Hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır (TCK m.49/2) ve suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre adli para cezasına veya kanunda sayılan diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir (m.50/1). Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerin bir yıl veya daha az süreli hapis cezası seçenek yaptırımlardan birine çevrilir (m.50/3). Taksirli suçlarda uzun süreli hapis cezası da, bilinçli taksir hâli hariç, adli para cezasına çevrilebilir (m.50/4). Hapis ile adli para cezasının seçimlik olduğu suçlarda hapis cezasına hükmedilmişse bu ceza artık adli para cezasına çevrilmez (m.50/2). Adli para cezası, beş günden az ve yedi yüz otuz günden fazla olmamak üzere belirlenen gün sayısının, bir gün karşılığı yüz ile beş yüz Türk lirası arasında takdir edilen miktarla çarpılmasıyla hesaplanır (m.52). Çevirme sonrasında asıl mahkûmiyet, çevrilen adli para cezası veya tedbirdir (m.50/5).
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
Hapis cezanız paraya çevrilebilir mi?
Çevirme koşullarını ve savunmada sunulacak belgeleri birlikte değerlendirelim: Hukukçular Evi Ankara.
⚡ Net Cevap: Kısa süreli hapis (TCK m.49/2): hükmedilen 1 yıl veya daha az. Seçenekler (m.50/1): (a) adli para cezası; (b) zararın tamamen giderilmesi; (c) en az 2 yıl meslek edindirme eğitimi; (d) cezanın yarısından bir katına kadar belli yerlere gitme veya etkinlik yasağı; (e) aynı süreyle ehliyet, ruhsat geri alma veya meslek yasağı; (f) aynı süreyle gönüllü kamuya yararlı iş. Takdir ölçütleri: kişilik, sosyal-ekonomik durum, pişmanlık, suçun özellikleri. Zorunlu (m.50/3): önceden hapse mahkûm olmamak koşuluyla 30 gün ve altı ceza; 18 yaş altı veya 65 yaş üstünde 1 yıl ve altı ceza. Seçimlik (m.50/2): hapis seçilmişse APC’ye çevrilmez. Taksir (m.50/4): uzun süreli hapis de APC’ye çevrilebilir; bilinçli taksirde hayır. APC (m.52): 5–730 gün × günlük 100–500 TL (7499); kararda ayrı ayrı gösterilir; en fazla 1 yıl mehil veya en az 4 taksit, en fazla 2 yıl. Ödenmezse (5275 m.106): 30 günlük ödeme emri; ödenmezse hapse çevrilip 2 saat = 1 gün kamuya yararlı iş; uyulmazsa açık cezaevi; çocuklarda hapse çevrilmez. Sicil (5352 m.9/3): APC hükümleri doğrudan arşive.
TCK m.50/3: Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada yazılı seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.
Kısa Süreli Hapis Cezası Nedir?
Süreli hapis cezası, kanunda aksi belirtilmeyen hâllerde bir aydan az, yirmi yıldan fazla olamaz; hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası ise kısa süreli hapis cezasıdır (TCK m.49). Burada önemli olan, suçun kanundaki ceza aralığı değil, mahkemenin somut olayda hükmettiği cezadır. Örneğin kanundaki cezası iki yıldan beş yıla kadar olan bir suçta, indirimler sonucunda hükmedilen ceza bir yıl veya daha azına inerse, bu ceza kısa süreli hapis cezasıdır ve seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Kısa süreli hapis cezalarının seçenek yaptırımlara çevrilmesi, kişinin kısa bir süre için ceza infaz kurumuna girmesinin doğurabileceği olumsuz sonuçları önlemeyi amaçlar. Kısa süreli bir hapis cezası, kişinin işini, aile düzenini ve sosyal ilişkilerini ciddi biçimde etkileyebilir; kanun koyucu bu nedenle, cezanın amacına başka yollarla ulaşılabildiği durumlarda seçenek yaptırımları öngörmüştür. Seçenek yaptırımın hapis cezasının yerine geçtiği unutulmamalıdır: kişi mahkûm olmakla birlikte, cezası farklı bir biçimde infaz edilir. Kısa süreli hapse seçenek yaptırımların genel çerçevesi için kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar rehberine bakabilirsiniz.
Esas hakkında savunma aşamasında mısınız?
Çevirme için gereken belgeleri dosyaya kazandıralım: 0554 648 37 15
Altı Seçenek Yaptırım
| Bent | Yaptırım | Süre veya koşul |
|---|---|---|
| (a) | Adli para cezası | Gün sayısı × günlük miktar |
| (b) | Zararın aynen iade, eski hâle getirme veya tazminle tamamen giderilmesi | Mağdurun veya kamunun zararı |
| (c) | Meslek veya sanat edindirmeye yönelik eğitim kurumuna devam | En az 2 yıl |
| (d) | Belirli yerlere gitme veya belirli etkinlikleri yapma yasağı | Cezanın yarısından bir katına kadar |
| (e) | Ehliyet ve ruhsat geri alma veya meslek yasağı | Hak veya özen yükümlülüğü ihlali; yarısından bir katına kadar |
| (f) | Kamuya yararlı işte çalışma | Gönüllülük; yarısından bir katına kadar |
Kısa süreli hapis cezası yalnızca adli para cezasına değil, kanunda sayılan diğer seçenek yaptırımlara da çevrilebilir (TCK m.50/1). Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi; en az iki yıl süreyle bir meslek veya sanat edinmeyi sağlamak amacıyla gerektiğinde barınma imkânı da bulunan bir eğitim kurumuna devam etme; mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanma bu seçenekler arasındadır. Sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veya dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmişse, ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınmasına veya belli bir meslek ve sanatı yapmaktan yasaklanmaya da karar verilebilir. Son olarak cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalışmaya çevirme mümkündür. Hâkim, olayın ve kişinin durumuna en uygun yaptırımı seçer ve seçtiği yaptırımın gerekçesini kararda gösterir.
Takdire Bağlı Çevirme: Hâkim Neye Bakar?
Kural olarak çevirme hâkimin takdirindedir. Kanun, bu takdirde suçlunun kişiliğinin, sosyal ve ekonomik durumunun, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığın ve suçun işlenmesindeki özelliklerin göz önünde bulundurulacağını öngörür (TCK m.50/1). Bu nedenle savunmada, çevirme takdirinin lehe kullanılmasını sağlayacak somut unsurların dosyaya kazandırılması önemlidir. Sabıkasızlık, düzenli bir işte çalışma, aile ve sosyal çevre, pişmanlık ve mağdurun zararının giderilmiş olması bu unsurlar arasındadır. Mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde hapis cezasının adli para cezasına veya tedbirlerden birine çevrilmesine ilişkin istemlerin kabul veya reddine ait dayanaklar gösterilir (CMK m.230/1-d); gerekçesiz ret, kanun yolunda ileri sürülebilecek bir husustur. Çevirme talebi, özellikle esas hakkındaki savunmada açıkça ileri sürülmeli ve hangi seçenek yaptırımın uygun olduğu belirtilmelidir. Talebin yalnızca sözlü olarak dile getirilmesi yerine, dayanak belgelerle birlikte yazılı savunmaya eklenmesi, mahkemenin değerlendirmesini kolaylaştırır ve kanun yolunda da denetlenebilir bir zemin oluşturur.
Zorunlu Çevirme Hâlleri (m.50/3)
| Kişi | Hükmedilen ceza | Koşul |
|---|---|---|
| Herkes | 30 gün ve daha az hapis | Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak |
| Fiil tarihinde 18 yaşını doldurmamış | 1 yıl veya daha az hapis | Aynı |
| Fiil tarihinde 65 yaşını bitirmiş | 1 yıl veya daha az hapis | Aynı |
Kanun bazı hâllerde çevirmeyi zorunlu kılmıştır. Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, seçenek yaptırımlardan birine çevrilir (TCK m.50/3). Bu hâllerde mahkemenin çevirip çevirmeme konusunda takdir yetkisi yoktur; yalnızca hangi seçenek yaptırımın uygulanacağını belirler. Belirleyici olan, hüküm tarihindeki değil, fiilin işlendiği tarihteki yaştır; kişi yargılama sırasında on sekiz yaşını geçmiş olsa bile fiil tarihinde çocuk olması yeterlidir. Koşuldaki “daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak” ifadesi, kişinin önceki mahkûmiyetlerinin niteliğinin dosyada ayrıca incelenmesini gerektirir. Çocukların ceza sorumluluğu için çocuğum suç işledi rehberine bakabilirsiniz.
Seçimlik Cezalar ve Taksirli Suçlar
Bir suçun kanuni tanımında hapis cezası ile adli para cezası seçimlik olarak öngörülmüşse ve mahkeme hapis cezasına hükmetmişse, bu ceza artık adli para cezasına çevrilmez (TCK m.50/2). Bunun nedeni, mahkemenin adli para cezası verme imkânı varken bilinçli olarak hapsi seçmiş olmasıdır. Ancak bu yasak yalnızca adli para cezası bakımındandır; hapis cezasının kamuya yararlı işte çalışma gibi diğer seçenek yaptırımlara çevrilmesine kanun metni engel değildir. Taksirli suçlarda ise önemli bir istisna vardır: taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun süreli de olsa, diğer koşulların varlığı hâlinde adli para cezasına çevrilebilir; ancak bu hüküm bilinçli taksir hâlinde uygulanmaz (m.50/4). Buna göre örneğin taksirle yaralama veya taksirle öldürme suçlarında bir yılı aşan hapis cezaları da adli para cezasına çevrilebilir; bilinçli taksirle işlenen suçlarda ise bu imkân yalnızca kısa süreli hapis cezaları için geçerlidir.
Tekerrür ve Seçimlik Ceza İlişkisi
Tekerrür hâlinde, sonraki suça ilişkin kanun maddesinde seçimlik olarak hapis cezası ile adli para cezası öngörülmüşse hapis cezasına hükmolunur (TCK m.58/3). Bu kural, çevirme bakımından önemli bir sonuç doğurur: tekerrür nedeniyle hapis cezasına hükmedilen seçimlik cezalı suçta, hükmedilen hapis cezası m.50/2 uyarınca artık adli para cezasına çevrilemez. Ancak diğer seçenek yaptırımlara çevirme, kanunun ifadesi gereği ayrıca değerlendirilebilir. Tekerrür hükümleri, önceden işlenen suçtan dolayı beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasına mahkûmiyet hâlinde, bu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren üç yıl geçtikten sonra işlenen suçlar bakımından uygulanmaz (m.58/2-b). Bu nedenle adli para cezasına çevrilen bir mahkûmiyet de, infazından itibaren belirli bir süre tekerrür bakımından sonuç doğurabilir. Önceki mahkûmiyetlerin tarihleri ve infaz durumu, bu nedenle savunmada ayrıca kontrol edilmelidir.
Adli Para Cezası Nasıl Hesaplanır?
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Gün sayısı | En az 5, kanunda aksine hüküm yoksa en fazla 730 tam gün |
| Bir gün karşılığı | En az 100, en fazla 500 TL (7499 ile) |
| Takdir ölçütü | Kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri |
| Karar | Gün sayısı ve günlük miktar ayrı ayrı gösterilir |
| Mehil | Kesinleşmeden itibaren en fazla 1 yıl |
| Taksit | En az 4 taksit, en fazla 2 yıl |
| Taksit ödenmezse | Kalanın tamamı tahsil edilir ve hapse çevrilir |
Adli para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde yedi yüz otuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir (TCK m.52/1). Bir gün karşılığı adli para cezasının miktarı, 7499 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle en az yüz ve en fazla beş yüz Türk lirasıdır ve kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri göz önünde bulundurularak takdir edilir (m.52/2). Eski metnimizde bu alt ve üst sınırların her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellendiği belirtilmişti; kanun metninde bu sınırlar sabit tutarlar olarak belirlendiğinden ifade düzeltilmiştir. Kararda, adli para cezasının belirlenmesinde esas alınan tam gün sayısı ile bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ayrı ayrı gösterilir (m.52/3). Hapis cezasından çevirmede gün sayısı, uygulamada hükmedilen hapis cezasının gün karşılığı esas alınarak belirlenir; örneğin beş aylık hapis cezası yüz elli günlük adli para cezasına karşılık gelir. Günlük miktarın kişinin ekonomik durumuna göre takdir edilmesi gerektiğinden, gelir durumunu gösteren belgelerin dosyaya sunulması, alt sınırdan belirleme yapılmasını kolaylaştırır. Adli para cezasının hesaplanması için adli para cezası nasıl hesaplanır rehberine bakabilirsiniz.
Mehil ve Taksit
Hâkim, kişinin ekonomik ve şahsi hâllerini göz önünde bulundurarak, adli para cezasını ödemesi için hükmün kesinleşme tarihinden itibaren bir yıldan fazla olmamak üzere mehil verebileceği gibi, bu cezanın belirli taksitler hâlinde ödenmesine de karar verebilir; taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit miktarı dörtten az olamaz (TCK m.52/4). Kararda, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi hâlinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrileceği belirtilir. Hükümde adli para cezası takside bağlanmamışsa, infaz aşamasında da bir imkân vardır: bir aylık süre içinde adli para cezasının üçte birini ödeyen hükümlünün isteği üzerine geri kalan kısmının birer ay ara ile iki eşit taksitte ödenmesine izin verilir; ilk taksit süresinde ödenmezse ikinci taksite ilişkin izin hükümsüz kalır (5275 s.K. m.106/6). Bu nedenle ekonomik durumu elverişli olmayan sanığın, esas hakkındaki savunmada mehil veya taksit talebinde bulunması önemlidir. Mehil ve taksit talebi, gelir durumunu gösteren belgelerle desteklenmelidir. Taksitle ödeme için adli para cezası taksitle ödenir mi rehberine bakabilirsiniz.
Adli Para Cezası Ödenmezse
| Aşama | Kural |
|---|---|
| Ödeme emri | Savcı 30 gün içinde ödeme emri tebliğ eder |
| Ödenmezse | Ödenmeyen kısma karşılık gün hapse çevrilir; 2 saat çalışma = 1 gün kamuya yararlı iş |
| Günlük çalışma | En az 2, en fazla 8 saat |
| Programa uyulmazsa | Çalışılan günler mahsup; kalan açık cezaevinde |
| Çocuklar | Hapse çevrilemez; kalan tutar amme alacağı olarak tahsil |
| Üst sınır | APC yerine hapis en fazla 3 yıl; birden fazla hükümde 5 yıl |
| Ödeme | Kalan günlere karşılık para ödenirse hapis veya çalışma sona erer |
| Erteleme ve koşullu salıverme | Uygulanmaz |
Adli para cezasını içeren ilam Cumhuriyet başsavcılığına verilir ve Cumhuriyet savcısı otuz gün içinde cezanın ödenmesi için hükümlüye ödeme emri tebliğ eder (5275 s.K. m.106/2). Hükümlü, tebliğ olunan ödeme emri üzerine belli süre içinde adli para cezasını ödemezse, Cumhuriyet savcısının kararı ile ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarı hapis cezasına çevrilerek, hükümlünün iki saat çalışması karşılığı bir gün olmak üzere kamuya yararlı bir işte çalıştırılmasına karar verilir; hükümlünün programa ve uyarılara uymaması hâlinde, çalıştığı günler hapis cezasından mahsup edilerek kalan kısmın tamamı açık ceza infaz kurumunda yerine getirilir (m.106/3). Çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezası ödenmezse hapse çevrilemez (m.106/4). Adli para cezası yerine çektirilen hapis süresi üç yılı, birden fazla hükümle adli para cezalarına mahkûmiyet hâlinde beş yılı geçemez (m.106/7). Hükümlü, hapis yattığı veya kamuya yararlı işte çalıştığı günlerin dışındaki günlere karşılık gelen parayı öderse hapisten çıkartılır veya çalıştırılma sona erer (m.106/8). Adli para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez ve bunun infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz (m.106/9). Ödenmeyen adli para cezası için adli para cezasını ödemezsem hapse mi girerim ve doğrudan verilen adli para cezası ödenmezse rehberlerine bakabilirsiniz.
Zararın Giderilmesi ve Kamuya Yararlı İş Seçenekleri
Adli para cezası dışındaki seçenekler de uygulamada önemli sonuçlar doğurur. Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesine çevirme (TCK m.50/1-b), özellikle mala zarar verme veya malvarlığına karşı suçlarda hem mağdurun zararının karşılanmasını hem de sanığın cezaevinden uzak kalmasını sağlar. Kamuya yararlı işte çalışmaya çevirme ise mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve gönüllü olmak koşuluyla mümkündür (m.50/1-f); bu nedenle sanığın bu seçeneğe rızasının duruşmada alınması gerekir. Belirli yerlere gitme veya belirli etkinlikleri yapma yasağı, örneğin spor karşılaşmalarında işlenen suçlarda veya belirli bir mekânla bağlantılı olaylarda uygun bir seçenek olabilir (m.50/1-d). Sağladığı hak ve yetkileri kötüye kullanarak veya dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak suç işleyen kişi bakımından ise ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınması veya meslek yasağı gündeme gelir (m.50/1-e). Hangi seçeneğin uygulanacağı, suçun niteliğine ve sanığın durumuna göre belirlenir.
Hüküm Kesinleştikten Sonra Süreç
Adli para cezasını içeren ilam kesinleştikten sonra Cumhuriyet başsavcılığına verilir ve savcılık otuz gün içinde cezanın ödenmesi için hükümlüye ödeme emri tebliğ eder (5275 s.K. m.106/2). Hükümde mehil veya taksit öngörülmüşse ödeme bu takvime göre yapılır. Ödeme emrinin tebliğ edildiği adresin güncel olması önemlidir; tebligatın yapıldığı hâlde ödeme yapılmaması, ödenmeyen kısmın hapse çevrilmesiyle sonuçlanabilir. Seçenek tedbirlere hükmedilmişse, savcılığın tebligatından itibaren otuz gün içinde tedbirin gereklerinin yerine getirilmesine başlanmalıdır (TCK m.50/6). Bu süreçte hükümlünün ödeme veya tedbiri yerine getirme konusunda güçlük yaşaması hâlinde, bunu gecikmeden savcılığa ve gerektiğinde infaz hâkimliğine bildirmesi gerekir.
Seçenek Tedbire Uyulmazsa: İnfaz Hâkimliği
Adli para cezası dışındaki seçenek tedbirlere, örneğin kamuya yararlı işte çalışma veya belirli yerlere gitme yasağına hükmedilmişse, hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin yerine getirilmesine başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi hâlinde, infaz hâkimliği kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar derhâl infaz edilir (TCK m.50/6). Bu durumda asıl mahkûmiyetin çevrilen tedbir olduğuna ilişkin kural uygulanmaz. Buna karşılık hükmedilen seçenek tedbirin hükümlünün elinde olmayan nedenlerle yerine getirilememesi durumunda, infaz hâkimliğince tedbir değiştirilir (m.50/7). Örneğin sağlık sorunu nedeniyle kamuya yararlı işte çalışamayan hükümlü bakımından başka bir tedbire geçilebilir. Bu nedenle tedbirin yerine getirilmesinde güçlük yaşayan hükümlünün, durumu belgeleriyle birlikte infaz hâkimliğine bildirmesi gerekir; sessiz kalmak hapis cezasının infazıyla sonuçlanabilir.
Hak Yoksunlukları ve Adli Sicil
Uygulamada asıl mahkûmiyet, çevrilen adli para cezası veya tedbirdir (TCK m.50/5). Bu kuralın iki önemli sonucu vardır. Birincisi, kasten işlenen suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak uygulanan belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma (m.53/1), hapis cezası adli para cezasına çevrildiğinde bu mahkûmiyet bakımından gündeme gelmez; adli para cezası ödenmeyip hapse çevrilse bile hak yoksunlukları bakımından esas alınacak olan adli para cezasıdır (5275 s.K. m.106/9). İkincisi, adli para cezasına mahkûmiyet hükümleri adli sicil kaydına alınmadan doğrudan arşive kaydedilir (5352 s.K. m.9/3). Eski metnimizde adli para cezasının adli sicile kaydedildiği ve ödendikten sonra arşive alındığı belirtilmişti; kanuna göre bu hükümler doğrudan arşive kaydedildiğinden ifade düzeltilmiştir. Arşiv kayıtları, arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren kural olarak beş yıl geçmesiyle tamamen silinir (m.12/1-c). Hak yoksunlukları için belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma, adli sicil ve arşiv için adli sicil ile GBT farkı rehberlerine bakabilirsiniz.
Çevirme, Erteleme ve HAGB
| Kurum | Sınır | Sonuç |
|---|---|---|
| Seçenek yaptırıma çevirme (TCK m.50) | Hükmedilen hapis 1 yıl veya altı; taksirde uzun süreli de | Asıl mahkûmiyet APC veya tedbir; arşiv kaydı |
| Erteleme (TCK m.51) | 2 yıl veya altı; 18 yaş altı ve 65 yaş üstünde 3 yıl | Denetim süresi; hapis ertelenir |
| HAGB (CMK m.231) | Hükmolunan 2 yıl veya altı hapis ya da APC | Hüküm sonuç doğurmaz; 5 yıl denetim |
Çevirme, erteleme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) sıklıkla karıştırılır. Hapis cezasının ertelenmesi, iki yıl veya daha az süreli hapis cezaları için mümkündür; bu sınır fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişiler bakımından üç yıldır (TCK m.51/1). Erteleme hapis cezasına özgü olduğundan, adli para cezasına veya başka bir seçenek yaptırıma çevrilmiş olan ceza ayrıca ertelenmez. HAGB ise hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis veya adli para cezası ise verilebilir ve 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen hükme göre, açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen hükümde mahkûm olunan hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilemez (CMK m.231/5, 7). Eski metnimizde HAGB’nin iptal edildiği ve yeni bir düzenlemenin kontrol edilmesi gerektiği belirtilmişti; HAGB hükümleri 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlendiğinden bu kısım güncellenmiştir. Buna göre mahkeme önce HAGB koşullarını değerlendirir; HAGB verilmezse çevirme veya erteleme gündeme gelir. Erteleme ile HAGB farkı için cezanın ertelenmesi ile HAGB farkı, güncel HAGB için HAGB nedir rehberlerine bakabilirsiniz.
Savunmada Çevirme Nasıl Talep Edilir?
- Kişisel durumu belgeleyin: İş, aile, eğitim ve sağlık durumu.
- Ekonomik durumu gösterin: Gelir belgeleri günlük miktarın alt sınırdan belirlenmesini sağlar.
- Pişmanlığı ortaya koyun: Yargılama sürecindeki tutum takdirde dikkate alınır.
- Zararı giderin: Hem çevirme hem HAGB bakımından önemlidir.
- Uygun yaptırımı önerin: APC, kamuya yararlı iş veya başka bir seçenek.
- Mehil veya taksit isteyin: Ekonomik durum elverişli değilse.
- Zorunlu çevirme koşullarını hatırlatın: Yaş ve 30 gün kuralı.
Örnek Durumlar
| Durum | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Sabıkasız sanığa 25 gün hapis | Zorunlu çevirme | TCK m.50/3 |
| Fiil tarihinde 17 yaşında, 10 ay hapis, sabıkasız | Zorunlu çevirme | TCK m.50/3 |
| 70 yaşında sanığa 11 ay hapis, sabıkasız | Zorunlu çevirme | TCK m.50/3 |
| Seçimlik cezalı suçta hapis seçildi | APC’ye çevrilmez; diğer seçenekler değerlendirilir | TCK m.50/2 |
| Taksirle öldürmede 2 yıl 6 ay hapis | APC’ye çevrilebilir | TCK m.50/4 |
| Bilinçli taksirle 2 yıl hapis | Uzun süreli olduğundan APC’ye çevrilemez | TCK m.50/4 |
| 150 gün APC, günlük 100 TL | 15.000 TL; taksit istenebilir | TCK m.52 |
| Kamuya yararlı işe hiç başlanmadı | İnfaz hâkimliği hapsin infazına karar verir | TCK m.50/6 |
Sık Yapılan Hatalar
- Kanundaki cezaya bakmak: Belirleyici olan hükmedilen cezadır.
- Günlük miktarın her yıl değiştiğini sanmak: Kanunda 100–500 TL olarak belirlenmiştir.
- Ekonomik durumu belgelememek: Günlük miktar gelire göre takdir edilir.
- Ödeme emrini görmezden gelmek: Ödenmeyen kısım hapse çevrilir.
- Seçenek tedbire başlamamak: Otuz gün içinde başlanmazsa hapis infaz edilir.
- HAGB’li hükümde çevirme beklemek: HAGB’li hükümde hapis çevrilemez.
⚠️ Çevirme cezaevinden uzak kalmanın en pratik yollarından biridir: Hükmedilen hapis bir yıl veya altındaysa, kişisel ve ekonomik durumunuzu belgeleyerek çevirme talep edin; 30 gün ve altı cezalarda veya 18 yaş altı ile 65 yaş üstünde koşullar varsa çevirme zorunludur. Ödeme emrini ve seçenek tedbirin sürelerini kaçırmayın.
Hapis cezasının adli para cezasına veya seçenek yaptırıma çevrilmesi, mehil ve taksit talebi, ödeme emri, kamuya yararlı işte çalışma ve infaz hâkimliği başvuruları için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Esas Hakkında Savunma Dilekçesi Örneği (Çevirme Talepli)
Sık Sorulan Sorular
Hapis cezası paraya çevrilebilir mi?
Hükmedilen 1 yıl veya altı hapis çevrilebilir (TCK m.49/2, 50/1).
Kısa süreli hapis nedir?
Hükmedilen 1 yıl veya daha az süreli hapis.
Çevirme zorunlu mu?
Kural olarak takdire bağlı; 30 gün ve altı ile 18 yaş altı veya 65 yaş üstünde koşullu olarak zorunlu (m.50/3).
Hangi seçenek yaptırımlar var?
APC, zararın giderilmesi, eğitim, yasaklar, ehliyet ve meslek yasağı, kamuya yararlı iş.
Seçimlik cezada hapis verilirse?
APC’ye çevrilmez (m.50/2).
Taksirli suçta 1 yılı aşan hapis çevrilir mi?
Evet; bilinçli taksir hariç (m.50/4).
Günlük APC ne kadar?
100–500 TL (m.52/2; 7499 ile).
Toplam APC nasıl hesaplanır?
Gün sayısı × günlük miktar; kararda ayrı gösterilir.
Taksit yapılabilir mi?
En az 4 taksit, en fazla 2 yıl; veya 1 yıla kadar mehil (m.52/4).
Taksit kararı yoksa?
1 ayda üçte biri ödenirse kalan iki taksit (5275 m.106/6).
APC ödenmezse ne olur?
Hapse çevrilip 2 saat = 1 gün kamuya yararlı iş; uyulmazsa açık cezaevi (5275 m.106/3).
Çocuk APC’yi ödeyemezse?
Hapse çevrilemez (5275 m.106/4).
Kamuya yararlı işe başlamazsam?
30 gün içinde başlanmazsa infaz hâkimliği hapsin infazına karar verir (m.50/6).
Elimde olmayan nedenle tedbiri yapamazsam?
İnfaz hâkimliği tedbiri değiştirir (m.50/7).
APC sicile işler mi?
Adli sicile değil, doğrudan arşive kaydedilir (5352 m.9/3).
Hak yoksunluğu olur mu?
Asıl mahkûmiyet APC olduğundan hapse bağlı yoksunluklar uygulanmaz (TCK m.50/5; 5275 m.106/9).
Tekerrürde çevirme olur mu?
Seçimlik cezalı suçta hapis verilir (TCK m.58/3) ve bu hapis APC’ye çevrilemez.
Kamuya yararlı iş için rızam gerekir mi?
Evet; gönüllülük şarttır (TCK m.50/1-f).
APC ertelenebilir mi?
Erteleme hapis cezasına özgüdür.
HAGB’li hükümde çevirme olur mu?
Hayır (CMK m.231/7).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
📚 İlgili Rehberler
Hapis cezasının paraya çevrilmesi: koşullar, hesap ve infaz
Hukukçular Evi Ankara | Av. Fatma Öztürk
Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki TCK, 5275 sayılı Kanun, 5352 sayılı Kanun ve CMK hükümleri 24 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Fon Soruşturmasında Tedbirler Kaldırıldı: 45 Şirket ve 19 Fon İçin Ne Değişti, Gerçek Kişilerde Tedbir Sürüyor mu? 2026 — CMK m.127/4, 128, 131, 141 ve SPKn m.53, 101, 115 ile Adım Adım Hukuki Rehber
- ▸ Borsa Robotu ve Al-Sat Botu Satanlar 2026: Yazılım mı, İzinsiz Yatırım Danışmanlığı mı? — III-37.1 m.37/3 ve m.45, SPKn m.109/2, Borsa İstanbul Algoritmik İşlemler Prosedürü, API ile Otomatik İşlem, Kazanç Vaadi, 6502 Ayıplı Hizmet ve Parayı Geri Alma
- ▸ Başkasının Parasını Borsada İşletmek veya Arkadaşlardan Para Toplayıp Hisse Almak Suç mu? 2026: SPKn m.37, m.39/1 ve m.109/2 — İzinsiz Portföy Yöneticiliği, “Düzenli Uğraşı, Ticari veya Mesleki” Ölçütü, Kopya İşlem, MASAK m.15 Bildirimi ve Parayı Geri Alma Yolları
- ▸ Aracı Kurum Çalışanı Paramı veya Hisselerimi Kullandı 2026: SPKn m.110 Güveni Kötüye Kullanma — Üç Yıl Alt Sınır, Kayıtları Bozma (m.110/2), SPK Başvurusu Şartı (m.115), Elkoyma, Tazminat ve Şikâyet Dilekçesi
Bu konuda hukuki destek almak için


