Belli Hakları Kullanmaktan Yoksun Bırakılma: Mahkûmiyetin Görünmez İkinci Cezası

Kasıtlı suçtan hapis cezasına mahkûmiyet, hükümle birlikte kendiliğinden bir yasak paketi doğurur: kamu görevi, seçme ehliyeti, velayet-vesayet, dernek-parti-sendika-şirket yöneticiliği ve izne bağlı meslekler — kural olarak infaz tamamlanana kadar. Koşullu salıvermeyle kendi altsoyu üzerindeki velayet geri döner; taksirli suçlarda paket uygulanmaz, HAGB’de hiç doğmaz. İnfazdan sonraki kalıcı engellerin anahtarı ise çoğu zaman memnu hakların iadesi kararıdır.

Kendiliğinden Doğan Sonuçlar

Hak yoksunlukları ayrıca hükmedilmesi gereken bir ceza değil, kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucudur. Mahkeme ayrıca karar vermese dahi doğar.

Kısa süreli erteleme ve yaş satırları en değerli iki istisnadır: kısa süreli hapis cezası ertelenmiş olan kişiler ile fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hakkında hak yoksunlukları uygulanmaz. Bu, özellikle ilk kez ve hafif bir suçtan mahkûm olan kişiler bakımından meslek hayatını koruyan çok önemli bir düzenlemedir.

Taksirli suçlar satırı ise kapsamın sınırıdır; hak yoksunlukları kasten işlenen suçlardan hapis cezasına mahkûmiyete bağlanmıştır, taksirli suçlar bakımından kural olarak uygulanmaz.

Süreli Yasaklama: İnfazdan Sonra Devam Eden Yasak

Kanunun ikinci katmanı, cezanın infazı bittikten sonra başlayan yasaklamalardır.

Birinci satır meslek sahipleri için en ağır sonuçtur: suç, kişiye tanınan hak ve yetkinin kötüye kullanılması suretiyle işlenmişse, cezanın infazından sonra işlemek üzere ayrıca bu hak ve yetkinin kullanılması yasaklanır. Yani infaz bittiğinde yasak sona ermez, o anda başlar.

Üçüncü satır ise taksirli suçlarda uygulanan farklı bir rejimi gösterir; meslek veya trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıkta yasaklama süresi üç ay ile üç yıl arasındadır.

Hak Yoksunluğu Ne Zaman Sona Erer?

Yoksunluğun sona ermesi iki farklı yolla gerçekleşir ve bunların pratik sonuçları farklıdır.

Üçüncü ve altıncı satırlar birlikte memnu hakların iadesi başvurusunu çok değerli kılar: bu karar hem mahkûmiyete bağlı hak yoksunluklarını sona erdirir hem arşiv kaydının silinme süresini kısaltır. Bu nedenle kamu görevine girmek veya izne tabi bir mesleği icra etmek isteyen kişiler için başvuru öncelikli hâle gelir. Ayrıntı için memnu hakların iadesi rehberimize bakabilirsiniz.

Mahkûmiyetin sonuçları rehberlerimiz: cezaların içtimaı · çocukların ceza sorumluluğu · mal bildirimi yükümlülüğü · örgüt üyeliğinde delil · gözaltı hakları

Hâkim Söylemese de Var Olan Ceza

Mahkûmiyet kararını dinleyen kişi, cezasını duyduğunu sanır: “iki yıl hapis.” Oysa hükümle birlikte, kararda tek tek okunmayan ikinci bir paket devreye girer: belli hakları kullanmaktan yoksunluk — memurluk kapısının kapanması, seçilme hakkının askıya alınması, kendi çocuğu üzerindeki velayetin elden gitmesi, dernek başkanlığının düşmesi, ruhsata bağlı mesleğin durması. Bu paket bir ek ceza değil, mahkûmiyetin kanuni sonucudur: hâkim ayrıca hükmetmese de kendiliğinden doğar — ve tam bu yüzden en az bilinen, en çok sürpriz yapan kurumdur: cezasını çekip çıkan insan, yıllar sonra bir ihale masasında, bir atama evrakında, bir ruhsat başvurusunda “yasaklısınız” cevabıyla karşılaşır. İyi haber şudur: paketin sınırları, istisnaları ve — en önemlisi — çıkış kapıları vardır: koşullu salıvermede dönen velayet, taksirli suçun muafiyeti, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının koruması ve infaz sonrası kalıcı engelleri çözen memnu hakların iadesi. Bu rehber; yasak paketinin kapsamını, süre mekaniğini, istisna haritasını ve hakların geri kazanılma yolunu anlatıyor.

Paketin İçeriği: Hangi Haklar Kilitlenir?

Tetik: Yoksunluk düzeninin tetiği bellidir: kasıtlı bir suçtan hapis cezasına mahkûmiyet — hükmün kesinleşmesiyle, ayrıca bir karara gerek olmaksızın paket açılır. Katalog: Kilitlenen haklar, kamusal güvenle ilişkili alanlarda toplanır: (1) Kamu görevi — sürekli, süreli ya da geçici olarak devlet-kamu kurumlarında görev üstlenme: memuriyetin kapısı (o kapının kendi engel rejimini ayrı rehberde işledik) bu katalogla kilitlenir. (2) Seçme ehliyeti — kanun metninde kalan kısım yalnızca seçme ehliyetidir: Anayasa Mahkemesi, 8.10.2015 tarihli ve E.2014/140, K.2015/85 sayılı kararıyla (RG 24.11.2015) m.53/1-b’deki “seçilme ehliyetinden” ve “diğer siyasi hakları kullanmaktan” ibarelerini iptal etmiştir. Oy kullanma bakımından Anayasa m.67/3 belirleyicidir: taksirli suçlardan hükümlü olanlar hariç, ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler oy kullanamaz. Milletvekili seçilme yeterliliği ise Anayasa m.76/2 ile düzenlenir ve TCK m.53’ten bağımsız işler. (3) Velayet, vesayet ve kayyımlık — başkasının (ve kendi çocuğunun) hukuki işlerini yönetme yetkisi: mahkûmiyet, aile hukukunun bu en hassas yetkilerini askıya alır — paketin en can yakan kalemi budur. (4) Tüzel kişi yöneticiliği — vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi partilerin yönetim-denetim organlarında görev: başkanlıklar düşer, yönetim kurulu üyelikleri boşalır. (5) İzne bağlı meslek ve sanat — bir kamu kurumunun ya da meslek kuruluşunun iznine-ruhsatına bağlı faaliyetin, kendi sorumluluğu altında yürütülmesi: ruhsatlı mesleklerin (ve serbest faaliyetlerin) mahkûmiyet dönemindeki durması — meslek örgütlerinin (baroların, odaların) kendi disiplin-üyelik rejimleri, bu katalogla paralel ama ayrı katmanlardır. Zincirleme etkiler: Paketin gölgesi, katalogdan taşar: kamu ihalelerine katılım yasakları, silah ruhsatı-güvenlik izinleri ve çeşitli lisans başvurularındaki “yoksunluk bulunmaması” şartları — mahkûmiyetin idari hayattaki yankılarıdır ve her biri kendi mevzuatının diliyle okunur.

Süre Mekaniği, İstisnalar ve Kurumun Evrimi

Ana kural — infaz saati: Yoksunluğun takvimi, cezanın takvimidir: kısıtlar, hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar sürer — yasak, ceza bitince kural olarak kendiliğinden kalkar: “ömür boyu memur olamazsın” cümlesi, bu kurumun değil (varsa) özel kanunların cümlesidir ve iki katmanın karıştırılması, en yaygın hukuki yanılgıdır: TCK’nın yoksunluğu infazla biter; özel mevzuatın (memuriyet, güvenlik, meslek kanunlarının) kalıcı engelleri ise kendi rejimlerinde yaşar — ve onların anahtarı, aşağıda anlatacağımız iade kurumudur. Koşullu salıverme yumuşaması: Kanun, infazın son diliminde insani bir kapı açar: kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileri bakımından yoksunluk; koşullu salıverilmeyle birlikte sona erer — cezaevinden denetimle çıkan anne-baba, çocuğunun hukuki hayatına dönebilir. m.53/3’e göre aynı kural, hapis cezası ertelenen veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezası infaz edilen hükümlü için de geçerlidir; bu kişiler hakkında mahkeme ayrıca (e) bendindeki meslek ve sanat yoksunluğunun uygulanmamasına karar verebilir. Taksir muafiyeti: Paket, kasıt ister: taksirli suçlardan (trafik kazası, taksirli yaralama gibi) mahkûmiyetlerde bu yoksunluk düzeni kural olarak uygulanmaz — kanunun taksirli suçlar için öngördüğü, ancak belirli koşullarda başvurulabilen sınırlı meslek-sanat yasağı seçeneği; otomatik paketle karıştırılmamalıdır. HAGB ve erteleme farkı: Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında ortada açıklanmış bir mahkûmiyet bulunmadığından, yoksunluk paketi hiç doğmaz — HAGB’nin en değerli koruması budur (kurumun bütün dengesini kendi rehberinde anlattık); cezanın ertelenmesinde ise mahkûmiyet var olduğundan tablo farklı okunur: bir yıl veya daha az süreli (kısa süreli) hapis cezası ertelenmişse m.53/1 hiç uygulanmaz (m.53/4); daha uzun süreli bir hapis cezası ertelenmişse yoksunluk doğar, ancak kendi altsoyu üzerindeki velayet bakımından uygulanmaz ve (e) bendi bakımından mahkeme uygulanmamasına karar verebilir (m.53/3). Denetim süresini iyi hâlli olarak geçiren hükümlünün cezası infaz edilmiş sayılır (TCK m.51/8) ve yoksunluk da bu tarihte sona erer. Kurumun evrimi — daralan yasaklar: Bu maddenin tarihi, anayasal denetimin tarihidir: Anayasa Mahkemesi’nin 2015/85 sayılı iptal kararı ve m.53/3’teki yumuşatıcı düzenlemeler; yoksunluğun otomatik-toptan yapısını törpülemiş, özellikle siyasi haklar ve aile hukuku kalemlerinde daraltıcı bir çizgi kurmuştur — bugünün pratiği şudur: hak yoksunluğu analizi, maddenin ezberlenmiş eski hâliyle değil; güncel metin ve içtihat haritasıyla, kalem kalem yapılır: hangi hakkın, hangi suç tipinde, hangi süreyle kısıtlandığı — vekil masasının cetvel sorusudur.

TCK m.53/1 Bent Bent: Kanun Metni Ne Diyor?

Yoksunluğun sınırlarını doğru çizmek için kanun metnine bakmak gerekir. Birinci fıkranın bentleri şöyledir:

• (a) Kamu görevi: Sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevini üstlenmekten; bu kapsamda Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğinden veya Devlet, il, belediye, köy veya bunların denetim ve gözetimi altında bulunan kurum ve kuruluşlarca atamaya veya seçime tabi olan bütün memuriyet ve hizmetlerde istihdam edilmekten.
• (b) Seçme ehliyeti: Kanun metninde “seçme ve seçilme ehliyetinden ve diğer siyasi hakları kullanmaktan” ibaresi yer alıyordu; “seçilme ehliyetinden” ve “diğer siyasi hakları kullanmaktan” kısımları AYM’nin 2015/85 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
• (c) Velayet, vesayet, kayyımlık: Velayet hakkından; vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette bulunmaktan.
• (d) Tüzel kişi yöneticiliği: Vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti tüzel kişilerinin yöneticisi veya denetçisi olmaktan.
• (e) İzne tabi meslek ve sanat: Bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşunun iznine tabi bir meslek veya sanatı, kendi sorumluluğu altında serbest meslek erbabı veya tacir olarak icra etmekten.

(e) bendinin lafzı önemlidir: yasak, izne tabi meslek veya sanatın kendi sorumluluğu altında serbest meslek erbabı veya tacir olarak icrasına yöneliktir. Aynı mesleği bir başkasının yanında ücretli olarak icra etmenin bu bent kapsamında olup olmadığı, ilgili meslek kanununun ayrıca getirdiği engellerle birlikte değerlendirilmelidir. (d) bendinde ise yasak yöneticilik ve denetçilikle sınırlıdır; kişinin bir şirkette ortak ya da bir derneğe üye olması bu bentle yasaklanmaz.

Senaryolara Göre Hak Yoksunluğu: Hangi Durumda Ne Olur?

TCK m.53’ün uygulanıp uygulanmayacağı; suçun kasten mi taksirle mi işlendiği, cezanın türü, ertelenip ertelenmediği ve failin yaşı gibi birkaç soruya bağlıdır. Kısa süreli hapis cezası, TCK m.49/2’ye göre hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezasıdır. Başlıca senaryolar şöyledir:

HAGB satırının dayanağı açıktır: CMK m.231/5’e göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder; dolayısıyla m.53 yoksunlukları doğmaz. Ayrıntılar için HAGB rehberimize ve erteleme ile HAGB farkı yazımıza bakabilirsiniz. Mahkûmların oy hakkı için mahkûm oldum, oy kullanabilir miyim? rehberimiz ayrıntılı bilgi verir.

Süreli Yasaklamanın Hesabı: m.53/5 ve m.53/6

Hak veya yetkinin kötüye kullanılması (m.53/5): Birinci fıkrada sayılan hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyle işlenen suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde, ayrıca cezanın infazından sonra işlemek üzere, hükmolunan cezanın yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına karar verilir. Örneğin bir dernek yöneticisi, yöneticilik yetkisini kötüye kullanarak işlediği suçtan iki yıl hapis cezasına mahkûm olursa, cezanın infazından sonra bir yıldan iki yıla kadar dernek yöneticiliği yasağına hükmedilir. Bu yasak, m.53/2’deki infaz süresince devam eden yoksunluğa ek olarak işler.

Taksirli suçlar (m.53/6): Meslek ve sanatın ya da trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet hâlinde, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere bu meslek ve sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebilir. Bu, kendiliğinden doğan bir sonuç değil, mahkemenin takdirine bırakılmış bir yaptırımdır ve hükümde açıkça gösterilmelidir. Taksirle öldürme ve yaralama dosyalarında bu yaptırımın nasıl uygulandığı için taksirle öldürme ve yaralama rehberimize bakabilirsiniz.

Koşullu salıverilmede takvim: m.53/2 yoksunluğu “infaz tamamlanıncaya kadar” bağlar. Koşullu salıverilen hükümlü bakımından infaz, denetim süresinin iyi hâlle geçirilmesiyle tamamlanmış olur; bu nedenle kendi altsoyuna ilişkin velayet dışındaki yoksunluklar denetim süresi boyunca devam eder. Koşullu salıverilme oranları için koşullu salıverilme rehberimize bakabilirsiniz.

İki Katman: TCK m.53 ile Özel Kanun Engelleri

Uygulamada en sık yapılan hata, TCK m.53’teki süreli yoksunlukla özel kanunlardaki kalıcı engelleri karıştırmaktır. İlki infazla biter; ikincisi kendi kanununun diliyle yaşamaya devam eder:

657 sayılı Kanun m.48/1-A-5, açıkça “Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile” ifadesini kullanır; yani memuriyet engeli, TCK yoksunluğu sona erdikten sonra da devam eder. Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararının bu tür engellere etkisi konusunda idari uygulama ve içtihat tek yönlü değildir; bu nedenle başvuru öncesinde hedeflenen görev veya meslek bakımından ilgili kanun ayrıca incelenmelidir. Memuriyete özgü engeller için memuriyete engel hâller rehberimize bakabilirsiniz.

Çıkış Kapısı: Memnu Hakların İadesi ve Protokol

İade kurumu — kalıcı engellerin anahtarı: İnfaz bitince TCK yoksunluğu düşer — ama özel kanunların kalıcı engelleri (memuriyet katalog suçları, meslek-ruhsat şartları, seçilme engelleri) durmaya devam eder: işte bu ikinci katmanın anahtarı, yasaklanmış hakların geri verilmesi (memnu hakların iadesi) kararıdır: cezasını çekmiş kişinin; kanunda öngörülen bekleme süresini (infazın tamamlanmasından itibaren işleyen dönemi) suç işlemeden geçirmesi ve yaşayışıyla iyi hâlini ortaya koyması şartıyla, mahkemeden aldığı bu karar; mahkûmiyete bağlı süresiz hak yoksunluklarının geleceğe dönük olarak kaldırılmasını sağlar — kararın pratikteki gücü büyüktür; ancak her özel kanun engelini otomatik olarak kaldırıp kaldırmadığı, o kanunun lafzına ve idari yargı içtihadına göre ayrıca değerlendirilmelidir. Örneğin Anayasa Mahkemesi, hekimlik mesleğine ilişkin süresiz engeli incelediği 2023/80 E., 2024/142 K. sayılı kararında (RG 10.12.2024), yasaklanmış hakların geri verilmesi imkânını kuralın ölçülülüğünü destekleyen bir unsur olarak değerlendirmiştir. Karar ayrıca adli sicil-arşiv düzeniyle birlikte çalışır: iade kararı, arşiv kaydının silinme takviminde de rol oynar (sicil temizliğinin bütün mekaniğini ayrı rehberimizde kurduk). Başvurunun mutfağı sadedir: hükmü veren (ya da yerleşim yeri) mahkemesine dilekçe; infazın tamamlandığını gösteren belgeler, bekleme süresinin dolduğunun hesabı ve iyi hâli anlatan yaşam belgeleri (çalışma, ikamet, sosyal kayıtlar) — ret hâlinde itiraz kulvarı ve koşullar olgunlaştığında yeniden başvuru hakkı saklıdır. Protokol — mahkûmiyet sonrası hak haritası, beş adım: (1) Paketini öğren: Hükmün kesinleştiği gün, hangi hakların kilitlendiğini vekilinle listele — sürpriz, bu kurumun en pahalı ürünüdür. (2) Aile cephesini yönet: Velayet-vesayet kalemlerinde koşullu salıverme takvimini bil; çocuğun hukuki işlemleri için geçici çözümleri (diğer velinin-vasinin düzenini) planla. (3) Meslek-örgüt katmanını ayrıştır: TCK paketi ile baro-oda-kurum disiplin rejimlerinin ayrı işlediğini bil; ikisinin takvimini karıştırma. (4) İnfaz bitince cetveli güncelle: Hangi yasak düştü, hangisi özel kanunla sürüyor — yeni hayat planı (iş, ihale, ruhsat) bu cetvelle kurulur. (5) İade saatini kur: Bekleme süresinin dolacağı tarihi takvime yaz; belgeleri önceden biriktir ve başvuruyu geciktirme: geri verilmeyen hak, unutulmuş dilekçenin bedelidir. Kapanış: Ceza hukukunun adaleti, cezanın bitebilmesindedir — infazı tamamlanan insanın önünde, yasakların sonsuza dek uzadığı bir hayat değil; adım adım geri kazanılan bir vatandaşlık durmalıdır: paketini bilen, takvimini kuran ve iade kapısını zamanında çalan kişi; mahkûmiyeti geçmişine, haklarını geleceğine yazar.

Memnu Hakların İadesi Başvurusu: Kontrol Listesi

Başvuru dilekçesi sade olsa da şartların eksiksiz belgelenmesi gerekir. Aşağıdaki tablo, başvurudan önce kontrol edilmesi gereken noktaları özetler:

Başvuru ve arşiv kaydının silinmesi için memnu hakların iadesi ve meslek yasağının kaldırılması (5352 m.13/A) ile adli sicil ve arşiv kaydının silinmesi rehberlerimize, silinme tarihlerinin hesabı için adli sicil silinme hesaplama aracımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Hak yoksunluğu için mahkemenin ayrıca karar vermesi gerekir mi?

Hayır. TCK m.53/1’e göre yoksunluk, kasten işlenen suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucudur; hükümde ayrıca belirtilmese de doğar.

Hangi haklardan yoksun kalınır?

Kamu görevini üstlenmekten; seçme ehliyetinden; velayet hakkından ve vesayet veya kayyımlığa ait hizmette bulunmaktan; vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti yöneticiliği veya denetçiliğinden; izne tabi meslek veya sanatı serbest meslek erbabı ya da tacir olarak icra etmekten (TCK m.53/1).

Mahkûm olan kişi seçilebilir mi?

TCK m.53/1-b’deki “seçilme ehliyetinden” ibaresi Anayasa Mahkemesinin 2015/85 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Milletvekili seçilme yeterliliği ise Anayasa m.76/2 ile düzenlenir; burada sayılan suçlardan hüküm giyenler affa uğramış olsalar bile milletvekili seçilemez.

Mahkûm olan kişi oy kullanabilir mi?

Anayasa m.67/3’e göre taksirli suçlardan hükümlü olanlar hariç ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler oy kullanamaz. Ceza infaz kurumu dışında bulunan hükümlülerin durumu, Anayasa Mahkemesinin 2015/85 sayılı kararı ışığında ayrıca değerlendirilir.

Yasaklar ne zaman sona erer?

Kural olarak hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar sürer (TCK m.53/2). Hak veya yetkinin kötüye kullanılmasıyla işlenen suçlarda ayrıca infazdan sonra işlemek üzere cezanın yarısından bir katına kadar yasaklama kararı verilir (m.53/5).

Cezaevindeyken çocuğumun velayeti ne olur?

Mahkûmiyetle velayet yetkisi askıya alınır. Ancak hapis cezası ertelenen, denetimli serbestlikle cezası infaz edilen veya koşullu salıverilen hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileri bakımından yoksunluk uygulanmaz (TCK m.53/3).

Ertelenen cezada hak yoksunluğu olur mu?

Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası ertelenmişse olmaz (TCK m.53/4). Daha uzun süreli hapis cezası ertelenmişse yoksunluk doğar; ancak kendi altsoyuna velayet bakımından uygulanmaz ve meslek yoksunluğunun uygulanmamasına karar verilebilir (m.53/3). Denetim süresi iyi hâlle geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır (TCK m.51/8).

HAGB kararında hak yoksunluğu doğar mı?

Hayır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder (CMK m.231/5).

Trafik kazasından ceza aldım, memuriyetim tehlikede mi?

Taksirli suçlarda TCK m.53/1 yoksunlukları uygulanmaz. Ancak meslek ve sanatın ya da trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıktan mahkûmiyette, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere meslek yasağına veya sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebilir (m.53/6).

18 yaşından küçükken işlenen suçta yoksunluk olur mu?

Hayır. Fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında TCK m.53/1 uygulanmaz (m.53/4).

Ceza bitti, memur olabilir miyim?

TCK m.53 yoksunluğu infazla sona erer; ancak 657 sayılı Kanun m.48/1-A-5’teki engel “TCK m.53’te belirtilen süreler geçmiş olsa bile” uygulanır. Mahkûmiyetin süresi ve suçun türü bu hükme göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Hak yoksunluğu şirket ortaklığını engeller mi?

TCK m.53/1-d, vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti tüzel kişilerinin yöneticisi veya denetçisi olmayı yasaklar. Şirkette ortak olmak veya derneğe üye olmak bu bentle yasaklanmaz; yöneticilik ve denetçilik görevleri infaz süresince üstlenilemez.

Serbest meslek sahipleri nasıl etkilenir?

TCK m.53/1-e, bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşunun iznine tabi meslek veya sanatın kendi sorumluluğu altında serbest meslek erbabı veya tacir olarak icrasını infaz süresince yasaklar. Meslek kanunlarındaki ayrı engeller ise kendi hükümlerine göre ayrıca uygulanır.

Koşullu salıverildim, yoksunluk ne zaman biter?

Yoksunluk infaz tamamlanıncaya kadar sürer (TCK m.53/2). Koşullu salıverilmede infaz, denetim süresinin iyi hâlle tamamlanmasıyla biter; kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileri ise koşullu salıverilmeyle birlikte geri döner (m.53/3).

Anayasa Mahkemesi TCK m.53’te neyi iptal etti?

Anayasa Mahkemesi 8.10.2015 tarihli ve E.2014/140, K.2015/85 sayılı kararıyla (RG 24.11.2015) m.53/1-b’deki “seçilme ehliyetinden” ve “diğer siyasi hakları kullanmaktan” ibarelerini ve seçme ehliyetine ilişkin bazı düzenlemeleri iptal etmiştir. Velayet, kamu görevi, tüzel kişi yöneticiliği ve meslek bentleri bu kararın konusu olmamıştır.

Memnu hakların iadesi için şartlar nelerdir?

Mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yılın geçmesi, bu süre içinde yeni suç işlenmemesi ve iyi hâl konusunda mahkemede kanaat oluşması gerekir (5352 sayılı Kanun m.13/A).

Memnu hakların iadesi için hangi mahkemeye başvurulur?

Hükmü veren mahkemeye veya hükümlünün yerleşim yerindeki aynı derecedeki mahkemeye başvurulur (5352 sayılı Kanun m.13/A).

Memnu hakların iadesi arşiv kaydını etkiler mi?

Evet. Hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı, arşiv kaydının silinme süresini otuz yıldan on beş yıla indirir (5352 sayılı Kanun m.12).