Kamu Görevlisinin Mal Bildirimi Yükümlülüğü (3628 sK): Süreler, Kapsam ve Cezalar

Mal bildirimi, kamu görevlisinin unutmaya en müsait ama sonuçları en ağır yükümlülüklerinden biridir. Dayanağı 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu’dur. Yükümlülük yalnızca göreve girişte doğmaz: sonu (0) ve (5) ile biten yılların şubat ayı sonunda yenileme, mal varlığında önemli değişiklikte bir ay içinde ek bildirim ve görevden ayrılışta bir ay içinde bildirim de zorunludur. Bu rehberde kimin, neyi, ne zaman bildireceğini ve ihlalin cezai sonuçlarını açıklıyoruz.

Kimler Yükümlü?

Kanun m.2, yükümlüleri geniş bir çerçevede sayar. Kamu görevlilerinin yanında seçilmiş görevliler, belirli meslek ve kuruluşlarda görev alanlar da kapsamdadır. Ayrıca çok sayıda özel kanunda, o kanunla kurulan kurumlarda görev alanlar bakımından mal bildirimi yükümlülüğü ayrıca öngörülmüştür.

Bu nedenle pratikte doğru soru “memur muyum?” değil, “görevim 3628 sayılı Kanun’da veya kendi özel kanununda sayılmış mı?” sorusudur. Vakıf ve dernek yöneticileri gibi kamu görevlisi olmayan bazı gruplar da kapsama girebilir.

Ne Zaman Bildirim Verilir? Dört Tetikleyici

Neler Bildirilir? Eşik Kuralı

Bildirim; yükümlünün kendisi, eşi ve velayeti altındaki ergin olmayan çocukları bakımından yapılır. Kapsam iki katmanlıdır:

• Taşınmazlar: Bildirilir.
• Taşınırlar ve diğer kalemler: Para, hisse senetleri ve tahviller ile altın, mücevher ve diğer taşınır mallar, haklar, alacaklar, gelirler ve bunların kaynakları ile borçlar ve sebepleri; net aylık ödemenin beş katından fazla tutarındaki her biri için ayrı ayrı bildirim konusudur.

Eşik kuralının iki yönü vardır. Bir yandan, aylığın beş katının altındaki kalemler için bildirim zorunluluğu yoktur. Diğer yandan eşik her bir kalem için ayrı ayrı uygulanır; toplam üzerinden değil.

Kanun yalnızca varlıkların listesini değil, kaynaklarını ve borçların sebeplerini de ister. Bu ayrıntı önemlidir: kaynağı gösterilemeyen artışlar, ileride haksız mal edinme değerlendirmesinin konusu olur.

Gizlilik

Mal bildirimlerinin içeriği gizlidir. Kanun m.11, gizliliğe aykırı davrananın üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağını; fiilin basın yoluyla işlenmesi hâlinde cezanın yarı oranında artırılacağını öngörür. Bu koruma, bildirimin bir denetim aracı olmasıyla kişisel verilerin korunması arasındaki dengeyi kurar.

İhlalin Sonuçları

Ayrıca bu fiiller, ceza sorumluluğundan bağımsız olarak disiplin sorumluluğu da doğurabilir. Mal bildirimine ilişkin bir ceza mahkûmiyeti, memuriyete engel hâller ve göreve devam bakımından ayrıca değerlendirilir.

Haksız Mal Edinme İncelemesi Nasıl Başlar?

Kanun m.4, haksız mal edinmeyi iki ölçütle tanımlar: (1) kanuna veya genel ahlaka uygun olarak sağlandığı ispat edilmeyen mallar, (2) ilgilinin sosyal yaşantısı bakımından geliriyle uygun olduğu kabul edilemeyecek harcamalar şeklinde ortaya çıkan artışlar.

Uygulamada inceleme genellikle şu yollardan biriyle başlar:

• Yeni bildirimin önceki bildirimle karşılaştırılmasında açıklanamayan artış görülmesi,
• İhbar veya şikâyet üzerine başlatılan soruşturma,
• Başka bir suç soruşturması sırasında mal varlığı hareketlerinin tespiti.

Savunmanın merkezinde kaynak ispatı yer alır: miras, bağış, kredi, taşınmaz satışı, eşin geliri gibi kalemlerin belgeyle ortaya konması. Bu nedenle bildirim doldurulurken kaynak ve sebep kısımlarının özenle yazılması, yıllar sonra ortaya çıkabilecek bir incelemede en güçlü savunma malzemesini oluşturur.

Sıkça Sorulan Sorular

Mal bildirimi ne zaman verilir?

3628 sayılı Kanun m.6 uyarınca; göreve atanmada giriş için gerekli belgelerle birlikte, görevin sona ermesinde ayrılmayı izleyen bir ay içinde ve mal varlığında önemli bir değişiklik olduğunda bir ay içinde verilir. Ayrıca m.7 uyarınca görevine devam edenler, sonu (0) ve (5) ile biten yılların en geç şubat ayı sonuna kadar bildirimlerini yenilerler.

Neler bildirilir, her şey bildirilmek zorunda mı?

Taşınmazlar bildirilir. Para, hisse senedi, tahvil, altın, mücevher ve diğer taşınırlar ile haklar, alacaklar, gelirler ve borçlar bakımından ise bir eşik vardır: net aylık ödemenin beş katından fazla tutarındaki her biri için ayrı ayrı bildirim yapılır. Bu tutarın altındaki kalemler için bildirim zorunluluğu bulunmaz.

Eşimin ve çocuklarımın malları da bildirilir mi?

Evet. Bildirim; yükümlünün kendisi, eşi ve velayeti altındaki ergin olmayan çocuklarının mal varlığını kapsar. Bu kişilerin mal varlığında önemli bir değişiklik olduğunda da, değişikliği izleyen bir ay içinde ek mal bildirimi verilmesi gerekir.

Mal bildirimleri kamuya açık mı?

Hayır. Mal bildirimlerinin içeriği gizlidir. 3628 sayılı Kanun m.11 uyarınca gizliliğe aykırı davranan üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; fiilin basın yoluyla işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Gerçeğe aykırı bildirimin cezası nedir?

3628 sayılı Kanun m.12 uyarınca, kanunen daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde gerçeğe aykırı bildirimde bulunana altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Bu suç, bildirimi hiç vermemekten ayrı ve daha ağır bir yaptırıma bağlanmıştır.

Haksız mal edinme nedir?

Kanun m.4’e göre; kanuna veya genel ahlaka uygun olarak sağlandığı ispat edilmeyen mallar ya da ilgilinin sosyal yaşantısı bakımından geliriyle uygun olduğu kabul edilemeyecek harcamalar şeklinde ortaya çıkan artışlar haksız mal edinme sayılır. Yaptırımı m.13’te düzenlenmiştir: kanun daha ağır bir cezayı gerektirmedikçe hapis ve adlî para cezası uygulanır; ayrıca haksız edinilmiş malların zoralımına hükmolunur.

Mal bildirimi vermezsem atamam yapılır mı?

Kanun, göreve girişte istenen bildirim verilmedikçe atama yapılamayacağını öngörür. Bu nedenle mal bildirimi, atama sürecinin tamamlanması bakımından da zorunlu bir belgedir.

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mal bildirimi ihlalleri hem cezai hem disiplin sonucu doğurduğundan, Hukukçular Evi Ankara ile iletişime geçin.