Memuriyete Engel Mahkûmiyetler: 1 Yıl Kuralı, Katalog Suçlar ve Çıkış Kapıları

Devlet memurluğuna girişte ve memurluk boyunca aranan şartlardan biri, belirli mahkûmiyetlerin bulunmamasıdır (657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.48/A-5). Engel iki yoldan doğar: kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası ile süresine bakılmaksızın ve affa uğramış olsa bile kanunda tek tek sayılan katalog suçlar. HAGB mahkûmiyet değildir; erteleme ise mahkûmiyettir. Memnu hakların iadesinin, özellikle katalog suçlarda, engeli kaldırıp kaldırmadığı Danıştay kararlarında tartışmalıdır; görev sırasında kesinleşen böyle bir mahkûmiyet ise memurluğu sona erdirir (m.98/b).

Kanunun Metni: DMK m.48/A-5

Devlet memurluğuna alınacaklarda aranan genel şartlar DMK m.48/A’da sayılır. Beşinci bent şöyledir: “Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak.”

Tek cümlelik bu hüküm iki bağımsız filtre içerir ve her ikisi ayrı ayrı kontrol edilmelidir; biri geçilse bile diğeri engel oluşturabilir. Süre eşiğinde suçun adı değil hükmedilen cezanın türü ve miktarı belirleyicidir. Katalogta ise ceza miktarı önemsizdir; suçun adı belirleyicidir. Bendin başındaki “Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile” ifadesi de iki rejimin birbirinden bağımsız olduğunu gösterir: TCK m.53’teki hak yoksunluklarının sona ermesi, bu bentteki engeli kendiliğinden kaldırmaz.

Süre Eşiği: Kasten, Bir Yıl ve Hapis

Birinci filtrenin üç kelimesi ayrı ayrı önem taşır:

• Kasten: Filtre yalnızca kasten işlenen suçları kapsar. Trafik kazasıyla taksirle ölüme veya yaralanmaya sebebiyet gibi taksirli suçlardan verilen mahkûmiyet, süresi ne olursa olsun bu eşikten engel doğurmaz. TCK m.53/1’deki hak yoksunlukları da yalnız kasten işlenen suçlardan hapis cezasına mahkûmiyetin sonucudur.
• Bir yıl: Ölçü, hükümde belirlenen sonuç cezadır. On bir ay yirmi dokuz gün hapis eşiğin altındadır; bir yıl hapis ise eşiğe girer. Bu nedenle ceza yargılamasında indirim hükümlerinin (takdiri indirim, haksız tahrik, etkin pişmanlık) uygulanıp uygulanmaması aynı zamanda bir kariyer meselesidir.
• Hapis: Doğrudan adli para cezasına hükmedilmişse süre eşiği işlemez; ancak suç katalogdaysa katalog filtresi ayrıca uygulanır. Hapis cezasının adli para cezasına veya başka bir seçenek yaptırıma çevrilmesi hâlinde süre eşiğinin nasıl değerlendirileceği ise idari uygulamada ve yargı kararlarında tek biçimde çözülmüş değildir; böyle bir hüküm dosya bazında incelenmelidir.

Tablodaki “engel yok” sonucu yalnızca DMK m.48/A-5 içindir. Başvurulan kadronun özel mevzuatı (örneğin kolluk, askerî personel veya bazı meslek kanunları) ayrı ve daha sıkı şartlar koyabilir; güvenlik soruşturması da ayrı bir değerlendirmedir. Bu nedenle sonuç, her zaman başvurulan kadronun kendi kanunuyla birlikte okunmalıdır.

Katalog: Süreye ve Affa Bakılmayan Suçlar

İkinci filtrede kanun “affa uğramış olsa bile … mahkûm olmamak” der ve ceza türü ile miktarı arasında ayrım yapmaz. Bunun üç sonucu vardır. Birincisi, bir günlük adli para cezası da katalog suçtan verilmişse engel doğurur. İkincisi, cezanın ertelenmesi, adli para cezasına çevrilmesi veya tamamen infaz edilmiş olması sonucu değiştirmez; engelin kaynağı mahkûmiyetin kendisidir. Üçüncüsü, kanun af hâlinde dahi engelin süreceğini açıkça öngörür.

Gündelik hayatta sık görülen hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik ve güveni kötüye kullanma suçlarının katalogda yer alması, “küçük bir dosyaydı” diye unutulan eski hükümleri kariyer engeline dönüştürebilir. Bu nedenle nitelendirme kritik önemdedir: suçun hükümde hangi kanun maddesiyle tanımlandığı, engelin varlığını belirler. Örneğin yağma, kasten yaralama, tehdit veya uyuşturucu suçları katalogda sayılmaz; bu suçlarda yalnızca süre eşiği tartışılır. Uyuşturucu dosyalarındaki durum için uyuşturucu suçu ve memuriyet yazımıza bakabilirsiniz.

HAGB, Erteleme ve Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi

Bu alandaki hataların çoğu kavram karışıklığından doğar. Karar türü, kararın kendisinden okunmalıdır:

• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB): CMK m.231/5’e göre HAGB, müsadereye ilişkin hükümler dışında, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder. Denetim süresi yükümlülüklere uygun geçirilirse hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir (m.231/10). Bu kararlar ayrı bir sisteme kaydedilir ve genel adli sicil belgesinde görünmez. DMK m.48/A-5 “mahkûm olmamak” şartını aradığından, açıklanmamış bir HAGB kararı bu bent bakımından mahkûmiyet değildir. Ancak denetim süresinde yükümlülüklere aykırı davranılırsa hüküm açıklanır (m.231/11) ve o andan itibaren mahkûmiyet doğar. Madde 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir; güncel durum için HAGB nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
• Erteleme: Cezanın ertelenmesi kesinleşmiş bir mahkûmiyetin infaz biçimidir (TCK m.51). Denetim süresi yükümlülüklere uygun veya iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde ceza infaz edilmiş sayılır (m.51/8); mahkûmiyet ortadan kalkmaz. Ertelenmiş bir yıl hapis süre eşiğini, ertelenmiş katalog suç cezası katalog filtresini kapatır. İki kurumun farkı için erteleme ile HAGB farkı yazımıza bakabilirsiniz.
• Kamu davasının açılmasının ertelenmesi (KDAE): Soruşturma aşamasında verilen bu karar bir mahkûmiyet değildir; bu nedenle DMK m.48/A-5 bakımından engel doğurmaz.
• Beraat, düşme, takipsizlik: Mahkûmiyet olmadığından engel doğurmaz; bu kararların sicile işlendiği görülürse silinmesi istenmelidir.

Mahkeme Kararı Nasıl Okunur? Hüküm Fıkrasında Bakılacak Beş Nokta

Engelin var olup olmadığı, kaydın özetinden değil gerekçeli kararın hüküm fıkrasından anlaşılır. Kesinleşme şerhli karar örneğini alıp şu beş noktayı sırayla kontrol edin:

1. Suçun adı ve kanun maddesi: Hükümde uygulanan madde, suçun katalogda olup olmadığını gösterir. Aynı olayda iddianamedeki nitelendirme ile hükümdeki nitelendirme farklı olabilir; belirleyici olan hükümdür.
2. Sonuç ceza: Temel cezadan başlayıp artırım ve indirimlerden sonra ulaşılan son rakam süre eşiği bakımından esas alınır. Takdiri indirimden sonra bir yılın altına inen bir ceza ile bir yıl ve üzerinde kalan ceza arasındaki fark, memuriyet bakımından belirleyicidir.
3. Çevirme: Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır (TCK m.49/2) ve adli para cezasına ya da diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir (m.50/1). Kararda çevirme varsa bu ayrıca not edilmelidir.
4. Erteleme veya HAGB: Hükümde “cezanın ertelenmesine” mi, yoksa “hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına” mı karar verildiği açıkça yazar. İkisi DMK m.48/A-5 bakımından zıt sonuç doğurur.
5. Kesinleşme: Kesinleşme şerhi yoksa hüküm henüz sonuç doğurmamış olabilir; kanun yolu sürecinin durumu kontrol edilmelidir.

Adli Sicilin Silinmesi Engeli Kaldırır mı?

Uygulamadaki en yaygın yanılgı, adli sicil kaydı silindiğinde memuriyet engelinin de kalktığı düşüncesidir. Adli sicil kaydı, cezanın infazının tamamlanması gibi hâllerde silinerek arşive alınır (5352 s.K. m.9). Arşiv kaydı ise ayrıca belirli sürelerin geçmesiyle silinir: hak yoksunluğuna yol açan mahkûmiyetlerde yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa on beş, alınmamışsa otuz yıl; diğer mahkûmiyetlerde beş yıl (m.12/1).

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, adli sicil kaydının silinmesinin yüz kızartıcı suçtan dolayı ortaya çıkan hak yoksunluğunu ortadan kaldıracak nitelikte olmadığını kabul etmiştir (17.11.2011, E.2007/2368, K.2011/1214). Engelin kaynağı kayıt değil, mahkûmiyetin kendisidir. “Sicilim temiz çıkıyor” diyerek KPSS tercihine giren aday, atama aşamasında arşiv kayıtları ve mahkeme kararları üzerinden yapılan kontrolde engelle karşılaşabilir. Sürelerin hesabı için adli sicil ve arşiv kaydının silinmesi yazımıza ve adli sicil silinme hesaplama aracımıza bakabilirsiniz.

Memnu Hakların İadesi: Ne Sağlar, Ne Sağlamaz?

Yasaklanmış hakların geri verilmesi (memnu hakların iadesi), Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir suça veya belli bir cezaya bağladığı hak yoksunluklarının giderilmesi için öngörülmüştür (5352 s.K. m.13/A/1). Şartları; cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl geçmesi ve kişinin bu sürede yeni bir suç işlemeyip iyi hâlli bir yaşam sürdüğü konusunda mahkemede kanaat oluşmasıdır. İnfaza başka bir hukuki nedenle son verilmişse süre, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıldır ve mahkûm olunan hapis cezasına üç yıl eklenerek bulunacak süreden az olamaz (m.13/A/2). Başvuru hükmü veren veya ikametgâhtaki aynı derecedeki mahkemeye yapılır.

Buna rağmen karar değersiz değildir. Arşiv kaydının silinme süresini otuz yıldan on beş yıla indirir (5352 s.K. m.12/1), TCK dışındaki başka kanunlardaki hak yoksunluklarının giderilmesinde işlev görür ve somut dosyada idareye ve yargıya sunulabilecek bir belge oluşturur. Başvuru usulü için memnu hakların iadesi nedir? ve meslek yasağını kaldırma (5352 m.13/A) yazılarımıza bakabilirsiniz.

Görev Sırasında Mahkûmiyet: DMK m.98/b ve Açığa Alma

Filtre yalnızca girişte çalışmaz. DMK m.98/b’ye göre devlet memurlarının memurluğa alınma şartlarından herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması veya memurlukları sırasında bu şartlardan herhangi birini kaybetmesi hâllerinde memurluğu sona erer. Bu nedenle görevdeyken kesinleşen ve m.48/A-5 kapsamına giren bir mahkûmiyet memurluğu sona erdirir. Burada iki güvence önemlidir:

• Kesinleşme şartı: Sonuç, mahkûmiyetin kesinleşmesine bağlıdır. İlk derece mahkemesinin hükmü istinaf veya temyiz incelemesi tamamlanmadan kesinleşmez; süresinde yapılan kanun yolu başvurusu kesinleşmeyi engeller. Kanun yolları için ceza davalarında kanun yolları yazımıza bakabilirsiniz.
• Açığa alma: Kesinleşme beklenirken memur hakkında açığa alma uygulanabilir. Açığa alma, kamu hizmetlerinin gerektirdiği hâllerde görevi başında kalmasında sakınca görülen devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir (DMK m.137); bir yaptırım değildir ve yargılamanın sonucuna göre ortadan kalkar.

Yargılaması süren bir memur için ceza savunması ile kariyer savunması birbirinden ayrılamaz: sonuç cezanın bir yılın altında kalması, suçun katalog dışı bir suç olarak nitelendirilmesi veya HAGB kararı verilmesi memurluğun devamını doğrudan belirler. Sonradan beraat veya lehe bir sonuç alınırsa göreve dönüş talepleri gündeme gelir; ayrıntı için göreve iade ve özlük hakları yazımıza bakabilirsiniz. TCK m.53 kapsamındaki kamu görevi yasağı ise kasten işlenen suçtan hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar sürer (TCK m.53/1-a, m.53/2); bu konuda hak yoksunlukları (TCK 53) yazımız ayrıntılıdır.

Disiplin Hukuku Ayrı İşler: DMK m.125 ve m.131

Ceza mahkûmiyeti ile disiplin sorumluluğu birbirinden bağımsızdır. Kanun bunu açıkça söyler: “Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması, disiplin kovuşturmasını geciktiremez. Memurun Ceza Kanununa göre mahkûm olması veya olmaması halleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz.” (DMK m.131). Bu nedenle ceza dosyası HAGB veya beraatla sonuçlansa bile, olay ayrıca disiplin hukuku bakımından değerlendirilebilir. Devlet memurluğundan çıkarma cezası gerektiren fiiller arasında “memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak” da sayılır (DMK m.125/E-g).

İki yolun sonucu da farklıdır. Devlet memurluğundan çıkarma, kanunun tanımıyla bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmaktır (DMK m.125/E). DMK m.98/b ise memurluğun kanun gereği sona ermesini düzenler; dayanağı disiplin cezası değil, memurluğa alınma şartlarından birinin kaybedilmesidir. Bir işleme karşı dava açarken işlemin hangi hükme dayandığını doğru tespit etmek, savunmanın ilk adımıdır.

Üç Örnek Dosya: Kuralları Birlikte Uygulamak

Örnek 1 — Eski hırsızlık hükmü: KPSS ile yerleştirilen aday hakkında sekiz yıl önce hırsızlıktan beş ay hapis cezası verilmiş ve ceza ertelenmiştir. Süre eşiği aşılmamıştır, ancak hırsızlık katalogdadır ve erteleme mahkûmiyeti ortadan kaldırmaz; bu nedenle engel vardır. Adli sicil kaydının silinmiş olması sonucu değiştirmez. Memnu hakların iadesi kararı alınabilir ve arşiv silinme süresini kısaltır; ancak Danıştay kararları karşısında bu kararın atama için yeterli sayılacağı güvence altında değildir. Adayın dosyası, atama öncesinde bu risk açıkça görülerek değerlendirilmelidir.

Örnek 2 — Taksirli trafik kazası: Aday, trafik kazasında taksirle ölüme sebebiyetten iki yıl hapis cezası almış ve cezası infaz edilmiştir. Suç taksirli olduğundan süre eşiğine girmez ve katalogda da yer almaz; DMK m.48/A-5 bakımından engel yoktur. Bununla birlikte başvurulan kadronun özel mevzuatı ve güvenlik soruşturması ayrıca kontrol edilmelidir.

Örnek 3 — Yargılaması süren memur: Görevdeki bir memur, görev dışındaki bir kavga nedeniyle kasten yaralamadan yargılanmakta ve ilk derece mahkemesi bir yıl üç ay hapis cezası vermiştir. Hüküm istinafta olduğundan kesinleşmemiştir ve m.98/b henüz uygulanmaz; açığa alma ise mümkündür. Kasten yaralama katalogda olmadığından sonuç tamamen ceza miktarına bağlıdır: istinafta takdiri indirim veya haksız tahrik gibi indirimlerle cezanın bir yılın altına inmesi ya da iki yıl veya daha az ceza için HAGB şartlarının tartışılması (CMK m.231/5-6), memuriyetin devamını belirleyebilir.

Güvenlik Soruşturması Ayrı Bir Aşamadır

Mahkûmiyet filtresini geçmek her kadro için yeterli değildir. Bazı kadrolara atamada, 17 Nisan 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu uyarınca ayrıca inceleme yapılır. Bu incelemede adli sicil ve arşiv kayıtları ile başka kayıtlar da değerlendirilebildiğinden, DMK m.48/A-5 bakımından engel oluşturmayan bir karar (örneğin taksirli bir mahkûmiyet veya süre eşiğinin altında kalan bir ceza) güvenlik soruşturmasında ayrıca gündeme gelebilir; bu tür kararların nasıl denetlendiği aşağıdaki yazılarımızda ayrıca anlatılmıştır. Bu inceleme m.48/A-5’ten farklı ölçütlerle işler ve farklı bir hukuki denetime tabidir; iki aşamanın şartları birbirine karıştırılmamalı, birinin sonucu diğerinin gerekçesi yapılmamalıdır. Konu için güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, kolluk kadroları için polis, bekçi ve jandarma güvenlik soruşturması ve dava için güvenlik soruşturması iptal dava dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Göreve Başlatılmama veya Görevine Son Verilme: İptal Davası

Engel gerekçesiyle ataması yapılmayan, göreve başlatılmayan veya memurluğu sona erdirilen kişi, işlemi idari yargıda dava konusu edebilir. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür ve işlemin yazılı bildirimini izleyen günden itibaren başlar (İYUK m.7). Yürütmenin durdurulması, idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde verilebilir (İYUK m.27/2). Anayasa m.70’e göre her Türk kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir ve hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez; bu nedenle engelin kanuna dayanması ve doğru uygulanması gerekir.

İdari işlem ve dava süreci için iptal davası ve yürütmeyi durdurma, sınav ve atama işlemlerine itiraz için ÖSYM ve KPSS işlemlerine itiraz yazılarımıza bakabilirsiniz.

Aday Kontrol Listesi

1. Kayıtları birlikte alın: adli sicil ve arşiv kaydı ile varsa mahkeme kararlarının onaylı örnekleri.
2. Her hükmü tabloya dökün: suçun kanun maddesi, kast/taksir, sonuç ceza, erteleme veya çevirme, kesinleşme tarihi.
3. İki filtreyi ayrı ayrı uygulayın: süre eşiği ve katalog.
4. Karar türünü doğrulayın: HAGB ile ertelemeyi karıştırmayın; HAGB’nin açıklanıp açıklanmadığını kontrol edin.
5. Kadronun özel mevzuatını okuyun: kolluk, askerî ve bazı meslek kadrolarında şartlar farklı olabilir.
6. Memnu hakların iadesini planlayın ama tek dayanak yapmayın: katalog suçlarda Danıştay kararları kısıtlayıcıdır.
7. Devam eden yargılamada hükmün memuriyet etkisini savunma stratejisine dâhil edin.
8. Engel gerekçeli her işlemde gerekçeyi yazılı isteyin ve altmış günlük dava süresini kaçırmayın.

Sıkça Sorulan Sorular

Hangi mahkûmiyetler memuriyete engeldir?

DMK m.48/A-5’e göre kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla hapis cezası ile, affa uğramış olsa bile, maddede sayılan katalog suçlardan (devlete karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye ve edimin ifasına fesat, aklama, kaçakçılık) verilen mahkûmiyetler.

Taksirli suçtan aldığım ceza engel olur mu?

Süre eşiği yalnızca kasten işlenen suçları kapsar; taksirli suçtan verilen hapis cezası, süresi ne olursa olsun bu bentten engel doğurmaz. Başvurulan kadronun özel mevzuatı ayrıca kontrol edilmelidir.

HAGB kararı memuriyete engel midir?

DMK m.48/A-5 bakımından hayır. HAGB, kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaması anlamına gelir (CMK m.231/5). Ancak denetim süresinde hüküm açıklanırsa mahkûmiyet doğar; bazı özel kadro mevzuatı ve güvenlik soruşturması ayrıca değerlendirilir.

Ertelenmiş ceza engel olur mu?

Olabilir. Erteleme mahkûmiyetin infaz biçimidir; denetim süresi iyi hâlle geçince ceza infaz edilmiş sayılır ama mahkûmiyet ortadan kalkmaz (TCK m.51/8). Kasten işlenen suçtan ertelenmiş bir yıl hapis veya ertelenmiş katalog suç cezası engeldir.

Katalog suçtan adli para cezası aldım, engel olur mu?

Evet. Kanun katalog suçlarda ceza türü ve miktarı arasında ayrım yapmadan “mahkûm olmamak” şartını arar; bir günlük adli para cezası da engel doğurur.

On bir ay hapis cezası engel olur mu?

Suç katalogda değilse süre eşiği bakımından hayır; eşik bir yıldır. Suç katalogdaysa miktar önemsizdir ve engel doğar.

Adli sicil kaydım silindi, artık memur olabilir miyim?

Kaydın silinmesi tek başına yeterli değildir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, adli sicil kaydının silinmesinin yüz kızartıcı suçtan doğan hak yoksunluğunu kaldırmadığını kabul etmiştir (17.11.2011, E.2007/2368, K.2011/1214).

Memnu hakların iadesi kararı alırsam memur olabilir miyim?

Katalog suçlarda bu kesin değildir. Danıştay, memnu hakların iadesi kararının yüz kızartıcı suçlardan mahkûm olanlar yönünden memur olabilme koşullarını sağlamadığına karar vermiştir (İDDK, 17.11.2011, E.2007/2368, K.2011/1214; 12. Daire, 28.05.2015, E.2014/3161, K.2015/3529). Karar yine de arşiv silinme süresini kısaltır ve başka alanlarda işlev görür.

Memnu hakların iadesi için ne kadar beklemek gerekir?

Ceza infaz edilmişse infazın tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl ve bu sürede iyi hâl gerekir; infaza başka bir hukuki nedenle son verilmişse hükmün kesinleşmesinden itibaren beş yıl, ancak hapis cezasına üç yıl eklenerek bulunacak süreden az olmamak üzere (5352 s.K. m.13/A).

Genel af çıkarsa katalog engel kalkar mı?

Kanun katalog suçlar için “affa uğramış olsa bile” ifadesini kullanır; bu nedenle af, bu bentteki engeli kendiliğinden kaldırmaz.

Memurken mahkûm olursam ne olur?

Memurluğa alınma şartlarından birini memurluk sırasında kaybeden memurun memurluğu sona erer (DMK m.98/b). Sonuç kesinleşmeye bağlıdır; yargılama sürerken açığa alma tedbiri uygulanabilir (DMK m.137).

Yargılamam sürüyor, memuriyetim ne olur?

Hüküm kesinleşmedikçe m.98/b uygulanmaz; ancak açığa alma gündeme gelebilir. Savunmada sonuç cezanın bir yılın altında kalması, suçun katalog dışı nitelendirilmesi veya HAGB kararı verilmesi memuriyet bakımından belirleyicidir.

KDAE (kamu davasının açılmasının ertelenmesi) engel midir?

Hayır. Soruşturma aşamasında verilen bu karar bir mahkûmiyet değildir; DMK m.48/A-5 “mahkûm olmamak” şartını arar.

Yağma veya uyuşturucu suçu katalogda var mı?

Hayır. Bu suçlar katalogda sayılmaz; bunlarda yalnızca kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası eşiği tartışılır.

Engel gerekçesiyle atamam yapılmadı, ne yapabilirim?

İşlemin yazılı bildiriminden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7); şartları varsa yürütmenin durdurulması istenir (m.27/2). Karar türü, kast, süre, nitelendirme ve kesinleşme yönlerinden işlemin dayanağı denetlenmelidir.

Bir yıl hapis cezası adli para cezasına çevrildiyse engel olur mu?

Suç katalogdaysa çevirme sonucu değiştirmez ve engel vardır. Katalog dışı suçlarda çevrilen hapis cezasının süre eşiği bakımından nasıl değerlendirileceği tek biçimde çözülmüş değildir; dosya bazında incelenmelidir.

HAGB denetim süresi devam ederken memur olabilir miyim?

Açıklanmamış bir HAGB kararı DMK m.48/A-5 bakımından mahkûmiyet değildir. Ancak denetim süresinde yükümlülüklere aykırı davranılır veya kasıtlı yeni bir suç işlenirse hüküm açıklanır (CMK m.231/11) ve mahkûmiyet doğar.

Ceza davası sürerken disiplin soruşturması yapılabilir mi?

Evet. Aynı olaydan dolayı ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması disiplin kovuşturmasını geciktiremez; memurun mahkûm olması veya olmaması da ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz (DMK m.131).

Beraat edersem disiplin cezası da kalkar mı?

Kendiliğinden kalkmaz. DMK m.131’e göre memurun Ceza Kanununa göre mahkûm olması veya olmaması, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz. Bu nedenle ceza dosyası ile disiplin dosyası ayrı ayrı takip edilmelidir.

Memurluğun sona ermesi ile memurluktan çıkarma aynı şey mi?

Hayır. DMK m.98/b, memurluğa alınma şartlarından birinin kaybedilmesiyle memurluğun sona ermesini düzenler. Devlet memurluğundan çıkarma ise bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere verilen disiplin cezasıdır (DMK m.125/E).

Hakkımda verilen hüküm henüz kesinleşmedi, KPSS ile atanabilir miyim?

Kanun “mahkûm olmamak” şartını arar ve memurluğun sona ermesi de mahkûmiyetin kesinleşmesine bağlıdır. Ancak atamadan sonra kesinleşen ve m.48/A-5 kapsamına giren bir mahkûmiyet, memurluk sırasında şartın kaybedilmesi sayılır ve memurluk sona erer (DMK m.98/b). Bu nedenle devam eden yargılamanın muhtemel sonucu atama öncesinde değerlendirilmelidir.

Katalogda olmayan bir suçtan birden fazla kısa hapis cezam var, engel olur mu?

Kanun “bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla” hapis cezasından söz eder. Farklı suçlardan verilen ve her biri bir yılın altında kalan cezaların nasıl değerlendirileceği hükümlerin içeriğine bağlıdır; bu durumda her hüküm ayrı ayrı incelenmelidir.

Memnu hakların iadesi için hangi mahkemeye başvurulur?

Hükmü veren mahkemeye veya kişinin ikametgâhının bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkemeye başvurulur (5352 s.K. m.13/A). Karar kesinleştikten sonra şerhli örneği alınarak ilgili kuruma sunulmalıdır.

Güvenlik soruşturması ile memuriyete engel mahkûmiyet aynı şey mi?

Hayır. DMK m.48/A-5 belirli mahkûmiyetlere bakar; güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması ise 7315 sayılı Kanuna göre yürütülen ayrı bir incelemedir ve farklı ölçütlerle denetlenir.