Saklı Pay ve Tenkis Hesaplama Aracı 2026 — TMK m.505, m.506, m.560

Mirasbırakan malvarlığının tamamında serbestçe tasarruf edemez. Kanun, belirli mirasçılara dokunulamaz bir asgari pay ayırır: saklı pay. Bunun dışında kalan kısma tasarruf edilebilir kısım denir. Vasiyet veya bağış bu sınırı aşarsa, saklı payını alamayan mirasçı tenkis davası açabilir. Bu araç saklı payları, tasarruf nisabını ve aşım varsa tenkis edilecek tutarı kanuni sırasıyla gösterir.

Saklı Pay Oranları (TMK m.506)

Saklı pay, yasal miras payının bir oranıdır — terekenin doğrudan bir oranı değil. Önce yasal miras payı bulunur, sonra aşağıdaki çarpan uygulanır:

Kardeşlerin Saklı Payı Kaldırıldı

4 Mayıs 2007 tarihli 5650 sayılı Kanun ile kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. Bu tarihten sonraki ölümlerde kardeşler saklı paylı mirasçı değildir ve tenkis davası açamazlar.

Yalnızca üç grup saklı paylıdır: altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş. Büyük ana-baba, kardeş, yeğen gibi diğer yasal mirasçıların saklı payı yoktur. Bu nedenle mirasbırakanın yalnızca kardeşleri varsa, mirasının tamamında serbestçe tasarruf edebilir.

Tasarruf Edilebilir Kısım Nasıl Bulunur?

Hesap iki adımdır:

1. Net tereke belirlenir. Terekenin ölüm tarihindeki aktif değerinden borçlar, cenaze giderleri ve mirasbırakanla birlikte yaşayanların üç aylık geçim giderleri çıkarılır.
2. Saklı paylar toplamı düşülür. Kalan tutar tasarruf edilebilir kısımdır (tasarruf nisabı).

Örnek: sağ kalan eş ve üç çocuk, net tereke 1.000.000 TL.

Mirasbırakan bu örnekte 375.000 TL’ye kadar serbestçe vasiyet edebilir veya bağışlayabilir. Bu tutarı aşan kazandırmalar tenkise tabidir.

Tenkis Sırası: Rastgele Değildir

Tasarruf sınırı aşıldığında bütün kazandırmalar aynı anda ve eşit oranda azaltılmaz. TMK m.570 bir sıra belirler:

1. Önce ölüme bağlı tasarruflardan tenkis yapılır — vasiyetname, miras sözleşmesi.
2. Yetmezse sağlararası kazandırmalardan, en yeni tarihliden en eskiye doğru geriye gidilerek.
3. Kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmaların tenkisi en son sırada gelir.

Bu sıralamanın pratik sonucu şudur: ölümüne yakın tarihte yapılmış bir bağış, yıllar önce yapılmış olandan önce tenkis edilir. Araç bu sıralamayı uygular ve aşan tutarı iki kategoriye dağıtarak gösterir.

Dava, Süre ve Usul

Tenkis ile Muris Muvazaası Farkı

İki talep aynı davada terditli (kademeli) olarak ileri sürülebilir: önce muvazaa, kabul edilmezse tenkis. Bu, uygulamada sık kullanılan bir yöntemdir.

Terekeye Neler Eklenir?

Saklı pay hesabına esas tereke, ölüm anında fiilen mevcut olan malvarlığından ibaret değildir. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı bazı kazandırmalar, hesaba geri eklenir; aksi hâlde saklı pay kolayca etkisiz kılınabilirdi.

Tenkis Nasıl Yerine Getirilir?

Tenkis kararı, kazandırmanın tamamen iptali anlamına gelmez; yalnızca saklı payı tamamlayacak kadar azaltma yapılır. Uygulanma biçimi kazandırmanın niteliğine göre değişir:

• Bölünebilir kazandırmalarda aşan kısım oranında geri verme yapılır.
• Bölünemeyen bir malda (örneğin tek bir taşınmaz), lehine kazandırma yapılan kişi ya malı geri verip tasarruf edilebilir kısma karşılık gelen bedeli alır ya da malı elinde tutup saklı payı tamamlayan bedeli öder — seçim hakkı kendisine aittir.
• Kazandırma üçüncü kişiye devredilmişse, iyiniyetli olup olmadığı ve devrin niteliği ayrıca değerlendirilir.

Bu nedenle tenkis davasının sonucu çoğu zaman taşınmazın el değiştirmesi değil, bedel ödenmesi olur. Araç, ödenecek bu bedelin büyüklüğünü önceden görmenizi sağlar.

Talep Edilmezse İncelenmez

Taleple bağlılık ilkesi gereği, dava dilekçesinde açıkça tenkis istenmedikçe mahkeme kendiliğinden tenkis incelemesi yapmaz. Saklı payın zedelendiğini fark etmek yetmez; talebin usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi gerekir.

Bu kural, uygulamada ciddi hak kayıplarına yol açar: yalnızca muvazaa iddiasıyla açılan ve reddedilen bir davada, tenkis talebi bulunmadığı için saklı pay korunmasız kalabilir. Terditli talep — önce muvazaa, kabul edilmezse tenkis — bu riski ortadan kaldırır.

Denkleştirme ile Karıştırmayın

Mirasbırakanın sağlığında çocuklarına yaptığı kazandırmalar iki ayrı kurumu ilgilendirir ve bunlar sık karıştırılır.

Pratikte iki kurum aynı olayda birlikte gündeme gelebilir: bir çocuğa yapılan devir hem denkleştirmeye tabi olabilir hem de tasarruf sınırını aşıyorsa tenkise konu olur. Bu nedenle miras dosyalarında her iki başlık ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Hesaplamadan Önce Toplanacak Belgeler

Aracın verdiği sonucun gerçeğe yakın olması, girdiğiniz tereke değerinin doğruluğuna bağlıdır. Uygulamada şu belgeler toplanır:

• Veraset ilamı veya mirasçılık belgesi — mirasçı yapısını ve yasal payları gösterir.
• Tapu kayıtları ve takyidat belgesi — taşınmazların devir geçmişini ortaya koyar; muvazaa incelemesinin çıkış noktasıdır.
• Banka hesap hareketleri — ölüme yakın dönemdeki para transferlerini gösterir.
• Vasiyetname veya miras sözleşmesi — ölüme bağlı tasarrufun içeriğini ve kapsamını belirler.
• Borç belgeleri ve cenaze giderleri — net terekenin hesabında düşülecek kalemlerdir.

Tapu kayıtlarının incelenmesi çoğu dosyada belirleyicidir: devir tarihleri, tenkis sırasının nasıl işleyeceğini doğrudan etkiler. Ölüme yakın tarihli bir devir, daha eski tarihli olandan önce tenkis edilir.

Terekeye Neler Eklenir? Net Tereke Hesabı

Altıncı satır hesabın kalbidir: sağlığında yapılan karşılıksız kazandırmalar terekeye eklenerek hesaba katılır; aksi hâlde saklı pay kolayca boşaltılabilirdi.

Yedinci satır sıkça atlanır. TMK m.509 uyarınca mirasbırakan kendi ölümünde ödenmek üzere hayat sigortası yaptırmışsa, sigortanın ölüm anındaki satın alma değeri terekeye eklenir.

Bu, lehdar bedeli almış olsa dahi uygulanır ve sigorta yoluyla saklı payın aşılmasını engeller.

Beşinci satır ise az bilinen bir indirimdir: mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kişilerin üç aylık geçim giderleri terekeden çıkarılır.

Aynı Sıradaki Kazandırmalar ve Saklı Paylı Lehtar

Üçüncü ve dördüncü satırlar bilirkişi raporlarında en sık atlanan kuraldır. TMK m.561 uyarınca kazandırma saklı paylı bir mirasçıya yapılmışsa, yalnızca onun saklı payını aşan kısım tenkise tabidir.

Bu kural gözetilmediğinde o mirasçı aleyhine fazladan tenkis hesaplanır. Rapor tebliğ edildiğinde bu yönden mutlaka denetlenmelidir.

Birinci satır ise adaleti sağlar: aynı sıradaki lehtarlardan biri diğerinden ağır yük altına girmez; herkese aynı oran uygulanır.

Bu nedenle itiraz dilekçesinde hem sıranın hem oranın doğru uygulanıp uygulanmadığı ayrı ayrı incelenmelidir.

Tenkis ile Denkleştirmeyi Karıştırmayın

Üçüncü satır süre kaçırılmış dosyalarda kurtarıcıdır: denkleştirme hak düşürücü süreye tabi değildir; tenkis süresi geçmiş olsa dahi bu yol açık kalır.

Birinci satır ise kapsamı sınırlar: denkleştirme yalnızca yasal mirasçıya yapılan kazandırmalarda işler. Üçüncü kişiye yapılan kazandırmada bu yol kullanılamaz.

Bu nedenle dava dilekçesi kademeli kurulmalıdır: asıl talep tenkis, yedek talep denkleştirme. Süre itirazı geldiğinde ikinci yol devrede kalır.

Dördüncü satır ise hesabı basitleştirir: denkleştirmede sıra kuralı uygulanmaz; kazandırma doğrudan o mirasçının payına mahsup edilir.

Örnek Hesap: Adım Adım Tenkis

Somut bir tablo üzerinden hesabın nasıl yürüdüğünü görmek gerekir. Üç çocuklu bir terekede net tereke 6.000.000 TL kabul edilsin.

Beşinci satır hesabın çıktısıdır: tasarruf edilebilir kısım, net terekeden toplam saklı payların düşülmesiyle bulunur.

Yedinci satır talebin tutarını verir: vasiyetle bırakılan 4.000.000 TL, tasarruf edilebilir 3.000.000 TL’yi aştığından aradaki fark tenkis edilir.

Bu tutar terekede sağlararası kazandırma bulunması hâlinde değişir: TMK m.508 uyarınca bu kazandırmalar terekeye eklenerek hesaplanır ve saklı pay tabanı büyür.

Rakamlar örnektir; her dosyada net tereke, mirasçı sayısı ve kazandırmalar ayrı hesaplanır.

Belgelerde Nereye Bakılır?

Altıncı satır en verimli araştırmadır: ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlar, âdet üzere hediyeler dışında ayrıca amaç ispatı aranmaksızın tenkise tabidir.

Yedinci satır ise muvazaa iddiasını güçlendirir: devralanın o tarihte taşınmazı satın alacak ödeme gücü bulunup bulunmadığı bu kayıtlardan araştırılır.

İlk iki satır birlikte okunmalıdır: tapuda gösterilen bedelin banka hareketlerinde karşılığı yoksa, işlem karşılıksız kazandırma olarak değerlendirilebilir.

Bu belgelerin çoğu üçüncü kişilerde bulunduğundan mahkemeden müzekkere yazılması talep edilmelidir; taraf kendi başına temin edemeyebilir.

Aracı Kullanırken: Hesap İçin Gerekli Bilgiler

Sonucun doğruluğu girdiğiniz bilgilerin doğruluğuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, her bilgiyi hangi belgede bulacağınızı gösterir.

Üçüncü satır hesabın en çok atlanan unsurudur: mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmalar, ölüm anındaki terekeye eklenerek saklı pay hesabına dâhil edilir — aksi hâlde saklı pay olduğundan az çıkar. Altıncı satır ise sağ kalan eşin özel konumunu hatırlatır; eşin saklı payı hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre değişir.

Sonucu Nasıl Okumalısınız: Saklı Payınız Zedelenmiş mi?

Araç size bir sonuç verir; asıl mesele bu sonucun ne anlama geldiği ve sonrasında ne yapmanız gerektiğidir.

İkinci ve dördüncü satırlar süre yönetiminin özüdür: tenkis davası saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıllık hak düşürücü süreye tabidir; ancak bu süre kaçırılmış olsa dahi tenkis, kendisine karşı açılacak bir davada def’i olarak her zaman ileri sürülebilir. Sekizinci satır ise alternatif yolu gösterir — devir muvazaalı ise süre sınırı bulunmayan muris muvazaası davası gündeme gelir.

Konunun tam anlatımı için: tenkis davası ve saklı pay — oranlar, süreler ve tenkis sırası orada ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Saklı pay oranı nedir?

Altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür.

Kardeşim tenkis davası açabilir mi?

2007’de yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırıldığından, bu tarihten sonraki ölümlerde kardeşler tenkis davası açamaz.

Tenkis davası ne kadar sürede açılmalıdır?

Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde on yıl içinde. Süre geçse de tenkis def’i yoluyla ileri sürülebilir.

Hangi kazandırma önce tenkis edilir?

Önce ölüme bağlı tasarruflardan, yetmezse sağlararası kazandırmalardan en yeni tarihliden en eskiye doğru. Kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılanlar en son.

Girdiğim bilgiler kaydediliyor mu?

Hayır. Hesaplama tamamen tarayıcınızda yapılır; bilgileriniz sunucuya gönderilmez.

Bilgilendirme: Bu araç ve rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Terekenin değeri ve kazandırmaların niteliği mahkemece bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Tenkis Hesabında Sık Yapılan Altı Hata

Dördüncü satır bilirkişi raporlarında en sık atlanan kuraldır: kazandırma saklı paylı bir mirasçıya yapılmışsa, yalnızca onun saklı payını aşan kısım tenkise tabidir.

Beşinci satır ise tutarı doğrudan belirler: TMK m.575/2 uyarınca tenkiste değerleme ölüm anına göre yapılır; paylaşmada ise özgülenme zamanı esas alınır.

Altıncı satır ise talebi boşa çıkarabilir: terekede birden çok kazandırma varken sıra kurulmazsa, dava açılan kazandırma hiç tenkise gelmeyebilir.

Rapor tebliğ edildiğinde bu altı başlık ayrı ayrı denetlenmeli ve itiraz dilekçesinde madde madde gösterilmelidir.

Tenkis Hesabı Hakkında Ek Sorular

Kardeşim babamdan sağlığında ev almış, hesaba katılır mı?

Katılır. TMK m.508 uyarınca sağlararası karşılıksız kazandırmalar terekeye eklenerek hesaplanır. Kazandırmanın tarihi ve karşılıksız olup olmadığı ayrıca araştırılır.

Bedel ödenmiş görünüyorsa yine tenkis olur mu?

Bedel rayicin çok altındaysa işlem karma bağış sayılabilir ve aradaki fark tenkise tabi olur. Bedelin gerçekten ödendiği banka kayıtlarıyla ispatlanmalıdır.

Hayat sigortası tenkise girer mi?

Bedel lehdara aittir, ancak TMK m.509 uyarınca sigortanın ölüm anındaki satın alma değeri terekeye eklenir ve saklı pay hesabında dikkate alınır.

Taşınmazı geri alabilir miyim?

Seçim hakkı lehtardadır. TMK m.564 uyarınca mal bölünemiyorsa lehtar ya fazlayı ödeyip malı alıkoyar ya da tasarruf edilebilir kısmın değerini ister.

Tenkis süresi geçti, başka yol var mı?

Var. Muris muvazaası ve TMK m.669 kapsamındaki denkleştirme hak düşürücü süreye tabi değildir. Ayrıca TMK m.571 uyarınca def’i yoluyla tenkis her zaman ileri sürülebilir.

Değerleme hangi tarihe göre yapılır?

TMK m.575/2 uyarınca tenkiste ölüm anındaki değer esas alınır. Paylaşmada ise özgülenme zamanındaki değer kullanılır; bu ayrım tutarı ciddi biçimde değiştirir.

Lehtarın iyiniyeti neyi değiştirir?

TMK m.566 uyarınca iyiniyetli lehtar yalnızca mirasın geçmesi anında elinde kalan miktarı iade eder. İyiniyetli olmayan lehtar aldığının tamamından ve elde ettiği ürünlerden sorumludur.

Bilirkişi raporunu neye göre denetlemeliyim?

Net tereke kalemleri, eklenen kazandırmalar, saklı pay oranları, TMK m.561 koruması, değerleme anı ve TMK m.570’teki sıra ayrı ayrı kontrol edilmelidir.