddetti. Yargıtay ise taşınmazın gerçek değerinin 200.000 TL olduğunu, davalının 200.000 TL ödediği savunmasını yazılı belgeyle kanıtlayamadığını ve hem objektif hem sübjektif unsurların gerçekleştiğini belirterek kararı bozdu. Buradan çıkan ders şudur: karşılaştırma resmî senette gösterilen bedel ile gerçek değer arasında yapılır; alıcı daha yüksek bir bedel ödediğini ileri sürüyorsa bunu yazılı delille ispatlamalıdır. Değere yakın bir bedelin ödendiği dosya içeriğiyle sabitse objektif unsur ortadan kalkar. Gabin hakkındaki diğer Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi kararları için gabin (aşırı yararlanma) kararları derlememize bakabilirsiniz.

2. Zarar görenin zayıf durumu (birinci sübjektif unsur)

Kanun üç zayıflık hâli sayar. Bunlardan birinin varlığı yeterlidir.

  • Zor durumda kalma: Kişinin, ağır şartları kabul etmekten başka çıkış yolu göremeyecek kadar sıkışmış olmasıdır. Ekonomik sıkıntı en tipik örnektir: icra takibi, haciz tehdidi, ödenmesi gereken acil bir borç, iflasın eşiği. Ancak zor durum yalnızca para darlığı değildir; ağır bir hastalığın tedavi masrafı, yakınının tutukluluğu, aile içi baskı veya ticari bir krizin yarattığı çaresizlik de bu kapsama girebilir.
  • Düşüncesizlik: Kişinin işlemin sonuçlarını tartmadan, aceleyle ve hafiflikle hareket etmesidir. Yoğun bir satış baskısı altında, okumadan imzalanan belgeler ya da ani bir duygusal kararla yapılan devirler bu başlıkta tartışılır.
  • Deneyimsizlik: İşlemin niteliğini ve değerini kavramaya yetecek hayat veya iş tecrübesinin bulunmamasıdır. İlk kez taşınmaz satan yaşlı bir kişi, Türk hukukunu ve piyasasını tanımayan yabancı uyruklu biri ya da ticari işlerden hiç anlamayan bir mirasçı tipik örneklerdir. Yukarıdaki 2018 tarihli kararda da davacının yabancı asıllı olması ve Türk hukukunu yeterince bilmemesi bu unsurun değerlendirilmesinde dikkate alınmıştır.

Yargıtay, objektif unsur kanıtlandıktan sonra zarar görenin kişiliğinin, yaşının, sağlık durumunun, toplumdaki yerinin, ekonomik gücünün ve psikolojik yapısının derinlemesine araştırılmasını ister. Aynı fiyat farkı, deneyimli bir emlakçı için gabin sayılmazken, okuma yazması kıt ve tek başına yaşayan yaşlı bir satıcı için sayılabilir. Bu yüzden dava dilekçesinde zayıflık hâli soyut bir cümleyle değil, tarihleri ve belgeleriyle anlatılmalıdır.

3. Karşı tarafın bu durumdan yararlanması (ikinci sübjektif unsur)

Sömürme unsuru, gabini sıradan kötü bir pazarlıktan ayıran asıl noktadır. Karşı tarafın, zarar görenin zor durumunu, düşüncesizliğini veya deneyimsizliğini bilmesi ve bunu oransız bir sözleşme elde etmek için kullanması gerekir. Karşı taraf bu zayıflıktan habersizse ya da fiyatı gerçekten piyasa koşullarına göre belirlediğine inanıyorsa gabin oluşmaz.

Sömürme kastı doğrudan belgeyle ispatlanamayan bir iç olgudur; çoğunlukla dış göstergelerden çıkarılır. Alıcının satıcının borcunu, haciz dosyasını veya hastalığını bildiğini gösteren yazışmalar, aradaki akrabalık veya iş ilişkisi, işlemin olağan dışı hızı, ödemenin bir kısmının borç kapatmak için doğrudan alacaklıya yapılması ve kısa süre sonra malın çok daha yüksek bedelle üçüncü kişiye satılması bu tür göstergelerdir.

Gabinin unsurları ve ispat araçları

UnsurAranan durumTipik delil
Açık oransızlıkSözleşme tarihindeki rayiç değer ile ödenen bedel arasında makul pazarlıkla açıklanamayacak farkBilirkişi raporu, keşif, emsal satışlar, ekspertiz, banka dekontları
Zor durumAğır şartları kabule zorlayan ekonomik, sağlık, aile veya hukuki sıkışmaİcra ve haciz dosyaları, hastane kayıtları, borç belgeleri, tanık beyanları
DüşüncesizlikSonuçları tartmadan, aceleyle yapılan işlemİşlem süreci, mesaj kayıtları, imza zamanlaması, tanıklar
Deneyimsizlikİşlemi değerlendirecek hayat veya iş tecrübesinin yokluğuYaş, eğitim durumu, meslek, daha önce benzer işlem yapılmamış olması
SömürmeKarşı tarafın zayıflığı bilerek kullanmasıYazışmalar, taraflar arası ilişki, ödemenin yapılış biçimi, sonraki yüksek bedelli satış

Gabin Hangi Sözleşmelerde Uygulanır?

TBK m.28 “karşılıklı edimler” arasındaki oransızlıktan söz eder. Bu nedenle kurumun doğal uygulama alanı, her iki tarafa da borç yükleyen ve edimlerin birbirinin karşılığı olduğu sözleşmelerdir: satış, trampa, kira, eser, hizmet, faizli ödünç, kat karşılığı inşaat, hisse devri, alacağın bedel karşılığı devri ve benzerleri. Bağışlama gibi yalnız bir tarafa borç yükleyen sözleşmelerde karşılaştırılacak bir karşı edim bulunmadığından gabin kural olarak gündeme gelmez; bu sözleşmelerde irade bozukluğu, ehliyetsizlik veya muvazaa gibi başka yollar değerlendirilir.

Talih unsuru taşıyan sözleşmelerde durum daha karmaşıktır. Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde bakım borcunun ne kadar süreceği bakım alacaklısının ömrüne bağlıdır; sözleşme kurulurken karşı edimin değeri ölçülemediğinden uygulamada gabin çok dar yorumlanır. Bu tür devirlerde mirasçıların başvurduğu yollar daha çok muris muvazaası, ehliyetsizlik ve tenkistir.

Mahkeme önünde yapılan sulh de bir sözleşmedir. HMK m.315/2, irade bozukluğu ya da aşırı yararlanma hâllerinde sulhun iptalinin istenebileceğini açıkça düzenler. Bu hüküm, sigorta şirketleriyle, işverenlerle veya bankalarla zor bir dönemde imzalanan sulh ve uzlaşma metinleri bakımından özellikle önemlidir. Belge türüne göre ayrıntı ve kararlar için sulh, ibra ve arabuluculuk anlaşmasına karşı gabin rehberimize bakabilirsiniz. Aynı mantık mahkeme dışında imzalanan ibra ve uzlaşma sözleşmeleri için de TBK m.28 üzerinden kurulabilir; ancak her ibraname kendi özel hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Ticari işlerde gabin ileri sürülebilir; fakat TTK m.18/2, her tacirin ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş insanı gibi hareket etmesini ister. Bu ölçü karşısında tacirin kendi ticari faaliyetine ilişkin bir işlemde düşüncesizlik veya deneyimsizlik iddiası zor dinlenir. Tacirler bakımından en güçlü dayanak çoğu zaman zor durumda kalma, yani ağır bir finansman sıkışıklığının bilerek sömürülmesidir. Pay devri, şirket satışı ve ortaklıktan ayrılma gibi ticari işlemlerde gabinin nasıl uygulandığı ticari işlemlerde gabin rehberimizde ayrıca anlatılmıştır. Yabancı ortaklar ve yatırımcılar için İngilizce rehberimiz: Gabin in Share Transfers Under Turkish Law. Mirastan sonra aile içinde ve ortaklıktan ayrılırken yapılan pay devirleri için aile şirketinde pay devri ve gabin rehberimize bakabilirsiniz. Nakit sıkışıklığında fabrikasını, arsasını veya makinelerini finansçıya devreden şirketlerin izleyebileceği yollar ise fabrikayı teminat olarak devrettim rehberimizde ele alınmıştır. Gabin, uyarlama ve cezai şart taleplerinin aynı davada nasıl birleştirileceği kademeli dava dilekçesi örneği yazımızda gösterilmiştir.

Sözleşme türüne göre gabin

SözleşmeGabin uygulanır mı?Dikkat edilecek nokta
Taşınmaz satışıEvet, en sık görülen alanİptalde tapu iptali ve tescil istenir; dava sırasında tapuya ihtiyati tedbir şerhi konulmalıdır.
Araç, hisse, işletme devriEvetTicari dava niteliğindeyse para talepleri için arabuluculuk dava şartı araştırılmalıdır.
Faizli ödünç ve borç senediEvetFaiz için TBK m.88/2 ve m.120/2 sınırları ile tefecilik suçu (TCK m.241) ayrıca değerlendirilir.
KiraEvetKira uyuşmazlıklarında dava öncesi arabuluculuk şartı (6325 s.K. m.18/B) göz önünde tutulmalıdır.
Mahkemede sulhEvet, iptal yönündenDayanak HMK m.315/2’dir; sulh kesin hüküm gibi sonuç doğurduğundan iptal yolu dikkatle kurulmalıdır.
BağışlamaKural olarak hayırKarşı edim yoktur; irade bozukluğu, ehliyetsizlik veya muvazaa incelenir.
Ölünceye kadar bakmaUygulamada çok sınırlıKarşı edim baştan ölçülemez; muris muvazaası ve tenkis daha sık başvurulan yollardır.

Zarar Görenin İki Seçimlik Hakkı: İptal mi, Oransızlığın Giderilmesi mi?

Gabin şartları gerçekleşmişse zarar gören iki yoldan birini seçer. Bu seçim, dava dilekçesinin talep sonucunu, delil stratejisini ve ihtiyati tedbir ihtiyacını doğrudan belirler. Kanundaki “durumun özelliğine göre” ifadesi de seçimin somut olayın koşullarıyla uyumlu olması gerektiğini hatırlatır.

Birinci yol: Sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmek ve verdiğini geri istemek

Bu yolda zarar gören, sözleşmeyle bağlı olmadığını karşı tarafa açıklar. Açıklama bir yenilik doğuran haktır; noter ihtarnamesiyle yapılabileceği gibi doğrudan dava yoluyla da kullanılabilir. Karşı taraf sözleşmenin ifasını istediğinde, aynı hak savunma olarak da ileri sürülebilir. Hak kullanıldığında sözleşme geçmişe etkili olarak ortadan kalkar ve taraflar karşılıklı olarak aldıklarını iade eder.

Para ve taşınırların iadesinde sebepsiz zenginleşme hükümleri işler (TBK m.77 vd.). Geri isteme hakkı, hak sahibinin geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar (TBK m.82). Taşınmazlarda ise, temel sözleşme ortadan kalktığında tapudaki tescil yolsuz hâle gelir ve zarar gören tapu iptali ve tescil davası açar (TMK m.1025). İptal yolunu seçen, kendisine ödenen bedeli de iade etmekle yükümlüdür; bu nedenle ihtarnamede ve dava dilekçesinde alınan bedelin iadesine hazır olunduğunun belirtilmesi uygulamada yararlıdır.

Bu yolun en büyük riski, malın bu arada iyiniyetli bir üçüncü kişiye devredilmesidir. Tapu kütüğüne iyiniyetle dayanarak mülkiyet kazanan üçüncü kişinin kazanımı korunur (TMK m.1023). Bu nedenle tapu iptali davası açılırken, hatta açılmadan önce, taşınmaz üzerine devir yasağı şeklinde ihtiyati tedbir konulması ve bunun tapu kütüğüne şerh verilmesi istenmelidir (HMK m.389; TMK m.1010).

İkinci yol: Sözleşmeye bağlı kalıp oransızlığın giderilmesini istemek

Bu yolda sözleşme ayakta kalır. Zarar gören, örneğin satılan evi geri istemez; bunun yerine bedelin, oransızlığı ortadan kaldıracak ölçüde tamamlanmasını talep eder. Alıcı tarafındaki zarar görende ise fahiş bedelin indirilmesi ve fazla ödenen kısmın iadesi istenir. Bu hak, ancak mahkeme kararıyla sonuç doğurur; dolayısıyla dava açılması gerekir.

Oransızlığın hangi ölçüye kadar giderileceği öğretide tartışmalıdır: bir görüş edimlerin tam değerine çekilmesini, diğer görüş oransızlığın “açık” olmaktan çıkarılmasını yeterli görür. Uygulamada ölçüyü bilirkişi raporu belirler. Tutarı dava açılırken kesin olarak bilinemeyen bu tür taleplerde, 7589 sayılı Kanunla belirsiz alacak davası (HMK m.107) yürürlükten kaldırıldığından, dava kısmi dava olarak açılmalı ve rapordan sonra HMK m.109/4 uyarınca talep bir defaya mahsus artırılmalıdır (ayrıntısı belirsiz alacak davasının kaldırılması yazımızda).

Oransızlığın giderilmesi yolu, özellikle malın geri alınmasının fiilen anlamsız ya da imkânsız hâle geldiği durumlarda öne çıkar: taşınmaz üzerine bina yapılmış, işletme devralanın elinde büyümüş veya mal birkaç kez el değiştirmiş olabilir. Satıcının asıl ihtiyacı malın kendisi değil, kaybettiği değer ise de bu yol daha gerçekçidir.

İptal ile oransızlığın giderilmesi karşılaştırması

Ölçütİptal (bağlı olmadığını bildirme)Oransızlığın giderilmesi
Sözleşmenin akıbetiGeçmişe etkili olarak ortadan kalkarAyakta kalır, içeriği değişir
Nasıl kullanılır?Bildirimle; uyuşmazlık varsa iade veya tapu iptali davasıylaDava yoluyla; mahkeme kararıyla sonuç doğurur
İadeTaraflar aldıklarını karşılıklı iade ederYalnız bedel farkı veya fazla ödeme konusu olur
Üçüncü kişi riskiYüksek; ihtiyati tedbir ve tapu şerhi şartDaha düşük; alacak için ihtiyati haciz değerlendirilebilir
Ne zaman tercih edilir?Malın kendisi geri isteniyor ve iade mümkünseMal geri alınamıyor veya asıl kayıp değer farkıysa

Süreler: Bir Yıl ve Beş Yıl Hak Düşürücü Süre

TBK m.28/2’ye göre zarar gören bu haklarını, düşüncesizlik veya deneyimsizliğini öğrendiği, zor durumda kalmada ise bu durumun ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde sözleşmenin kurulduğu tarihten başlayarak beş yıl içinde kullanabilir. İki süre birlikte işler ve hangisi önce dolarsa hak o anda düşer.

Bir yıllık süre sözleşme tarihinden başlamaz; bu, 818 sayılı Kanun dönemindeki kuraldan önemli bir farktır ve eski kaynaklarda hâlâ yanlış aktarılmaktadır. Zor durumda sözleşme yapan kişi için süre, o sıkışıklığın sona erdiği tarihte başlar: icra dosyasının kapandığı, tedavinin bittiği, acil borcun ödendiği gün gibi. Deneyimsizlik veya düşüncesizlik hâlinde ise kişinin, uğradığı dezavantajın farkına vardığı tarih esas alınır; örneğin bir değerleme raporunu ya da emsal satışı gördüğü tarih.

Beş yıllık süre ise mutlaktır. Zor durum sözleşmeden sonra yıllarca devam etse bile, sözleşmenin kurulmasından itibaren beş yıl geçtiğinde TBK m.28’e dayanılamaz. Her iki süre de hak düşürücüdür: durması veya kesilmesi söz konusu olmaz ve taraflar ileri sürmese bile hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir. Buna karşılık gabin iddiasının kendisini hâkim re’sen uygulayamaz; zarar gören hakkını açıkça kullanmalıdır.

Uygulamada en güvenli yol, sürenin başlangıcı hakkında tartışma çıkabileceğini baştan kabul etmek ve bildirimi noter ihtarnamesiyle yapıp davayı da bir yıllık süre dolmadan açmaktır. Bildirimin süresinde yapıldığı ama davanın geciktirildiği dosyalarda, karşı taraf bildirimin geçerliliğini ve sürenin başlangıcını tartışmaya açabilir. İptalden sonra doğan iade alacağı ayrıca TBK m.82’deki zamanaşımına tabi olduğundan, beklemek her bakımdan risklidir.

Sürelerin hesaplanması

DurumBir yıllık süre ne zaman başlar?Örnek
Zor durumda kalmaZor durumun ortadan kalktığı tarihMart 2024’te haciz baskısıyla yapılan satış; borç Ocak 2025’te kapandıysa süre Ocak 2026’da dolar.
DeneyimsizlikDeneyimsizliğin, yani dezavantajın öğrenildiği tarihSatıcı Haziran 2025’te aldığı ekspertiz raporuyla değeri öğrendiyse süre Haziran 2026’da dolar.
DüşüncesizlikDüşüncesizliğin fark edildiği tarihAceleyle imzalanan sözleşmenin sonuçları sonraki ay görüldüyse süre o tarihten işler.
Her hâldeSözleşmenin kurulduğu tarihten itibaren beş yılEkim 2021’de kurulan sözleşme için hak, en geç Ekim 2026’da düşer.
Süre uyarısı. Bir yıllık sürenin hangi gün başladığı, gabin davalarında en çok tartışılan konudur ve karşı taraf genellikle sürenin sözleşme tarihinde ya da çok daha erken başladığını savunur. Zor durumun ne zaman sona erdiğini gösteren belgeyi (icra dosyasının kapanış kaydı, hastane çıkış belgesi, borcun ödendiğine dair dekont) dava açmadan önce hazırlayın.

Gabin ile Benzer Kurumlar Arasındaki Farklar

Ağır şartlı bir sözleşmeden kurtulmak isteyen kişi için doğru hukuki sebebi seçmek, davanın kaderini belirler. Mahkeme, dava dilekçesinde anlatılan olaylarla bağlıdır ve hukuki nitelendirmeyi kendisi yapar; ancak olaylar yanlış kurulduğunda ya da süreler yanlış hesaplandığında, yerinde bir talep bile reddedilebilir. Gabine en çok karıştırılan kurumlar şunlardır.

Yanılma, aldatma ve korkutma (TBK m.30-39). Bu hâllerde sorun irade oluşumundadır: kişi yanılmış, kandırılmış ya da korkutulmuştur. Gabinde ise kişi ne yaptığını bilir ama zayıf anında başka seçeneği yoktur ya da tecrübesizliği sömürülmüştür. Örneğin satıcıya “bu arsa imara kapandı” denilerek ucuza alınan arsada aldatma, borç baskısı altındaki satıcıdan bilerek ucuza alınan arsada gabin tartışılır. Aldatma ve korkutmada da bir yıllık süre vardır; ancak beş yıllık üst sınır yoktur ve süre dolduğunda sözleşme onaylanmış sayılır (TBK m.39). Bir olayda her iki kurum da gündeme gelebiliyorsa, ikisine birden dayanılması yararlıdır.

Aşırı ifa güçlüğü (TBK m.138). Gabin sözleşme kurulurken var olan dengesizliği düzeltir. Aşırı ifa güçlüğü ise sözleşme kurulurken öngörülmeyen ve öngörülmesi beklenemeyen olağanüstü bir durumun sonradan ortaya çıkıp dengeyi borçlu aleyhine aşırı bozmasıdır. Döviz kurunun beklenmedik sıçraması veya maliyetlerin olağanüstü artışı gabin değil, uyarlama konusudur.

Kesin hükümsüzlük (TBK m.27). Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine veya kişilik haklarına aykırı ya da konusu imkânsız sözleşmeler kesin hükümsüzdür. Bu hükümsüzlük süreye bağlı değildir ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir. Gabinde ise sözleşme geçerli kurulmuştur ve ancak zarar görenin iradesiyle ortadan kalkar.

Ayırt etme gücünün yokluğu (TMK m.15). İşlem anında ayırt etme gücü bulunmayan kişinin işlemleri hukuki sonuç doğurmaz. İleri derecede demans gibi durumlarda kişi zaten geçerli irade açıklayamaz; bu durumda gabin değil, ehliyetsizlik nedeniyle hükümsüzlük ileri sürülür ve süre sınırı yoktur. Ayırt etme gücü bulunan ama yaşlılık, yalnızlık veya hastalık nedeniyle zayıf düşen kişide ise gabin gündeme gelir. Sağlık raporu bu iki ihtimali birbirinden ayırır.

Muvazaa (TBK m.19). Tarafların gerçek iradelerini gizleyip görünüşte başka bir işlem yapmasıdır; tapuda satış gösterilen bağışlama gibi. Muvazaada iki taraf da gerçeği bilir ve birlikte gizler; gabinde bir taraf diğerinin zayıflığını kullanır. Mirasçıların açtığı davalarda bu iki kurum sık karıştırılır.

Tefecilik (TCK m.241) ve faiz sınırları. Kazanç elde etmek amacıyla başkasına ödünç para vermek suçtur. Fahiş faizli borç senedi imzalatılan kişi, hukuk alanında gabine ve faiz sınırlarına (TBK m.88/2, m.120/2), ceza alanında tefecilik şikâyetine birlikte başvurabilir. Ticari işler bakımından faiz rejimi farklı olduğundan değerlendirme somut işleme göre yapılır.

Hangi kurum sizin durumunuza uyuyor? Karar tablosu

YaşananDoğru kurumSüre
Borç baskısıyla malı çok ucuza sattım, alıcı durumumu biliyorduGabin (TBK m.28)Zor durumun bittiği tarihten 1 yıl, her hâlde 5 yıl
Bana malın değeri hakkında yalan söylendiAldatma (TBK m.36)Aldatmanın öğrenilmesinden 1 yıl (TBK m.39)
Tehditle imzalattılarKorkutma (TBK m.37-38)Korkutmanın etkisinin kalkmasından 1 yıl
Sözleşmeden sonra kur ve maliyetler olağanüstü arttıAşırı ifa güçlüğü (TBK m.138)Gecikmeden ileri sürülmelidir
İmza attığımda ayırt etme gücüm yoktuEhliyetsizlik (TMK m.15)Süre sınırı yok
Satış gösterildi ama aslında bağışlamaydıMuvazaa (TBK m.19)Süre sınırı yok
Ceza koşulu çok yüksekHâkimin indirim yetkisi (TBK m.182/3)Dava sırasında ileri sürülür

Gabin Davası Nasıl Açılır? Mahkeme, Arabuluculuk ve Tedbir

Görevli mahkeme

Gabin davalarında kural olarak asliye hukuk mahkemesi görevlidir (HMK m.2). Uyuşmazlık iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili bir işten doğuyor ya da kanunda ticari dava sayılan bir konuya ilişkinse asliye ticaret mahkemesi görevlidir (TTK m.4). Tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar ise tüketici mahkemesinde görülür (6502 s.K. m.73). Görev kamu düzenine ilişkindir; yanlış mahkemede açılan dava görev yönünden reddedilir ve zaman kaybettirir.

Yetkili mahkeme

Genel yetkili mahkeme, davalının dava açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6). Sözleşmeden doğan davalar sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (HMK m.10). Taşınmaz üzerindeki aynî hakka ilişkin davalarda ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12); tapu iptali ve tescil talepli gabin davası bu nedenle taşınmazın bulunduğu yerde açılır. Şirket ve kooperatif payı devrinde, kira ve tüketici işlemlerinde görev, yetki, arabuluculuk ve tahkim için gabin davasında görevli mahkeme, arabuluculuk ve tahkim rehberimize bakabilirsiniz.

Dava şartı arabuluculuk

Gabin davası her durumda arabuluculuğa tabi değildir; uyuşmazlığın niteliğine bakılır. Ticari davalarda konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A). Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda da arabuluculuk kural olarak dava şartıdır; ancak tüketici işlemi niteliğindeki ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar ile tüketici hakem heyetinin görevine giren uyuşmazlıklar bu kuralın dışındadır (6502 s.K. m.73/A). Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar için de dava öncesi arabuluculuk aranır (6325 s.K. m.18/B). İki gerçek kişi arasındaki adi bir taşınmaz satışında açılan tapu iptali ve tescil davası ise bu düzenlemelerin hiçbirine girmez. Arabuluculuk şartı aranan bir davada arabulucuya hiç başvurulmamışsa dava usulden reddedilir.

İhtiyati tedbir ve tapu şerhi

Tapu iptali talepli davalarda en kritik adım, davayla birlikte ihtiyati tedbir istemektir. Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından veya tamamen imkânsız hâle geleceğinden endişe edilmesi hâlinde tedbir kararı verilebilir (HMK m.389). Taşınmazın devrini engelleyen tedbir kararı tapu kütüğüne şerh edilir (TMK m.1010) ve bu şerhten sonra taşınmazı edinen kişi iyiniyet iddiasına dayanamaz. Mahkeme tedbir için teminat isteyebilir; teminat tutarı dava stratejisinde hesaba katılmalıdır.

Dava değeri ve talep artırımı

Tapu iptali davasında dava değeri taşınmazın değeridir ve harç bu değer üzerinden hesaplanır. Oransızlığın giderilmesi talepli davada ise istenen fark bilirkişi incelemesinden sonra netleşir. 7589 sayılı Kanunla belirsiz alacak davası kaldırıldığından bu tür davalar kısmi dava olarak açılır; talep, tahkikat sona erene kadar bir defaya mahsus artırılabilir ve artırılan kısım bakımından da zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır (HMK m.109/4).

Gabin davasında adım adım yol haritası

AdımYapılacak işDayanak
1. Süre hesabıZor durumun bittiği veya dezavantajın öğrenildiği tarih ile sözleşme tarihi belirlenirTBK m.28/2
2. Değer tespitiSözleşme tarihindeki rayiç değer için emsal ve ekspertiz toplanır; gerekirse delil tespiti istenirHMK m.266, m.400
3. Seçimİptal mi oransızlığın giderilmesi mi istenecek, karar verilirTBK m.28/1
4. BildirimNoter ihtarnamesiyle sözleşmeyle bağlı olunmadığı veya fark talebi bildirilirTBK m.28/1
5. Ön şartTicari, tüketici veya kira uyuşmazlığıysa arabuluculuk şartı kontrol edilirTTK m.5/A; 6502 m.73/A; 6325 m.18/B
6. Dava ve tedbirGörevli ve yetkili mahkemede dava açılır, ihtiyati tedbir ve tapu şerhi istenirHMK m.2, m.12, m.389; TMK m.1010
7. İspatKeşif, bilirkişi ve tanık dinlenmesi istenir; rapora süresinde itiraz edilirHMK m.190, m.266, m.281, m.288

İspat: Gabin Davasında Hangi Deliller İşe Yarar?

İspat yükü, gabine dayanan zarar görendedir (TMK m.6; HMK m.190). Zarar gören hem açık oransızlığı hem kendi zayıf durumunu hem de karşı tarafın bundan yararlandığını ispatlamak zorundadır. Bu ağır bir yüktür ve davaların büyük kısmı sömürme unsurunun ispatlanamaması nedeniyle reddedilir.

Zor durum, düşüncesizlik, deneyimsizlik ve sömürme birer olgudur. Yargıtay, gabin iddiasının yazılı belge bulunmasa bile tanık dahil her türlü delille kanıtlanabileceğini kabul etmektedir. Bu, senetle ispat zorunluluğunun gabin iddiasının önünde bir engel oluşturmadığı anlamına gelir; ancak tanık beyanları belgelerle desteklendiğinde çok daha ikna edici olur.

  • Değer delilleri: Sözleşme tarihine ait ekspertiz raporları, aynı bölgedeki emsal satışların tapu kayıtları, belediye rayiç değerleri, araçlarda sigorta ve kasko değer listeleri, işletmelerde mali tablolar.
  • Zor durum delilleri: İcra ve haciz dosyaları, banka ihtarnameleri, kredi kartı ve kredi borç dökümleri, hastane yatış ve tedavi kayıtları, tutukluluk veya aile içi kriz belgeleri.
  • Sömürme delilleri: Taraflar arasındaki mesajlar ve e-postalar, alıcının satıcının borcunu doğrudan alacaklıya ödediğini gösteren dekontlar, aracının veya ortak tanıdıkların beyanları, malın kısa süre sonra çok daha yüksek bedelle yeniden satıldığını gösteren tapu kayıtları.
  • Kişisel durum delilleri: Nüfus kaydı, eğitim durumu, meslek, daha önce benzer bir işlem yapılmadığını gösteren tapu geçmişi, gerekirse sağlık raporları.

Bilirkişi raporu davanın merkezindedir. Rapor tebliğ edildikten sonra iki hafta içinde eksik veya belirsiz noktalara itiraz edilmeli, ek rapor ya da yeni bilirkişi incelemesi istenmelidir (HMK m.281). Değerin sözleşme tarihine göre değil de bugüne göre hesaplandığı raporlar, gabin davasında hatalıdır ve itiraz konusu yapılmalıdır. Değerleme tarihi, emsaller, bilirkişi soruları ve itiraz dilekçesi örneği için açık oransızlığın tespiti rehberimize bakabilirsiniz.

Gabinin En Sık Görüldüğü Durumlar

Gabin soyut bir kavram gibi görünse de mahkemelere gelen dosyalar birkaç tipik senaryoda toplanır. Kendi durumunuzun bunlardan birine benzemesi, davanın kazanılacağı anlamına gelmez; ama hangi delillerin aranacağını gösterir.

Borç baskısıyla değerinin çok altında satılan ev. İcra takibi, haciz veya bankanın kredi kapatma baskısı altındaki malik, borcu kapatacak kadar parayı hızla bulmak için evini piyasa değerinin çok altında satar. Alıcı çoğu zaman bu borcu bilen bir tanıdık, alacaklının yakını ya da durumu duyan bir aracıdır. Bu dosyalarda sömürme unsuru, alıcının borcu bildiğini gösteren yazışmalarla ve ödemenin doğrudan alacaklıya yapılmasıyla kurulur. Taşınmazın kısa süre sonra yüksek bedelle yeniden satılması da güçlü bir göstergedir.

Borca teminat olarak yapılan satış. Borç veren, alacağını güvenceye almak için borçlunun taşınmazını üzerine alır ve borç ödendiğinde geri vereceğini söyler. Borç ödendiği hâlde taşınmaz iade edilmez. Yukarıda aktarılan Yargıtay 1. Hukuk Dairesi kararı tam olarak böyle bir olaya ilişkindir. Bu tür devirlerde, rehin hükümlerini dolanma (lehine mülkiyet geçirme yasağı) ve inanç sözleşmesi gibi başka hukuki sebepler de birlikte değerlendirilmelidir.

Hastalık veya acil ihtiyaç sırasında yapılan devir. Ameliyat, uzun süreli tedavi ya da bir yakının acil ihtiyacı nedeniyle araç, arsa veya işletme aceleyle elden çıkarılır. Hastane kayıtları ve ödeme tarihleri arasındaki yakınlık, zor durumu somutlaştırır.

Yaşlı veya deneyimsiz satıcı. Yalnız yaşayan yaşlı bir malik ya da mirasla taşınmaz edinmiş ama piyasayı tanımayan kişi, kendisini “çok iyi fiyat” verdiğine ikna eden bir alıcıya malını değerinin çok altında satar. Bu dosyalarda deneyimsizlik ile ehliyetsizlik sınırı dikkatle çizilmelidir; ayırt etme gücü tamamen yoksa gabin değil, TMK m.15’e dayanan hükümsüzlük ileri sürülür.

Kat karşılığı sözleşmede arsa sahibine düşük oran. Yaşlı, deneyimsiz veya kentsel dönüşüm sürecinin baskısı altındaki arsa sahibine, emsal sözleşmelere göre çok düşük oranda bağımsız bölüm bırakılır. Bu dosyalarda oransızlık sözleşme tarihindeki değerlere göre bilirkişi incelemesiyle ölçülür; müteahhidin imar durumu hakkında gerçeğe aykırı bilgi verdiği hâllerde aldatma (TBK m.36) da birlikte ileri sürülür. Ayrıntılar için kat karşılığında düşük oran ve gabin rehberimize bakabilirsiniz.

Fahiş faizli borç ve senet. Nakit sıkıntısı içindeki kişiye, ödünç verilen paranın katlarına ulaşan senetler imzalatılır. Burada gabin, kanuni faiz sınırları ve tefecilik suçu birlikte değerlendirilir. Senede dayanan icra takibine karşı menfi tespit davası ve takibin durdurulması için tedbir yolu da gündeme gelir.

Zor dönemde imzalanan ibra, sulh veya uzlaşma metni. Kaza sonrası sigorta şirketinin, işten ayrılırken işverenin ya da kriz dönemlerinde finans kuruluşlarının önerdiği düşük bedelli uzlaşma metinleri, zarar görenin acil para ihtiyacından yararlanılarak imzalatılmışsa gabin tartışılabilir. Mahkeme önündeki sulh için HMK m.315/2 açık dayanaktır; mahkeme dışı metinlerde ise ilgili özel kanun hükümleri de incelenir.

Senaryoya göre ilk yapılacaklar

Senaryoİlk adımBirlikte değerlendirilecek yol
Borç baskısıyla ucuza satılan evTapuya ihtiyati tedbir talebi ve süre hesabıAldatma iddiası varsa TBK m.36
Teminat amaçlı satışBorcun ödendiğine dair belgelerin toplanmasıİnanç sözleşmesi, lehine mülkiyet geçirme yasağı
Yaşlı veya hasta satıcıİşlem tarihine ait sağlık kayıtlarının alınmasıEhliyetsizlik (TMK m.15)
Fahiş faizli senetİcra takibine karşı menfi tespit ve tedbirTBK m.88/2, m.120/2; TCK m.241
Düşük bedelli sulh veya ibraMetnin imza tarihi ve ödeme belgelerinin incelenmesiHMK m.315/2, özel kanun hükümleri

Gabin Bildirimi: Noter İhtarnamesi Örneği

Aşağıdaki örnek, zor durumda değerinin çok altında taşınmaz satan kişinin sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmesi için hazırlanmıştır. Köşeli parantez içindeki yerler somut olaya göre doldurulmalı, oransızlığın giderilmesi isteniyorsa dördüncü paragraftaki alternatif kullanılmalıdır. İhtarname, davanın yerine geçmez; bir yıllık süre içinde davanın da açılması gerekir. Davanın açılışı için ihtiyati tedbir ve terditli bedel talebi içeren gabin dava dilekçesi örneğimizi Word ve PDF olarak indirebilirsiniz.

[….] NOTERLİĞİ ARACILIĞIYLA

İHTAR EDEN : [Ad SOYAD], T.C. kimlik no: [….], adres: [….]

VEKİLİ : Av. [Ad SOYAD], [baro ve sicil no], [adres]

MUHATAP : [Ad SOYAD], T.C. kimlik no: [….], adres: [….]

KONU : [tarih] tarihli taşınmaz satış sözleşmesiyle bağlı olmadığımın 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 28. maddesi uyarınca bildirilmesi ve taşınmazın iadesi talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. Maliki olduğum [il, ilçe, mahalle, ada ve parsel] sayılı taşınmazı [tarih] tarihinde [….] Tapu Müdürlüğünde size devrettim. Tapuda bedel [….] TL olarak gösterilmiş, tarafıma fiilen [….] TL ödenmiştir. Taşınmazın satış tarihindeki rayiç değeri, aynı bölgedeki emsal satışlara göre en az [….] TL’dir. Ödenen bedel ile taşınmazın gerçek değeri arasındaki fark, olağan bir pazarlıkla açıklanamayacak kadar açıktır.

2. Satış tarihinde hakkımda [….] İcra Müdürlüğünün [….] Esas sayılı dosyasıyla takip yürütülüyor ve taşınmaz üzerinde haciz baskısı bulunuyordu. Bu durumu bildiğiniz, satıştan önce aramızda geçen yazışmalarla ve satış bedelinin bir kısmını doğrudan alacaklıya ödemiş olmanızla sabittir. Zor durumumdan yararlanarak taşınmazı değerinin çok altında edindiniz.

3. İçinde bulunduğum zor durum, icra dosyasındaki borcun [tarih] tarihinde tamamen ödenmesiyle ortadan kalkmıştır. Bu ihtarname, o tarihten başlayarak bir yıllık ve sözleşmenin kurulduğu tarihten başlayarak beş yıllık süreler içinde keşide edilmektedir.

4. Türk Borçlar Kanunu’nun 28. maddesi uyarınca anılan satış sözleşmesiyle bağlı olmadığımı bu ihtarname ile size bildiriyorum. Tarafıma ödenen [….] TL’yi, taşınmazın adıma yeniden tescili ile eş zamanlı olarak iade etmeye hazırım. [Alternatif: Aynı madde uyarınca sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini, bu kapsamda taşınmazın satış tarihindeki değeri ile ödenen bedel arasındaki farkın tarafıma ödenmesini talep ediyorum.]

SONUÇ VE İSTEM

İhtarnamenin tebliğinden itibaren [yedi] gün içinde taşınmazın adıma tescili için tapu müdürlüğünde gerekli işlemleri yapmanızı; aksi hâlde aleyhinize ihtiyati tedbir talepli tapu iptali ve tescil davası açılacağını, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin tarafınıza yükletilmesinin isteneceğini ihtar ederim.

İhtar eden vekili

Av. [Ad SOYAD] [imza]

İhtarnamede karşı tarafın kişiliğine yönelik ağır ifadelerden kaçının; olaylar sade ve tarihli biçimde anlatılmalıdır. Karşı tarafın vereceği cevap, davada sömürme unsurunun ispatı bakımından değerli bir delil hâline gelebilir.

Gabin Davalarında Sık Yapılan Hatalar

  • Bir yıllık süreyi sözleşme tarihinden saymak veya hiç saymamak. Süre, zor durumun bittiği ya da dezavantajın öğrenildiği tarihten başlar; ama karşı taraf her zaman daha erken bir tarih ileri sürecektir. Belgeyle desteklenmeyen başlangıç tarihi davayı riske atar.
  • Yalnızca fiyat farkını anlatmak. “Değerinin yarısına sattım” cümlesi tek başına sonuç vermez. Zayıflık hâli ve sömürme kastı somut olaylarla anlatılmalıdır.
  • Tapudaki bedele güvenmek. Tapuda düşük bedel gösterilmesi yaygın olduğundan bu tek başına delil sayılmaz; gerçekte ödenen bedel banka kayıtlarıyla ortaya konmalıdır.
  • İhtiyati tedbir istememek. Dava sürerken taşınmaz iyiniyetli üçüncü kişiye devredilirse tapu iptali talebi sonuçsuz kalabilir.
  • Yanlış kuruma dayanmak. Sonradan artan değer için gabin, aldatma olan olayda yalnızca gabin ileri sürmek ya da ehliyetsizlik varken gabinle süre riskine girmek sık görülen hatalardır.
  • Alınan bedeli iade etmeye hazır olmadığını göstermek. İptal yolunda taraflar aldıklarını karşılıklı iade eder. Bedeli iade etmeyeceğini söyleyen davacının konumu zayıflar.
  • Arabuluculuk şartını atlamak. Ticari, tüketici veya kira niteliğindeki uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Gabin nedir?

Gabin, bugünkü adıyla aşırı yararlanma, bir sözleşmede karşılıklı edimler arasındaki açık oransızlığın, zarar görenin zor durumundan, düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanılarak yaratılmasıdır (TBK m.28). Zarar gören sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirip verdiğini geri isteyebilir ya da sözleşmeye bağlı kalarak oransızlığın giderilmesini talep edebilir.

Gabin davası ne kadar sürede açılmalı?

Haklar, düşüncesizlik veya deneyimsizliğin öğrenildiği, zor durumda kalmada ise bu durumun ortadan kalktığı tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde sözleşmenin kurulduğu tarihten başlayarak beş yıl içinde kullanılmalıdır (TBK m.28/2). Süreler hak düşürücüdür; durmaz, kesilmez ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir.

Bir yıllık süre sözleşme tarihinden mi başlar?

Hayır. Bir yıllık süre zor durumun ortadan kalktığı ya da düşüncesizlik veya deneyimsizliğin öğrenildiği tarihten başlar. Sözleşme tarihi yalnızca beş yıllık mutlak sürenin başlangıcıdır. Eski Borçlar Kanunu dönemindeki kural farklı olduğu için eski kaynaklarda yanlış bilgiye rastlanabilir.

Tapuda bedeli düşük gösterdik; bu gabin sayılır mı?

Tek başına sayılmaz. Tapuda düşük bedel gösterilmesi uygulamada yaygın olduğundan, mahkeme gerçekte ödenen bedele bakar. Gerçekte ödenen bedel ile sözleşme tarihindeki rayiç değer arasında açık oransızlık bulunduğu ve diğer unsurların da gerçekleştiği ispatlanmalıdır.

Sattığım malın değeri sonradan arttı; gabin davası açabilir miyim?

Hayır. Gabinde değerlendirme sözleşmenin kurulduğu andaki değerlere göre yapılır. Sonradan meydana gelen değer artışı, örneğin imar değişikliği veya piyasa yükselişi, gabin sebebi değildir. Sözleşme kurulurken değer konusunda kandırıldıysanız aldatma (TBK m.36) değerlendirilebilir.

Gabin davası hangi mahkemede açılır?

Kural olarak asliye hukuk mahkemesinde açılır. Ticari davalarda asliye ticaret, tüketici işlemlerinde tüketici mahkemesi görevlidir. Tapu iptali ve tescil istenen davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12).

Gabin davasından önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Uyuşmazlığın niteliğine bağlıdır. Konusu para olan ticari davalarda (TTK m.5/A), tüketici mahkemesinde görülen ve istisnaya girmeyen uyuşmazlıklarda (6502 s.K. m.73/A) ve kira uyuşmazlıklarında (6325 s.K. m.18/B) arabuluculuk dava şartıdır. İki kişi arasındaki adi taşınmaz satışından doğan tapu iptali ve tescil davasında ise arabuluculuk şartı yoktur.

Hâkim gabini kendiliğinden dikkate alır mı?

Hayır. Gabin, zarar görenin kullanması gereken bir haktır; dava veya savunma yoluyla açıkça ileri sürülmedikçe mahkeme bunu kendiliğinden uygulamaz. Buna karşılık hak düşürücü sürenin dolup dolmadığını hâkim kendiliğinden inceler.

İptal mi istemeliyim, oransızlığın giderilmesini mi?

Malın kendisini geri almak istiyor ve bunu fiilen yapabiliyorsanız iptal; mal artık geri alınamayacak durumdaysa ya da asıl kaybınız değer farkıysa oransızlığın giderilmesi daha uygundur. İptal yolunda aldığınız bedeli iade etmeniz gerektiğini de hesaba katın.

Gabin tanıkla ispatlanabilir mi?

Evet. Yargıtay, gabin iddiasının yazılı belge bulunmasa bile tanık dahil her türlü delille kanıtlanabileceğini kabul etmektedir. Ancak değer farkı bilirkişi raporuyla, zor durum ise mümkün olduğunca icra, banka veya hastane kayıtlarıyla desteklenmelidir.

Mahkemede yaptığım sulhu gabin nedeniyle iptal ettirebilir miyim?

Evet. HMK m.315/2’ye göre irade bozukluğu ya da aşırı yararlanma hâllerinde sulhun iptali istenebilir. Sulh kesin hüküm gibi sonuç doğurduğundan, iptal talebinin hukuki dayanağı ve süreleri dikkatle kurulmalıdır.

Taşınmaz üçüncü bir kişiye satıldıysa ne olur?

Tapu kütüğüne iyiniyetle dayanarak mülkiyet kazanan üçüncü kişinin kazanımı korunur (TMK m.1023). Bu nedenle dava açılırken taşınmaza devir yasağı şeklinde ihtiyati tedbir konulması ve tapuya şerh verilmesi istenmelidir. Taşınmaz zaten iyiniyetli üçüncü kişiye geçmişse, talep çoğu zaman değer farkı veya tazminat yönüne çevrilir.

Tacir gabin iddia edebilir mi?

Edebilir, ancak her tacirin ticari faaliyetlerinde basiretli bir iş insanı gibi hareket etmesi gerektiğinden (TTK m.18/2) düşüncesizlik veya deneyimsizlik iddiası zor dinlenir. Tacirler bakımından en güçlü dayanak, ağır bir finansman sıkışıklığının bilerek sömürülmesidir.

Gabin ile aşırı ifa güçlüğü arasındaki fark nedir?

Gabin sözleşme kurulurken var olan ve zayıflığın sömürülmesiyle yaratılan dengesizliği düzeltir. Aşırı ifa güçlüğü ise sözleşmeden sonra ortaya çıkan, öngörülemeyen olağanüstü bir durumun dengeyi bozmasıdır ve TBK m.138’e göre uyarlama konusudur.

Taşınmaz borç karşılığında teminat olarak devredilmişse gabinin yanında inançlı işlem yolu da değerlendirilmelidir; bu yolun ispat kuralı ve süreleri farklıdır.

Gabinle ilgili bütün yazılarımızı durumunuza göre gruplanmış biçimde gabin rehberi sayfamızda bulabilirsiniz.

Gabin Kümesinden Diğer Rehberler

İlgili Rehberler

Gabin davanızı süre kaçmadan birlikte kuralım

Bir yıllık sürenin başlangıcını belgelerle sabitleyelim, değer tespitini ve ihtiyati tedbiri planlayalım, ihtarnameyi ve dava dilekçesini olayınıza göre hazırlayalım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15

📞 Hemen Arayın
💬 WhatsApp

Post by Av. Fatma Öztürk