Ortağı olduğunuz şirketin hesapları size gösterilmiyorsa kanun size bilgi alma ve inceleme hakkı tanır; yol şirketin türüne göre değişir. Limited şirkette her ortak, pay oranına bakılmaksızın müdürlerden şirketin bütün işleri ve hesapları hakkında bilgi isteyebilir ve belirli konularda inceleme yapabilir (TTK m.614/1). Müdürler engellerse genel kurula, genel kurul da haksız yere engellerse mahkemeye başvurulur (TTK m.614/2-3); Yargıtay’a göre bu dava için kanunda süre öngörülmemiştir. Anonim şirkette bilgi genel kurulda yönetim kurulundan istenir, defter ve yazışmaların incelenmesi genel kurulun açık iznine veya yönetim kurulu kararına bağlıdır ve istem reddedilirse 10 gün içinde mahkemeye başvurulur (TTK m.437). Her iki şirket türünde de mahkemenin kararı kesindir. Bu yazı talebin nasıl yapılacağını, şirketin hangi gerekçelerle reddedebileceğini ve mahkemeye başvurunun şartlarını açıklar.
- Önce şirketin türü: limited mi, anonim mi?
- Limited şirkette bilgi alma ve inceleme hakkı
- Anonim şirkette bilgi alma ve inceleme hakkı
- Hangi bilgi ve belgeler istenebilir?
- Talep nasıl yapılır? Örnek metinler
- Şirket hangi gerekçelerle reddedebilir?
- Mahkemeye başvuru: şartlar, süre ve karar
- Örnek senaryo ve küçük şirketlerde uygulama
- Ortak aynı zamanda yönetim kurulu üyesiyse
- Grup şirketlerinde bilgi alma
- Bilgi alındıktan veya alınamadıktan sonra
- Sık yapılan hatalar
- Yargıtay kararları
- Sık sorulan sorular
Önce Şirketin Türü: Limited mi, Anonim mi?
Bilgi alma ve inceleme hakkı her iki şirket türünde de vardır, ancak iki ayrı maddede ve iki ayrı sistemle düzenlenmiştir. Limited şirkette ortak doğrudan müdüre başvurur ve hakkın kapsamı geniştir. Anonim şirkette hak esas olarak genel kurul toplantısında kullanılır ve şirket defterlerinin incelenmesi ayrıca izne bağlıdır. Yanlış maddeye dayanmak, davanın yanlış sürede veya yanlış ön şartla açılmasına yol açar.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu ayrımı açıkça ortaya koymuştur. Limited şirket ortağının açtığı davada mahkeme, anonim şirketlere ilişkin m.437/5’teki 10 günlük sürenin geçtiği gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Daire, m.437’nin anonim şirketlere ilişkin bir düzenleme olduğunu, anonim şirket hükümlerinin limited şirkete uygulanacağına ilişkin m.644’te m.437’ye atıf bulunmadığını, limited şirkette bilgi alma ve inceleme hakkının m.614’te ayrıca ve açıkça düzenlendiğini ve bu maddede dava açılması için bir süre öngörülmediğini belirterek kararı kanun yararına bozmuştur (07.03.2018, E.2018/833, K.2018/1722).
Bilgi alma ve inceleme hakkı: limited ve anonim şirket karşılaştırması
| Konu | Limited şirket | Anonim şirket |
|---|---|---|
| Dayanak | TTK m.614 | TTK m.437 |
| Kim kullanır | Her ortak; pay oranı aranmaz | Her pay sahibi; pay oranı aranmaz |
| Kime yöneltilir | Müdürlere | Genel kurulda yönetim kuruluna ve denetçiye |
| Bilginin kapsamı | Şirketin bütün işleri ve hesapları | Şirketin işleri; denetimin yapılma şekli ve sonuçları |
| İnceleme | Belirli konularda inceleme yapılabilir | Defter ve yazışmaların ilgili kısımları için genel kurulun açık izni veya yönetim kurulu kararı gerekir |
| Ret gerekçesi | Bilgilerin şirketin zararına kullanılması tehlikesi | Şirket sırlarının açıklanması veya korunması gereken şirket menfaatlerinin tehlikeye girmesi |
| Mahkemeden önce | Müdür engellerse genel kurula başvuru | İstemin cevapsız bırakılması, reddi veya ertelenmesi |
| Mahkemeye başvuru süresi | Kanunda süre öngörülmemiştir | Reddi izleyen 10 gün; diğer hâllerde makul süre |
| Mahkeme kararı | Kesindir | Kesindir |
Limited Şirkette Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı
Limited şirket çoğu zaman az ortaklı bir aile veya arkadaş şirketidir ve şirketi ortaklardan biri müdür sıfatıyla yönetir. Yönetimde olmayan ortak, şirketin gelirini, giderini ve borcunu ancak müdürün verdiği bilgi kadar bilir. Kanun bu yüzden limited şirket ortağına geniş bir hak tanımıştır.
1- TTK m.614/1 bakımından: her ortak, müdürlerden şirketin bütün işleri ve hesapları hakkında bilgi vermelerini isteyebilir ve belirli konularda inceleme yapabilir. Hükümde üç unsur dikkat çeker. Hak “her ortağa” tanınmıştır; yüzde 1 paya sahip ortak ile yüzde 49 paya sahip ortak arasında fark yoktur. Bilginin konusu “bütün işler ve hesaplar”dır; müdür, sorunun gündemle ilgisi olmadığını ileri süremez. İnceleme ise “belirli konularda” yapılır; ortak şirketin bütün arşivini değil, belirttiği konuya ilişkin kayıt ve belgeleri inceler.
2- TTK m.614/2 bakımından: ortağın elde ettiği bilgileri şirketin zararına olacak şekilde kullanması tehlikesi varsa müdürler bilgi alınmasını ve incelemeyi gerekli ölçüde engelleyebilir; bu konuda ortağın başvurusu üzerine genel kurul karar verir. Engelleme iki şarta bağlıdır: somut bir tehlike bulunmalı ve engelleme “gerekli ölçüde” olmalıdır. Müdür, tehlike oluşturan bilgiyi saklayabilir, ancak bu gerekçeyle bütün bilgi talebini reddedemez.
3- TTK m.614/3 bakımından: genel kurul bilgi alınmasını ve incelemeyi haksız yere engellerse, ortağın istemi üzerine mahkeme bu hususta karar verir. Mahkeme kararı kesindir.
Limited şirkette yol şu sırayı izler: ortak müdüre başvurur; müdür engellerse ortak genel kurula başvurur; genel kurul da haksız yere engellerse ortak mahkemeye gider. İki ortaklı veya müdürün çoğunluk ortağı olduğu şirketlerde genel kurul aşaması çoğu zaman sonuçsuz kalır; bu aşamanın yine de işletilmesi ve belgelenmesi gerekir.
Limited şirkette ortağın açabileceği diğer davalar, bilgi alındıktan sonra anlam kazanır. Çıkma ve çıkarma için Limited Şirkette Ortaklıktan Çıkma ve Çıkarma, ayrılan ortağa ödenecek tutar için Limited Şirkette Ayrılma Akçesi yazılarımıza bakılabilir.
Anonim Şirkette Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı
Anonim şirkette hak, genel kurul toplantısı etrafında kurulmuştur ve altı fıkra hâlinde düzenlenmiştir.
1- TTK m.437/1 bakımından: finansal tablolar, yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporu, denetleme raporları ve yönetim kurulunun kâr dağıtım önerisi, genel kurul toplantısından en az on beş gün önce şirketin merkez ve şubelerinde pay sahiplerinin incelemesine hazır bulundurulur. Finansal tablolar bir yıl süreyle pay sahiplerinin bilgi edinmesine açık tutulur. Her pay sahibi, gideri şirkete ait olmak üzere gelir tablosuyla bilançonun bir suretini isteyebilir.
2- TTK m.437/2 bakımından: pay sahibi genel kurulda, yönetim kurulundan şirketin işleri, denetçilerden denetimin yapılma şekli ve sonuçları hakkında bilgi isteyebilir. Verilecek bilgiler hesap verme ve dürüstlük ilkeleri bakımından özenli ve gerçeğe uygun olmalıdır. Pay sahiplerinden birine bu sıfatı dolayısıyla genel kurul dışında bir konuda bilgi verilmişse, diğer bir pay sahibinin istemi üzerine aynı bilgi, gündemle ilgili olmasa da aynı kapsam ve ayrıntıda verilir. Bu son hüküm, çoğunluk ortağa verilen bilginin azlıktan saklanmasını önler.
3- TTK m.437/3 bakımından: bilgi verilmesi yalnızca, istenilen bilgi verildiği takdirde şirket sırlarının açıklanacağı veya korunması gereken diğer şirket menfaatlerinin tehlikeye girebileceği gerekçesiyle reddedilebilir.
4- TTK m.437/4 bakımından: şirketin ticari defterleriyle yazışmalarının, pay sahibinin sorusunu ilgilendiren kısımlarının incelenebilmesi için genel kurulun açık izni veya yönetim kurulunun bu hususta kararı gerekir. İzin alındığı takdirde inceleme bir uzman aracılığıyla da yapılabilir.
5- TTK m.437/5 bakımından: bilgi alma veya inceleme istemleri cevapsız bırakılan, haksız olarak reddedilen veya ertelenen pay sahibi, reddi izleyen 10 gün içinde, diğer hâllerde makul bir süre sonra şirket merkezinin bulunduğu asliye ticaret mahkemesine başvurabilir. Başvuru basit yargılama usulüne göre incelenir. Mahkeme kararı, bilginin genel kurul dışında verilmesi talimatını ve bunun şeklini de içerebilir. Mahkeme kararı kesindir.
6- TTK m.437/6 bakımından: bilgi alma ve inceleme hakkı, esas sözleşmeyle ve şirket organlarından birinin kararıyla kaldırılamaz ve sınırlandırılamaz.
Anonim şirkette hakkın genel kurulda ve gündemle bağlantılı olarak kullanılması, uygulamada davaların sonucunu belirler. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin onadığı bir kararda ilk derece mahkemesi, gündeme ilişkin soruların cevaplandığını, cevapsız kalan hususların ise kanunun aradığı anlamda bilgi edinme hakkının kapsamını aştığını belirterek davayı reddetmiştir (13.06.2017, E.2016/1162, K.2017/3675). Bir başka dosyada ilk derece mahkemesi, ticari defter ve kayıtlar üzerinde inceleme yetkisi verilmesi talebini, bu talebin genel kurul toplantısında ileri sürülmemiş olması gerekçesiyle reddetmiş; Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu dosyada verilen ek kararı onamıştır (14.03.2017, E.2015/13744, K.2017/1501). Aynı Daire, m.437 uyarınca mahkemece verilen kararların kesin olduğunu belirtmiştir (07.12.2017, E.2016/4320, K.2017/7047).
Anonim şirkette pay sahibinin azlık oranına ulaşması hâlinde kullanabileceği ek haklar için Anonim Şirkette Azlık Hakları yazımıza bakılabilir.
Hangi Bilgi ve Belgeler İstenebilir?
Kanun istenebilecek belgeleri tek tek saymaz. Aşağıdaki tablo, ortaklar arası uyuşmazlıklarda en sık istenen bilgi ve belgeleri ve bunların iki şirket türündeki konumunu gösterir. Tablo yol gösterici niteliktedir; her talebin kapsamı somut olaya göre değerlendirilir.
Sık istenen bilgi ve belgeler
| Bilgi veya belge | Limited şirket | Anonim şirket |
|---|---|---|
| Bilanço ve gelir tablosu | Şirketin hesapları kapsamında istenir | Genel kuruldan en az 15 gün önce incelemeye hazır tutulur; sureti istenebilir (m.437/1) |
| Yıllık faaliyet raporu ve denetim raporu | İstenir | Genel kuruldan önce incelemeye hazır tutulur (m.437/1) |
| Yönetimin belirli bir işlemi hakkında açıklama | Müdürden istenir; bütün işler kapsamındadır | Genel kurulda yönetim kurulundan istenir (m.437/2) |
| Ticari defterler ve muhasebe kayıtları | Belirli konuda inceleme yapılabilir (m.614/1) | Sorunun ilgilendirdiği kısım için genel kurul izni veya yönetim kurulu kararı gerekir (m.437/4) |
| Sözleşmeler ve yazışmalar | Belirli konuda inceleme yapılabilir | Yazışmaların ilgili kısımları izne bağlı olarak incelenir (m.437/4) |
| Müdür ve yöneticilere yapılan ödemeler | Şirketin hesapları kapsamında bilgi istenir | Genel kurulda bilgi istenir |
| Ortaklar cari hesabı ve ortaklara verilen borçlar | Şirketin hesapları kapsamında bilgi istenir | Genel kurulda bilgi istenir |
| Bağlı ve grup şirketleriyle ilişkiler | İstenir | Bilgi verme yükümü bağlı şirketleri de kapsar (m.437/2, m.200) |
Talep ne kadar somut olursa cevapsız bırakılması o kadar güçleşir. “Şirketin durumu hakkında bilgi verilmesini istiyorum” yerine, “(yıl) yılında (firma)ya yapılan ödemelerin toplam tutarı, dayanağı olan sözleşme ve bu sözleşmeyi onaylayan organ kararı” biçiminde yazılan bir soru hem cevaplanması gereken konuyu hem de sonradan mahkemenin karar vereceği kapsamı belirler.
Bilgi talebi doğru kurulursa sonraki bütün yolların temeli olur
Hangi belgenin, hangi dönem için ve hangi gerekçeyle isteneceği baştan planlanmalıdır. Şirket sözleşmeniz, pay oranınızı gösteren belgeler ve şüphe duyduğunuz işlemlere ilişkin bilgilerle birlikte dosyanızı değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Talep Nasıl Yapılır? Örnek Metinler
Bilgi talebinin sözlü yapılması hukuken mümkündür, ancak ispat edilemez. Talebin yapıldığı, ne zaman yapıldığı ve neyin istendiği sonradan ortaya konulabilmelidir; çünkü hem mahkemeye başvuru hem de özel denetim istemi, hakkın daha önce kullanılmış olmasına bağlıdır.
Limited şirkette talep müdüre yazılı olarak yöneltilir. Noter ihtarnamesi veya kayıtlı elektronik posta, talebin ulaştığını ve tarihini ispatlar. Aşağıdaki metin genel bir örnektir; her dosyada olaylara göre yeniden yazılmalıdır.
Konu: TTK m.614 uyarınca bilgi alma ve inceleme talebi.
1- Şirketinizin (oran) paya sahip ortağıyım.
2- TTK m.614/1 uyarınca aşağıdaki hususlarda yazılı bilgi verilmesini talep ediyorum:
a) (Dönem) dönemine ait bilanço, gelir tablosu ve mizan.
b) (Dönem) döneminde müdürlere ve ortaklara ücret, prim, huzur hakkı veya başka adlarla yapılan ödemelerin tutarı ve dayanağı.
c) (Dönem) döneminde (kişi veya firma) ile yapılan işlemlerin konusu, bedeli ve dayanağı olan sözleşmeler.
3- Aynı hüküm uyarınca, yukarıdaki konulara ilişkin ticari defter kayıtları ile dayanak belgeleri şirket merkezinde, mali müşavirim eşliğinde incelemek istiyorum. İnceleme için uygun gün ve saatin (süre) içinde tarafıma bildirilmesini rica ederim.
4- Talebimin karşılanmaması hâlinde TTK m.614/2 ve m.614/3 uyarınca genel kurula ve mahkemeye başvuru hakkımı saklı tutuyorum.
(Tarih, ad soyad, imza)
Müdür talebi reddeder veya cevapsız bırakırsa bir sonraki adım genel kuruldur. Ortak, bilgi alma talebinin görüşülmesi için genel kurulun toplanmasını ister veya toplanacak genel kurulda konuyu gündeme getirir; genel kurulun kararını tutanağa geçirtir.
Anonim şirkette sorular genel kurul toplantısında yöneltilir ve tutanağa geçirtilir. Soruların toplantıdan önce yazılı olarak yönetim kuruluna iletilmesi ve toplantıda yazılı metnin tutanağa eklenmesinin istenmesi, sonradan “soru sorulmadı” savunmasını önler. Defter ve yazışmaların incelenmesi isteniyorsa bu da ayrıca ve açıkça talep edilmeli, genel kurulun izin vermesi oylamaya sunulmalıdır.
Konu: TTK m.437 uyarınca bilgi alma ve inceleme istemi.
1- Gündemin (sıra) numaralı maddesi kapsamında yönetim kurulundan aşağıdaki sorularımın cevaplanmasını talep ediyorum:
a) (Soru 1)
b) (Soru 2)
2- TTK m.437/4 uyarınca, yukarıdaki sorularımı ilgilendiren ticari defter kayıtlarının ve yazışmaların tarafımca veya görevlendireceğim uzman aracılığıyla incelenmesine genel kurulca izin verilmesini talep ediyorum.
3- Sorularımın, verilen cevapların, inceleme istemime ilişkin oylama sonucunun ve bu dilekçenin toplantı tutanağına geçirilmesini ve tutanağa eklenmesini talep ederim.
(Tarih, ad soyad, imza)
Şirket Hangi Gerekçelerle Reddedebilir?
Kanun ret gerekçelerini sınırlamıştır. Şirketin bunların dışında bir gerekçeyle bilgiyi saklaması hukuka aykırıdır.
Limited şirkette tek gerekçe, ortağın elde ettiği bilgileri şirketin zararına kullanması tehlikesidir (TTK m.614/2). Tipik örnek, ortağın rakip bir işletmede ortak veya yönetici olmasıdır. Bu durumda dahi engelleme “gerekli ölçüde” olmalıdır; müşteri listesi veya fiyat politikası gibi rekabet açısından hassas bilgiler saklanabilir, ancak bilançonun, müdür ücretlerinin veya şirketin borç durumunun saklanması bu gerekçeyle açıklanamaz.
Anonim şirkette gerekçe, şirket sırlarının açıklanması veya korunması gereken diğer şirket menfaatlerinin tehlikeye girmesidir (TTK m.437/3). Kanun “sadece” sözcüğünü kullanmıştır; bilginin hazırlanmasının zaman alacağı, sorunun gündem dışı olduğu veya pay sahibinin payının küçük olduğu gibi gerekçeler ret sebebi değildir.
Uygulamada şirket sırrı gerekçesi çoğu zaman geniş tutulur. Bu gerekçeyi aşmanın yolları şunlardır:
- Talebi daraltmak. Hangi bilginin neden sır niteliğinde olmadığı gösterilir; örneğin toplam tutar istenir, müşteri adı istenmez.
- Uzman aracılığıyla inceleme önermek. Anonim şirkette inceleme bir uzman aracılığıyla yapılabilir (TTK m.437/4); sır saklama yükümlülüğü altındaki bir mali müşavirin incelemesi şirketin kaygısını azaltır.
- Gizlilik taahhüdü vermek. Ortağın, elde edeceği bilgileri yalnızca ortaklık haklarını kullanmak için kullanacağını yazılı olarak taahhüt etmesi, reddin haksızlığını ortaya koymayı kolaylaştırır.
- Eşit bilgi kuralına dayanmak. Aynı bilgi başka bir pay sahibine verilmişse, yönetim kurulu şirket sırrı gerekçesine dayanamaz (TTK m.437/2).
Mahkemeye Başvuru: Şartlar, Süre ve Karar
Mahkemeye başvuru: iki şirket türünde usul
| Konu | Limited şirket | Anonim şirket |
|---|---|---|
| Ön şart | Müdürün engellemesi üzerine genel kurula başvurulmuş ve genel kurulun haksız yere engellemiş olması | İstemin cevapsız bırakılması, haksız olarak reddedilmesi veya ertelenmesi |
| Süre | Kanunda süre öngörülmemiştir (Yargıtay 11. HD, 07.03.2018, E.2018/833, K.2018/1722) | Reddi izleyen 10 gün; diğer hâllerde makul bir süre |
| Görevli mahkeme | Asliye ticaret mahkemesi | Şirket merkezinin bulunduğu asliye ticaret mahkemesi |
| Usul | Mahkeme ortağın istemi üzerine karar verir | Basit yargılama usulü |
| Kararın içeriği | Bilgi verilmesine ve incelemeye izin | Bilginin genel kurul dışında verilmesi talimatı ve şekli |
| Kanun yolu | Karar kesindir | Karar kesindir |
Anonim şirkette 10 günlük süre çok kısadır ve reddin gerçekleştiği genel kurul toplantısından itibaren işler. Bu yüzden başvuru dilekçesi genel kuruldan önce hazırlanmalı; toplantıda alınan cevaba göre tamamlanıp hemen verilmelidir. Limited şirkette süre baskısı yoktur, ancak gecikme delillerin kaybolmasına ve diğer davaların sürelerinin kaçmasına yol açabilir.
Mahkemenin kararı kesin olduğundan dilekçe tek aşamada sonuç alacak biçimde kurulmalıdır. Dilekçede şunlar gösterilir: ortaklık sıfatı ve pay oranı; talebin yapıldığı tarih ve içeriği; şirketin cevabı veya sessizliği; limited şirkette genel kurula başvuru ve sonucu; istenen bilgi ve belgelerin tek tek listesi; bu bilgilerin ortaklık haklarının kullanılması için neden gerekli olduğu. Sonuç bölümü için genel bir örnek aşağıdadır.
1- TTK m.614/3 (anonim şirkette m.437/5) uyarınca, dilekçemin (sıra) numaralı bölümünde sayılan bilgilerin davalı şirketçe tarafıma yazılı olarak verilmesine,
2- Aynı bölümde belirtilen konulara ilişkin ticari defter kayıtları ile dayanak belgelerin, şirket merkezinde tarafımca ve görevlendireceğim uzman eşliğinde incelenmesine izin verilmesine,
3- Bilginin verilme şekli ile incelemenin yapılacağı yer ve sürenin kararda gösterilmesine,
4- Yargılama giderlerinin ve vekâlet ücretinin davalı şirkete yükletilmesine
karar verilmesini talep ederim.
Örnek Senaryo ve Küçük Şirketlerde Uygulama
Aşağıdaki senaryo yalnızca adımların sırasını göstermek için kurgulanmıştır; herhangi bir dosyaya ait değildir. Üç ortaklı bir limited şirkette yüzde 30 paya sahip ortak yönetimde değildir; şirketin müdürü yüzde 50 paya sahip diğer ortaktır. Şirket üç yıldır kâr dağıtmamaktadır ve ortak, müdürün şirketten yüksek tutarda ödeme aldığını düşünmektedir.
Kurgusal senaryoda bilgi alma hakkının kullanımı
| Sıra | Adım | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | Ortak, noter ihtarnamesiyle müdürden son üç yılın finansal tablolarını, müdüre ve ortaklara yapılan ödemelerin dökümünü ister; ilgili kayıtları mali müşaviriyle inceleme talebinde bulunur | TTK m.614/1 |
| 2 | Müdür, “şirket sırrı” gerekçesiyle talebi reddeder | TTK m.614/2 |
| 3 | Ortak, talebinin görüşülmesi için genel kurulun toplanmasını ister; genel kurulda talebin reddine karar verilir ve ortak muhalefetini tutanağa geçirtir | TTK m.614/2 |
| 4 | Ortak, genel kurulun haksız yere engellediğini ileri sürerek mahkemeye başvurur; istediği bilgi ve belgeleri tek tek sayar | TTK m.614/3 |
| 5 | Mahkeme bilgi verilmesine ve incelemeye izin verir; karar kesindir | TTK m.614/3 |
| 6 | Elde edilen bilgiye göre ortak, kâr dağıtmama kararının iptalini, müdürün sorumluluğunu veya çıkma davasını değerlendirir | TTK m.622, m.644, m.638/2 |
İki ortaklı şirketlerde ve aile şirketlerinde bu yol bazı güçlükler taşır. Müdür aynı zamanda çoğunluk ortağıysa genel kurulun talebi kabul etmesi beklenmez; genel kurul aşaması yine de işletilmeli ve ret kararı belgelenmelidir. Genel kurul hiç toplanmıyorsa, ortağın toplantı çağrısına ilişkin yazılı talebi ve bu talebin sonuçsuz kaldığı da mahkemeye sunulur. Aile şirketlerinde bilgi çoğu zaman sözlü olarak ve gayriresmî yollarla paylaşıldığından, uyuşmazlık çıktığında ortağın elinde yazılı hiçbir belge bulunmaz; bu yüzden ilk yazılı talebin gecikmeden yapılması önemlidir. İki ortaklı limited şirketlerde ortaklar arası uyuşmazlık için Kuyum ve Altın Şirketinde Ortaklar Arası Uyuşmazlık, aile şirketlerinde pay ve değer uyuşmazlıkları için Aile Şirketinde Pay Devri ve Gabin yazılarımıza bakılabilir.
Ortak Aynı Zamanda Yönetim Kurulu Üyesiyse
Azlıkta kalan ortak bazen yönetim kurulunda da yer alır, ancak fiilen yönetimden dışlanır. Yönetim kurulu üyesinin bilgi alma hakkı pay sahibinin hakkından çok daha geniştir ve ayrı bir maddede düzenlenmiştir.
TTK m.392/1 bakımından her yönetim kurulu üyesi şirketin tüm iş ve işlemleri hakkında bilgi isteyebilir, soru sorabilir, inceleme yapabilir. Bir üyenin istediği herhangi bir defter, defter kaydı, sözleşme, yazışma veya belgenin yönetim kuruluna getirtilmesi, kurulca veya üyeler tarafından incelenmesi ve tartışılması ya da herhangi bir konu ile ilgili yöneticiden veya çalışandan bilgi alınması reddedilemez.
TTK m.392/4 bakımından başkan, bir üyenin toplantı dışında bilgi alma, soru sorma ve inceleme yapma istemini reddederse konu iki gün içinde yönetim kuruluna getirilir. Kurulun toplanmaması veya istemi reddetmesi hâlinde üye, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesine başvurabilir. Mahkeme istemi dosya üzerinden inceleyip karara bağlayabilir; kararı kesindir.
Yönetim kurulu üyesi olan ortak bakımından bu hakkın kullanılması yalnızca bir imkân değil, aynı zamanda bir korunma aracıdır. Üyenin şirket işlemlerinden doğan sorumluluğu değerlendirilirken, bilgi istediğini ve itirazlarını yazılı olarak yaptığını gösteren belgeler önem taşır. Yönetici sorumluluğunun şartları için Şirket Batarsa Yönetici, Müdür veya Ortak Şahsen Sorumlu mu? yazımıza bakılabilir.
Grup Şirketlerinde Bilgi Alma
Şirket kaynakları çoğu zaman doğrudan değil, grup içindeki başka şirketler üzerinden aktarılır. Kanun bu yüzden bilgi alma hakkını bağlı şirketleri de kapsayacak biçimde genişletmiştir.
TTK m.437/2 bakımından bilgi verme yükümü şirketin bağlı şirketlerini de kapsar. TTK m.200 bakımından hâkim şirketin her pay sahibi genel kurulda, bağlı şirketlerin finansal ve malvarlığıyla ilgili durumları ile hesap sonuçları, hâkim şirketin bağlı şirketlerle, bağlı şirketlerin birbirleriyle, hâkim ve bağlı şirketlerin pay sahipleri, yöneticileri ve bunların yakınlarıyla ilişkileri, yaptıkları işlemler ve bunların sonuçları hakkında doyurucu bilgi verilmesini isteyebilir.
Grup içi işlemlerde hâkim şirketin sorumluluğu için Şirketler Topluluğunda Sorumluluk yazımıza bakılabilir.
Bilgi Alındıktan veya Alınamadıktan Sonra
Bilgi alma hakkı çoğu zaman bir başlangıçtır. Elde edilen veya edilemeyen bilgi, bir sonraki adımı belirler.
Bilgi talebinin sonucuna göre sonraki adımlar
| Durum | Sonraki adım | Dayanak |
|---|---|---|
| Bilgi verildi, şüpheli bir işlem ortaya çıktı | Belirli olay için genel kuruldan özel denetim istenir | TTK m.438 |
| Bilgi verilmedi veya yetersiz verildi | Mahkemeye başvuru; ayrıca özel denetim istemi | TTK m.437/5, m.614/3, m.438 |
| Finansal tablolar hakkında yeterli açıklama yapılmadı | Azlık, müzakerenin bir ay ertelenmesini ister | TTK m.420 |
| Yöneticinin şirketi zarara uğrattığı anlaşıldı | Sorumluluk davası | TTK m.553, m.555 |
| Kârın dağıtılmadığı, başka adlarla aktarıldığı anlaşıldı | Kâr dağıtmama kararının iptali; iade ve sorumluluk yolları | TTK m.445, m.512, m.611 |
| Bilgi sürekli ve gerekçesiz biçimde engelleniyor | Haklı sebeple fesih veya limited şirkette çıkma davasında haklı sebep olarak ileri sürülür | TTK m.531, m.636/3, m.638/2 |
Özel denetim, bilgi alma hakkının devamıdır ve ancak bu hak kullanıldıktan sonra istenebilir; şartları ve süreci için Özel Denetçi Atanması Davası yazımıza bakılabilir. Kâr payı uyuşmazlığı için Şirket Kâr Ediyor Ama Kâr Payı Dağıtmıyor, yöneticinin şirket malvarlığını elden çıkarması için Yönetici Şirket Malını Değerinin Altında Sattı, şirkete borç veren ortağın durumu için Şirkete Borç Veren Ortak Parasını Geri Alabilir mi? yazılarımız incelenebilir. Bütün yolların karşılaştırması Şirket Ortakları Arası Uyuşmazlık Rehberi sayfamızdadır.
Bilgi talebinin sürekli engellenmesi, tek başına bir sonuç doğurmasa da ortaklık ilişkisinin sürdürülemez hâle geldiğini gösteren olgulardan biridir. Bu yüzden her talep ve her ret belgelenmeli; yıllar içinde biriken yazışmalar ileride açılacak fesih veya çıkma davasının delili olarak saklanmalıdır.
Bilgi alınamıyorsa bir sonraki adım gecikmeden atılmalıdır
Anonim şirkette 10 günlük süre, diğer davalarda 3 aylık ve 6 aylık süreler işler. Talep yazılarınız, şirketin cevapları ve genel kurul tutanaklarıyla birlikte dosyanızı görüşmek için: 0554 648 37 15
Sık Yapılan Hatalar
- Limited şirkette anonim şirket hükmüne dayanmak. Limited şirkette dayanak m.614’tür; m.437’deki 10 günlük süre uygulanmaz.
- Limited şirkette genel kurul aşamasını atlamak. Mahkemeye başvuru, genel kurulun haksız yere engellemesine bağlıdır.
- Anonim şirkette soruyu genel kurul dışında sormak ve tutanağa geçirtmemek. Hakkın kullanıldığı ispat edilemez.
- Gündemle ilgisi kurulmamış sorular sormak. Anonim şirkette cevapsız kalan sorunun bilgi alma hakkının kapsamında olduğu gösterilmelidir.
- Defter incelemesini ayrıca talep etmemek. Anonim şirkette inceleme, genel kurulun açık iznine veya yönetim kurulu kararına bağlıdır; bu izin istenmeden mahkemeye gidilirse talep reddedilebilir.
- Talebi genel tutmak. “Bütün belgeler” talebi hem reddi kolaylaştırır hem mahkemenin karar vermesini güçleştirir.
- 10 günlük süreyi kaçırmak. Anonim şirkette süre reddi izleyen günden işler.
- Bilgi talebini tek başına amaç saymak. İptal, ibra ve sorumluluk davalarının süreleri bilgi beklenirken de işler.
Yargıtay Kararları
Aşağıdaki kararlar Yargıtay Karar Arama sisteminde künyeleriyle sorgulanmış ve karar metinlerinden doğrulanmıştır. Her karar kendi somut olayının koşulları içinde verilmiştir.
Bilgi alma ve inceleme hakkına ilişkin Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararları
| Karar | Konu | Varılan sonuç |
|---|---|---|
| 07.03.2018, E.2018/833, K.2018/1722 | Limited şirket ortağının bilgi alma ve inceleme davası | TTK m.437 limited şirkette uygulanmaz; hak m.614’te düzenlenmiştir ve dava için süre öngörülmemiştir. 10 günlük süreden ret kararı kanun yararına bozulmuştur |
| 07.12.2017, E.2016/4320, K.2017/7047 | Anonim şirkette bilgi alma ve inceleme istemi (TTK m.437) | Mahkemece verilen kararlar kesindir; bu kararlara ilişkin temyiz istemi reddedilmiştir |
| 13.06.2017, E.2016/1162, K.2017/3675 | Anonim şirkette defter ve kayıtlar üzerinde inceleme yetkisi istemi | Gündeme ilişkin soruların cevaplandığı, cevapsız kalan hususların bilgi edinme hakkının kapsamını aştığı gerekçesiyle verilen ret kararı onanmıştır |
| 14.03.2017, E.2015/13744, K.2017/1501 | Ticari defter ve kayıtlar üzerinde inceleme yetkisi istemi (TTK m.437/4) | İlk derece mahkemesi, talebin genel kurulda ileri sürülmediği gerekçesiyle davayı reddetmiş; bu dosyada verilen ek karar onanmıştır |
İlgili yazı: Müdürün genel kurul kararıyla görevden alınması ve haklı sebeple azil davası için Limited Şirket Müdürünün Azli (TTK m.630): Genel Kurul Kararı, Azil Davası ve İhtiyati Tedbir yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Ortağı olduğum şirketin hesaplarını görme hakkım var mı?
Evet. Limited şirkette her ortak müdürlerden şirketin bütün işleri ve hesapları hakkında bilgi isteyebilir ve belirli konularda inceleme yapabilir (TTK m.614/1). Anonim şirkette her pay sahibi genel kurulda yönetim kurulundan bilgi isteyebilir (TTK m.437/2).
Bilgi almak için belirli bir pay oranı gerekir mi?
Hayır. Bilgi alma ve inceleme hakkı her ortağa ve her pay sahibine tanınmıştır; pay oranı aranmaz.
Limited şirket müdürü “müdür değilsin, hesapları göremezsin” diyebilir mi?
Hayır. Kanun hakkı müdürlük sıfatına değil ortaklık sıfatına bağlamıştır. Müdür yalnızca, bilgilerin şirketin zararına kullanılması tehlikesi varsa ve gerekli ölçüde engelleyebilir (TTK m.614/2).
Müdür bilgi vermezse ne yapmalıyım?
Önce genel kurula başvurursunuz; genel kurul karar verir (TTK m.614/2). Genel kurul da haksız yere engellerse mahkemeye başvurursunuz (TTK m.614/3).
Limited şirkette mahkemeye başvuru süresi var mı?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesine göre m.614’te dava açılması için bir süre öngörülmemiştir; anonim şirketlere ilişkin 10 günlük süre limited şirkette uygulanmaz (07.03.2018, E.2018/833, K.2018/1722).
Anonim şirkette mahkemeye ne kadar sürede başvurmalıyım?
İstem reddedilmişse reddi izleyen 10 gün içinde; cevapsız bırakılmış veya ertelenmişse makul bir süre sonra (TTK m.437/5).
Anonim şirkette şirket defterlerini inceleyebilir miyim?
Defter ve yazışmaların, sorunuzu ilgilendiren kısımlarının incelenmesi için genel kurulun açık izni veya yönetim kurulunun kararı gerekir. İzin alındığında inceleme bir uzman aracılığıyla da yapılabilir (TTK m.437/4).
Şirket “ticari sır” diyerek bilgi vermeyi reddedebilir mi?
Anonim şirkette bilgi yalnızca şirket sırlarının açıklanacağı veya korunması gereken diğer şirket menfaatlerinin tehlikeye gireceği gerekçesiyle reddedilebilir (TTK m.437/3). Gerekçenin somut olması gerekir; aynı bilgi başka bir pay sahibine verilmişse bu gerekçeye dayanılamaz (TTK m.437/2).
Bilgi alma talebini nasıl ispat ederim?
Limited şirkette noter ihtarnamesi veya kayıtlı elektronik postayla; anonim şirkette soruları ve cevapları genel kurul tutanağına geçirterek ve yazılı metni tutanağa ekleterek.
Mahkemenin kararına itiraz edilebilir mi?
Hayır. Hem limited şirkette (TTK m.614/3) hem anonim şirkette (TTK m.437/5) mahkeme kararı kesindir.
Esas sözleşmeyle bilgi alma hakkı kaldırılabilir mi?
Anonim şirkette bilgi alma ve inceleme hakkı esas sözleşmeyle ve şirket organlarından birinin kararıyla kaldırılamaz ve sınırlandırılamaz (TTK m.437/6).
Yönetim kurulu üyesiyim ama bana bilgi verilmiyor, ne yapabilirim?
Yönetim kurulu üyesinin bilgi alma hakkı daha geniştir; üyenin istediği defter, sözleşme, yazışma veya belgenin kurula getirtilmesi reddedilemez (TTK m.392/1). İstem reddedilirse asliye ticaret mahkemesine başvurulabilir; kararı kesindir (TTK m.392/4).
Bilgi aldıktan sonra usulsüzlük görürsem ne yaparım?
Belirli olay için genel kuruldan özel denetim isteyebilir (TTK m.438), yöneticiye karşı sorumluluk davası açabilir (TTK m.553, m.555) veya ilgili genel kurul kararının iptalini isteyebilirsiniz (TTK m.445).
Bilgi verilmemesi ortaklıktan çıkmak için sebep olur mu?
Bilgi alma hakkının sürekli ve gerekçesiz engellenmesi, limited şirkette çıkma (TTK m.638/2), her iki şirket türünde fesih (TTK m.531, m.636/3) davasında haklı sebep olarak ileri sürülebilir. Haklı sebebin varlığını her somut olayda mahkeme değerlendirir.
Bilgi alma talebinizi birlikte hazırlayalım
Şirket sözleşmesi, pay oranınızı gösteren belgeler, daha önce yaptığınız yazışmalar ve genel kurul tutanaklarıyla birlikte başvurabilirsiniz. Hangi bilgilerin isteneceğini ve hangi yolun izleneceğini birlikte belirleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
İlgili Rehberler
- Şirket Ortakları Arası Uyuşmazlık Rehberi
- Özel Denetçi Atanması Davası
- Genel Kurulda Bilgi Alma ve Özel Denetim Talebi Dilekçesi Örneği
- Müdür veya Ortak Şirket Nakdini Fona Yatırdı: Diğer Ortakların Hakları
Kaynakça
Mevzuat
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.200, 392, 420, 437, 438, 445, 512, 531, 553, 555, 611, 614, 622, 636, 638, 644
Yargı kararları
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 07.03.2018, E.2018/833, K.2018/1722
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 07.12.2017, E.2016/4320, K.2017/7047
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 13.06.2017, E.2016/1162, K.2017/3675
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 14.03.2017, E.2015/13744, K.2017/1501
- Kararların tam metni: Yargıtay Karar Arama


