Özel Denetçi Atanması Davası 2026: Şartları, Süresi, Önerge Örneği ve Süreç — Anonim ve Limited Şirkette Özel Denetim (TTK m.438-444, 635)

Özel Denetim Nedir, Ne İşe Yarar?

Yönetimin dışında kalan ortak, şirkette neler olduğunu çoğu zaman bilemez. Bir taşınmazın kime, kaça satıldığını, ilişkili bir firmaya neden ödeme yapıldığını veya kârın nereye gittiğini ancak şirketin kayıtlarına bakarak anlayabilir; kayıtlar ise yönetimin elindedir. Özel denetim bu dengesizliği gidermek için öngörülmüş bir araçtır: mahkemenin görevlendirdiği bağımsız bir uzman şirketin defterlerini, yazışmalarını ve varlıklarını inceler ve sonucu mahkemeye rapor eder.

Özel denetim, şirketin her yıl yaptırdığı bağımsız denetimden farklıdır. Bağımsız denetim finansal tabloların bütününe ilişkindir ve denetçiyi genel kurul, yani çoğunluk seçer. Özel denetimde ise konu belirli olaylarla sınırlıdır, denetçiyi mahkeme atar ve inceleme pay sahibinin ileri sürdüğü şüphe üzerine yapılır.

Özel denetimin üç işlevi vardır. Birincisi, pay sahibinin şirket hakkında gerçeğe uygun bilgi edinmesini sağlar. İkincisi, sonradan açılacak sorumluluk, iptal veya fesih davası için delil üretir; mahkemece atanan uzmanın raporu, tarafın kendi iddiasından çok daha güçlü bir dayanaktır. Üçüncüsü, çoğu zaman tarafları uzlaşmaya yaklaştırır; şirket kayıtlarının bağımsız bir uzmanca inceleneceğini bilen yönetim, azlığın payını devralmayı veya kâr dağıtmayı görüşmeye daha yatkın olur.

Üç Basamaklı Yol

Kanun pay sahibinin bilgilenmesini kademeli bir sisteme bağlamıştır. Her basamak bir öncekinin kullanılmış olmasını gerektirir; basamak atlanırsa sonraki istem reddedilir.

Birinci Basamak: Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı

Özel denetim istenebilmesi için bilgi alma veya inceleme hakkının daha önce kullanılmış olması şarttır (TTK m.438/1). Bu yüzden özel denetim süreci gerçekte bilgi talebiyle başlar.

1- TTK m.437/1 bakımından: finansal tablolar, yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporu, denetleme raporları ve yönetim kurulunun kâr dağıtım önerisi, genel kurul toplantısından en az on beş gün önce şirketin merkez ve şubelerinde pay sahiplerinin incelemesine hazır bulundurulur. Her pay sahibi, gideri şirkete ait olmak üzere gelir tablosuyla bilançonun bir suretini isteyebilir.

2- TTK m.437/2 bakımından: pay sahibi genel kurulda yönetim kurulundan şirketin işleri, denetçilerden denetimin yapılma şekli ve sonuçları hakkında bilgi isteyebilir. Verilecek bilgiler hesap verme ve dürüstlük ilkeleri bakımından özenli ve gerçeğe uygun olmalıdır.

3- TTK m.437/3 bakımından: bilgi verilmesi yalnızca, istenilen bilgi verildiği takdirde şirket sırlarının açıklanacağı veya korunması gereken diğer şirket menfaatlerinin tehlikeye girebileceği gerekçesiyle reddedilebilir.

4- TTK m.437/4 bakımından: şirketin ticari defterleriyle yazışmalarının, pay sahibinin sorusunu ilgilendiren kısımlarının incelenebilmesi için genel kurulun açık izni veya yönetim kurulunun bu hususta kararı gerekir. İzin alındığı takdirde inceleme bir uzman aracılığıyla da yapılabilir.

5- TTK m.437/5 bakımından: bilgi alma veya inceleme istemleri cevapsız bırakılan, haksız olarak reddedilen veya ertelenen pay sahibi, reddi izleyen 10 gün içinde, diğer hâllerde makul bir süre sonra şirket merkezinin bulunduğu asliye ticaret mahkemesine başvurabilir. Başvuru basit yargılama usulüne göre incelenir.

Bu basamakta üç Yargıtay kararı yol göstericidir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, m.437 uyarınca mahkemece verilen kararların kesin olduğunu belirtmiştir (07.12.2017, E.2016/4320, K.2017/7047). Aynı Daire, limited şirkette m.437’nin uygulanamayacağına, bilgi alma hakkının m.614’te ayrıca düzenlendiğine ve bu maddede dava açmak için süre öngörülmediğine karar vermiştir (07.03.2018, E.2018/833, K.2018/1722). Bir başka dosyada ilk derece mahkemesi, ticari defter ve kayıtlar üzerinde inceleme yetkisi verilmesi talebini, bu talebin genel kurul toplantısında ileri sürülmemiş olması gerekçesiyle reddetmiş; Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu dosyada verilen ek kararı onamıştır (14.03.2017, E.2015/13744, K.2017/1501).

Bu kararlardan çıkan pratik sonuç şudur: bilgi ve inceleme talebi genel kurulda, sözlü olarak değil tutanağa geçecek biçimde ve somut sorularla ileri sürülmelidir. Tutanağa geçmeyen bir talep, hem m.437/5 başvurusunda hem de özel denetimin ön şartının ispatında sorun çıkarır.

İkinci Basamak: Genel Kuruldan Özel Denetim İsteme

TTK m.438/1 bakımından her pay sahibi, pay sahipliği haklarının kullanılabilmesi için gerekli olduğu takdirde ve bilgi alma veya inceleme hakkı daha önce kullanılmışsa, belirli olayların özel bir denetimle açıklığa kavuşturulmasını gündemde yer almasa bile genel kuruldan isteyebilir. Hükümde dört unsur vardır.

• Her pay sahibi. Bu aşamada azlık oranı aranmaz; tek bir paya sahip ortak da istemde bulunabilir.
• Gereklilik. Özel denetim, pay sahipliği haklarının kullanılabilmesi için gerekli olmalıdır. Sorumluluk davası açıp açmamaya, ibraya nasıl oy vereceğine veya genel kurul kararını dava edip etmeyeceğine karar verebilmek için bilgiye ihtiyaç duyulması bu şartı karşılar.
• Ön şart. Bilgi alma veya inceleme hakkı daha önce kullanılmış olmalıdır. İstemin konusu, daha önce bilgi istenen konuyla örtüşmelidir.
• Belirli olaylar. İstem, “şirketin bütün işlemleri incelensin” biçiminde genel olamaz. Hangi işlemin, hangi döneme ilişkin olarak ve hangi şüpheyle incelenmesinin istendiği yazılmalıdır.

Hükmün pay sahibi bakımından en önemli kolaylığı, istemin gündemde yer almasa bile ileri sürülebilmesidir. Olağan genel kurulda finansal tablolar görüşülürken özel denetim önergesi verilebilir; yönetimin bunu gündem dışı sayarak oylatmaması kanuna aykırıdır.

Aşağıdaki metin, önergenin hangi unsurları içermesi gerektiğini gösteren genel bir örnektir; her dosyada olaylara göre yeniden yazılmalıdır.

Önergenin tutanağa geçirilmesi zorunludur; mahkemeye başvuruda hem istemin yapıldığını hem de genel kurulun ne karar verdiğini bu tutanak ispat eder. Fon yatırımı kararlarına özgü ayrıntılı soru listesi ve hazır metinler için Genel Kurulda Bilgi Alma ve Özel Denetim Talebi Dilekçesi Örneği yazımıza bakılabilir.

Genel Kurul Kabul Ederse

TTK m.438/2 bakımından genel kurul istemi onaylarsa, şirket veya her bir pay sahibi 30 gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden bir özel denetçi atanmasını isteyebilir. Genel kurulun kabulü tek başına denetimi başlatmaz; denetçiyi yine mahkeme atar. Bu yüzden kabul kararından sonra 30 günlük süre takip edilmeli, şirketin başvurmasını beklemek yerine pay sahibi başvuruyu kendisi yapmalıdır.

Genel kurulun özel denetçi atanmasına karar verdiği hâlde giderler şirkete aittir (TTK m.444/2).

Genel Kurul Reddederse: Mahkemeye Başvuru

Uygulamada genel kurul çoğu zaman istemi reddeder; çünkü incelenmesi istenen işlemleri yapan yönetimi çoğunluk seçmiştir. Kanun bu durumda yolu azlığa açar.

Kim başvurabilir? TTK m.439/1 bakımından sermayenin en az onda birini, halka açık anonim şirketlerde yirmide birini oluşturan pay sahipleri veya paylarının itibari değeri toplamı en az bir milyon Türk lirası olan pay sahipleri başvurabilir. İki ölçütten birinin sağlanması yeterlidir. Sermayesi yüksek bir şirkette yüzde 10’un çok altında paya sahip ortak, itibari değer ölçütüyle başvuru hakkı kazanabilir. Birden çok pay sahibi birlikte hareket ederek de bu eşiklere ulaşabilir.

Süre. Başvuru, genel kurulun ret kararından itibaren 3 ay içinde yapılır. Süre geçtikten sonra bu ret kararına dayanılarak mahkemeye başvurulamaz; özel denetimin yeni bir genel kurulda yeniden istenmesi gündeme gelir.

Neyin ortaya konulması gerekir? TTK m.439/2 bakımından dilekçe sahipleri, kurucuların veya şirket organlarının kanunu veya esas sözleşmeyi ihlal ederek şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattıklarını ikna edici bir şekilde ortaya koymaları hâlinde özel denetçi atanır. Kanun kesin ispat aramaz; aranan, ihlalin ve zararın varlığına ilişkin ciddi ve somut belirtilerdir. Soyut şüphe veya genel güvensizlik beyanı ise yeterli değildir. Dilekçede şu hususların gösterilmesi beklenir:

• Usul şartları: pay sahipliği ve oran (veya itibari değer), bilgi alma veya inceleme hakkının kullanıldığı, özel denetimin genel kuruldan istendiği ve reddedildiği, üç aylık sürenin geçmediği.
• Belirli olaylar: incelenmesi istenen işlemler tarih, taraf ve tutar bakımından olabildiğince somut biçimde.
• İhlal belirtileri: işlemin piyasa koşullarına aykırı olduğunu, ilişkili kişiler lehine yapıldığını veya organ kararına dayanmadığını gösteren veriler.
• Zarar belirtileri: şirketin veya pay sahiplerinin bu işlem yüzünden uğradığı veya uğrayabileceği kayıp.
• Deliller: genel kurul tutanakları, finansal tablolar, faaliyet raporu, ticaret sicili kayıtları, tapu ve araç kayıtları, yazışmalar, ihtarnameler.

Dilekçenin sonuç bölümünde istemin kapsamı açıkça yazılmalıdır. Aşağıdaki metin genel bir örnektir; her dosyada olaylara göre yeniden kurulmalıdır.

Azlık oranının nasıl hesaplandığı ve birlikte hareket etmenin şartları için Anonim Şirkette Azlık Hakları yazımıza bakılabilir.

Hangi İşlemler Özel Denetime Konu Olabilir?

Kanun “belirli olaylar”dan söz eder ve bunları saymaz. Ortaklar arası uyuşmazlıklarda özel denetim istemine en sık konu olan işlem türleri ve incelenmesi istenecek belgeler aşağıda gösterilmiştir. Tablo örnek niteliğindedir; hangi işlemin incelenmesinin isteneceği dosyanın olaylarına göre belirlenir.

İstem ne kadar somut kurulursa mahkemenin inceleme konusunu belirlemesi o kadar kolay olur. “(Yıl) yılında (firma)dan alınan danışmanlık hizmetinin kapsamı, bedeli ve karşılığında şirkete sağlanan fayda” biçimindeki bir tanım, “şirketin giderleri incelensin” biçimindeki bir istemden çok daha güçlüdür.

Mahkemenin İncelemesi ve Kararı

TTK m.440 bakımından mahkeme, şirketi ve istem sahiplerini dinledikten sonra kararını verir. İstemi yerinde görürse, istem çerçevesinde inceleme konusunu belirleyerek bir veya birden fazla bağımsız uzmanı görevlendirir. Mahkemenin kararı kesindir.

Bu hükümden üç sonuç çıkar.

1- İnceleme konusunu mahkeme belirler. Özel denetçi, dilekçede istenen her şeyi değil mahkemenin kararında gösterdiği konuyu inceler. Dilekçede olayların dar ve somut tanımlanması, kabul edilen kapsamın da net olmasını sağlar.

2- Denetçi bağımsız bir uzmandır. Bağımsızlık, uzmanın şirketle ve taraflarla menfaat ilişkisi içinde olmamasını gerektirir. İşlemin niteliğine göre mali müşavir, değerleme uzmanı veya sektörü bilen bir uzman atanabilir; birden fazla uzman görevlendirilmesi de mümkündür.

3- Karar kesindir. Kanun metni, istemin kabulüne ilişkin kararın kesin olduğunu açıkça belirtir. İstemin reddi hâlinde kanun yoluna başvurulup başvurulamayacağı öğretide tartışmalıdır; öğretide Yargıtay’ın ret kararlarını da kesin saydığı ve bu yaklaşımın azlık haklarını daralttığı yönünde eleştiriler vardır. Pay sahibi bakımından bunun anlamı şudur: ilk derece mahkemesindeki tek aşama büyük olasılıkla son aşamadır ve dilekçe ile deliller buna göre eksiksiz hazırlanmalıdır.

Özel Denetçi Nasıl Çalışır? Rapor ve Giderler

İncelemenin yürütülmesi. TTK m.441 bakımından özel denetim, amaca yararlı bir süre içinde ve şirket işleri gereksiz yere aksatılmaksızın yapılmalıdır. Yönetim kurulu, şirketin defterlerinin, yazışmaları dâhil yazılarının, kasa, kıymetli evrak ve mallar başta olmak üzere varlıklarının incelenmesine izin verir. Kurucular, organlar, vekiller, çalışanlar, kayyımlar ve tasfiye memurları önemli olgular konusunda özel denetçiye bilgi vermekle yükümlüdür. Uyuşmazlık hâlinde kararı mahkeme verir ve bu karar kesindir. Özel denetçi, şirketin denetimin sonuçlarına ilişkin görüşünü alır ve sır saklamakla yükümlüdür.

Rapor. TTK m.442 bakımından özel denetçi, incelemenin sonucu hakkında şirketin sırlarını da koruyarak mahkemeye ayrıntılı bir rapor verir. Mahkeme raporu şirkete tebliğ eder ve şirketin, raporun açıklanmasının şirket sırlarını veya korunmaya değer diğer menfaatlerini zarara uğratıp uğratmayacağına ve bu sebeple istem sahiplerine sunulmamasına ilişkin istemi hakkında karar verir. Mahkeme, şirkete ve istem sahiplerine açıklanan rapor hakkında değerlendirmelerini bildirme ve ek soru sorma imkânı tanır.

Bu düzenleme iki tarafın menfaatini dengeler: pay sahibi rapora ulaşır, ancak rakiplerin eline geçmesi hâlinde şirkete zarar verecek ticari sırlar mahkemece ayıklanabilir. İstem sahibi bakımından önemli olan, rapor açıklandıktan sonra ek soru sorma hakkını kullanmak ve eksik kalan noktaların tamamlanmasını istemektir.

Raporun genel kurula sunulması. TTK m.443 bakımından yönetim kurulu, raporu ve buna ilişkin değerlendirmeleri ilk genel kurula sunar. Her pay sahibi, genel kurul toplantısını izleyen bir yıllık süre içinde şirketten raporun ve yönetim kurulunun görüşünün bir suretinin verilmesini isteyebilir. Böylece rapor yalnızca istem sahiplerinin değil bütün pay sahiplerinin bilgisine sunulur.

Giderler. TTK m.444 bakımından mahkeme özel denetçi atanmasını kabul etmişse, şirketçe ödenmesi gereken avansı ve giderleri belirtir. Özel hâl ve şartların haklı göstermesi hâlinde giderler kısmen veya tamamen istem sahiplerine yükletilebilir. Kural, giderlerin şirkete ait olmasıdır; bu, azlığın yüksek bilirkişi masrafından çekinerek hakkını kullanamamasını önler.

Özel Denetim, Delil Tespiti ve Bilirkişi İncelemesinden Nasıl Ayrılır?

Özel denetim çoğu zaman diğer iki araçla karıştırılır. Delil tespiti, ileride açılacak veya açılmış bir davada kullanılmak üzere bir delilin önceden güvence altına alınmasıdır (HMK m.400 vd.) ve bir davayla bağlantılıdır. Bilirkişi incelemesi, görülmekte olan bir davada mahkemenin çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren konularda başvurduğu yoldur. Özel denetim ise bir davaya bağlı değildir: pay sahibi henüz hangi davayı açacağını bilmeden, yalnızca belirli olayların açıklığa kavuşturulmasını isteyebilir.

Bu ayrımın pratik sonucu şudur. Sorumluluk davası açabilmek için zararın ve sorumlunun bilinmesi gerekir; ortak bunları bilmiyorsa davasını kuramaz. Özel denetim tam bu aşamada, dava açılmadan önce bilginin elde edilmesini sağlar. Buna karşılık dava açılmışsa ve süre baskısı varsa, aynı inceleme o davada bilirkişi marifetiyle de yaptırılabilir. Hangi yolun seçileceği, sürelerin durumuna ve elde bulunan delillere göre belirlenir.

Özel denetim hakkı da dürüstlük kuralına tabidir. Kanun, özel hâl ve şartların haklı göstermesi hâlinde giderlerin kısmen veya tamamen istem sahiplerine yükletilebileceğini öngörerek dayanaksız istemlere karşı bir denge kurmuştur (TTK m.444/1).

Limited Şirkette ve Şirketler Topluluğunda Özel Denetim

Limited şirket. TTK m.635 bakımından anonim şirketin denetime ve özel denetime ilişkin hükümleri limited şirkete de uygulanır. Limited şirket ortağı da belirli olayların özel denetimle açıklığa kavuşturulmasını genel kuruldan isteyebilir ve ret hâlinde aynı şartlarla mahkemeye başvurabilir. Limited şirkette birinci basamak daha güçlüdür: her ortak müdürlerden şirketin bütün işleri ve hesapları hakkında bilgi isteyebilir ve belirli konularda inceleme yapabilir (TTK m.614). Yargıtay’a göre bu hak için dava açma süresi öngörülmemiştir. Limited şirkette müdürün şirket kaynaklarını kullanımına ilişkin bir örnek için Müdür veya Ortak Şirket Nakdini Fona Yatırdı: Diğer Ortakların Hakları yazımıza bakılabilir.

Şirketler topluluğu. Bir şirketin başka bir şirketin hâkimiyeti altında olduğu yapılarda özel bir kolaylık vardır. TTK m.207 bakımından denetçi, özel denetçi veya riskin erken saptanması ve yönetimi komitesi, bağlı şirketin hâkim şirketle veya diğer bağlı bir şirketle ilişkilerinde hilenin veya dolanın varlığını belirtir şekilde görüş bildirmişse, bağlı şirketin her pay sahibi bu konunun açıklığa kavuşturulması amacıyla asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir. Bu hâlde azlık oranı aranmaz. Grup içi işlemlerde hâkim şirketin sorumluluğu için Şirketler Topluluğunda Sorumluluk yazımıza bakılabilir.

Rapordan Sonra: Hangi Davalar Açılır?

Özel denetim bir sonuç değil, bir araçtır. Rapor şirketin zarara uğratıldığını ortaya koyduğunda sıra, bu zararın giderilmesine ve sorumluların belirlenmesine gelir.

Sorumluluk davası. Kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal eden yönetim kurulu üyeleri ve yöneticiler, şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına verdikleri zarardan sorumludur (TTK m.553). Şirketin zararının tazminini pay sahibi de isteyebilir; tazminat şirkete ödenir (TTK m.555). Ayrıntı için Şirket Batarsa Yönetici, Müdür veya Ortak Şahsen Sorumlu mu?, Yönetici Şirket Malını Değerinin Altında Sattı ve Ortağın Müdüre Karşı Sorumluluk Davası Dilekçesi Örneği yazılarımıza bakılabilir.

Genel kurul kararının iptali. Rapor, bir genel kurul kararının yanlış bilgiye dayandığını gösteriyorsa ve üç aylık süre geçmemişse iptal davası açılabilir (TTK m.445). Bakınız: Genel Kurul Kararının İptali Davası.

Fesih veya çıkma. Rapor, yönetimin şirketi sürekli biçimde çoğunluk lehine kullandığını ortaya koyuyorsa bu, haklı sebeple fesih (TTK m.531, m.636/3) veya limited şirkette çıkma (TTK m.638/2) davasında haklı sebebin delili olur. Bakınız: Haklı Sebeple Şirketin Feshi Davası ve Limited Şirkette Ayrılma Akçesi.

Süreler özel denetim sürerken de işler. Bu, uygulamada en çok hak kaybına yol açan noktadır. Özel denetim istemi veya davası, diğer davaların süresini durdurmaz. Genel kurul kararının iptali için süre karar tarihinden itibaren 3 aydır. Genel kurul yöneticiyi ibra etmişse, ibraya olumlu oy vermeyen pay sahibinin sorumluluk davası açma hakkı ibra tarihinden itibaren 6 ay geçmekle düşer (TTK m.558). Sorumluluk davasında zamanaşımı, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her hâlde fiilden itibaren 5 yıldır (TTK m.560). Özel denetim raporunu bekleyerek bu sürelerin kaçırılmaması için, süresi dolmak üzere olan davalar raporun sonucu beklenmeden açılmalı ve özel denetim raporu o davada delil olarak ileri sürülmelidir.

Süre Çizelgesi

Sık Yapılan Hatalar

• Bilgi alma hakkını kullanmadan özel denetim istemek. Ön şart yerine getirilmediği için istem reddedilir.
• Genel kurula uğramadan doğrudan mahkemeye gitmek. Mahkemeye başvuru, genel kurulun kabul veya ret kararına bağlıdır.
• İstemi genel tutmak. “Şirketin son beş yılı incelensin” istemi belirli olay şartını karşılamaz.
• İstemi ve oylama sonucunu tutanağa geçirtmemek. Mahkemede ispat edilemeyen istem yapılmamış sayılır.
• Üç aylık süreyi görüşmelerle geçirmek. Uzlaşma görüşmeleri süreyi durdurmaz.
• İhlali ve zararı somutlaştırmamak. Mahkeme, ihlal ve zararın ikna edici biçimde ortaya konulmasını arar.
• Özel denetimi beklerken diğer süreleri kaçırmak. İptal, ibra ve zamanaşımı süreleri ayrıca işler.
• Rapor geldikten sonra ek soru hakkını kullanmamak. Mahkeme tarafların değerlendirme ve ek soru bildirmesine imkân tanır.

Yargıtay Kararları

Özel denetçi atanmasına ilişkin mahkeme kararları kanun gereği kesin olduğundan bu konuda Yargıtay önüne gelen uyuşmazlık sınırlıdır. Aşağıdaki kararlar, özel denetimin ön şartı olan bilgi alma ve inceleme hakkına ilişkindir; Yargıtay Karar Arama sisteminde künyeleriyle sorgulanmış ve karar metinlerinden doğrulanmıştır.

İlgili yazı: Limited ve anonim şirkette bilgi alma ve inceleme talebinin nasıl yapılacağı, ret gerekçeleri ve mahkemeye başvuru için Şirket Hesapları Gösterilmiyor: Ortağın Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Özel denetçi nedir?

Şirketteki belirli olayları incelemek üzere mahkemece görevlendirilen bağımsız uzmandır. Şirketin defterlerini, yazışmalarını ve varlıklarını inceler ve sonucu mahkemeye rapor eder (TTK m.440-442).

Özel denetçi atanmasını kimler isteyebilir?

Genel kuruldan özel denetim istemeyi her pay sahibi yapabilir (TTK m.438/1). Genel kurul reddederse mahkemeye, sermayenin en az onda birini veya itibari değeri en az bir milyon TL olan payları temsil eden pay sahipleri başvurabilir (TTK m.439/1).

Doğrudan mahkemeden özel denetçi isteyebilir miyim?

Hayır. Önce bilgi alma veya inceleme hakkı kullanılmalı, sonra özel denetim genel kuruldan istenmelidir. Mahkemeye başvuru genel kurulun kabul veya ret kararından sonra yapılır.

Özel denetim istemi gündemde yoksa ileri sürülebilir mi?

Evet. Kanun, özel denetimin gündemde yer almasa bile genel kuruldan istenebileceğini açıkça belirtir (TTK m.438/1).

Genel kurul reddederse mahkemeye başvuru süresi ne kadardır?

Ret kararından itibaren 3 aydır (TTK m.439/1). Genel kurul kabul etmişse süre 30 gündür (TTK m.438/2).

Payım yüzde 10’un altında, yine de başvurabilir miyim?

Paylarınızın itibari değeri toplamı en az bir milyon Türk lirasıysa başvurabilirsiniz. Ayrıca diğer pay sahipleriyle birlikte hareket ederek yüzde 10 oranına veya bu tutara ulaşabilirsiniz (TTK m.439/1).

Mahkeme hangi durumda özel denetçi atar?

Kurucuların veya şirket organlarının kanunu veya esas sözleşmeyi ihlal ederek şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattıkları ikna edici biçimde ortaya konulduğunda (TTK m.439/2). Kesin ispat aranmaz, ancak soyut şüphe yeterli değildir.

Özel denetçi atanması kararına itiraz edilebilir mi?

Mahkemenin kararı kesindir (TTK m.440/2). İstemin reddi hâlinde kanun yolunun açık olup olmadığı öğretide tartışmalıdır; bu yüzden ilk derece aşaması eksiksiz hazırlanmalıdır.

Özel denetimin masrafını kim öder?

Mahkeme özel denetçi atanmasını kabul etmişse avans ve giderleri kural olarak şirket öder; özel hâl ve şartların haklı göstermesi hâlinde giderler kısmen veya tamamen istem sahiplerine yükletilebilir. Genel kurul denetçi atanmasına karar vermişse giderler şirkete aittir (TTK m.444).

Şirket özel denetçiye belge vermezse ne olur?

Yönetim kurulu defterlerin, yazışmaların ve varlıkların incelenmesine izin vermekle; kurucular, organlar, vekiller ve çalışanlar önemli olgular hakkında bilgi vermekle yükümlüdür. Uyuşmazlık hâlinde kararı mahkeme verir ve bu karar kesindir (TTK m.441).

Özel denetim raporunu görebilir miyim?

Mahkeme raporu şirkete tebliğ eder; şirket, sırlarının korunması için raporun bir kısmının açıklanmamasını isteyebilir ve bu konuda mahkeme karar verir. Açıklanan rapor hakkında istem sahipleri değerlendirme bildirebilir ve ek soru sorabilir (TTK m.442). Rapor ayrıca ilk genel kurula sunulur (TTK m.443).

Limited şirkette özel denetçi atanabilir mi?

Evet. Anonim şirketin özel denetime ilişkin hükümleri limited şirkete de uygulanır (TTK m.635).

Özel denetim sürerken diğer dava süreleri durur mu?

Hayır. İptal davasının 3 aylık süresi, ibradan sonraki 6 aylık süre ve sorumluluk davasının zamanaşımı ayrıca işler (TTK m.445, m.558, m.560). Süresi dolmak üzere olan davalar raporun sonucu beklenmeden açılmalıdır.

Özel denetim raporu sorumluluk davasında delil olur mu?

Olur. Mahkemece görevlendirilen bağımsız uzmanın raporu, yöneticinin kusurunu ve şirketin zararını ortaya koymada en güçlü dayanaklardan biridir; ancak sorumluluk davasında mahkeme delilleri ayrıca değerlendirir.

İlgili Rehberler

• Şirket Ortakları Arası Uyuşmazlık Rehberi
• Anonim Şirkette Azlık Hakları
• Şirket Kâr Ediyor Ama Kâr Payı Dağıtmıyor
• Yönetim Kurulu Sorumluluğu: İbra ve Teselsül

Kaynakça

Mevzuat

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.207, 437-445, 531, 553, 555, 558, 560, 614, 635, 636, 638
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.400

Yargı kararları

• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 07.12.2017, E.2016/4320, K.2017/7047
• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 07.03.2018, E.2018/833, K.2018/1722
• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 14.03.2017, E.2015/13744, K.2017/1501
• Kararların tam metni: Yargıtay Karar Arama

Öğreti

• Hayrettin Çağlar, “Anonim Şirketlerde Özel Denetim İsteminin İlk Derece Mahkemesi Tarafından Reddi Kararı Kesin midir?”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XXV, 2021