Tenkis ve Saklı Pay Hesaplama Aracı — TMK m.505, m.560 (2026)

Mirasbırakan malvarlığının tamamında serbestçe tasarruf edemez. Kanun, belirli mirasçılara dokunulamaz bir asgari pay ayırır: saklı pay. Bunun dışında kalan kısma tasarruf edilebilir kısım denir. Vasiyet veya bağış bu sınırı aşarsa, saklı payını alamayan mirasçı tenkis davası açabilir. Bu araç saklı payları, tasarruf nisabını ve aşım varsa tenkis edilecek tutarı kanuni sırasıyla gösterir.

Saklı Pay Oranları (TMK m.506)

Saklı pay, yasal miras payının bir oranıdır — terekenin doğrudan bir oranı değil. Önce yasal miras payı bulunur, sonra aşağıdaki çarpan uygulanır:

Kardeşlerin Saklı Payı Kaldırıldı

4 Mayıs 2007 tarihli 5650 sayılı Kanun ile kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. Bu tarihten sonraki ölümlerde kardeşler saklı paylı mirasçı değildir ve tenkis davası açamazlar.

Yalnızca üç grup saklı paylıdır: altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş. Büyük ana-baba, kardeş, yeğen gibi diğer yasal mirasçıların saklı payı yoktur. Bu nedenle mirasbırakanın yalnızca kardeşleri varsa, mirasının tamamında serbestçe tasarruf edebilir.

Tasarruf Edilebilir Kısım Nasıl Bulunur?

Hesap iki adımdır:

1. Net tereke belirlenir. Terekenin ölüm tarihindeki aktif değerinden borçlar, cenaze giderleri ve mirasbırakanla birlikte yaşayanların üç aylık geçim giderleri çıkarılır.
2. Saklı paylar toplamı düşülür. Kalan tutar tasarruf edilebilir kısımdır (tasarruf nisabı).

Örnek: sağ kalan eş ve üç çocuk, net tereke 1.000.000 TL.

Mirasbırakan bu örnekte 375.000 TL’ye kadar serbestçe vasiyet edebilir veya bağışlayabilir. Bu tutarı aşan kazandırmalar tenkise tabidir.

Tenkis Sırası: Rastgele Değildir

Tasarruf sınırı aşıldığında bütün kazandırmalar aynı anda ve eşit oranda azaltılmaz. TMK m.570 bir sıra belirler:

1. Önce ölüme bağlı tasarruflardan tenkis yapılır — vasiyetname, miras sözleşmesi.
2. Yetmezse sağlararası kazandırmalardan, en yeni tarihliden en eskiye doğru geriye gidilerek.
3. Kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmaların tenkisi en son sırada gelir.

Bu sıralamanın pratik sonucu şudur: ölümüne yakın tarihte yapılmış bir bağış, yıllar önce yapılmış olandan önce tenkis edilir. Araç bu sıralamayı uygular ve aşan tutarı iki kategoriye dağıtarak gösterir.

Dava, Süre ve Usul

Tenkis ile Muris Muvazaası Farkı

İki talep aynı davada terditli (kademeli) olarak ileri sürülebilir: önce muvazaa, kabul edilmezse tenkis. Bu, uygulamada sık kullanılan bir yöntemdir.

Terekeye Neler Eklenir?

Saklı pay hesabına esas tereke, ölüm anında fiilen mevcut olan malvarlığından ibaret değildir. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı bazı kazandırmalar, hesaba geri eklenir; aksi hâlde saklı pay kolayca etkisiz kılınabilirdi.

Tenkis Nasıl Yerine Getirilir?

Tenkis kararı, kazandırmanın tamamen iptali anlamına gelmez; yalnızca saklı payı tamamlayacak kadar azaltma yapılır. Uygulanma biçimi kazandırmanın niteliğine göre değişir:

• Bölünebilir kazandırmalarda aşan kısım oranında geri verme yapılır.
• Bölünemeyen bir malda (örneğin tek bir taşınmaz), lehine kazandırma yapılan kişi ya malı geri verip tasarruf edilebilir kısma karşılık gelen bedeli alır ya da malı elinde tutup saklı payı tamamlayan bedeli öder — seçim hakkı kendisine aittir.
• Kazandırma üçüncü kişiye devredilmişse, iyiniyetli olup olmadığı ve devrin niteliği ayrıca değerlendirilir.

Bu nedenle tenkis davasının sonucu çoğu zaman taşınmazın el değiştirmesi değil, bedel ödenmesi olur. Araç, ödenecek bu bedelin büyüklüğünü önceden görmenizi sağlar.

Talep Edilmezse İncelenmez

Taleple bağlılık ilkesi gereği, dava dilekçesinde açıkça tenkis istenmedikçe mahkeme kendiliğinden tenkis incelemesi yapmaz. Saklı payın zedelendiğini fark etmek yetmez; talebin usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi gerekir.

Bu kural, uygulamada ciddi hak kayıplarına yol açar: yalnızca muvazaa iddiasıyla açılan ve reddedilen bir davada, tenkis talebi bulunmadığı için saklı pay korunmasız kalabilir. Terditli talep — önce muvazaa, kabul edilmezse tenkis — bu riski ortadan kaldırır.

Denkleştirme ile Karıştırmayın

Mirasbırakanın sağlığında çocuklarına yaptığı kazandırmalar iki ayrı kurumu ilgilendirir ve bunlar sık karıştırılır.

Pratikte iki kurum aynı olayda birlikte gündeme gelebilir: bir çocuğa yapılan devir hem denkleştirmeye tabi olabilir hem de tasarruf sınırını aşıyorsa tenkise konu olur. Bu nedenle miras dosyalarında her iki başlık ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Hesaplamadan Önce Toplanacak Belgeler

Aracın verdiği sonucun gerçeğe yakın olması, girdiğiniz tereke değerinin doğruluğuna bağlıdır. Uygulamada şu belgeler toplanır:

• Veraset ilamı veya mirasçılık belgesi — mirasçı yapısını ve yasal payları gösterir.
• Tapu kayıtları ve takyidat belgesi — taşınmazların devir geçmişini ortaya koyar; muvazaa incelemesinin çıkış noktasıdır.
• Banka hesap hareketleri — ölüme yakın dönemdeki para transferlerini gösterir.
• Vasiyetname veya miras sözleşmesi — ölüme bağlı tasarrufun içeriğini ve kapsamını belirler.
• Borç belgeleri ve cenaze giderleri — net terekenin hesabında düşülecek kalemlerdir.

Tapu kayıtlarının incelenmesi çoğu dosyada belirleyicidir: devir tarihleri, tenkis sırasının nasıl işleyeceğini doğrudan etkiler. Ölüme yakın tarihli bir devir, daha eski tarihli olandan önce tenkis edilir.

Aracı Kullanırken: Hesap İçin Gerekli Bilgiler

Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.

Üçüncü satır hesabın en çok atlanan unsurudur: mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, ölüm anındaki terekeye eklenerek saklı pay hesabına dâhil edilir — aksi hâlde saklı pay olduğundan az çıkar. Altıncı satır ise sağ kalan eşin özel konumunu hatırlatır; eşin saklı payı hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre değişir.

Sonucu Nasıl Okumalısınız: Saklı Payınız Zedelenmiş mi?

Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.

İkinci ve dördüncü satırlar süre yönetiminin özüdür: tenkis davası saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıllık hak düşürücü süreye tabidir; ancak bu süre kaçırılmış olsa dahi tenkis, kendisine karşı açılacak bir davada def’i olarak her zaman ileri sürülebilir. Sekizinci satır ise alternatif yolu gösterir — devir muvazaalı ise süre sınırı bulunmayan muris muvazaası davası gündeme gelir.

Konunun tam anlatımı için: tenkis davası ve saklı pay — oranlar, süreler ve tenkis sırası orada ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Saklı pay oranı nedir?

Altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür.

Kardeşim tenkis davası açabilir mi?

2007’de yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırıldığından, bu tarihten sonraki ölümlerde kardeşler tenkis davası açamaz.

Tenkis davası ne kadar sürede açılmalıdır?

Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde on yıl içinde. Süre geçse de tenkis def’i yoluyla ileri sürülebilir.

Hangi kazandırma önce tenkis edilir?

Önce ölüme bağlı tasarruflardan, yetmezse sağlararası kazandırmalardan en yeni tarihliden en eskiye doğru. Kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılanlar en son.

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Terekenin değeri ve kazandırmaların niteliği mahkemece bilirkişi incelemesiyle belirlenir.