Limited şirket müdürü iki yoldan görevden alınır: genel kurul kararıyla (TTK m.630/1) veya haklı sebeplerin varlığında mahkeme kararıyla (TTK m.630/2). Genel kurul kararı için kanun haklı sebep aramaz; karar, şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğuyla alınır (TTK m.616/1-b, m.620). Çoğunluğu sağlayamayan ortak ise, payı ne kadar küçük olursa olsun, tek başına mahkemeye başvurabilir; bunun için müdürün özen ve bağlılık yükümünü veya kanundan ve şirket sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini ağır biçimde ihlal etmesi ya da şirketin iyi yönetimi için gerekli yeteneği kaybetmesi gerekir (TTK m.630/3). Yargıtay’a göre mahkemeye başvurmadan önce genel kurul yolunun tüketilmesi zorunlu değildir. Bu yazı her iki yolu, haklı sebep sayılan hâlleri, davanın kime karşı açılacağını, ihtiyati tedbiri ve azlin sonuçlarını kanun maddeleri ve Yargıtay kararlarıyla açıklar.
- Müdür kimdir, nasıl atanır?
- Görevden almanın iki yolu
- Genel kurul kararıyla görevden alma
- Müdür genel kurulu toplamıyorsa
- Mahkeme kararıyla azil davası
- Haklı sebep: kanun ve Yargıtay
- Dava kime karşı açılır?
- İhtiyati tedbir ve yönetim boşluğu
- Azlin sonuçları
- Müdür bakımından savunma
- Adım adım yol haritası
- Üç varsayımsal örnek
- Sık yapılan hatalar
- Yargıtay kararları
- Sık sorulan sorular
Müdür Kimdir, Nasıl Atanır?
Limited şirkette yönetim ve temsil organı müdürdür. Anonim şirketteki yönetim kurulunun karşılığıdır; şirket adına sözleşme imzalar, banka hesaplarını kullanır, çalışanları işe alır, defterleri tutturur ve genel kurulu toplantıya çağırır. Müdürün kim olduğu ve nasıl atandığı, onun nasıl görevden alınacağını da belirler.
1- TTK m.623/1 bakımından: şirketin yönetimi ve temsili şirket sözleşmesi ile düzenlenir. Şirket sözleşmesi ile yönetim ve temsil, müdür sıfatını taşıyan bir veya birden fazla ortağa, tüm ortaklara ya da üçüncü kişilere verilebilir. En azından bir ortağın şirketi yönetim hakkının ve temsil yetkisinin bulunması gerekir.
2- TTK m.616/1-b bakımından: müdürlerin atanmaları ve görevden alınmaları genel kurulun devredilemez yetkilerindendir.
3- TTK m.624 bakımından: birden fazla müdür varsa bunlardan biri genel kurul tarafından müdürler kurulu başkanı olarak atanır. Müdürler çoğunlukla karar alır, eşitlik hâlinde başkanın oyu üstün sayılır; şirket sözleşmesi farklı bir düzenleme öngörebilir.
4- TTK m.623/3 ve m.625 bakımından: müdürler, kanunla veya şirket sözleşmesiyle genel kurula bırakılmamış bütün yönetim konularında karar almaya ve bu kararları yürütmeye yetkilidir.
Bu hükümlerden üç sonuç çıkar. Müdür ortak olabileceği gibi dışarıdan bir kişi de olabilir. Müdürü atayan da görevden alan da genel kuruldur; bu yetki başka bir organa bırakılamaz. Şirkette en az bir ortağın müdür olması zorunlu olduğundan, tek ortak-müdürün görevden alınması hâlinde başka bir ortağın yönetim ve temsil yetkisini üstlenmesi gerekir.
Görevden Almanın İki Yolu
Türk Ticaret Kanununun 630. maddesi dört fıkradan oluşur ve iki ayrı yol öngörür.
1- TTK m.630/1 bakımından: genel kurul, müdürü veya müdürleri görevden alabilir, yönetim hakkını ve temsil yetkisini sınırlayabilir.
2- TTK m.630/2 bakımından: her ortak, haklı sebeplerin varlığında, yöneticilerin yönetim hakkının ve temsil yetkilerinin kaldırılmasını veya sınırlandırılmasını mahkemeden isteyebilir.
3- TTK m.630/3 bakımından: yöneticinin, özen ve bağlılık yükümü ile diğer kanunlardan ve şirket sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini ağır bir şekilde ihlal etmesi veya şirketin iyi yönetimi için gerekli yeteneği kaybetmesi haklı sebep olarak kabul olunur.
4- TTK m.630/4 bakımından: görevden alınan yöneticinin tazminat hakları saklıdır.
Müdürü görevden almanın iki yolu
| Ölçüt | Genel kurul kararı (m.630/1) | Mahkeme kararı (m.630/2) |
|---|---|---|
| Kim başvurur | Genel kurulda çoğunluğu sağlayan ortaklar | Her ortak, pay oranına bakılmaksızın |
| Sebep | Kanun haklı sebep şartı aramamıştır | Haklı sebep şarttır (m.630/3) |
| Karar yeter sayısı | Sözleşmede aksi yoksa temsil edilen oyların salt çoğunluğu (m.620) | Yeter sayı aranmaz; mahkeme karar verir |
| Süre | Toplantının yapılmasına bağlıdır; çağrı en az 15 gün önce yapılır (m.617/2) | Yargılama süresine bağlıdır; ihtiyati tedbir istenebilir |
| İspat | Aranmaz | Haklı sebebi davacı ortak ispat eder |
| Sonuç | Görevden alma veya yetkinin sınırlandırılması | Yönetim hakkının ve temsil yetkisinin kaldırılması veya sınırlandırılması |
| Kimin için uygun | Çoğunluğa sahip ortak veya ortaklar | Azlıkta kalan veya yarı yarıya ortak olan ortak |
İki yol birbirinin ön şartı değildir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesine göre TTK m.630/2 gereğince şirket müdürünün temsil yetkisinin sınırlandırılması isteminde bulunulabilmesi için ortağın, ortaklar kurulundan talepte bulunma yolunu tüketmiş olması zorunlu değildir (18.09.2013, E.2013/11156, K.2013/15964).
Genel Kurul Kararıyla Görevden Alma
Çoğunluğa sahip ortak veya ortaklar için en kısa yol genel kurul kararıdır. Bu yolda dört konuya dikkat edilir: yeter sayı, gündem, oy hakkı ve tescil.
Yeter sayı. Kanun veya şirket sözleşmesinde aksi öngörülmediği takdirde, seçim kararları dâhil, tüm genel kurul kararları toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğu ile alınır (TTK m.620). Müdürün görevden alınması, TTK m.621’de sayılan ve nitelikli çoğunluk gerektiren önemli kararlar arasında yer almaz. Ancak şirket sözleşmesi bu karar için daha ağır bir yeter sayı öngörmüş olabilir; karar alınmadan önce sözleşmenin ilgili hükmü mutlaka okunmalıdır.
Sebep. TTK m.630/1 genel kurulun görevden alma kararı için haklı sebep şartı aramamıştır; haklı sebep, mahkemeden istenen azil için aranır. Bununla birlikte görevden alınan yöneticinin tazminat hakları saklıdır (TTK m.630/4). Dışarıdan atanmış ve şirketle sözleşmesi bulunan bir müdürün sebepsiz görevden alınması, sözleşmeden doğan alacaklarını ve tazminat taleplerini gündeme getirebilir.
Gündem. Genel kurula ilişkin gündem, çağrı ve çağrısız toplantı konularında anonim şirket hükümleri kıyas yoluyla uygulanır (TTK m.617/3). Buna göre gündemde bulunmayan konular genel kurulda müzakere edilemez ve karara bağlanamaz; kanuni istisnalar saklıdır (TTK m.413/2). Bu nedenle toplantı çağrısında “müdürün görevden alınması ve yeni müdür seçimi” maddesinin açıkça yer alması gerekir. Bütün ortakların hazır bulunduğu ve hiçbirinin itiraz etmediği toplantıda çağrı usulüne uyulmadan da karar alınabilir (TTK m.416).
Oy hakkı. TTK m.619 oy hakkından yoksunluk hâllerini saymıştır: şirket yönetimine katılmış olanlar müdürlerin ibrasına ilişkin kararlarda, payını şirkete devreden ortak şirketin kendi payını iktisabına ilişkin kararlarda, ilgili ortak ise bağlılık yükümüne veya rekabet yasağına aykırı faaliyetinin onaylanmasına ilişkin kararlarda oy kullanamaz. Müdürün görevden alınması bu hâller arasında sayılmamıştır. Uygulamadaki sonucu şudur: çoğunluk payına sahip ortak aynı zamanda müdürse, genel kurul yoluyla görevden alınması fiilen mümkün olmaz ve diğer ortak için tek yol mahkemedir.
Tescil. Müdürlerin temsil yetkisinin kapsamı, sınırlandırılması ve imzaya yetkili olanların tescil ve ilanı bakımından anonim şirket hükümleri kıyas yoluyla uygulanır (TTK m.629/1). Görevden alma ve yeni müdür seçimi ticaret siciline tescil ettirilmeli, bankalara ve iş yapılan kişilere bildirilmelidir. Tescil yapılmadan ve bildirim gönderilmeden eski müdürün şirket adına işlem yapmaya devam etmesi riski ortadan kalkmaz.
Alınan kararın kanuna, şirket sözleşmesine veya dürüstlük kuralına aykırı olduğunu düşünen ortak, anonim şirket genel kurul kararlarının iptaline ve butlanına ilişkin hükümlere göre dava açabilir (TTK m.622). Süre ve şartlar için Genel Kurul Kararının İptali Davası yazımıza bakılabilir.
Müdür Genel Kurulu Toplamıyorsa
Genel kurulu toplantıya çağırma yetkisi müdürlerindir (TTK m.617/1). Görevden alınmak istenmeyen müdürün ilk yaptığı şey çoğu zaman genel kurulu toplamamaktır. Kanun bu durum için de yol göstermiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin ifadesiyle, şirket ortaklarının genel kurulu doğrudan toplantıya çağırma yetkisi bulunmamaktadır; ortaklar bu haklarını ancak müdür aracılığıyla, müdürün çağrıya rağmen toplantı yapmaması hâlinde ise mahkemeden bu hususta karar alarak kullanabilirler (09.11.2020, E.2020/457, K.2020/4823).
Azlığın çağrı ve öneri hakkı konusunda anonim şirket hükümleri limited şirkette kıyas yoluyla uygulanır (TTK m.617/3). Bu hükümlere göre izlenecek sıra şöyledir:
- Yazılı ve gerekçeli talep. Sermayenin en az onda birini oluşturan pay sahipleri, yazılı olarak gerektirici sebepleri ve gündemi belirterek genel kurulun toplantıya çağrılmasını veya toplanacak genel kurulun gündemine madde konulmasını isteyebilir (TTK m.411/1).
- Noter aracılığıyla bildirim. Çağrı ve gündeme madde konulması istemi noter aracılığıyla yapılır (TTK m.411/4).
- Yedi iş günü. İstem reddedilir veya isteme yedi iş günü içinde olumlu cevap verilmezse, aynı pay sahiplerinin başvurusu üzerine şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi genel kurulun toplantıya çağrılmasına karar verebilir (TTK m.412).
Aşağıdaki metin, müdürlüğe noter aracılığıyla gönderilecek talep için bir örnektir; somut olaya göre uyarlanmalıdır.
Konu: TTK m.617/3 yollamasıyla m.411 uyarınca genel kurulun toplantıya çağrılması ve gündem talebi.
1- Şirketinizin esas sermayesinin (oran) kadarını temsil eden paya sahip ortağıyım.
2- Aşağıda belirtilen sebeplerle genel kurulun olağanüstü toplantıya çağrılmasını talep ediyorum: (sebepler kısaca ve somut olarak yazılır).
3- Toplantı gündemine şu maddelerin konulmasını talep ediyorum:
a) Müdür (ad soyad)’ın görevden alınması.
b) Yeni müdür seçimi ve temsil yetkisinin belirlenmesi.
c) (Varsa) Müdür hakkında sorumluluk davası açılması.
4- Talebimin yedi iş günü içinde olumlu karşılanmaması hâlinde TTK m.412 uyarınca mahkemeye başvuracağımı ve TTK m.630/2 uyarınca dava açma hakkımı saklı tuttuğumu bildiririm.
(Tarih, ad soyad, imza)
Bu yolun bir sınırı vardır: genel kurul toplansa bile kararı çoğunluk verir. Çoğunluk müdürün yanındaysa toplantı yapılması sonucu değiştirmez; bu durumda zaman kaybetmeden mahkeme yoluna gidilebilir, çünkü genel kurul yolunun tüketilmesi dava şartı değildir. Anonim şirketteki azlık haklarının ayrıntısı için Anonim Şirkette Azlık Hakları yazımıza bakılabilir.
Müdürü görevden almak mı istiyorsunuz, yoksa görevden alınmak mı isteniyorsunuz?
Hangi yolun açık olduğunu pay oranları, şirket sözleşmesinin yeter sayı hükümleri ve elinizdeki belgeler belirler. Şirket sözleşmesi, son genel kurul tutanakları ve uyuşmazlığa ilişkin belgelerle birlikte dosyanızı değerlendirmek için Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
Mahkeme Kararıyla Azil Davası
Genel kurulda çoğunluğu sağlayamayan ortak için kanunun tanıdığı yol azil davasıdır. Bu dava, şirketin iç işleyişine mahkemenin müdahalesini sağlayan ve tek bir ortağa tanınmış güçlü bir haktır.
Davacı. Kanun “her ortak” demektedir (TTK m.630/2). Belirli bir pay oranı aranmaz; yüzde bir paya sahip ortak da bu davayı açabilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin onadığı bir kararda, davalının “davacının tek başına bu davayı açamayacağı” yönündeki savunmasına rağmen ortağın açtığı dava kabul edilmiştir (17.06.2014, E.2014/5545, K.2014/11612).
Talep. Ortak, müdürün yönetim hakkının ve temsil yetkisinin tamamen kaldırılmasını isteyebileceği gibi sınırlandırılmasını da isteyebilir. Sınırlandırma, örneğin müdürün tek başına değil başka bir müdürle birlikte imza atabilmesi veya belirli bir tutarın üzerindeki işlemleri tek başına yapamaması biçiminde olabilir.
Ön şart. Davadan önce genel kurula başvurulmuş olması zorunlu değildir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 18.09.2013, E.2013/11156, K.2013/15964). Bununla birlikte müdüre yazılı ihtar gönderilmesi, bilgi istenmesi ve genel kurul talebinde bulunulması ispat bakımından yararlıdır.
Süre. TTK m.630 azil davası için bir hak düşürücü süre veya zamanaşımı süresi öngörmemiştir. Bununla birlikte haklı sebebi oluşturan olayların güncel ve belgeli olması ispatı kolaylaştırır; ihlal sürerken beklenmesi şirketin zararını da büyütür.
Mahkeme. Dava Türk Ticaret Kanunundan doğan bir ticari davadır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar.
Birlikte ileri sürülebilecek talepler. Azil talebi çoğu zaman tek başına ileri sürülmez. Müdürün şirkete verdiği zararın tazmini (TTK m.553, m.644), ortağın ortaklıktan çıkması veya şirketin feshi (TTK m.636, m.638) ayrı taleplerdir ve her birinin şartları farklıdır. Yargıtay’ın onadığı bir kararda mahkeme müdürün azline karar vermiş, ancak davacının kendi adına istediği tazminatı, ortağın şirketin zararı için kendi adına tazminat isteyemeyeceği gerekçesiyle reddetmiştir (11. Hukuk Dairesi, 08.04.2019, E.2018/792, K.2019/2718). Sorumluluk davasında tazminatın şirkete ödenmesi istenir; bunun için Ortağın Müdüre Karşı Sorumluluk Davası Dilekçesi Örneği yazımıza bakılabilir.
Haklı Sebep: Kanun ve Yargıtay
Kanun haklı sebebi iki grupta tarif etmiştir (TTK m.630/3). Birincisi yükümlülüklerin ağır ihlalidir: özen ve bağlılık yükümünün, diğer kanunlardan doğan yükümlülüklerin veya şirket sözleşmesinden doğan yükümlülüklerin ağır bir şekilde ihlali. İkincisi yeteneğin kaybıdır: müdürün şirketin iyi yönetimi için gerekli yeteneği kaybetmesi. Kanun bu ikinci grupta bir yükümlülük ihlali aramamıştır; ağır hastalık veya uzun süreli yokluk gibi sebeplerle müdürün şirketi yönetemez hâle gelmesi bu kapsamda ileri sürülebilir.
Kanunun kullandığı ölçü “ağır” ihlaldir. Her hata, her zararlı işlem veya ortaklar arasındaki her görüş ayrılığı azil sebebi değildir. Haklı sebebin değerlendirilmesinde müdürün hangi yükümlülük altında olduğunun bilinmesi gerekir.
Müdürün kanundan doğan başlıca yükümlülükleri
| Yükümlülük | İçeriği | Dayanak |
|---|---|---|
| Özen yükümü | Görevlerini tüm özeni göstererek yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kuralı çerçevesinde gözetmek | TTK m.626/1 |
| Rekabet yasağı | Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemiş veya diğer tüm ortaklar yazılı izin vermemişse şirketle rekabet oluşturan faaliyette bulunmamak | TTK m.626/2 |
| Bağlılık yükümü | Şirketin çıkarlarını zedeleyebilecek davranışlarda bulunmamak; kendisine özel menfaat sağlayan ve şirketin amacına zarar veren işlemler yapmamak | TTK m.626/3, m.613/2 |
| Eşit işlem | Ortaklara eşit şartlar altında eşit işlem yapmak | TTK m.627 |
| Genel kurulun toplanması | Olağan genel kurulu her yıl hesap döneminin sona ermesinden itibaren üç ay içinde toplamak; toplantıyı hazırlamak ve kararları yürütmek | TTK m.617/1, m.625/1-g |
| Finansal tablolar | Finansal tabloları ve yıllık faaliyet raporunu düzenlemek | TTK m.625/1-f |
| Gözetim | Yönetimin bir bölümü devredilmiş kişilerin kanuna, sözleşmeye ve talimatlara uygun davranıp davranmadığını gözetmek | TTK m.625/1-d |
| Borca batıklık bildirimi | Şirketin borca batık olması hâlinde durumu mahkemeye bildirmek | TTK m.625/1-h |
| Bilgi verme | Ortağın şirketin bütün işleri ve hesapları hakkındaki bilgi taleplerini karşılamak | TTK m.614 |
| Ücret | Müdürlerin ücretini genel kurul belirler; müdür kendi ücretini kendisi belirleyemez | TTK m.616/1-f |
Yargıtay kararlarına yansıyan haklı sebep örnekleri aşağıdadır.
Genel kurulun yıllarca toplanmaması. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin önüne gelen olayda müdür, göreve geldiği 2009 yılından davanın açıldığı 2016 yılına kadar, yapılması zorunlu olanlar da dâhil olmak üzere genel kurul toplantılarını yapmamıştır. Daire, görevde bulunduğu 7 yıllık süreçte en temel görevlerinden olan genel kurulu toplantıya çağırma görevini yerine getirmeyen ve bu konudaki özensizliği sürekli hâle gelen müdürün azline karar verilmesi gerektiğini belirterek davanın reddine ilişkin kararı bozmuştur. Daireye göre azlık pay sahiplerinin mahkemeye başvurarak genel kurulun toplantıya çağrılmasını isteyebilecek olmaları, müdürün sorumluluğunu ve ağır kusurunu ortadan kaldırmaz; aynı sonuç, ortakların bilgi alma haklarının sürekli ihlali hâlinde de geçerlidir (09.11.2020, E.2020/457, K.2020/4823).
Defterlerin ibraz edilmemesi, sigortasız işçi ve kendi ücretini artırma. Yargıtay’ın onadığı bir kararda mahkeme üç olguyu ayrı ayrı haklı sebep saymıştır: müdürün vergi dairesince istenmesine rağmen şirketin ticari defter ve belgelerini ibraz etmeyerek şirketin vergi cezası almasına neden olması; sigortasız işçi çalıştırması ve işçinin iş kazası geçirmesi sonucunda şirketin tazminat yükümlülüğü altına girmesi; ortaklar kurulu kararı olmaksızın kendi müdürlük ücretini artırması (11. Hukuk Dairesi, 08.04.2019, E.2018/792, K.2019/2718).
Yetkinin aşılması. Şube müdürü olarak atanan ortağın yetkilerini aşarak şirket adına işlem yaptığının bilirkişi raporuyla saptandığı olayda mahkeme azle karar vermiş, Yargıtay kararı onamıştır (11. Hukuk Dairesi, 17.06.2014, E.2014/5545, K.2014/11612).
Yargıtay kararlarında haklı sebep sayılan olgular
| Olgu | İhlal edilen yükümlülük | Karar |
|---|---|---|
| Olağan genel kurulun 7 yıl boyunca toplanmaması | Özen yükümü; genel kurulu toplama görevi (m.626, m.625/1-g, m.617) | 11. HD 2020/4823 |
| Ortakların bilgi alma hakkının sürekli ihlali | Özen yükümü; bilgi verme (m.626, m.614) | 11. HD 2020/4823 |
| Defter ve belgelerin vergi dairesine ibraz edilmemesi sonucu vergi cezası | Özen yükümü (m.626) | 11. HD 2019/2718 |
| Sigortasız işçi çalıştırılması ve şirketin tazminat ödemek zorunda kalması | Diğer kanunlardan doğan yükümlülükler (m.630/3) | 11. HD 2019/2718 |
| Ortaklar kurulu kararı olmadan müdürün kendi ücretini artırması | Genel kurulun yetkisine müdahale (m.616/1-f) | 11. HD 2019/2718 |
| Yetkinin aşılarak şirket adına işlem yapılması | Özen ve bağlılık yükümü (m.626) | 11. HD 2014/11612 |
Müdürün şirket malını değerinin altında elden çıkarması, şirket parasını izinsiz olarak kendi hesabına veya başka bir şirkete aktarması ve şirketle rekabet eden bir işletme kurması, kanundaki tanıma göre özen ve bağlılık yükümünün ihlali olarak ileri sürülebilecek diğer hâllerdir. Bu hâller için Yönetici Şirket Malını Değerinin Altında Sattı ve Müdür veya Ortak Şirket Nakdini Fona Yatırdı yazılarımıza bakılabilir.
Dava Kime Karşı Açılır?
Azil davasında davalının kim olacağı konusunda Yargıtay uygulaması zaman içinde değişmiştir. Bu konu davanın usulden reddedilmesine yol açabildiği için önemlidir.
Önceki uygulama: yalnızca müdür. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, mahkemenin “husumetin müdür dışında ayrıca şirkete de yöneltilmesi gerektiği” gerekçesiyle verdiği ret kararını bozmuş; TTK m.630/2 ve Dairenin yerleşmiş kararlarına göre haklı sebeple azil davasında husumetin azli istenen müdüre yöneltilmesinin gerekli ve yeterli olduğunu belirtmiştir (20.02.2018, E.2016/8014, K.2018/1246).
2023 tarihli karar: müdür ve şirket birlikte. Aynı Daire 08.05.2023 tarihli kararında farklı bir sonuca varmıştır. Bu kararda, azli istenen limited şirket müdürünün ortaklığın zorunlu yasal organı olduğu, mahkemenin TTK m.630/2’ye dayanarak müdahale ettiği ilişkinin şirketle müdür arasındaki akdî ilişki olduğu, verilecek kararın şirketin hukuki durumunu ve menfaatini de ilgilendirdiği belirtilmiş; bu nedenle akdî ilişkinin bir tarafı olan müdür ile birlikte diğer tarafı olan şirketin de azil davasında birlikte hasım olması gerektiği kabul edilmiştir. Şirkete yöneltilen davanın husumet yokluğundan reddine ilişkin karar bu gerekçeyle bozulmuştur. Karar oyçokluğuyla verilmiştir; karşı oy yazısında davanın şirkete değil yalnızca azli istenen müdüre karşı açılması gerektiği savunulmuştur (11. Hukuk Dairesi, 08.05.2023, E.2021/8621, K.2023/2808).
Uygulama için sonuç. İki karar arasındaki fark karşısında güvenli yol, davanın azli istenen müdür ile birlikte şirkete de yöneltilmesidir. Yalnızca müdürün veya yalnızca şirketin davalı gösterildiği bir dava, mahkemenin hangi görüşü benimsediğine göre usul tartışmasına ve zaman kaybına yol açabilir. Bu yazı hazırlanırken 2023 tarihli karardan sonra verilmiş ve konuyu yeniden ele alan bir Yargıtay kararı ayrıca taranmamıştır; dava açılmadan önce güncel kararların kontrol edilmesi gerekir.
İhtiyati Tedbir ve Yönetim Boşluğu
Azil davası sonuçlanana kadar müdür görevde kalır ve şirket adına işlem yapmaya devam eder. Davanın açılmasının müdürü şirketin içini boşaltmaya yöneltmesi ihtimali karşısında geçici hukuki koruma çoğu zaman davanın kendisi kadar önemlidir.
Ortak, dava ile birlikte veya davadan önce müdürün temsil yetkisinin ihtiyati tedbir yoluyla kaldırılmasını veya sınırlandırılmasını isteyebilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, bu yöndeki bir tedbir isteminin “önce ortaklar kuruluna başvurulmalıdır” gerekçesiyle reddedilmesini doğru bulmamış; istemle ilgili diğer yasal koşulların bulunup bulunmadığının değerlendirilerek karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (18.09.2013, E.2013/11156, K.2013/15964). Tedbir isteminde haklı sebebin varlığının yaklaşık olarak ispatı ve gecikmesinde sakınca bulunan hâlin somut olarak gösterilmesi gerekir.
Tedbir talebinde uygulamada şu seçenekler ileri sürülür:
- Temsil yetkisinin sınırlandırılması. Müdürün belirli bir tutarın üzerindeki işlemleri, taşınmaz ve araç devirlerini veya banka işlemlerini tek başına yapamaması.
- Birlikte imza. Müdürün davacı ortakla veya mahkemenin belirleyeceği kişiyle birlikte imza atması.
- Yönetimin geçici olarak başkasına verilmesi. Şirketin tek müdürü varsa, yetkinin tamamen kaldırılması şirketi yönetimsiz bırakacağından, dava süresince yönetim için bir kayyım atanması istenir. Yargıtay’ın incelediği bir dosyada davacı, müdürün azlini ve dava sonuçlanıncaya kadar tedbiren şirkete kayyım atanmasını birlikte talep etmiştir (11. Hukuk Dairesi, 20.02.2018, E.2016/8014, K.2018/1246).
Yönetim boşluğu ayrı bir risktir. Limited şirkette en az bir ortağın yönetim hakkının ve temsil yetkisinin bulunması gerekir (TTK m.623/1). Uzun süreden beri şirketin kanunen gerekli organlarından biri mevcut değilse veya genel kurul toplanamıyorsa, ortaklardan veya şirket alacaklılarından birinin istemi üzerine mahkeme şirketin durumunu kanuna uygun hâle getirmesi için süre verir; durum düzeltilmezse şirketin feshine karar verir (TTK m.636/2). Bu nedenle azil talebiyle birlikte yeni müdürün nasıl belirleneceği de planlanmalıdır. Paylara ilişkin tedbirler için Şirket Paylarına İhtiyati Tedbir yazımıza bakılabilir.
Azlin Sonuçları
Görevden alma kararının veya azil hükmünün sonuçları aşağıda özetlenmiştir.
Müdürlük sona erer, ortaklık devam eder. Azil yalnızca yönetim hakkını ve temsil yetkisini sona erdirir. Müdür aynı zamanda ortaksa ortaklık sıfatı, oy hakkı ve kâr payı hakkı devam eder. Ortağın şirketten çıkarılması ayrı bir yoldur ve ayrı şartlara bağlıdır; Yargıtay’ın onadığı bir kararda mahkeme müdürün azline karar vermiş, davacının davalı ortağın şirketten çıkarılmasına ilişkin talebini ise reddetmiştir (11. Hukuk Dairesi, 08.04.2019, E.2018/792, K.2019/2718). Çıkma ve çıkarma yolları için Limited Şirkette Ortaklıktan Çıkma ve Çıkarma yazımıza bakılabilir.
Tazminat hakları saklıdır. Görevden alınan yöneticinin tazminat hakları saklıdır (TTK m.630/4). Haklı bir sebep olmaksızın görevden alınan ve şirketle sözleşmesi bulunan müdür, sözleşmeden doğan haklarını ileri sürebilir. Haklı sebeple azledilen müdür bakımından ise bu talebin dayanağı zayıflar.
Sorumluluk devam eder. Azil, müdürün görevde bulunduğu dönemdeki işlemlerinden doğan sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Müdürler kanundan ve şirket sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettikleri takdirde şirkete, ortaklara ve şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludur (TTK m.553, m.644). Şirketin iflası veya borçlarını ödeyememesi hâlinde müdürün kişisel sorumluluğu için Şirket Batarsa Yönetici, Müdür veya Ortak Şahsen Sorumlu mu? yazımıza bakılabilir.
Yeni müdür seçilir ve tescil yapılır. Yeni müdürün atanması genel kurulun yetkisindedir (TTK m.616/1-b). Görevden alma ve yeni müdür ticaret siciline tescil ettirilir; bankalara ve iş ilişkisi bulunan kişilere bildirim yapılır.
Defter ve belgeler teslim alınır. Eski müdürden şirketin defterleri, kaşesi, banka araçları, sözleşmeleri ve şifreleri tutanakla teslim alınmalıdır. Teslimden kaçınılması hâlinde ortağın bilgi alma ve inceleme hakkı ile özel denetim yolu işletilebilir; bunun için Şirket Hesapları Gösterilmiyor: Ortağın Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı ve Özel Denetçi Atanması Davası yazılarımıza bakılabilir.
Müdür Bakımından Savunma
Hakkında azil davası açılan müdür bakımından savunmanın dayanakları kanunun kendi metnindedir.
- İhlal “ağır” olmalıdır. Kanun her ihlali değil, yükümlülüklerin ağır bir şekilde ihlalini haklı sebep saymıştır (TTK m.630/3). Tek seferlik, giderilmiş veya şirkete zarar vermemiş bir aksaklığın bu ölçüye ulaşmadığı savunulabilir.
- İspat yükü davacıdadır. Haklı sebebi oluşturan olguları davacı ortak ortaya koymalıdır. Genel güvensizlik beyanları veya ortaklar arasındaki kişisel geçimsizlik tek başına müdürün yükümlülük ihlalini göstermez.
- İşlemlerin dayanağı gösterilmelidir. Tartışmalı işlemlerin genel kurul kararına, şirket sözleşmesine veya ortakların yazılı onayına dayandığı belgelenmelidir. Ancak genel kurulun onayı müdürlerin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz ve sınırlandırmaz (TTK m.625/2).
- Kayıtlar düzenli olmalıdır. Defterlerin zamanında tutulmuş, genel kurulların yapılmış, ortağın bilgi taleplerinin cevaplanmış olması en güçlü savunmadır. Yargıtay kararlarında azle götüren olguların çoğu bu temel görevlerin yerine getirilmemesidir.
- Tedbir talebine karşı. Yetkinin tedbiren kaldırılmasının şirketin faaliyetini durduracağı, daha hafif bir önlemin (birlikte imza, belirli işlemlerin sınırlandırılması) yeterli olacağı ileri sürülebilir.
Dışarıdan atanmış müdürün görevden alınması hâlinde tazminat hakkı saklıdır (TTK m.630/4); müdürün şirketle yaptığı sözleşmenin süre, ücret ve sona erme hükümleri bu talebin kapsamını belirler.
Azil davası açmadan veya davaya cevap vermeden önce
Davanın kime karşı açılacağı, hangi tedbirin isteneceği ve haklı sebebin hangi belgelerle ispatlanacağı sonucu belirler. Şirket sözleşmesi, sicil kayıtları ve uyuşmazlığa ilişkin yazışmalarla birlikte dosyanızı görüşmek için: 0554 648 37 15
Adım Adım Yol Haritası
Müdürü görevden almak isteyen ortak için izlenecek sıra, pay oranına göre değişir.
Müdürün görevden alınmasında izlenecek adımlar
| Adım | Yapılacak iş | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | Şirket sözleşmesini okuyun: müdür nasıl atanmış, görevden alma için özel yeter sayı var mı? | TTK m.623, m.620 |
| 2 | Pay oranlarını ve genel kurulda çoğunluğun kimde olduğunu belirleyin | TTK m.620 |
| 3 | Haklı sebebi oluşturan olguları tarihleriyle listeleyin ve belgelerini toplayın | TTK m.630/3 |
| 4 | Müdürden yazılı olarak bilgi ve belge isteyin | TTK m.614 |
| 5 | Çoğunluk sizdeyse: gündemli genel kurul çağrısı isteyin, görevden alma ve yeni müdür seçimi kararı alın, tescil ettirin | TTK m.617, m.616/1-b, m.630/1 |
| 6 | Müdür toplantı yapmıyorsa: noter aracılığıyla çağrı talebi, yedi iş günü sonra mahkemeden çağrı izni | TTK m.617/3, m.411, m.412 |
| 7 | Çoğunluk sizde değilse: asliye ticaret mahkemesinde azil davası açın; davayı müdüre ve şirkete birlikte yöneltin | TTK m.630/2 |
| 8 | Dava ile birlikte temsil yetkisinin tedbiren kaldırılmasını veya sınırlandırılmasını, gerekiyorsa kayyım atanmasını isteyin | TTK m.630/2; HMK m.389 |
| 9 | Şirketin uğradığı zarar için ayrıca sorumluluk davasını değerlendirin | TTK m.553, m.644 |
| 10 | Karardan sonra yeni müdürü seçin, tescil ve bildirimleri yapın, defter ve belgeleri teslim alın | TTK m.616/1-b, m.629/1 |
Dava dilekçesinin sonuç ve istem bölümü için bir örnek aşağıdadır; somut olaya göre uyarlanmalıdır.
1- TTK m.630/2 ve m.630/3 uyarınca davalı (ad soyad)’ın, davalı (şirket unvanı) üzerindeki yönetim hakkının ve temsil yetkisinin kaldırılmasına,
2- Yargılama süresince, davalı müdürün temsil yetkisinin ihtiyati tedbir yoluyla kaldırılmasına; bu talep kabul edilmediği takdirde (tutar) üzerindeki işlemler ile taşınmaz, araç ve banka işlemleri bakımından sınırlandırılmasına,
3- Şirketin yönetimsiz kalmaması için dava sonuçlanıncaya kadar şirkete yönetim kayyımı atanmasına,
4- Kararın ticaret siciline tescil ve ilanına,
5- Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalılara yükletilmesine
karar verilmesini saygıyla talep ederim.
(Tarih, davacı vekili, imza)
Üç Varsayımsal Örnek
Aşağıdaki örnekler gerçek dosyalar değildir; kanunun ve yukarıda aktarılan kararların nasıl işlediğini göstermek için kurgulanmıştır. Gerçek bir dosyada sonuç, şirket sözleşmesine ve delillere göre değişir.
Örnek 1: Çoğunluk ortağı, dışarıdan atanmış müdürü değiştirmek istiyor. Yüzde 60 paya sahip ortak, şirketi beş yıldır yöneten ve ortak olmayan müdürden memnun değildir. Şirket sözleşmesinde görevden alma için özel bir yeter sayı yoktur. Ortak, gündeminde görevden alma ve yeni müdür seçimi bulunan genel kurulun toplanmasını ister; toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğuyla karar alınır (TTK m.620, m.630/1). Haklı sebep gösterilmesi gerekmez. Müdürün şirketle süreli bir sözleşmesi varsa tazminat talebi gündeme gelebilir (TTK m.630/4).
Örnek 2: Yüzde 30 paylı ortak, çoğunluk ortağı olan müdüre karşı. Yüzde 70 paya sahip ortak aynı zamanda tek müdürdür. Altı yıldır genel kurul toplanmamış, diğer ortağın bilgi talepleri cevapsız kalmıştır. Genel kurul toplansa bile çoğunluk müdürdedir; bu nedenle azlık ortağı için yol azil davasıdır (TTK m.630/2). Olgular, Yargıtay’ın 2020 tarihli kararında azil için yeterli gördüğü olgulara yakındır. Ortak davayı müdüre ve şirkete birlikte yöneltir, tedbir ister. Şirkette başka ortak-müdür bulunmadığından yönetimin kime bırakılacağı da talep edilmelidir.
Örnek 3: Yarı yarıya iki ortak, ikisi de müdür. Paylar eşittir ve her iki ortak da tek başına imzaya yetkili müdürdür. Ortaklardan biri şirket hesabından kendi hesabına açıklanmayan aktarımlar yapmaktadır. Genel kurulda karar alınamaz, çünkü oylar eşittir. Diğer ortak, TTK m.630/2 uyarınca bu ortağın temsil yetkisinin kaldırılmasını veya en azından birlikte imzaya çevrilmesini mahkemeden isteyebilir; aktarılan tutarların şirkete iadesi için ayrıca sorumluluk davası açılır. Anlaşmazlık şirketin yönetilemez hâle gelmesine kadar varmışsa çıkma veya fesih yolları da değerlendirilir (TTK m.636, m.638).
Sık Yapılan Hatalar
Müdürün azlinde sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun olur | Doğrusu |
|---|---|---|
| Şirket sözleşmesini okumadan karar almak | Sözleşme daha ağır bir yeter sayı öngörmüş olabilir | Önce sözleşmenin yönetim ve yeter sayı hükümlerini incelemek |
| Gündemde madde olmadan görevden alma kararı almak | Gündemde bulunmayan konular karara bağlanamaz; karar iptal edilebilir | Çağrıda görevden alma ve yeni müdür seçimini açıkça yazmak |
| Davayı yalnızca şirkete veya yalnızca müdüre yöneltmek | Yargıtay kararları arasında fark vardır; dava usulden tartışmalı hâle gelir | Müdürü ve şirketi birlikte davalı göstermek |
| Tedbir istememek | Dava sürerken müdür şirket adına işlem yapmaya devam eder | Dava ile birlikte temsil yetkisinin tedbiren kaldırılmasını veya sınırlandırılmasını istemek |
| Genel geçimsizliği haklı sebep olarak sunmak | Kanun yükümlülüklerin ağır ihlalini veya yetenek kaybını arar | İhlali somut olay, tarih ve belgeyle göstermek |
| Azil ile ortaklıktan çıkarmayı karıştırmak | Azil ortaklık sıfatını sona erdirmez | Çıkarma isteniyorsa ayrıca ve kendi şartlarıyla talep etmek |
| Şirketin zararını kendi adına istemek | Ortak, şirketin zararı için tazminatın kendisine ödenmesini isteyemez | Tazminatın şirkete ödenmesini istemek |
| Görevden almayı tescil ettirmemek | Eski müdürün işlem yapma riski sürer | Kararı tescil ettirmek, bankalara ve iş ortaklarına bildirmek |
| Yeni müdürü planlamamak | Şirket yönetimsiz kalır; organ eksikliği fesih sebebi olabilir | Görevden alma ile birlikte yeni müdürü belirlemek |
Yargıtay Kararları
Aşağıdaki kararlar Yargıtay Karar Arama sisteminde künyeleriyle sorgulanmış ve karar metinlerinden doğrulanmıştır. Her karar kendi somut olayının koşulları içinde verilmiştir.
Limited şirket müdürünün azline ilişkin Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararları
| Karar | Konu | Varılan sonuç |
|---|---|---|
| 09.11.2020, E.2020/457, K.2020/4823 | Genel kurulu 7 yıl toplamayan müdürün azli | Genel kurulu toplantıya çağırma görevinin sürekli ihmal edilmesi özen yükümünün ağır ihlalidir; azlığın mahkemeden çağrı isteyebilmesi müdürün kusurunu kaldırmaz. Davanın reddi bozulmuştur |
| 08.04.2019, E.2018/792, K.2019/2718 | Vergi cezası, sigortasız işçi ve kararsız ücret artışı | Üç olgu ayrı ayrı azil için haklı sebep sayılmış, azil kararı onanmıştır; ortağın kendi adına tazminat talebi ve çıkarma talebi reddedilmiştir |
| 17.06.2014, E.2014/5545, K.2014/11612 | Şube müdürü olan ortağın yetkisini aşması | Yetkisini aşarak şirket adına işlem yapan müdürün azline ilişkin karar onanmıştır |
| 18.09.2013, E.2013/11156, K.2013/15964 | Temsil yetkisinin ihtiyati tedbirle kaldırılması | Mahkemeye başvurmak için ortaklar kuruluna başvuru yolunun tüketilmesi zorunlu değildir; tedbir isteminin bu gerekçeyle reddi bozulmuştur |
| 20.02.2018, E.2016/8014, K.2018/1246 | Azil davasında davalı | Husumetin azli istenen müdüre yöneltilmesi gerekli ve yeterlidir; şirketin de davalı gösterilmesi gerektiği gerekçesiyle verilen ret kararı bozulmuştur |
| 08.05.2023, E.2021/8621, K.2023/2808 | Azil davasında davalı | Müdür ile birlikte şirketin de hasım olması gerekir; şirkete yöneltilen davanın husumetten reddi bozulmuştur (oyçokluğu) |
İlgili yazı: Payların eşit olduğu ve genel kurulun karar alamadığı şirketlerde başvurulabilecek yollar için Yarı Yarıya Ortaklıkta Kilitlenme: Şirket Karar Alamıyor — Çıkma, Fesih, Azil ve Kayyım Yolları yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Limited şirket müdürü nasıl görevden alınır?
İki yolla: genel kurul kararıyla (TTK m.630/1) veya haklı sebeplerin varlığında bir ortağın açacağı dava sonucunda mahkeme kararıyla (TTK m.630/2).
Müdürü görevden almak için kaç oy gerekir?
Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğu yeterlidir (TTK m.620). Görevden alma, TTK m.621’deki nitelikli çoğunluk gerektiren önemli kararlar arasında sayılmamıştır.
Genel kurul müdürü sebep göstermeden görevden alabilir mi?
TTK m.630/1 genel kurul kararı için haklı sebep şartı aramamıştır. Ancak görevden alınan yöneticinin tazminat hakları saklıdır (TTK m.630/4).
Azlıkta kalan ortak müdürü görevden aldırabilir mi?
Evet. Her ortak, pay oranına bakılmaksızın, haklı sebeplerin varlığında müdürün yönetim hakkının ve temsil yetkisinin kaldırılmasını veya sınırlandırılmasını mahkemeden isteyebilir (TTK m.630/2).
Azil davası için hangi sebepler haklı sebep sayılır?
Müdürün özen ve bağlılık yükümü ile diğer kanunlardan ve şirket sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini ağır bir şekilde ihlal etmesi veya şirketin iyi yönetimi için gerekli yeteneği kaybetmesi (TTK m.630/3). Yargıtay, genel kurulun yıllarca toplanmamasını, defterlerin ibraz edilmemesi sonucu vergi cezasını ve müdürün kendi ücretini kararsız artırmasını haklı sebep saymıştır.
Dava açmadan önce genel kurula başvurmak zorunlu mudur?
Hayır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesine göre ortağın ortaklar kurulundan talepte bulunma yolunu tüketmiş olması zorunlu değildir (18.09.2013, E.2013/11156, K.2013/15964).
Azil davası kime karşı açılır?
Yargıtay’ın 2018 tarihli kararına göre davanın müdüre yöneltilmesi yeterlidir; 2023 tarihli kararına göre ise müdür ile birlikte şirketin de davalı olması gerekir. Güvenli yol, davayı müdüre ve şirkete birlikte yöneltmektir.
Azil davası hangi mahkemede açılır?
Asliye ticaret mahkemesinde; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde ticaret mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde.
Dava sürerken müdürün yetkisi durdurulabilir mi?
Ortak, temsil yetkisinin ihtiyati tedbir yoluyla kaldırılmasını veya sınırlandırılmasını isteyebilir. Mahkeme haklı sebebin yaklaşık ispatını ve gecikmesinde sakınca bulunan hâli değerlendirir. Tek müdürlü şirkette yönetim için kayyım atanması da talep edilir.
Müdür genel kurulu toplamıyorsa ne yapılır?
Sermayenin en az onda birini temsil eden ortaklar noter aracılığıyla gerekçeli ve gündemli çağrı talebinde bulunur; talep reddedilir veya yedi iş günü içinde olumlu cevap verilmezse mahkemeden çağrı kararı istenir (TTK m.617/3, m.411, m.412). Genel kurulun yıllarca toplanmaması ayrıca azil sebebidir.
Müdür olan ortak kendi görevden alınmasında oy kullanabilir mi?
TTK m.619’da sayılan oy hakkından yoksunluk hâlleri arasında müdürün görevden alınması yer almaz. Bu nedenle çoğunluk payına sahip ortak aynı zamanda müdürse genel kurul yolu fiilen sonuç vermez; diğer ortak mahkemeye başvurur.
Azledilen müdür ortaklıktan da çıkmış olur mu?
Hayır. Azil yalnızca yönetim hakkını ve temsil yetkisini sona erdirir; ortaklık sıfatı devam eder. Ortağın şirketten çıkarılması ayrı şartlara bağlı ayrı bir yoldur (TTK m.640).
Görevden alınan müdür tazminat isteyebilir mi?
Görevden alınan yöneticinin tazminat hakları saklıdır (TTK m.630/4). Talebin kapsamını müdürün şirketle yaptığı sözleşme ve görevden almanın haklı bir sebebe dayanıp dayanmadığı belirler.
Azil, müdürün şirkete verdiği zararı ortadan kaldırır mı?
Hayır. Müdürün görev dönemindeki işlemlerinden doğan sorumluluğu devam eder; şirketin zararının tazmini için sorumluluk davası ayrıca açılır ve tazminatın şirkete ödenmesi istenir (TTK m.553, m.555, m.644).
Dosyanızı birlikte değerlendirelim
Şirket sözleşmesi, ticaret sicili kayıtları, genel kurul tutanakları ve müdürün işlemlerine ilişkin belgelerle başvurabilirsiniz. Genel kurul yolunun mu, dava yolunun mu uygun olduğunu ve hangi tedbirin isteneceğini birlikte belirleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
İlgili Rehberler
- Şirket Ortakları Arası Uyuşmazlık Rehberi
- Haklı Sebeple Şirketin Feshi Davası (TTK 531)
- Pay Sahipleri Sözleşmesi
- Yönetim Kurulu Sorumluluğu (TTK m.549-561)
- Şirket Kâr Ediyor Ama Kâr Payı Dağıtmıyor: Ortak Ne Yapabilir?
Kaynakça
Mevzuat
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.411, 412, 413, 416, 553, 555, 613, 614, 616, 617, 619, 620, 621, 622, 623, 624, 625, 626, 627, 629, 630, 636, 638, 640, 644
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.389
Yargı kararları
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 08.05.2023, E.2021/8621, K.2023/2808
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 09.11.2020, E.2020/457, K.2020/4823
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 08.04.2019, E.2018/792, K.2019/2718
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 20.02.2018, E.2016/8014, K.2018/1246
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 17.06.2014, E.2014/5545, K.2014/11612
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 18.09.2013, E.2013/11156, K.2013/15964
- Kararların tam metni: Yargıtay Karar Arama
